Opgelet, in tegenstelling tot de meeste quizzen en ook de Winaquiz van vorig jaar, mogen jullie gewoon alles invullen - het bestverdienende juiste antwoord telt. De a-vraag staat op één punt, b op 2, en c op 3.
1a. Voor aardrijkskunde beginnen we met drie gebergten. Een van de geografisch, cultureel en taalkundig meest verschillende regio’s op onze aardbol wordt gevormd door een gebergte dat loopt door Rusland, Georgië, Azerbaidjan en Armenië, met bijbehorende problemen in deelrepublieken als Kalmukkië, Noord-Ossetië, Ingoesetië, Tsjetsjenië en Dagestan. Belangrijkste bergen zijn de Elbroes, de hoogste berg van Europa, en wellicht bijbelse berg Ararat. Welk gebergte, dat zijn naam gaf aan het menselijke ras dat gekenmerkt wordt door blanke huid en donker haar?
Kaukasus
1b. Het tweede gebergte ligt in noordwest-Afrika en loopt 2400 kilometer door Marokko, Algerije en Tunesië, en omvat daarmee de Rots van Gibraltar en hoogste berg Jbel Toubkal. Het is genoemd naar een legendarische Libische koning, maar de meesten denken dat de naam komt van een Titaan die daar de wereld op zijn schouders droeg. Een derde man met dezelfde naam was de stichter van een legendarisch rijk. Welke naam van gebergte en figuren, die ook een maan is van Saturnus, en de medische naam voor uw bovenste halswervel?
Atlas
1c. Iets minder medisch verantwoord is de naam van een deelgebergte van de Rocky Mountains, net ten zuiden van Yellowstone, en het gelijknamige Nationaal park. Ze zijn genoemd naar de hoogste piek, die zijn naam kreeg van een Franse jager, die er op uitkwam en die daarbij blijkbaar heel hard terugdacht aan zijn tijd als zuigeling. Wat is de naam van het gebergte, dat verder vooral bekend is voor zijn biologische en geologische diversiteit?
Grand Tetons / Teton Range
2a. Voor de literatuur-trio zoeken we drie science-fictionschrijvers. De eerste is een Fransman die leefde van 1828 tot 1905, en vooral de nadruk legde op reizen door de lucht, door de ruimte of onderzee, voor de uitvinding van vliegtuigen of onderzeeërs. Hij is de op twee na meestvertaalde schrijver, met boeken als ‘Reis naar het centrum van de aarde’, ‘Van de aarde naar de maan’, ’20.000 mijlen onder zee’ en ‘Rond de wereld in 80 dagen’. Welke Franse schrijver?
Jules Verne
2b. Tussen 1920 en 1992 leefde een Russisch-Amerikaans schrijver en biochemicus, wiens belangrijkste bijdrage de drie wetten zijn waarop het gedrag van robots gebaseerd is: een robot mag geen mens kwaad doen, moet als dat voldaan is luisteren naar de mens, en moet als aan beide voldaan is aan zelfbescherming doen. Bekendste van zijn vooral door robots en wetenschapsgeschiedenis geïnspireerde werken zijn de Foundation-reeks en boeken als I, Robot, The Caves Of Steel, The Naked Sun en The Robots Of Dawn. Naam van deze Good Doctor, die samen met Robert A. Heinlein en Arthur C. Clarke de Grote Drie van de 20e-eeuwse sf vormt?
Isaac Asimov
2c. De derde man was een tijdgenoot van de tweede, en werd tijdens zijn leven weinig tot niet erkend buiten het sf-wereldje. In zijn cyberpunkwereld zonder echte helden vroeg hij zich af wat het verband is tussen geheugen en persoonlijkheid en hoe technologie ontspoort. Andere thema’s waren geestesverruiming en de paradoxen van de tijd. Bekendst is hij echter van zijn tot films herwerkte kortverhalen, zoals Do Androids Dream Of Electric Sheep (Blade Runner), We Can Remember It For You Wholesale (Total Recall), Second Variety (Screamers), Minority Report en Paycheck. Welke Amerikaanse schrijver, die pas na die verfilmingen na zijn dood een breed lezerspubliek kreeg?
