Neigt de islam naar extremisme?

De Koran is geen absolutistisch geheel van strakke regels, maar biedt een leidraad om in allerhande uiteenlopende situaties in het leven het beste naar voor te kunnen brengen. Daarbij wijst de koran extremen af, en neigt deze steeds naar de gulden middenweg.

De Koran schrijft de middenweg voor en verbiedt muslims extremisten te volgen

De Koran omschrijft de muslimgemeenschap als een evenwichtige gemeenschap, een gemeenschap van matiging en gematigden (in het Arabisch: 'ummat wasatan'):

"Zo hebben Wij jullie gemaakt tot een evenwichtige gemeenschap opdat jullie getuigen zullen zijn over de mensen en opdat de gezant getuige zal zijn over jullie."(Koran 2:143)

Daarenboven waarschuwt de Koran voor de onmatigen en voor buitensporigheden

"Vreest dan God en gehoorzaam mij. En gehoorzaamt niet het bevel van de onmatigen, die op de aarde verderf zaaien en die geen orde op zaken stellen."(Koran 26:150-151)
"Jullie die geloven! Zeg niet dat de goede dingen die God jullie heeft toegestaan verboden zijn en begaat geen buitensporigheden; God bemint diegenen die buitensporigheden begaan niet." (Koran 5:87)

Ook profeet Mohamed waarschuwde voor extremisme en zei:

"Ik waarschuw jullie voor extremisme in de godsdienst want er waren gemeenschappen die voor jullie kwamen die vernietigd werden als gevolg van hun extremisme in de godsdienst."(Gemeld door an-Nasaa'ee [5/268], ibn Maajah [no. 3029], Ahmad [1/215, 347])

Voorbeelden

- voedingsvoorschriften

Een aantal voedingsmiddelen zijn voor muslims verboden. Stel nu dat men op een eiland zit waar er geen toegelaten voedsel voor handen is maar er wel verboden voedsel voorradig is. Van zo'n situatie lezen we in de Koran:

"Als iemand door honger gedwongen wordt zonder tot zonde geneigd te zijn, dan is God vergevend en barmhartig". (Koran 5:3)

Met andere woorden: als men niet de intentie tot zondigen heeft maar men door honger gedreven wordt, is het nuttigen van verboden voedsel te verkiezen boven doodgaan en is het iets dat door God vergeven zal worden. Dit principe is in de islam bekend als 'nood versoepelt de wet'. Men moet dus wel de wet naleven, maar niet op een zodanige manier dat men erbij doodvalt. De islam vraagt geen fanatieke toepassing van een aantal regels, maar is een leidraad die altijd de redelijkheid betracht om zo het beste uit een gegeven situatie naar voor te brengen.

- voorschriften inzake vasten

Een ander voorbeeld is de Ramadan. Muslims worden geacht zich tijdens die maand overdag te onthouden van water, voedsel en seksuele relaties. Alweer moet dat niet 'mordicus' toegepast worden: iemand die ziek is, kan zijn vasten later inhalen of kan in de plaats bijdragen geven voor goede werken.

'De maand Ramadan is die, waarin de Koran als een richtsnoer voor de mensen werd neergezonden als duidelijke bewijs van leiding en onderscheid. Wie daarom deze maand beleeft, laat hem daarin vasten. Maar wie ziek of op reis is, een aantal andere dagen. God wenst gemak voor jouw en geen ongemak, en opdat je het aantal zult voltooien en opdat je God's grootheid zult prijzen, omdat Hij je terecht heeft geleid en opdat je dankbaar zult zijn'

- een sociaal gecorrigeerd economisch model

Islam probeert altijd weer de middenweg te bewandelen, in alle terreinen van het leven, ook in de economie. Islam vraagt bijvoorbeeld niet dat men al zijn bezittingen weggeeft, maar staat evenmin voor ongebreidelde bezitsdrang. Een belangrijk principe van de islam is dat alles toebehoort aan God. 'Bezit' is dus niet echt van de mensen, die het slechts in bewaring hebben. Het delen van deze weelde, is een belangrijk sociaal aspect van het geloof, dat zorgt voor een soort herverdeling van de economische welvaart van rijken naar armen toe.

Elk jaar moeten Muslims verplicht een soort armenbelasting - Zakah - betalen. Deze belasting bedraagt 2,5% over de netto-spaargelden gedurende het jaar waarvan de afrekening plaatsvindt in de maand Ramadan. Gedurende de Ramadan krijgt men door het vasten een dieper medeleven met de behoeftigen. De Zakah verstevigt deze band nog. Elke muslim berekent zelf het bedrag, dat bij voorkeur anoniem gegeven wordt.

Het woord Zakah betekent zowel purificatie (reiniging) als groei. De eigen bezittingen worden als het ware gereinigd door er een deel van te schenken aan de armen en andere sociaal zwakkere groepen, en voor de gemeenschap in het algemeen. Dit reinigt niet alleen het bezit van de schenker, maar reinigt ook zijn/haar hart van zelfzucht of hebzucht. Deze liefdadigheid reinigt ook het hart van de ontvanger van afgunst of jaloersheid of haat voor de schenkers en in de plaats worden voor de schenkers warme gevoelens gekoesterd.

De Koran streeft naar een sociaal gecorrigeerde vorm van economie. Zakah heeft immers een humanitaire en sociaal-economische waarde. Islam verhindert privé onderneming niet en veroordeelt evenmin het privé-bezit, maar het staat ook geen zelfzucht en hebzucht toe. Zoals in alles, bewandelt de islam een middenweg tussen de noden van individu en samenleving, tussen materialisme en spiritualisme, tussen nu en de toekomst, enz.

Zo zijn er tal van voorbeelden waaruit telkens naar voor komt dat de islam fanatisme en extremen schuwt en naar middenwegen streeft.