bomen en struiken

Klik op de naam van de boom/struik waarvan je veel meer wilt weten en ontdek de vele geheimen uit deze plantenwereld !

haagbeuk	berk	eik	esdoorn
es	beuk	wilde kastanje	populier
wilg	lijsterbes	linde	els
notelaar	tamme kastanje	den	spar
hazelaar	braam	vlier	acacia
plataan	hulst	taxus	lork
meidoorn

acacia

Boom met grillige kroon, laat veel licht door.
Wordt vaak toegepast in de tuin als bolvormige boom (bol- of knotacacia).
gemiddelde hoogte: 25 m
maximum leeftijd: 100 jaar (bij ons)

Samengesteld blad, bestaat uit meerdere kleine blaadjes (9 tot 19).

Crèmewitte geurende bloemen in hangende trossen in juni, soms iets roze getint.
Het zaad van de acacia zit in een langwerpige bruine peul van 5 tot 10 cm lang.

Op jong hout zitten doornen. Bij het oudere hout (stam) zijn ze er al afgegroeid.
De acacia heeft een grove schors.

Wist je dat?

Het hout van de acacia is zo hard dat men bij het spijkeren het beste kan voorboren.
De boom bloeit in mei met grote, witte, sterk geurende bloemtrossen. Bijen produceren daaruit de ook in ons land verkrijgbare acaciahoning.

berk

Door zijn snelle groei en zijn mooie schors is de berk een populaire boom voor de tuin. Hij heeft wel veel licht nodig.
De twijgen zijn dikwijls neerhangend en buigzaam, bedekt met oneffen witte wratjes.
maximumleeftijd: ongeveer 120 jaar
gemiddelde hoogte: 20 m

De kleine verspreide bladeren zijn driehoekig en fijn dubbel gezaagd.

Een cilindervormige kegel bundelt een groot aantal gevleugelde zaadjes. In augustus worden deze zaadjes makkelijk door de wind meegevoerd.
De bloemen (vanaf de herfst mannelijke katjes aan het uiteinde van de twijgen en in de lente opstaande vrouwelijke katjes die aan de jonge twijgen groeien) bevinden zich op dezelfde tak.

Witte, zilverkleurige schors met zwarte vlekken, die afschilfert in fijne horizontale stroken.

Wist je dat?

De berk is een pioniersboom, d.w.z. dat hij een van de eerste soort bomen is die zich op braak liggende grond zal uitzaaien.
Berkenhout laat zich makkelijk bewerken. Het wordt gebruikt om papier te maken en, vroeger, voor de vervaardiging van klompen.
Vroeger werden de lichte en hangende twijgen gebruikt om straatbezems te maken.
Berken vertonen soms een merkwaardige opeenhoping van twijgjes aan de grote takken of soms dicht bij de stam, ook wel heksenbezems genoemd.

beuk

De vorm is zeer verschillend naargelang de beuk in het park of in het bos staat: de kruin van de bomen die apart staan, is breed met lagere vertakkingen dan in de bossen (beukenbos) waar hij goed tegen de schaduw kan.
Er is meestal geen bodembegroeiing onder een beuk omwille van het dicht bladerdek dat geen licht doorlaat.
maximumleeftijd: ongeveer 200 jaar
gemiddelde hoogte: 40 tot 45 m

De verspreide bladeren zijn ovaal, glad, glanzend.
De bladrand is gaaf.
Bij de jonge bomen en in hagen blijven ze de hele winter aan de boom en vallen er pas af wanneer de nieuwe bladeren verschijnen.

De vrucht, het beukennootje, wordt beschermd door een napje dat bedekt is met stekeltjes en in 4 delen opensplitst. Daaruit komen twee of drie beukennootjes.
De beuk begint pas na vijftig jaar bloemen te dragen en dan om de vier of vijf jaar. Dus ook vruchten om de 4 of 5 jaar.

Fijne, gladde, grijze schors met zwarte vlekjes.

Wist je dat?

