Een half-natuurlijk landschap van formaat ... Fietsen langs de Beverbeekvallei

Graag neem ik je mee naar enkele van mijn favoriete plekjes in de Beverbeekvallei, die zich over de Ninoofse deelgemeenten Aspelare, Nederhasselt en Outer uitstrekt. Als kind kwam ik in de jaren 70 af en toe op een aantal van deze plekjes. De natte bossen en weilanden vond ik toen een normaal gegeven. Eind de jaren 80 keek ik als kersvers afgestudeerd ecoloog, tijdens de eerste wegberminventarisaties voor de stad Ninove, met andere ogen naar deze vallei. De plantengroei die ik hier ontdekte verried een grote ecologische waarde, maar tevens ook kwetsbaarheid. Het beeld van het kleinschalig, gevarieerd landschap is toen blijvend op mijn netvlies gebrand.

Nu nog vind je er met hagen en knotbomen omzoomde weilanden, fraai bloeiende boomgaarden en bloemrijke wegbermen. Het mag dan ook niet verbazen dat deze vallei al enkele decennia een zekere juridische bescherming geniet: een aanzienlijk deel ervan is natuurgebied op het gewestplan en onderdeel van het Vlaams ecologisch netwerk (VEN). Het hoogste deel van het gebied, het gehucht Turtelboom (Aspelare), is beschermd landschap. Elders in de vallei, onder meer in Nederhasselt en Outer, zijn monumenten of dorpszichten beschermd. Ondanks deze papieren bescherming heeft het tot vandaag geduurd alvorens er schot kwam in het behoud en beheer van deze natuur- en landschapswaarden. Natuurpunt Ninove is sinds enige tijd bezig om systematisch en weldoordacht de belangrijkste natuurkernen in de vallei aan te kopen en te beheren. De stad draagt hierin financieel en praktisch haar steentje bij.

Fietsen en wandelen
De beste manier om de circa 4 km lange Beverbeekvallei te verkennen is een combinatie van fietsen en wandelen. We beginnen onze tocht bij de kerk van Aspelare, kruisen de N460 en fietsen meteen de Plekkersstraat in, die de valleikom van de Beverbeek in het zuiden begrenst. In de ecologisch beheerde wegbermen verraden moerasspirea, echte koekoeksbloem, moerasrolklaver en een zeldzame slanke sleutelbloem een vochtige tot natte grond. Ze herinneren ons ook aan de mogelijke samenstelling en het uitzicht van de bloemrijke hooilanden die hier ongetwijfeld tot midden de vorige eeuw het landschap sierden.

Kletsnatte bosjes
Waar de Heghestraat op de Plekkersstraat aansluit, stoppen we even om de kletsnatte elzenbossen te bekijken. In april kleuren de gele tinten van dotterbloem, slanke sleutelbloem en speenkruid het valleibos. Later, vanaf mei, zorgen gele lis en roze dagkoekoeksbloem voor veel kleur. Dit soort bosjes zullen we nog wel vaker tegenkomen op onze weg. Ze zijn misschien wel de meest waardevolle biotopen van de Beverbeekvallei. Vaak zijn ze met populieren ingeplant. Vanaf mei maak je hier kans om regelmatig de wielewaal te horen zingen. Vroeger op het jaar tref je hier nog wel eens de zeldzaam geworden matkopmees. Hagen en boomgaarden We vervolgen onze weg langs de Plekkersstraat, en bij het kruispunt met de Waagstraat, waar het landschap plots een stuk opener wordt, fietsen we de helling op richting Turtelboom. We kruisen daar voor het eerst de Beverbeek. De waterkwaliteit kan nog flink verbeteren, maar daar wordt aan gewerkt. In april zorgen de bloeiende sleedoorns in de hagen en de fruitbloesems voor schilderachtige taferelen. De fruitrat, of nauwkeuriger de eikelmuis, vindt dit een prima biotoop. Het beestje zal je niet gauw te zien krijgen, maar recent onderzoek heeft de aanwezigheid van een populatie aan de andere zijde van de heuvel in Sint-Antelinks aangetoond. Wie nog van andere zeldzaamheden houdt, kan in de Waagstraat nog uitkijken naar de tweestijlige meidoorn en het rapunzelklokje. Misschien ben je wel een echte geluksvogel en kruis je plots de vliegroute van de snelle sleedoornpage. In de winter kan je de eitjes van deze relatief zeldzame dagvlinder na enig zoekwerk wel eens aantreffen op de gelijknamige plant die hier en daar in de talrijke hagen en houtkanten groeit. We fietsen vervolgens richting kerk van Sint-Antelinks om net voor de kerk via de Beverbeekstraat weer de vallei in te duiken. In deze holle weg kunnen plantenliefhebbers nog meer fraais ontdekken. Naast een rijk gamma van streekeigen, houtige struiken en bomen vind je hier ook gele dovenetel, tongvaren en kleine maagdenpalm. Grasmus, zwartkop, tjiftjaf en het winterkoninkje voelen zich in deze omgeving ook prima thuis. Ondertussen hebben we opnieuw de Beverbeek gekruist om vervolgens links de Zuurstraat in te fietsen. We houden even halt bij het kruispunt met de Plekkersstraat en fietsen, rechts, een eindje het mountainbike pad op.

