Historische non fiction

 

De vrouwen van de keizer: een tocht door Europa met Karel V / Rosine de Dijn. - Van Halewyck, 1999. - 282 p. : ill.

Oorspr. titel : Des Kaisers Frauen : eine Reise mit Karl V

 

Bespreking

Op 24 februari 2000 is het 500 jaar geleden dat Karel V in Gent werd geboren. Eén van de merkwaardigste publicaties in het zog van het Karel V-jaar is De vrouwen van de keizer van de naar Duitsland uitgeweken Vlaamse journaliste Rosine de Dijn (geb. 1941). In het traditioneel historisch onderzoek wordt erkend dat Keizer Karel V sterk beïnvloed werd door een kleine, maar zeer machtige schare adviseurs, vooral centralistisch ingestelde juristen. In zijn standaardwerk, Karl V: der Kaiser und die Reformation uit 1990, wijst historicus Ferdinand Seibt er echter op dat de politieke rol en de invloed van zijn familie -- en vooral dan de vrouwen -- tot nu toe schromelijk werd onderschat. Die stelling is het uitgangspunt van het boek van De Dijn. Ze vult dat hiaat echter niet op door nieuw historisch onderzoek naar de politieke impact van die vrouwen op Karel V, maar door uit de bestaande literatuur feiten, wetenswaardigheden en achtergrondinformatie te sprokkelen die de lezers "de leefwereld van de vrouwen van de keizer" leren kennen. Meteen is duidelijk dat de historisch-wetenschappelijke verdienste van dit boek vrijwel nihil is. Vanuit populair-historisch oogpunt daarentegen is dit breed overkoepelend essay een absolute voltreffer. Dankzij een schitterende schrijfstijl heeft Rosine de Dijn de bijeengesprokkelde historische feiten tot een meeslepend, coherent en uitermate boeiend verhaal omgetoverd. Met veel gevoel, inlevingsvermogen, psychologisch inzicht en zin voor detail begint ze haar essay met de pijnlijke laatste dagen van Karel V in het Spaanse Yuste. Vervolgens keert ze op haar stappen terug en schetst ze het leven van de vrouwen van invloed op Karels leven tegen de achtergrond van de stad waar ze woonden of mee verbonden waren: zijn grootmoeder Maria van Bourgondië in Brugge, zijn tante Margareta van Oostenrijk in Mechelen, zijn Spaanse grootmoeder Isabella de Katholieke in Granada, zijn moeder Johanna de Waanzinnige in Tordesillas, zijn zus Maria van Hongarije in Turnhout, zijn buitenechtelijke dochter Margareta van Parma in Oudenaarde, zijn Duitse geliefde Barbara Blomberg in Regensburg en zijn echtgenote Isabella van Portugal in Toledo. Rosine de Dijn slaagt erin de ziel van die steden bloot te leggen, waarbij opvalt met hoeveel warmte ze over de Vlaamse steden schrijft. Ze heeft oog voor de nagelaten sporen van de protagonisten in die steden en maakt ruim gebruik van iconografisch materiaal om de tijdgeest beter over te brengen. Het boek bevat ruim becommentarieerde afbeeldingen van schilderijen van Vlaamse primitieven, wandtapijten van Vlaamse wevers en architecturale hoogstandjes. De figuren van vlees en bloed lopen mijmerend in die historische steden rond, voeren gesprekken met humanisten zoals Erasmus en Vives, worden verpleegd door Vesalius en laten zich portretteren door Hans Memling en Titiaan.

De kritiek vanuit wetenschappelijke hoek op De vrouwen van de keizer is voorspelbaar omdat door de brede opzet nuances verloren gaan, hier en daar wat historische slordigheidjes opduiken, voetnoten en registers ontbreken en sommige uitspraken speculatief zijn. Fraai uitgegeven, prachtig geïllustreerd, meeslepend en gevoelig geschreven is dit historisch essay annex reisverhaal niettemin een knap voorbeeld van geschiedschrijving waar een breed publiek naar snakt.

Gunter Bousset

 

Eerder verschenen in Leesidee



Copyright © 2000 VVLG, 24.05.2000