Beukenhout heeft de eigenschap dat het niet splintert. Het wordt veel gebruikt voor speelgoed en keukengerei. Het bijzonder sterke en duurzame beukenhout wordt ook gebruikt voor timmerwerk binnenshuis (meubels, kasten, trappen). Het is eveneens uitstekend brandhout.
De beukennootjes zijn geliefd bij de eekhoorns. Ze worden ook gebruikt om olie te maken.
Er bestaat eveneens een beukensoort met purperen bladeren.

braam

In Nederland en België vind je de braam zeer algemeen in het wild. Het is een avonturier die groeit op afvalplaatsen, op braakliggende terreinen en langs (spoor)wegen. Een wilde braamstruik vormt een welhaast ondoordringbare barrière. Vooral de jonge takken zijn bedekt met gemene stekels. De braam vormt een uitzondering omdat het geen houterige structuur heeft.
De takken van de braam kruipen engaan de lucht in, alsof ze niet kunnen kiezen tussen hemel en aarde.

De bladeren zijn oneven geveerd en dragen op de bladsteel en bladnerven stekels. De rand is getand en het oppervlak van onder en boven ruwharig.
In een zachte winter blijven de bladeren aan de struik zitten.

De bloemen zijn wit en tonen verwantschap met de (wilde) roos. Ze groeien aan de 2 jarige stengels, waarna de vruchten (braambessen) komen, een verzameling kleine steenvruchten (d.w.z. vruchtvlees rond 1 pit) op de kegelvormige bloembodem. De vruchten zijn eerst groen, dan rood, tenslotte diepzwart.

Wist je dat?

De vruchten zijn uitermate geschikt voor tal van recepten zoals jams, siroos, sappen...
Bramen werden, vanwege de kleurstoffen die ze bevatten, vroeger wel gebruikt om stoffen of wol te verven. Wanneer je vlekken maakt met braambessen, zijn die dan ook heel moeilijk uit je kleren te krijgen.

(grove) den

De vaak onregelmatige vorm van de stam en de kruin, de okergele kleur van het bovenste gedeelte van de stam en de lichtheid van de kroon zijn typisch voor deze grote naaldboom.
De grove den houdt van warme en droge plaatsen en groeit op heide- en zandgrond. In parken en tuinen wordt hij aangeplant vanwege zijn sierlijke uiterlijk.
maximumleeftijd: 600 jaar
gemiddelde hoogte: 30 m

De naalden zijn grijsgroen van kleur: gedraaid en in bundels van 2 bijeen, 3 tot 6 cm lang. Ze kunnen 7 cm lang zijn op jonge, krachtig groeiende bomen.

Bloemen ontluiken in mei. De mannelijke bloemen zijn rond en geel gegroepeerd of verspreid langs de dunnere twijgen. De vrouwelijke rood, ongeveer 0,5 cm lang.
De vruchten (dennenappels) meten 2,5 - tot 6 cm lang en kleuren bruin of roodachtig bruin en hebben een puntige eivormig. Ze zijn bedekt met schubben zonder stekels. Wanneer die kegels open gaan komen de gevleugelde zaden vrij.

Op jeugdige leeftijd is de boom gemakkelijk herkenbaar aan z'n groengele bast. Als de boom ouder wordt, wordt de bast meer roodbruin met grote, bruinzwarte schubben.

Wist je dat?

Uit de grove den kan terpentijn, teer en hars gewonnen worden.
De grove den heeft stevig hout dat vooral in de mijnbouw werd gebruikt. Vroeger maakte men er scheepsmasten van. Bij scouting kun je ze vaak terugvinden als pionierpalen.
Uit de naalden kan er een olie gewonnen worden die nogal wat gezondheidsproblemen kan oplossen.

(zomer)eik

eikenboom

De stam is kort en begint laag te vertakken, zeker als de boom alleenstaand in een weide groeit. Het is de koning van het bos en van de grote parken.
maximum leeftijd: 700 jaar en zelfs 1000 jaar
gemiddelde hoogte: 30 tot 35 m

De gelobde bladeren (4 tot 7 paar lobben) groeien heel dicht bij elkaar op het uiteinde van de takken. Aan de voet van de korte bladsteel zie je twee kleine oortjes.

