Zijn in de islam vrouwen ondergeschikt aan mannen?

Wanneer men het over gelijkheid van mannen en vrouwen wil hebben, moet men eerst bepalen op welk criterium men mannen en vrouwen wil vergelijken. Inzake lengte bijvoorbeeld, heeft onderzoek uitgewezen dat mannen gemiddeld groter zijn dan vrouwen. Dus, mannen zijn superieur aan vrouwen inzake lengte. Andersom zou men kunnen zeggen dat vrouwen superieur zijn aan mannen inzake kleinheid (ze zijn 'meer' klein).

Wat is dan gelijk en verschillend? In de islam staat God in alles centraal en wordt gelijkheid of verschil gedefinieerd als 'wie is belangrijker voor God, mannen of vrouwen?' Deze vraag krijgt in de koran - en dus door God zelf - volgend antwoord:

'Maar wie - hetzij man of vrouw - deugdelijke daden doet als gelovige, zij zullen de tuin binnengaan en jullie wordt nog niet zoveel als de holte in een dadelpit onrecht aangedaan.' (Koran 4:124)
'De mannen en vrouwen die zich (aan God) hebben overgegeven, de gelovige mannen en vrouwen, de onderdanige mannen en vrouwen, de geduldig en volhardende mannen en vrouwen, de deemoedige mannen en vrouwen, de mannen en vrouwen die aalmoezen geven, de mannen en vrouwen die vasten, de mannen en vrouwen die hun schaamstreek kuis bewaren, de mannen en vrouwen die God veel gedenken, voor hen heeft God vergeving en een geweldig loon klaargemaakt.' (Koran 33:35)

Mannen en vrouwen zijn voor God dus volkomen gelijkwaardig, gelijke daden worden gelijk beloond, ongeacht of een man of een vrouw de daden stelt. En als God mannen en vrouwen volkomen gelijkwaardig noemt, hoe zouden muslims dan een verschil tussen beide kunnen maken? De Koran en de sunnah herhalen steeds weer dat God een persoon boven een andere verkiest op grond godvrucht en goede daden - en het oordeel daarover komt alleen God toe. Alle andere criteria (zoals ras, sexe, land, afkomst, enz... ) zijn van geen enkele tel. In zijn laatste preek hamerde profeet Mohammed daar ook nog eens op wanneer hij zei:

'De gehele mensheid komt van Adam en Eva, en een Arabier is niet superieur tegenover een niet-Arabier, noch is een niet-Arabier superieur tegenover een Arabier. Ook is een blanke niet superieur aan een zwarte noch is een zwarte superieur tegenover een blanke. Niemand is superieur ten aanzien van iemand anders tenzij in vroomheid en goede daden.'

In diezelfde laatste preek die aanzien kan worden als zijn spiritueel testament, zegt profeet Mohammed ook dat mannen zekere rechten hebben over vrouwen, maar beklemtoont hij tevens dat vrouwen ook zekere rechten hebben over mannen. Tot dan, hadden de vrouwen in de Arabische stammen-samenleving geen rechten. Er was ook geen vrouwenbeweging die opkwam voor de rechten van de vrouw. En toch, op gezag van de openbaringen die Mohammed kreeg van God, begon hij volledige gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen te preken.

Uit de Openbaringen aan profeet Mohammed die weergegeven worden in de Koran, blijkt dat God voor mannen en vrouwen geen afzonderlijke geboden gezonden heeft om naar het paradijs te gaan. De toegang tot het eeuwig leven in de paradijselijke tuinen is voor beiden aan dezelfde bepalingen gebonden. Wat kan er gelijker zijn dan dat?

"Wie - hetzij man of vrouw - deugdelijk handelt als een ware gelovige, die zullen Wij een goed leven laten leiden (in deze wereld) en Wij zullen hen met hun loon belonen voor het beste wat zij deden (in het Hiernamaals)" (16:97)

Het is ook goed er hier op te wijzen dat het Arabische woord voor God, nl. Allah noch mannelijk, noch vrouwelijk is. Vergelijk met Westerse talen waar God mannelijk is.

Bovendien wordt Eva er in de islam niet van beschuldigd Adam meegesleurd te hebben in de zondeval. Volgens de islam hebben zowel Adam als Eva zich laten vangen door de listen van Satan, iets wat God hen evenwel later vergeven heeft omdat zij berouw toonden. Op de vrouw rust in de islam dan ook niet het archetype van verleidster tot zonde. Bovendien werden volgens sommige muslimgeleerden ook vrouwen tot het profeetschap geroepen. Zij geven dan Maria en de Moeder van Mozes als voorbeeld van vrouwelijke profeten.

Door tegenstanders van de islam wordt ook vaak verwezen naar vers 34 van hoofdstuk 4 om te staven dat de islam zou beweren dat mannen superieur zijn aan vrouwen. Sommige Koranvertalingen geven het vers inderdaad in die zin weer. Een vertaling is echter niet de koran zelf maar een interpretatie van de koran door een vertaler (die op zijn beurt tot één of andere strekking of sekte kan behoren, of wiens vertaling beïnvloed wordt door de socio-culturele context enz). De Arabisch term die in vers 34:4 (dat hier besproken wordt) gebruikt wordt is 'qawwam' en betekent 'volledige verantwoordelijkheid dragen voor', of 'volledig zorg dragen voor'. Dit betekent duidelijk niet dan een man superieur is aan een vrouw, het geeft in tegendeel aan een vrouw recht op bescherming (fysisch, financieel, emotioneel) van haar man die daarmee extra verantwoordelijkheden te dragen krijgt, zoals blijkt uit het volgende punt.

Ten slotte dient gesteld dat het islamitisch huwelijk van rechtswege een verbintenis is tussen gelijken. Het is geen contract van dienstbaarheid. Vrouwen moeten dus mannen niet dienen. Muslim-echtgenoten worden integendeel geacht hun vrouwen te helpen in het huishouden naar het voorbeeld van profeet Mohammed die ook een deel van de huishoudelijke taken voor zijn rekening nam. (1)

Andere artikels op onze website bespreken andere rechten van de vrouw (zie bv. inleiding bij vrouwenrechten - bestaanszekerheid en recht op bezit - gewetensvrijheid - politieke rechten - seksuele rechten - recht op onderwijs - economische rechten - erfenisrechten - rechten in de rechtspraak - recht op werken - hoofddoek? - handdruk?).


____________________
Noten
  1. Equality of men and women - equal but not so equal" (zie tweede vraag), Our Dialogue (dit is een vraag en antwoord reeks die verschijnt in Arab News, Jeddah.)