|
|
Werken met de Valentijnreeks
Jos Martens
Dit artikel werd gepubliceerd in het allerlaatste nummer van het Werkblad voor Nederlandse Didactiek, jrg. 31/5, februari 2004, p. 48 e.v.
Requiem voor een parel
De Boekenleeuw 2003, de hoogste bekroning voor jeugdliteratuur, werd toegekend aan Ed Franck voor Abélard en Héloïse, zijn laatste boek in de Valentijnreeks van uitgeverij Altiora, Averbode.
Franck is een fenomeen in ons literaire landschap: een zeer late roeping, die zich in razend tempo binnen de kortste keren ontwikkelde tot de veelzijdigste schrijver van ons taalgebied. Of kent u nog een auteur die met evenveel gemak een bundel toegankelijke voorleesverhalen schrijft voor kleuters als een complexe roman voor adolescenten of volwassenen? En die voor al die zo diverse categorieën tot de absolute top behoort? Hij is uitzonderlijk productief en beheerst moeiteloos verschillende stijlen. Zijn veelzijdigheid laat hem toe voor elk verhaal de gepaste toon te vinden en zo bouwde hij sinds zijn debuut in 1987 een rijk en gevarieerd oeuvre op. Jaar na jaar bewijst hij dat vakmanschap, gekoppeld aan een grote dosis creativiteit boeiende, verrassende en beklijvende resultaten kan opleveren.
Een van zijn mooiste literaire prestaties is de Valentijnreeks waarin bewerkingen van klassiekers verschenen als Romeo en Julia, Medea, en Beatrijs.
Haast terzelfdertijd vernam letterminnend Vlaanderen met verbijstering dat Altiora haar hele fonds jeugdliteratuur wil opdoeken! Niet wegens verlieslatend, maar omdat een (Franstalige) manager had uitgeveterd dat met de tijdschriften (Zonneland enz.) méér winst te rapen viel! 'Cijferneukers' regeren inderdaad de wereld! Het net vermelde segment van het Vlaamse volksdeel tikte zich lichtelijk onbegrijpend met de wijsvinger tegen de slaap: waren ze daar in Averbode gek geworden, of wat? Zelfs analfabeten weten, al was het maar uit de heruitzendingen van de immens populaire televisiereeks Wij heren van Zichem, dat Ernest Claes hier op weg werd gezet voor een lange literaire loopbaan. Hier ook bouwde Norbert Vranckx het meest succesrijke jeugdboekenfonds uit in Vlaanderen, zoniet in het hele taalgebied, met reeksen als de Top- en Jeansboeken. Gedurende meer dan een kwart eeuw timmerde hij onverdroten en vaak belangeloos aan de weg. Hoeveel debiterende jeugdauteurs zou hij in die meer dan vijfentwintig jaar aangemoedigd hebben en laten begeleiden door onder meer Ed Franck? Toen ik enkele jaren geleden een werkbezoek bracht aan Averbode, merkte ik verbouwereerd dat hij het hele jeugdboekenfonds praktisch op zijn eentje runde!
Het leek ons dulce et decorum, passend en billijk, hierin een hommage te brengen aan Norbert Vranckx, Ed Franck en de Valentijnreeks.
|
Sonnet van Petrarca
Ik heb geen vrede en kan niet strijden, ik hoop en vrees, ik gloei en ben van ijs, ik zweef naar boven en lig te lijden, ik heb de wereld lief die ik misprijs!
Ik ben verlost en kan me niet bevrijden, ik heb houvast en raak toch van de wijs, ik voel me levend en gestorven beide: ach, liefde is zowel hel als paradijs!
Ik zie verblind, ik schreeuw en kan niet praten, ik haat mezelf en houd van iedereen, ik roep om hulp en wil het leven laten.
Ik huil van vreugde, ik lach terwijl ik ween, leven en dood kwelt mij in gelijke mate: en dit, O liefste, komt door jou alleen! |
Onderwerp van deze jeugdromans is telkens een legendarische, maar gedoemde liefde: Tristan en Isolde, Medea, Dido en Aeneas, Romeo en Julia, Abélard en Héloïse.
Romeo en Julia vormen het enige resterende, algemeen gekende liefdespaar uit een reeks namen die eeuwenlang in het collectieve geheugen van West-Europa waren opgeslagen en in één adem werden vernoemd. De anderen kent haast niemand meer. Al zal dat hopelijk veranderen na het lezen van de Valentijnboeken.
De Valentijnreeks brengt de verhalen niet in originele versie, maar in bewerking.
Voor auteur Ed Franck en uitgever Norbert Vranckx is dat een noodzaak: "Ofwel een verantwoorde bewerking, ofwel kent de jeugd dit soort werken in de toekomst uitsluitend nog via een stroperige Japanse animatieserie!" In zijn persbericht bij de bewerking van Parcifal door Ed Franck naar Chrétien de Troyes (sept. 1996) gaat Vranckx nog een stap verder. "Een uitgever heeft een missie. Eén van de taken die we onszelf opgelegd hebben, is meehelpen aan het overdragen van ons cultureel erfgoed -in boekvorm- aan de volgende generatie."