Vanaf oktober dienen de vruchten (eikels) met lange steel als voedsel, ondermeer voor de eekhoorns en de Vlaamse gaaien.
De mannelijke bloemen in katjes verschijnen vanaf april. De vrouwelijke bloemen zijn piepklein.

Oudere bomen hebben een diepgegroefde schors.
De schors begint na 20 jaar te scheuren.

Wist je dat?

Op het eikenblad vind je vaak galappels. Deze zijn ontstaan door een steek van een galwesp of van een galmug. Dit insect steekt zijn legboor in het blad en legt een eitje. Dat deel van het blad gaat dan zwellen. In de zwelling (galappel) komt na verloop van tijd een larfje uit het eitje. De galappel zorgt voor voedsel en beschermt het larfje tegen het weer en tegen allerlei vijanden. Snij maar eens een galappel middendoor. Soms tref je een geelwit larfje aan, maar vaak is de woning al verlaten. Het galappeltje vertoont dan een klein gaatje, waardoor de volwassen galwesp (ca. 5 mm groot) naar buiten is gekropen. Ook bij ander bomen en planten kun je gallen aantreffen.
Eikenhout, dat zeer stevig is en van een zeer mooie kwaliteit, wordt veel gebruikt voor fijn timmerwerk (meubels en trappen). Het is bovendien een goede brandstof.
Kurken worden gemaakt uit de schors van een ander soort eik: de kurkeik.
De Amerikaanse eik is bekend door zijn grote rode bladeren in de herfst. Hij wordt vooral aangeplant omdat hij vlugger groeit en dus ook vlugger hout opbrengt.
De bladeren van de wintereik hebben een lange steel en de vruchten een korte steel.

(zwarte) els

Boom met tamelijk gladde schors en een kegelvormige kroon. De zijtakken staan nagenoeg horizontaal.
Een els verkiest een vochtig standplaats.
maximum leeftijd: 150 jaar
gemiddelde hoogte: 20 m

hartvormig blad met een fijn gezaagde bladrand; de bladbovenzijde is donkergroen en glanzend. Het blad blijft in het najaar lang aan de boom.
De bladeren van de els zitten in de nazomer en herfst vaak vol met gaatjes; meestal is dit veroorzaakt door het elzenhaantje, een klein glanzend blauw kevertje.
Langgesteelde bolle knoppen in de winter.

In de zomer merk je reeds de eerste ontwikkeling van de katjes die zullen bloeien in het voorjaar. Omstreeks februari zijn de katjes rijp. De lange, hangende mannelijke katjes zijn het meest opvallend. De vrouwelijke katjes lijken wat op knoppen. Rijpe vrouwelijke katjes herken je aan de paarse kleur.
Uit de vrouwelijke katjes ontstaan groene vruchten die na de bloei houtig worden. Deze bruine, op kleine denappels lijkende, vruchtkegeltjes (elzenproppen) blijven dan nog maanden aan de boom hangen.

Wist je dat?

De els is goed bruikbaar voor een haag. Hij verdraagt de snoei erg goed. Daarom wordt hij vaak als hakhout aangeplant op vochtige stukken grond of langs beken (knotels).
Het hout is heel duurzaam, ook onder water. Venetië is dan ook grotendeels op hout van de zwarte els gebouwd.
Het is goed brandhout en wordt gebruikt voor snijwerk (speelgoed), als borstelhout, voor het maken van klompen...

es

Boom met een open, ovale kroon. Dunnere twijgen iets afhangend met een opgerichte top.
De gewone es is een algemeen voorkomende boom in West-Europa.
maximumleeftijd: ongeveer 250 jaar
gemiddelde hoogte: 35 m

De bladeren zijn tegenoverstaand, samengesteld, gespitst en fijn gezaagd. Ze hebben 9 tot 13 blaadjes en zijn tot 30 cm lang.
De blaadjes ontwikkelen zich vrij laat (in mei) en vallen af in de herfst wanneer ze nog groen zijn.
De zwarte knoppen zijn een typisch kenmerk.

fraxinus_excelsior_tak1.jpg (11306 bytes)

De vruchten ontwikkelen zich in augustus. Het zijn gevleugelde dopvruchten die in hangende trossen groeien en de volledige winter aan de boom kunnen blijven.
De tweeslachtige bloemen groeien in pluimen, die op kroontjes lijken, aan het uiteinde van de twijgen, voor de bladeren.

