|
|
Michel Comte woont in New York, maar is afkomstig van Zürich (° 1954) . Hij is beroepsfotograaf en zijn onderwerpen variëren van sensatie, mode en kunst tot bloedernstige reportages in opdracht van het Internationale Rode Kruis.
Dit zwaar en stevig album hoort bij de laatste categorie. Comte kreeg de toestemming om vele gebieden te bezoeken en te filmen waar het Rode Kruis in moeilijke tot quasi-hopeloze omstandigheden moet of wil werken.
We citeren enkele landen waar hij geweest is, maar niet van overal heeft hij beelden afgedrukt: Afghanistan, Bosnië, Brazilië, Cuba, Haïti, Irak, Jordanië, Kenia, Nicaragua, Sudan, Tibet, Zaïre of Kongo. Daar is altijd wel wat aan de hand: burgeroorlog, repressie, armoede, ondervoeding.
Sommige landen verwacht je niet meteen op deze lijst: Cuba, Israël, Jordanië. Dan zijn er minstens vijftig waar het veel erger is, als het daar al erg is.
Op sommige foto's toont hij verschrikkelijke dingen, maar doordat we sinds Bosnië en ex-Joegoslavië zoveel gruwel gewoon zijn, valt het hier nog mee. Hij ontmoet mensen bij wie de angst van het gezicht afloopt, soms gewonden, een enkele keer ligt een kind te sterven.
Alle foto's zijn één of twee pagina's groot, bijna allemaal in zwart-wit, wat de sfeer somberder maakt. Comte benadrukt in het voorwoord dat we tegenover zulke toestanden niet onverschillig kunnen blijven en dat we ons niet kunnen verschuilen achter onwetendheid of machteloosheid.
Zijn beelden blijven wellicht langer bij dan zijn geschreven tekst. Maar hij maakt zich hier niet schuldig aan sensatiezucht. Hij wil de lezer / kijker een geweten schoppen, respect doen opbrengen voor mensen die in dienst van hulporganisaties dagelijks hun leven wagen in gevaarlijke en moeilijke omstandigheden. Hij rekent er ook op dat de lezer zijn steun niet beperkt tot de drie dollar die bij de aankoop van dit boek automatisch gaat naar slachtoffers van vergeten conflicten.
Zijn album heeft ook een immens nadeel: op de dikwijls niet genummerde pagina's staat letterlijk geen enkel woord uitleg. Helemaal achteraan, op wat p. 316 moet zijn, vind je dan een onbeduidend inhoudstabelletje: 1 &endash; 53: Afghanistan 1995; 54 &endash; 58: Irak 1995; 125 &endash; 128 + 134 &endash; 139: Israël 1991; 240 &endash; 247: Cuba 1997; het eindigt met: 314 &endash; 315: Kenia 1999.
Zoek het dus maar uit: wie staat op de foto ? Wat doet of wil hij of zij ? Waar ergens is dat in dat land ? In welke context moeten we die foto plaatsen ? De titel van het boek, nl. "People and places without name" moet je hier dus heel letterlijk nemen.
Bij sommige prachtige foto's (122, 130 &endash; 133) heb je nog minder houvast: "Undisclosed" 1991" . Vertaald: niet onthuld, bedekt onder een sluier en mantel. Deze kunnen dus in elk van die landen en op vele andere plaatsen gesitueerd worden.
Mij irriteert dat mateloos en voor mij daalt daardoor de historische waarde van het boek met de helft . Nu komen die foto's minder over als aanklachten, ze verliezen een stuk relevantie, ze krijgen iets vrijblijvends.
Bij Israël b.v. staat een woestijnfoto met een nomademoeder en haar kind. Deze prent kan even goed of nog veel beter in Jordanië of Mali gemaakt zijn of in een ander land van Afrika of Azië.
De prikkeldraadgrens tussen Israël en Jordanië is een realiteit, maar zulke scheidingslijn is helaas geen unicum.
De foto's van Tibet geven mij hoegenaamd niet de indruk dat hier repressie heerst en de twee prenten met de glimlachende Mao kunnen de lezer zelfs misleiden en het omgekeerde doen denken. Ook voor Cuba is het niet duidelijk of Comte wil goedkeuren of afkeuren.
Van sommige bezochte landen vinden we geen enkele prent: Bosnië, Jordanië, Nicaragua, Zaïre . Een verantwoording hiervoor ontbreekt.
Per land zou de auteur of de uitgever ook minstens een profiel moeten schetsen en aangeven wat er fout loopt en waarom het hier opgenomen is.
Samengevat: artistiek en emotioneel is het boek geslaagd; vanuit politiek &endash; historisch &endash; juridisch oogpunt lijkt het mij een gemiste kans, zolang als elke foto geen duidelijke toelichting krijgt. Er is dus werk voor de tweede druk.
Jef Abbeel
Referentie:
Michel COMTE, People and places without name. Uitgeverij Scalo, Zürich ; Exhibitions International, Leuven, 2.000 . 317 p.; ISBN 3 &endash; 88243 &endash; 704 &endash; 9 . £ 39,95 / 2.597 BF / 64,37 ¤.
