Historische non fiction

 

Ontdek de Vlaamse wijngaarden

 

"In de eerste plaats kwam er ca. 1450 wijn op tafel uit de streek van Leuven."

Aan het woord is prof. J. A. Van Houtte (K.U.Leuven) in zijn cursus "Geschiedenis van de voeding". Het was omstreeks 1965. De licentiestudenten geschiedenis keken elkaar bevreemd aan. Wijn in ons land? In Frankrijk, Duitsland, Californië, ja ... maar bij ons. Toch is het zo. In 1965 werd er in ons land nergens nog wijn verbouwd. Tegenwoordig is de wijnteelt terug van 450 jaar weggeweest.

Je hoeft helemaal niet naar Frankrijk te reizen om wijnkelders te bezoeken. Ook in België wordt wijn gebotteld. Op de zachte hellingen van het Hagelandse Heuvelland en Haspengouw cultiveren enthousiaste wijnboeren volgens aloude regels wijndruiven. En er is meer. Jaarlijks groeit het wijngaardareaal en volgens kenners mag dat ook gezegd van de kwaliteit.

Dit boek van Joris Gijsen komt dus net op tijd. Wijn en wijnbouw kennen een lange en rijke geschiedenis. Joris Gijsen zou geen historicus zijn als hij hierop niet uitvoerig inging. Reeds in de klassieke Oudheid waren er al deskundige wijnbouwers, handige wijnhandelaars en gretige wijndrinkers. In een eerste hoofdstuk wordt de lezer ingewijd in de boeiende wereld van wijn. Waarom werd Frankrijk de wijnstreek bij uitstek? Wanneer bloeide de wijncultuur bij ons? Vanwaar de hernieuwde belangstelling van wijn in eigen land? Om meer te weten over deze wijnhistorie duiken we terug in het verleden. Vervolgens bespreekt hij kort hoe wijn wordt gemaakt en welke factoren hierbij een beslissende rol spelen.

Wanneer we spreken over de noordelijke wijnbouw, denken velen onvermijdelijk aan de Rijn- en Moezelvallei. Maar sinds kort staat ook België op de officiële lijst van de wijnproducerende landen. Met de kleinste wijnopbrengst van allemaal, maar we behoren tot de club. Dat hebben we volledig te danken aan het Hageland, de fraaie heuvelstreek in Oost-Brabant. Op de zonnige heuvelflanken rijpen druiventrossen aan wijnranken en enthousiaste wijnbouwers specialiseren er zich in het maken van witte wijnen. Het wijngaardareaal groeit jaarlijks en volgens kenners mag dat ook gezegd van de kwaliteit. Een bewijs voor deze bewering is de invoering in 1997 van de gecontroleerde oorsprongsbenaming of appellation controlée. Daarmee is België de meest noordelijke "erkende" wijnstreek ter wereld.

Het Hageland is de rechthoek tussen Leuven, Aarschot, Diest en Tienen. Een heuvelachtig gebied dat al in de 12de eeuw geroemd werd om zijn uitstekende wijnen. De oorsprong van dit typische golfreliëf ligt in de zee, die zo'n 15 miljoen jaar geleden de streek bedekte. Door getijdenstromingen werden enorme zandbanken gevormd. Toen deze oerzee geleidelijk wegtrok, verhardden de zandbanken tot zandsteen. Deze zandbanken van ijzerzandsteen die overbleven, vormen nu de heuvelrijen. In de Middeleeuwen ontdekte men dat deze ijzerhoudende heuvels uitstekend geschikt waren voor wijnbouw.

Het hoogtepunt van de Hagelandse wijnbouw situeerde zich in de 15de en 16de eeuw. De bekendheid van sommige wijnsoorten sijpelde door tot ver buiten de Hagelandse grenzen. De godsdienstoorlogen gooiden echter roet in het eten. Wijnranken werden door de voorbijtrekkende troepen als brandhout gebruikt. Hongersnood noopte de boeren de wijnpercelen om te bouwen tot akkers. Er was immers een tekort aan tarwe. Slechts weinig wijngaarden overleefden deze troebele tijd. Toen in de Franse periode een functioneel wegennet werd aangelegd en de Franse en Rijnwijnen vlotjes hun weg vonden naar onze streken, gaven ook de laatste telers er de brui aan.

Even uniek is de wijnstreek van Haspengouw, waar zich de oudste wijngaarden van België bevinden. Van oudsher bloeide hier "de wingerd als landtwijn gewassen op des poirters erff". De noordgrens van de wijnbouw bereikte reeds in de Middeleeuwen het heuvelachtige landschap van Brabant en Loon. De oudste bron die verwijst naar de wijncultuur in Limburg stamt uit 1079. Het betreft een schenking van de adellijke familie uit Berlingen aan de kerk Sint-Lambertus in Luik. Er was sprake van een wijngaard met een oppervlakte van 20 roeden, ongeveer één hectare. Namen als Wijngaardveld, Wijnbroek en Wijnbeek, veelvuldig aanwezig in Haspengouw, getuigen van het wijnverleden. Zo zouden in de omgeving van Borgloon zeker vijftig hectaren gebruikt zijn voor wijnbouw. De wijngaard van de Loonse Kanunniken alleen al zou goed geweest zijn voor een rendement van 12 000 liter per jaar. Dat de wijnbouw in Borgloon een belangrijke activiteit was, blijkt onder meer uit de aanwezigheid van de gilde van "wijnluyden" onder de zeven stadsgilden.

Het zeer gunstige microklimaat in deze contreien was hier zeker niet vreemd aan. Wijnranken gedijen immers beter op zuidelijke hellingen. Terwijl de koude door de valleien trekt, geniet de zuidflank van een temperatuur die een paar graden hoger ligt. Ook het aantal zonuren tijdens de late afrijping in de herfst ligt aanzienlijk hoger dan in de vlakte.

 

Didactische verwerking

Het boek is bruikbaar in een eerste of tweede jaar, in de lessen geschiedenis. Als je bijvoorbeeld leerlingen een werkstukje laat maken over wijn, komen de concrete details in verband met geschiedenis en wijnproductie goed van pas.

In alle jaren kan je het boek laten gebruiken bij uitstapjes, al dan niet per fiets, in de beschreven streken.

In het zesde jaar is het ideaal om dat te doen in combinatie met de lessen geologische aardrijkskunde -traditioneel door de leerlingen als uitermate saai ervaren.

 

Inhoud van het boek:

 

Wijnwijzer

 

Wijnhistorie

  1. Wijn en welzijn
  2. Van wijnrank tot godendrank
  3. Wijngaarden in hartje België

 

Wijnroutes in Hageland & Haspengouw

  1. Belgische Champagne op tafel
  2. Een wijnstreek vol mysterie
  3. Wijnkenners op pelgrimstocht
  4. De kunst van het wijnproeven
  5. Wijn en suiker, een geslaagde combinatie
  6. Langs de oudste wijngaarden
  7. Wijnkasteel met hoog bezoek

 

Wijngaarden

Nuttige adressen

 

Jos Martens

Referentie:

Joris Gijsen. Ontdek de Vlaamse wijngaarden. Aartselaar, Zuid - Nederlandse Uitgeverij. 128 blz.



Copyright © 2000 VVLG, 10.07.2000