Bij een jonge boom is de schors glad en olijfkleurig.
Bij het ouder worden (na 30 jaar) wordt de schors gegroefd.

Wist je dat?

Het soepele en elastische hout, dat zich goed laat bewerken, wordt veel gebruikt voor de vervaardiging van stelen voor gereedschap, sportmateriaal, ski's, raketten, speren...
Het hout van de es wordt beschouwd als een van de beste houtsoorten omdat het zo makkelijk te bewerken is. Het is bovendien goed brandhout.
Van de kleine takken kan je heel goed bogen maken.

esdoorn

Tamelijk snel groeiende boom met een brede dichte kroon.
maximumleeftijd: ongeveer 300 jaar
gemiddelde hoogte: 30 m

Tegenoverstaande, vijflobbige bladeren, duidelijk ingesneden en getand.
De twee onderste lobben zijn kleiner.
Alle vijf hoofdnerven vertrekken vanaf de top van een lange bladsteel (= handnervig).

De vruchten zijn dubbele, gevleugelde dopvruchten die een scherpe hoek vormen. De vleugels zijn smal aan de voet en rond aan de top.
De tweeslachtige bloemen (mannelijk en vrouwelijk) groeien aan langwerpige, hangende trossen van 5 tot 10 cm lang.
De vruchtvorming is bijzonder overvloedig dankzij de bijen en andere insecten die aangetrokken worden door de lekker ruikende bloemen.

De grijsachtige schors (jonge boom) schilfert af in platen wanneer de boom volwassen wordt.

Wist je dat?

Door de vleugeltjes van de zaden (die vliegen als helikopters) is de esdoorn al bij kinderen bekend.
De roosachtige crèmekleur van het esdoornhout wordt gewaardeerd door meubelmakers. Het hout wordt ook gebruikt om muziekinstrumenten te vervaardigen.
De boom is vrij goed bestand tegen de vervuiling en wordt gekozen om lanen en parken te verfraaien.
Er bestaan 150 soorten esdoorns. Het blad van de suikeresdoorn is het embleem van Canada en staat ook afgebeeld op hun vlag.

haagbeuk

De haagbeuk is een boom met een hoog doorgroeiende stam. De slank opgaande, dichte kroon wordt later steeds boller.
De twijgen groeien horizontaal. Haagbeuken worden dan ook vaak zo gesnoeid dat ze een haag vormen.
maximumleeftijd: ongeveer 150 jaar
gemiddelde hoogte: 20 m

De verspreide, dubbel gezaagde bladeren op slingerende twijgen krijgen in de herfst een mooie okerachtige kleur.

De vruchten (nootjes) met drielobbige schutbladen hebben een makkelijk herkenbare vorm.
De bloemen (mannelijke en vrouwelijke katjes op dezelfde tak) verschijnen vanaf april.

Wordt vanwege de gladde, zilvergrijze schors met de beuk verward. Toch is de boom gemakkelijk herkenbaar aan de bochtigheid van de stam

Wist je dat?

Dat de boom haagbeuk heet, betekent echt niet dat hij alleen voor hagen geschikt zou zijn. De naam op zich is in wezen dubbel misleidend, want beukenhagen worden meestal niet van een haagbeuk gemaakt, maar van een gewone beuk.
De haagbeuk heeft het taaiste hout van West-Europa. Haagbeukenhout kan worden gebruikt voor de vervaariging van stelen van bepaalde gereedschap, biljartstokken, houtskool, karrenwielen... Het is bovendien een goede brandstof.
De nootjes zijn in de herfst rijp en zijn een dankbaar voedsel voor de appelvink. Na zijn maaltijd kan je de doorgebeten nootjes onder de boom vinden.

hazelaar

Brede struik met een eironde kroon op enkele doorgaande stammen. Regelmatige kroonopbouw en horizontaal afstaande takken.