Philip K. Dick
3a. Drie vragen over de verkiezingen van oktober. In het mooie rijtje met Rossem en Banaan, Nee, Sex en Swa past sinds de voorbije gemeenteraadsverkiezingen ook de eenmanspartij van Wim van de Velde uit Aarschot, met Echte Luieriken Van In’t Stad – met mooie plannen als daar waren het bergaf laten gaan van alle fietspaden, subsidies voor wie langer dan acht uur op café zit, het slopen van huizen naast cafés, en een weekendbeurtrol voor frietkoten. Wat was nu de naam van de eenmanspartij, die op 416 stemmen bleef steken en daarmee helaas geen zetel kon veroveren?
Elvis
3b. In een andere Vlaams-Brabantse stad ging de burgemeesterssjerp terug naar Marcel Logist van de sp.a, die er een goeie 38% haalde, en daarmee werden ze grootste partij voor VLD-Vivant (met ex-burgemeester Eddy Poffé) en CD&V met elk een 20tal procenten. Deze gemeente met kernen als Bost, Goetsenhoven, Hakendover, Kumtich en Vissenaken, kent als bekendste inwoners of ex-inwoners Luc Van Acker, Johnny Voners, Ben Crabbé en Louis Michel. Welke stad met 32000 inwoners, die grenst aan Glabbeek, Kortenaken, Linter, Landen, Hoegaarden, Boutersem en Lubbeek?
Tienen
3c. En dan de volkomen actuaneukerij – maar dan wel voor informatici: In Boom kwam de partij van burgemeester Patrick Marnef in moeilijkheden omdat hun naam tekens bevatte die niet correct konden worden afgebeeld op de stemcomputers – uiteindelijk dienden ze geen klacht in, maar wat was de naam van zijn op de sp.a gebaseerde partij? Wie alledrie antwoorden naast elkaar zet, denkt hopelijk eens terug aan het systeem in de combinatieronde.
(Boom) één - en dat geeft Elvis Tienen één
4a. Vorig jaar schreef Gerrit Komrij een Encyclopedie van de Stront, een boek vol scatologische teksten, gedichten en lijstjes uit alle tijden en in alle talen – van Tuba Podex Est – latijn voor “de aars is een trompet” tot de tekst van de Constipation Blues van Screamin’ Jay Hawkins. Wat is nu de titel van zijn boek? Het is een negenletterwoord dat in van Dale omschreven wordt als een rommelig geheel van vele klanken door elkaar. Wie de nieuwe of Engelse naam kent van de bard uit Asterix, is al goed op weg.
Kakafonie
4b. Ook een Belgische kunstenaar heeft een vrij grote fascinatie voor kak: hij begon onder andere met glas-in-loodramen waarin op subtiele wijze foto’s zijn verwerkt van zijn eigen faeces, of röntgenfoto’s van seksscènes, maakte getunede betonmolens en tattoeëerde varkens, maar werd vooral bekend door zijn Cloaca: een doorzichtige machine waarin de menselijke spijsvertering werd geïmiteerd, en die een geweldige stank door het MuHKA stuurde. Welke Vlaamse kunstenaar, geboren in 1956?
Wim Delvoye
4c. Voor drie punten zoeken we een minimalistisch Italiaans kunstenaar (1933-63), die vooral bekend is om zijn vreemde installaties: Ballonnen met zijn adem in, en eieren met zijn vingerafdruk, die tijdens de tentoonstelling opgegeten werden. Bekendste beeld is zijn ‘Socle du Monde’. In 1961 verkocht hij 90 blikken met zijn kak in – blikken die nu overal ter wereld te zien zijn onder de naam Merda d’Artista. De huidige waarde van 30 gram van zijn kak ligt momenteel rond de 30.000 euro. We raden de geïnteresseerde kopers toch aan om wat op te letten: de laatste jaren ontploffen meer en meer blikken door corrosie en gistende gassen. Wat is de naam van de maker van deze Artist’s Shit?
Piero Manzoni
5a. We zoeken drie zingende cabaretiers - en voor een punt moet u het met een fragment en de afbeelding stellen. (Vaarwel Theo)
Urbanus
5b. Voor twee punten idem. (Snelkookpan)
Hans Teeuwen
5c. Voor drie punten zoeken we het cabarettrio dat in 2002 helemaal doorbrak op tv, en hier het liedje 'Houdoe' brengt onder hun alter ego, de Kassameisjes.