Hooilanden vol vlinders
Waar wat verder de weg versmalt, gaan we te voet verder. Dit valleigedeelte biedt een steekkaart van de meest waardevolle biotopen die we op de natste plaatsen mogen verwachten: nat elzenbos, moerasspirearuigte en dotterbloemgrasland. Het is zeer waarschijnlijk dat deze dotterbloemgraslanden vroeger over een veel grotere oppervlakte in de vallei aanwezig waren. Volgens de Ferrariskaart (circa 1775) en de Vandermalenkaart (circa 1840) bestond het overgrote deel van de Beverbeekvallei uit natte hooilanden. Nu resten hiervan nog maar enkele percelen, waarvan sommige, verscholen achter een fors uitgegroeide meidoornhaag, langs het voetpad liggen. Op warme zomerdagen fladderen hier dagpauwogen, landkaartjes, bruine en oranje zandoogjes boven de naar watermunt en moerasspirea geurende begroeiing. Bonte zandoogjes houden zich dan weer op langs het beschaduwde pad.

Staalkaart van valleibiotopen
Na deze wandeling fietsen we via de Plekkersstraat terug naar de kerk van Aspelare en we rijden via de watermolen en Melkbos richting Muylem en de kerk van Nederhasselt. Voor we deze kerk bereiken, kruisen we opnieuw de vallei en de beek. Links en rechts van het fietspad is Natuurpunt erin geslaagd om enkele hectaren waardevol valleibos en moerasspirearuigte aan te kopen. Het is een van de weinige plekken in de vallei waar bosanemoon en verspreidbladig goudveil groeien. De bedoeling is om de bestaande boskern te behouden en er de streekeigen, inheemse boom- en struiksoorten te bevoordelen. Daarom zijn in de loop van 2008 en het voorjaar van 2009 een aantal kappingen en heraanplantingen uitgevoerd. Tevens wordt overwogen om een deel van de moerasspirearuigte om te vormen tot nat bloemrijk hooiland. Zo zal je hier binnen afzienbare tijd een staalkaart van de meeste karakteristieke valleibiotopen van nabij kunnen bewonderen. Stroomafwaarts de Beverbeek ligt nog meer fraaie natuur te wachten op effectieve bescherming en beheer. Ten zuiden van het Nederhasselts voetbalveld ligt het best ontwikkelde valleibos van het type essen-elzenbos met moerasspirea. Dit bos is moeilijk bereikbaar en bovendien praktisch ontoegankelijk door de kletsnatte, zompige bodem. We fietsen dan maar verder via de Nederhasseltstraat richting Outer. Kleurrijke wegbermen aan beide zijden van deze straat zijn hier ons deel. Tussen Nederhasselt en Outer liggen ook nog een aantal bloemrijke, door hagen omzoomde weilanden en een zeer fraaie hoogstamboomgaard, die te bewonderen valt tussen de Prekental- en de Godeystraat.

Postkaartkiekjes
In Outer fietsen we via de Zevenkoosstraat terug naar Muylem en de kerk van Aspelare. Bij het kruisen van de Beverbeek zien we links een meer open landschap. Het wordt bijna volledig ingenomen door een verruigd dotterbloemgrasland dat smeekt om deskundig beheerd te worden. Wie net over de Beverbeek, in de Zevenkoosstraat, de moeite neemt om even achterom te kijken naar de kerk van Outer, kan hier enkele mooie postkaart-kiekjes maken. Zo heeft de Beverbeekvallei nog wel meer mooie hoekjes. Aan jou om die te ontdekken.

Natuurpunt Ninove zorgt voor de toekomst
Natuurpunt Ninove wil zich alleszins maximaal inspannen om de mooiste plekjes van deze vallei voor de toekomst optimaal te bewaren. Daarvoor zijn niet alleen aankopen van de meest waardevolle kernen noodzakelijk, maar is ook een deskundig beheer, gebaseerd op een goed uitgebalanceerde toekomstvisie, essentieel. Daaraan wordt binnen natuurpunt Ninove nu volop gewerkt. Nog dit. Uiteraard kan je deze tocht ook beginnen bij de kerk van Nederhasselt of van Outer, waar telkens parking is en je de lokale horeca een steuntje kan geven. In café Uilenspiegel in Aspelare vind je trouwens extra info over langere fietsroutes in de buurt.

Eric Cosyns

Meer info : Wouter Mertens, wouter.mertens@natuurpuntninove.be of 0495 68 89 33