Leerlingen en de Valentijnreeks
Vooraf
Deze leidraad wil didactische wenken en achtergrondmateriaal bezorgen voor leerkrachten die met Valentijnboeken in de klas willen werken, en/of voor begeleiders van leesgroepen. De bijdragen zijn modulair opgevat: je haalt eruit wat je best schikt, aangepast aan het boek, het niveau van de doelgroep, de beschikbare tijd en de nagestreefde doelstellingen. Centraal staat het persoonlijk werk van de leerlingen, alleen en/of in groep. De eerste stap is steeds: het zelf lezen van het boek. En het boek moet in het centrum van de activiteiten blijven, welke media, werkvormen en vaardigheden verder ook aan bod komen.
Eén voorafgaande stap mag je in geen geval verwaarlozen: de motivering van de leerlingen. Daarzonder lukt het niet, vermits het succes van de voorgestelde werkwijze afhangt van de medewerking van de deelnemers, van de mate waarin je erin slaagt hen bij de uitwerking te betrekken. De tips in deze leidraad staan garant voor een actieve, prettige werkwijze: ze zijn herhaaldelijk uitgetest in verschillende jaren van verschillende afdelingen door diverse collega's. (Hoewel, uiteraard, niet alle tips bij elk boek.) Vandaar dat je regelmatig verwijzingen vind naar die 'testklassen'.
De ervaring leerde dat leerlingen dat 'prettige' en 'actieve' niet automatisch zien zitten. Als je niet oppast beschouwen zij het daarentegen automatisch als 'les' en dus 'saai'. En daar ga je dan met je schitterende werkvormen ... de aanvriezende mist in. Ook deze 'aanmaning' stoelt op ervaring!
Leerlingen, zelfstandig werk en internet
Aan de collega's in de 'testklassen' hebben wij de begeleidingsteksten en opdrachten per e-mail bezorgd, zodat ze met 'knip en plak' precies ter beschikking hadden wat ze wensten. De leerlingen konden hiervan gebruik maken en met dezelfde tactiek hun eigen opdrachtenbatterij samenstellen. Dit staat zelfstandig werk hoegenaamd niet in de weg. Integendeel. Soms kregen zij de hele bespreking van het boek + het algemene deel vooraf, in andere gevallen werd hun eerst gevraagd een boek te kiezen en dat te lezen, waarna ze de eigen ervaring konden toetsen aan de bespreking en andere recensies. Bij mondelinge rapportering werd steeds gevraagd ontleende elementen en eigen inbreng tot een aangenaam geheel te integreren.
Met deze leidraad kun je op dezelfde wijze werken: alle bijdragen worden geplaatst op de website van de Vlaamse Vereniging Leraren Geschiedenis Je bereikt ze via de keuzeknop "Leermiddelen voor geschiedenis" - "Historische Jeugdboeken". Je kunt je leerlingen laten surfen naar de site, naar het boek van hun keuze. Of je laat ze op basis van de kaft hun keuze maken. Dan halen zij het geheel naar een tekstdocument en van daaruit kunnen ze 'knippen en plakken'. En aanvullen met persoonlijk werk, gericht op het concrete boek of boeken.
Je zult zien dat de besprekingen nogal heterogeen zijn en meer dan voldoende ruimte laten voor eigen inbreng. Waar mogelijk hebben wij de notities van Ed Franck toegevoegd over het waarom en de methode van de bewerking. Die bevatten elementen die de lezer anders ontgaan en die leerlingen zeker niet kunnen weten. Bij sommige boeken (Beatrijs, Tristan en Isolde) zochten wij om dezelfde reden zelf aanvullende achtergrondinformatie bijeen.
Je kunt met andere woorden als leerkracht of leerling naar wens uit dit pakket je eigen, persoonlijke pakket samenstellen.
Mogelijke algemene opdrachten
Mening over het boek:
Confronteer je mening met die van de andere groepsleden.
Confronteer je mening met
Taal
Als 'hertaler' munt Ed Franck uit door zijn taalvirtuositeit. Soms, maar niet altijd, is die afkomstig uit het origineel. Zoek in het boek drie fragmenten die je persoonlijk sterk aanspreken door hun taalgebruik. Motiveer waarom je ze gekozen hebt (kiesheid waarmee het personage in het boek gevoelens uitdrukt; natuurbeschrijving in overeenstemming met de gevoelens van de persoon op dat ogenblik; "zo heb ik het ook al eens gevoeld, maar ik wenste dat ik het ook zo kon uitdrukken"...)
De Valentijnreeks op deze site
Oudheid
Middeleeuwen
