Historische jeugdboeken: lectuursteekkaart

 

Vic de Donder. Zonsverduistering boven Brugge. Leuven, Davidsfonds/literair, 2000, 442 blz.

Situering in de tijd: Middeleeuwen

Situering in de ruimte: Brugge

Thema's: burgeroorlog

Doelgroep: derde graad

 

Deze geromanceerde versie van "De moord op Karel de Goede"* werd door Vic de Donder geschreven, naar eigen zeggen, omdat het oorspronkelijke werk van Galbertus van Brugge nog te onbekend blijft. Het gaat immers om één van de meest opmerkelijke boeken uit de 12 de eeuw en misschien wel uit de gehele Middeleeuwen. De Nederlandse vertaling (uit het Latijn door A. Demyttenaere) werd in 1978 door het Mercatorfonds uitgegeven. Deze rijk geïllustreerde luxeuitgave was, volgens ingewijden, niet echt een bestseller en sierde bijgevolg vooral de kasten van notabelen. Ook in onze kast stond een exemplaar, maar - toegegeven! - het was niet stukgelezen. In datzelfde Mercatorfonds verscheen destijds ook een Franse vertaling door J.Gengoux. Wie graag taalkundig werk verricht, kan beide vertalingen misschien vergelijken. In 1999 gaf het Davidsfonds een nieuwe verbeterde uitgave van de Nederlandse tekst uit, zodat hij nu in ieders bereik ligt. Ik vertel dit allemaal omdat ik pas na het lezen van Vic De Donder al deze gegevens heb ontdekt en de auteur dus in mijn geval zeer zeker in zijn opzet is geslaagd: via de roman heb ik de originele tekst leren kennen en waarderen.

De roman "Zonsverduistering boven Brugge" begint met de moord op Boldran door Erembald, waardoor het geslacht van de Erembalden meer macht krijgt. Daarna volgt het verslag van een tocht naar het klooster van Mesen, Dit geeft de auteur de gelegenheid allerlei familierelaties en personages voor te stellen. De opkomst van burgers en handelaars rond de graaf en het dagelijks leven in een vrouwenklooster worden belicht. Een volgende passage handelt over de opstelling van een schenkingsoorkonde en de plechtige afkondiging hiervan. Hieruit leren we de onderlinge verhoudingen van de geestelijken en hun relaties. Het hoofdpersonage Robrecht wordt een religieuze roeping toebedacht; zodat hij in contact kan komen met de toenmalige kluizenaar Ligier en de nieuwe religieuze stromingen uit die tijd. Robrecht kan in Laon gaan studeren en ontmoet er magister Radulfus en Norbertus.

Intussen groeit in Brugge de spanning tussen de steeds machtiger wordende clan van de Erembalden en graaf Karel van Denemarken. De maatregelen om de hongersnood van 1124 het hoofd te bieden maken hem bij het volk geliefd, maar zijn pogingen om de horigheid in stand te houden en opkomende burgers te stuiten, leiden tot het moordcomplot. Aan de hand van de tekst van Galbert van Brugge verhaalt Vic de Donder hoe het allemaal verloopt.

Achteraan vinden we ook de stamboom van de graven van Vlaanderen en van de familie der Erembalden. Ook een lijst van geraadpleegde werken ontbreekt niet.

 

Het lijkt mij een hele prestatie van de schrijver, die schroomvallig de tekst van Galbert van Brugge respecteert, toch een leesbare roman af te leveren. In het begin is alles wel wat verwarrend en meerdere personages met dezelfde naam maken het niet eenvoudiger, maar het verhaal bleef voor mij toch spannend genoeg om verder te lezen. Precies het feit dat de auteur uitgaat van een bestaand en vrij nauwkeurig opgetekend verhaal, zorgt voor problemen. De talrijke namen blijken immers een ballast voor de vaart van de gebeurtenissen. Het is dan ook geen toeval dat het boek vlotter leest wanneer de auteur bewust afwijkt van de tekst van Galbert, zoals de tocht van de jonge Robrecht naar Ter Duinen en zijn verblijf in Laon. Allicht steunt dit deel meer op vrije interpretatie, maar beantwoordt tegelijkertijd ook meer aan de eisen van een historische roman. De fictieve figuren dienen vooral als bindmiddel en hebben niet al te veel bewegingsvrijheid. Een uitzondering vormt de beeldschone vrouw, door de auteur met de naam Mathilde bedacht, wiens man impotent is en die - om voor nageslacht te zorgen - dan maar door de kanselier verkracht wordt. Je moet er maar opkomen! De romantische noot ontbreekt niet, hoewel de strijd van Robrecht tussen zijn zuiverheid als priester en zijn liefde voor een vrouw mij soms wat gewrongen overkomt, met een hedendaagse invulling van het probleem. Het blijft een puike prestatie om die ingewikkelde tijd toch vrij aannemelijk te doen overkomen in een roman. De roman eindigt met "Einde van het eerste deel…" We kijken uit naar het vervolg.

 

* Van Caenegem, R. & A. Demyttenaere, De moord op Karel de Goede, Leuven, Davidsfonds, 1999, 280 blz. vertaling uit het Latijn van de kroniek van Galbert, met uitvoerige inleiding door R. van Caenegem (historische politieke en sociale achtergronden) en L. Devliegher (over het Brugge van de 12de eeuw), veel oude illustraties.

 

Kristin Adem

Eerder verschenen in "Tijdingen uit Leuven", nr. 124, augustus 2001, p. 38-41.




Copyright © 2001 VVLG, 27.09.2001