Vliegende Panters
6a. Sport: we zoeken hier telkens twee atletische naamgenoten. Voor één punt zoeken we de achternaam van Asafa en Mike. Asafa is een Jamaicaanse sprinter die momenteel het wereldrecord op de 100 meter deelt met Justin Gatlin, en dit jaar alle 6 Golden-Leaguemeetings won. Mike was een Amerikaans verspringer die vooral begin jaren ’90 succes had, met twee wereldkampioenschappen, en vooral het breken van het legendarische record van Bob Beamon, met 8 meter 95. Graag hun beide naam?
Asafa en Mike Powell
6b. Een Ethiopische atleet van 19 brak dit jaar door op de 5000 meter met een titel op het WK junioren en ereplaatsen op het WK indoor en de Golden-Leaguefinale in Stuttgart. Zijn beste tijd is ondertussen al 12’53”. Niet echt eenvoudig, maar we vertellen er u bij dat hij een vijf jaar oudere broer heeft, die nu al vijf jaar op rij het WK veldlopen won in korte en lange cross, en de wereldrecordhouder is op 5 en 10 kilometer. In Athene haalde hij goud op de 10, en zilver op de 5 na El Guerrouj. Welke broers?
Tariku en Kenenisa Bekele
6c. En dan nu eentje voor de specialisten: Op het EK atletiek in Goteborg dit jaar haalden twee Witrussische zusjes een gouden medaille, in twee compleet verschillende takken: Alesia is 1500-meterloopster, maar heeft meer succes op de 3000 meter steeple: ze was wereldrecordhoudster en haalde dus goud in Göteborg. Haar zusje Ryta is een wereldtopper op de 20 km snelwandelen: na een vierde plek in Athene was het dit jaar dus ook voor haar goed raak. Drie welverdiende punten en een pint in de volgende Winabar voor wie de achternaam van de zusjes kent.
Alesia en Margaryta Turava
7a. We zoeken nu Nederlandstalige dokters – of toch min of meer. Voor één punt zoeken we een Brussels grondlegger van de anatomie. Na een opleiding in Leuven trok hij naar Italië, waar hij zijn belangrijkste boek schreef: ‘De humani corporis fabrica’, en daarmee ten strijde trok tegen de oude leer van Galenus. Hij bewees dat mannen evenveel ribben hebben als vrouwen en verklaarde onder andere de werking van vele spieren, waaronder het hart. Onze zesde-grootste Belg, die niet echt tegen de kritiek op zijn werk kon, trok zich daarna als een mietje terug uit het academische leven, en werd lijfarts van Keizer Karel. Wat is zijn Latijnse of Nederlandse naam?
Andreas Vesalius
7b. Om bij dat hart te blijven: In 1967 werd in het Groote Schuurziekenhuis in Johannesburg de eerste harttransplanttatie uitgevoerd. Louis Washkansky kreeg een hart van een jonge vrouw die in een ongeluk om het leven kwam, en leefde zo nog achttien dagen, voor te sterven aan een longontsteking, te danken aan de ontstekingsremmers die ook zijn immuunsysteem platlegden. Wat was nu de naam van de Zuid-Afrikaanse dokter die de transplantatie uitvoerde en zo wereldberoemd werd?
Christiaan Barnard
7c. Geboren in 1593 als Claes Pieterszoon in Amsterdam, studeerde hij geneeskunde en werkte hij zich op tot burgemeester. Ondertussen gaf hij anatomielessen op gehangenen, schreef hij een receptenboek voor apothekers en de ‘Observationes Medicae’, waarin hij onder andere als eerste de slechte effecten van roken op de longen blootlegde, en de klep tussen dikke en dunne darm ontdekte. Verder omschreef hij het placebo-effect en dissecteerde hij een oerang-oetan. Naam van deze jack of all trades, die in 2006 weer helemaal in the picture was?
Nicolaes Tulp
8a. We zoeken een legendarisch Frans soldaat die deel uitmaakte van het Franse leger onder Napoleon. Hij begon op zijn 18de, en werd tijdens zijn gevechten maar liefst 17 keer gewond, met onherstelbare schade voor zijn uiterlijk. Desondanks had hij niets dan lof voor Napoleon, zelfs met zijn armzalig pensioentje. Als symbool van de eeuwige soldaat werd hij de daarna opgevoerd in vele Franse toneelstukken, en hij gaf zijn naam uiteindelijk aan overdreven vaderlandsliefde – en zo zit hij ook in het Nederlands. Wat is nu zijn naam, of de term voor het bij Fransen wel vaker niet vreemde overdreven patriottisme?
