Historisch educatieve video's

 

De Eerste Wereldoorlog

De Eerste Wereldoorlog - Orion Channel, 2004 - 4 DVD's - 375 minuten - Engels, Nederlandse ondertiteling.

 

Bespreking

De eerste DVD start in 1901, in de VS. Dit is een Amerikaanse televisiereeks, The Great War, uitgezonden in 1998. En dat zullen we geweten hebben. Ik had geen idee dat een reeks over een in eerste instantie Europese oorlog zo volledig vanuit een Amerikaans standpunt kon weergegeven worden. Dat heeft zowel voor- als nadelen. Het Amerikaanse gezichtspunt is regelmatig flink irritant. Langs de andere kant krijg je zo een zicht op de Amerikaanse versie, die ons anders ontgaat. Zo bijvoorbeeld hoe de bevelhebber van het Amerikaanse expeditieleger, generaal Pershing, zijn uiterste best deed om te beletten dat zijn honderdduizenden onervaren rekruten door vooral de Fransen zouden gebruikt worden als kanonnenvlees om de eigen verliezen op te vullen. De laatste DVD brengt het relaas van een Amerikaans expeditiekorps dat van 1918 tot 1920 in Siberië opereerde, om de aan Rusland gezonden oorlogsvoorraden uit handen van het Rode Leger te houden en om een Tsjechisch leger te evacueren, dat zich een weg vocht via Siberië naar Vladivostok, om zo geëvacueerd te worden. Tezelfdertijd was een Belgische legereenheid met pantserwagens, eerder in de oorlog aan het tsaristische leger uitgeleend, langs dezelfde route onderweg. (België was het eerste land dat gepantserde voertuigen gebruikte, maar die waren nutteloos geworden toen de strijd vastliep in de loopgraven.) Maar of de Belgen ook door de Amerikanen werden opgevangen, daarover wordt met geen beeld gerept.

Pas na 20 minuten film komt Duitsland als eerste Europese land in beeld, Frankrijk na 23 minuten, onze koning Albert na 25 minuten. De aanslag op de Oostenrijkse troonopvolger, Sarajevo 28 juni 1914, wordt behoorlijk behandeld. De bondgenootschappen en de eigenlijke oorzaken van de Grote Oorlog in eerste instantie niet. De makers hebben geprobeerd een aantal gegevens als puzzelstukjes geleidelijk in de verschillende uitzendingen in te werken. Dat is helaas m.i. niet erg goed gelukt. Volgens hen is Nederland als het ware bij toeval aan de wereldbrand ontsnapt doordat de Duitse stafchef von Moltke het plan van zijn voorganger von Schlieffen lichtjes aanpaste. (Vergeet niet dat België even neutraal was als Nederland, met Pruisen zelfs als garant voor die neutraliteit.) Maar meer uitleg daarover krijgen we niet.

Hinderlijk is ook het door elkaar gebruiken van beelden die chronologisch soms maanden of jaren uit elkaar liggen, wat voor verkeerde beeldvorming kan zorgen, bijvoorbeeld over de ontwikkeling van uniformen, helmen en bewapening. De evolutie van de verschillende technologische innovaties (gifgas, tanks, vliegtuigen enz.) komt dan weer behoorlijk in beeld. Doch andermaal komen haast uitsluitend Amerikaanse piloten aan bod, met als uitzondering de Duitser von Richthofen, de Rode Baron.

De broodnodige kaarten ontbreken haast volledig. En als ze eindelijk verschijnen, konden ze wel uit de Eerste Wereldoorlog zelf stammen. Voeg daar aan toe dat dezelfde sequenties wel tot twintig maal toe herhaald worden, dat er slechts één commentaarstem is, een vrij monotone mannenstem, en dat het gebruikelijke team specialisten slechts uit zegge en schrijve één man bestaat en je begrijpt dat we niet zo erg enthousiast zijn over deze reeks. Regelmatig hadden wij heimwee naar de magistrale televisiereeks "Het machtige werelddeel" uit 1974, gepresenteerd door wijlen Peter Ustinov. Ook de uitzendingen uit de reeks "People's Century" uit 2000 over de 'slachtvelden' zijn stukken beter. Bruikbaar zijn dan weer de fragmenten over oorlogspropanda en over de (Amerikaanse) soldatenliederen. Wat het eerste item betreft: vergeet niet dat je een DVD rustig kunt stilzetten op diakwaliteit en de posters een voor een kan bekijken en laten bespreken.

Zelfs voor de erg geïnteresseerde leek zou ik deze DVD's niet aanraden. Een leraar, die op zoek is naar bruikbaar materiaal voor zijn lessen kan er natuurlijk wel mee naar de klas. Ik zou adviseren de aanleiding tot de oorlog te behandelen uit het schoolboek en dan enkele goedgekozen sequenties te projecteren. Als bonus bevat de laatste DVD een fragment van 25 minuten uit een speelfilm, "The lost battalion,"geproduceerd door "The History Channel". Deze geeft een bijzonder goed beeld over het leven in de loopgraven (weer van uitsluitend Amerikanen natuurlijk) en van het bloedige offensief in het Argonne-woud in 1918. Ondanks het vrij storende chauvinisme, toch bruikbaar in de les.

Waarom de DVD hier toch besproken wordt? Heel wat collega's zijn op zoek naar beeldmateriaal over de Eerste Wereldoorlog. Daarbij waren de DVD's goedkoop te krijgen als gevolg van een bonnenknipactie in de krant. Vermoedelijk heeft de DVD zo een grote verspreiding gekregen.

 

Didactische verwerking:

Mogelijkheden voor klasgebruik vind je in overvloed op deze site, vooral bij Célines Grote Oorlog en Oorlogsjaren.

Waardeverduidelijking: zie op deze site: Oorlogsjaren.

Voor algemene didactische achtergronden verwijzen we naar de artikels op deze site: Gelezen tijd, Concreet werken met historische romans in de klas en Wachters voor de poorten van het millennium

De Eerste Wereldoorlog op deze site:

Leeswerk:

De Schaepdrijver, S., De Groote Oorlog. Het koninkrijk België tijdens de Eerste Wereldoorlog, Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 1999, 4de druk, 366 blz.

Terraine, J., Het machtige werelddeel. De geschiedenis van Europa in de 20ste eeuw, Amsterdam-Brussel, Elsevier, 1975. (Het boek bij de gelijknamige BBC-serie uit 1974.)

Tuchman, B., De kanonnen van augustus, Amsterdam, Agon, 1989, 5de druk, 539 blz.

Jos Martens



Copyright © 2004 VVLG, 13.11.2004