VASTENAVOND

 

In Olmen wordt geen carnaval gevierd, maar wel "VASTENAVOND",

of zoals dat in het Olmens dialect klinkt: "vasloavet".

 

In de folkloristische bedeltocht, het rituele hanenkappen en het uitbundige eet- en drinkfestijn leeft een eeuwenoude traditie verder,

waaraan de geboren en getogen Olmenaren nog steeds sterk houden. Ze nemen er dan ook in grote getale actief aan deel.

Voor vele uitwijkelingen is het zelfs een gelegenheid om terug naar hun geboortedorp te komen om samen met hun jeugdvrienden

het vastenavond te vieren.

 

         hanekap.BMP

 

 

Vastenavond in Olmen

 

Olmen is bekend om zijn Vastenavondvieringen. Op verscheidene gehuchten worden groepen gevormd die ’s maandags voor Aswoensdag langs de huizen trekken om een “kleinigheid” af te bedelen. Dat rondtrekken gebeurt traditioneel met discipline. Er is een kapitein bij die de bevelen geeft en in de pas doet lopen, er zijn gardes bij die de tucht handhaven.

In de namiddag verzamelen de “Vastenavondzotten” op een plein om het hanenkappen te spelen. Met een houten sabel wordt het hoofd van een vooraf gedode haan afgekapt. Door dit spel wordt de nieuwe koning aangeduid. De haan wordt vooraf door een plechtig lied ter dood veroordeeld. Zijn genadeverzoek, gezongen door de kapitein van de groep, wordt door de vrolijke bende verworpen.

De koning staat tijdens het Vastenavondbal van die avond in het middelpunt van de belangstelling.

Op dinsdag verzamelen alle koningen op het marktplein van Olmen. De Vastenavondgroepen defileren vervolgens voor de koningen en brengen een vlaggengroet. Nadien worden alle herbergen van Olmen aangedaan.

 

In Olmen wordt al heel lang Vastenavond gevierd. De oudste vermelding dateert uit 1726. Dat jaar was er een vechtpartij tijdens de Vastenavonddagen. Veel informatie levert de vermelding niet op. Waarschijnlijk waren de Vastenavonddagen feestdagen waarop het toegelaten was om samen te komen in de plaatselijke herbergen om bier te drinken, te luisteren naar muziek en speelmannen, te zingen en te dansen en soms om herrie te schoppen.

Uit archieven van 1775 vangen we meer informatie op. Pastoor Welsch, een nuchtere Noord-Brabander, preekte in 1775 tegen de Vastenavonddagen want: “den duyvel houdt op dese drij daegen sijne merktdagen”.

Zijn beschrijving van de uitspattingen in Olmen laten niets aan de verbeelding over: “sommige werden in de herbergen gevonden op bancken en tafels slaepende andere worden naer huys gebroegt, gedraegen en getrocken, andere gelijck als kalveren gebonden op karren oft wagens weghgevoert andere waggelen op de peerden gelijck als ganzen, als oft sij alle ogenblicken op de aerde souden nedervallen, andere liggen op de straete in hun overgevingen vuylder als de verckens”.

We leren uit de preek van 1775 verder dat de vieringen 3 dagen duurden, dat men zich flink te goed deed aan drank, dat men als “kuddens verckens en beesten” rondtrok, dat men “mombackens” droeg en dat mannen vrouwenklederen en vrouwen mannenklederen droegen.

Dan bleef het in de archieven stil over Vastenavond.

Uit 1885 zijn er archieven bekend waaruit blijkt dat toen de Vastenavondvieringen al op de vieringen die we tegenwoordig kennen leken. Het gemeentebestuur probeerde toen het gebruik om “in compagnieën” verkleed de huizen af te lopen en een kleinigheid “af te bedelen” te verhinderen. Het gebruik bestond nergens zo opvallend als in Olmen schreef het gemeentebestuur. Wie met Vastenavond rond ging zou als bedelaar bestraft worden. De hulp van de rijkswacht werd ingeroepen.

Het bleek ook dat er op verschillende gehuchten feesten waren met o.a. dansavonden. Ook dat werd door het gemeentebestuur verboden.

Vermeldingen van hanenkappen worden in de archieven van Olmen vermeld vanaf het midden van de 19de eeuw. Dit volksspel was niet alleen met Vastenavond populair, het gebeurde ook op het dichtgevroren kanaal. Hennenlopen, een ander volksspel waarbij dieren het lijdend voorwerp waren, werd in Olmen in de 18de eeuw al door de schoolkinderen gespeeld.

Wanneer het hanenkappen een vast onderdeel van het Olmense Vastenavond werd is niet bekend.

Hanenkappen is eerder een gebruik dat tijdens kermissen in de Eifel en in het Rijnland populair was.

Maar tegenwoordig is het hanenkappen het uithangbord van het Olmense Vastenavond.

 

 

Het Olms karnaval door een “volkskundige bril” bekeken. ’t Schreneel, 21 (2004) p. 74-84.

Karnaval in Olmen. ’t Schreneel, 21 (2004), 58-73.

Carnaval in Olmen nog steeds in de lift, ’t Schreneel 18 (1994), 159.

Haan en hen als lijdend voorwerp van enkele Olmense volksspelen, ’t Schreneel 13, 41-46.

Jef Van Meensel, de laatste Olmense volkszanger? ’t Schreneel 12, blz. 88-95.