Hermes in uitbreiding

 

Waldseemüller en de geboorte van Amerika

Een historische odyssea

Deel 2: de wereldreizen van Zeng he

 

Jos Martens

Het kompas, een Europese uitvinding?

 

Om de onveilige wereldzeeën te trotseren met enige kans op succes, zijn er navigatiemiddelen en behoorlijke bewapening nodig. De admiraals van Zheng He beschikten over beide, in overvloed.

Standbeeld van Flavio Gioia in Amalfi (bij Napels). Volgens het opschrift vond hij hier het kompas uit in het jaar van de Guldensporenslag. (Eigen foto.)

Amalfi, ten oosten van de Baai van Napels. Alles ademt hier dezelfde sfeer van vergane glorie als in Goa, in India. Ooit leefden hier 60.000 mensen, nu 6000. In het piepkleine haventje van Amalfi staat sinds 1901 een standbeeld ter ere van Flavio Gioia, omdat hij hier in 1302 het kompas zou hebben uitgevonden. De historische waarde is ongeveer even groot als die van Jan Breydels beeld in Brugge. Nihil dus. Of nog erger. Want historici betwijfelen of de man ooit heeft bestaan. De mythe zou ontstaan zijn uit de verkeerde plaatsing van een komma in de tekst van een kroniekschrijver uit de Renaissance, die het had over het vroegtijdig gebruik van het kompas door de Amalfitanen (Aczel 2002, p. 62). Toen wij het stadje bezochten, eind oktober 2003, ontbrak de bronzen gedenkplaat bij het standbeeld wegens restauratie. Het opschrift luidt: "Hij maakte varen aangenaam en de grootste ontdekkingen mogelijk."

Toch menen onderzoekers dat de Amalfitanen de magneetnaald reeds gebruikten in het begin van de 13de eeuw, vermoedelijk overgenomen van de Arabieren. Amalfi was reeds voor 1100 de belangrijkste zeemacht in de Middellandse Zee, in dienst van de Normandiërs, die onder Robert Guiscard Zuid-Italië hadden veroverd. Uit deze tijd van hoogbloei dateert de majestueuze Romaanse kathedraal van San Andrea.

Het standbeeld voor Gioia is een paradigma voor het westerse zelfgenoegzame superioriteitsgevoel omstreeks 1900. Het kompas een Chinese uitvinding? Daar geloofde Europa niets van!



Copyright © 2005 VVLG, 22.03.2005