Hermes in uitbreiding

 

Waldseemüller en de geboorte van Amerika

Een historische odyssea

Deel 2: de wereldreizen van Zeng he

 

Jos Martens

Lakwerk en porselein

 

Menzies ziet de invloed van de Chinese expedities in het voorkomen van lakwerk in Mexico. Er is vaak betoogd dat deze kunsttak pas ontstond na de komst van de Spaanse conquistadores. Laten wij er even een expert bijhalen, Ted Leyenaar, toenmalig conservator van de afdeling Precolumbiaans Amerika in Leiden.

'Het gebruik van lak gaat in Mexico, zo getuigen archeologische vondsten terug tot de pre-Columbiaanse tijd, toen de kalebassen, in het Nahuatl (de taal van de Azteken) 'xicalli' genaamd, rijkelijk beschilderd werden.

Er zijn verschillende manieren om lak te verkrijgen:

-aje (nij in Guatemala): verkregen uit een gekookte en verpulverde schildluis (coccus of llaveia axin) wordt in lagen aangebracht, dan met graveermesje ingekerfd;

- olie uit de zaden van de 'chia', een salviasoort;

- 'chicalote' de zaden van een stekelige papaversoort (argemone).

In Zuid-Amerika vind je lakwerk alleen in het Colombiaanse Pasto. Hier geen zaden of schildluizen, doch het rubberachtige sap van de bladknoppen van de 'mopamopa'-boom. Dit werd tot in de 19de eeuw ook gebruikt in Brazilië.

Overigens is het ook zo dat de lak van China en Japan verkregen wordt door gebruik van plantaardig sap, afgetapt van een boom, meestal is dit de Rhus verniciflua, in het Nederlands wel fluweel- of pruikenboom genoemd naar zijn fluweel- of pruikachtige bloeiwijze.' (Leyenaar 1975: 18)

Een laatste argument van Menzies: in Californische musea bevindt zich onevenredig veel porselein uit de vroege Mingperiode. Dit wordt telkens verklaard als: "Meegebracht door de Spanjaarden." Combineer dat met de wrakken van wat klaarblijkelijk jonken van de Keizerlijke Vloot waren, en het beeld kantelt eens te meer.



Copyright © 2005 VVLG, 06.03.2005