Chauvinisme
8b. Albrecht van Oostenrijk was een zoon van keizer Maximiliaan II, en was een populair landvoogd over onze streken begin 17e eeuw. Dat kwam ook wel deels door zijn vrouw, een dochter van Filips II van Spanje, en we zoeken hier haar naam. Nederlandse rebellen die de Spaanse koning niet meer erkenden, vielen het huidige België binnen, waar ze in het Beleg van Oostende standhielden tussen 1601 en 1604. Onze landvoogdes had wellicht op een snel einde gerekend, want zij had gezworen niet meer van onderkleding te wisselen voor Oostende terug ingenomen werd. Onder andere haar hemd veranderde langzaam van kleur, en uit bewondering voor haar standvastigheid gaven haar onderdanen die kleur haar naam – we zoeken daarmee een kleur tussen wit en geel, of gewoon de echtgenote van Albrecht.
Isabella / Isabel
8c. Voor drie punten zoeken we nog een historische term, die tijdens de Tweede Wereldoorlog ontstond in Noorwegen: Een Noors majoor werd minister van Defensie, en richtte in 1933 een nationaal-socialistische partij op. Hij geraakte niet verkozen, maar haalde in 1939 de banden met Hitler stevig aan. Die viel begin 1940 Noorwegen binnen, terwijl onze man als minister zo veel mogelijk tegenwerking saboteerde. Zijn landverraad werd zo typisch, dat ook andere satellietregimes van de nazi’s zijn naam kregen – en al tijdens de oorlog zelf kreeg zijn naam in het Nederlands de betekenis van verrader of collaborateur. Welke Noor, die in 1945 geëxecuteerd werd?
Vidkun Quisling
9a. We zoeken een onderorde van de zoogdieren die wetenschappelijk bekend staat als Vermilingua. De onderorde bevat vier soorten, die vooral voorkomen in Midden- en Zuid-Amerika, en zoals hun naam ook aangeeft hebben ze zich gespecialiseerd in smakelijke genocides op kolonies mieren en termieten. Welk dier zoeken we? U ziet de reuzen-, dwerg- en boom-variant.
Miereneter
9b. Voor twee punten zoeken we een eierleggend zoogdier uit Australië en Nieuw-Guinea, dat dus verwant is aan het vogelbekdier. Hij specialiseerde zich in smakelijke genocides op kolonies mieren en termieten, heeft geen tanden, maar beschermt zich met zijn lange stekels, waarvan hij ook zijn naam haalt. Graag de Nederlandse naam van deze soort, die ook bekend is als Echidna of Tachyglossus Aculeatus?
Mierenegel
9c. Voor drie punten zoeken we een familie insecten, waarvan de larve zich helemaal gespecialiseerd heeft in het vangen van andere insecten. De ronde larve graaft zich helemaal in, liefst in los zand, en graaft daarin een valkuil door spiraalsgewijs achteruit te lopen. Hierdoor ontstaat een trechtervormig kuiltje, dat niet echt opvalt, maar waarin toch spinnetjes en andere kleine insecten vastgeraken – het spinnetje kan niet meer terug op de helling en glijdt omlaag naar de kaken van de larve. De volwassen versie lijkt in de verste verte niet meer op de larve, maar eerder op een waterjuffer. Wat is nu de naam van dit nachtdier?
Mierenleeuw
10a. De muziekvraag gaat onder het motto “dit kent u beter in het Nederlands”. Voor één punt hoort u Storie di tutti i giorni, een gigantische hit in Italië uit 1982 van Riccardo Fogli e I Pooh. Wij vragen u welke artiest dit in het Nederlands coverde en er bij ons mee doorbrak in 1994?
Marco Borsato (Dromen Zijn Bedrog)
10b. Voor twee punten hoort u ‘Tangled Up in Blue’, origineel van Bob Dylan uit ‘Blood on the Tracks’. Dat werd een paar jaar geleden gecoverd als ‘Prachtig in het Blauw’, op solodebuut ‘Zonder Circus’ van de gezochte artiest, die dit jaar opvolger ‘Slimmer dan de Zanger’ uitbracht. Kort gezegd: wie bracht deze Dylan-klassieker in 2002 in het Nederlands?
Bart Peeters
10c. En dan voor drie punten voor de echte kenners - een gigantische hit uit 2002, maar dan in Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk. Onze vraag is kort: wie zingt dit origineel dat u allemaal helaas ook in het Nederlands kent? (Du hast mich tausendmal belogen)
Andrea Berg