Dubbelgezaagd blad met hartvormige basis, soms even breed als lang.

Bij de hazelaar zijn de vrouwelijke bloemen klein en bladknopvormig, fel rood als ze bloeien, gemakkelijk te zien in maart.
De mannelijke bloeivorm zijn de katjes, tot 6 cm lang. Al vroeg vormen ze een (bedrieglijke) voorbode van de lente, want ze verschijnen ver voor de bladeren.
Op het hoogtepunt van de bloei vormen ze grote wolken stuifmeel, dat op de stamper van de vrouwelijke bloem de aanzet vormt voor de vrucht: de hazelnoot. Deze noten zijn meestal pas in oktober eetbaar.

Jonge twijgen aanvankelijk behaard en bruin, later kaal en grijs.
Als jonge struik al een ruwe, kurkachtige stam en ruwe takken, in kleine schubben afschilferend.

Wist je dat?

Hazelnoten dienen veelal als wintervoorraad van Vlaamse gaaien, eekhoorns en muizen. Maar ze hebben ook nut voor de mens. Hazelnoten zijn erg voedzaam (hazelnootolie). Daarvoor brengt men de struik ook in cultuur.
De hazelaar is eigenlijk een te groot uitgevallen struik.
Het hout van de hazelaar wordt gebruikt voor stokken: wandelstokken, bezems, staken voor hekken, speerschachten en lansen.
Het meest bekende over het hout van de hazelaar is waarschijnlijk de wichelroede. De wichelroede wordt gemaakt van een gevorkte tak van ongeveer gelijke lengte en dikte. Wanneer je de roede snijdt (geen ijzeren mes gebruiken !) dank dan vrouw Hazel, de goede fee uit het sprookje van Assepoester. Een wichelaar houdt de uiteinden van de vorm in de handen en trekt deze uiteen. Als het andere uiteinde begint te bewegen, trillen, omhoog te buigen, is er datgene aanwezig waarvoor de wichelroede gebruikt wordt: meestal water, ook edele metalen, ondergrondse stenen bouwwerken of ... verborgen schatten.

hulst

Hulst vinden we vaak als ondergroei in bossen, meestal beukenbossen, en als siergewas in tuinen en parken.
Een hulst kan uitgroeien tot boom. Ongesnoeid heeft hij dan een kegelvormige kroon. De meeste exemplaren blijven echter struiken.
Hulst is een inheemse evergreen (groenblijvende struik), die zijn stekelige blad de hele winter door behoudt. Hierdoor, en ook door de prachtige rode bessen die 's winters aan de struik blijven, is het een typische "kerststruik" waarvan takken in huis worden gezet.
maximale hoogte: 10-15 m
gemiddelde leeftijd: 100 jaar

De bladeren zijn hard, leerachtig, glanzend donkergroen, eivormig tot elliptisch en voorzien van puntige, pijnlijk stekende dorens.
Ze zijn voorzien van een waslaag waardoor waterverlies voorkomen wordt.
Als u een volgroeide hulst goed bekijkt, ontdekt u, dat hij ook bladeren met gladde randen heeft.
De bladeren blijven 2-3 jaar aan de boom en worden dan in het voorjaar afgeworpen nadat zich al nieuwe ontwikkeld hebben.

Hulst is tweehuizig, d.w.z. dat er mannelijke en vrouwelijke struiken zijn. De bloemen die in mei verschijnen zijn klein en bijna niet te zien. Zij staan in kleine schermpjes bij elkaar in de okselknoppen en geuren lekker. Toch zou ik mijn hoofd maar liever niet in hulsttakken steken!
De vruchten die zich bij vrouwelijke hulsten ontwikkelen zijn erwtengroot, koraalrood, zwart of geel en blijven de hele winter aan de boom.

De hulst is een struik. Soms groeit hij uit tot boom, dan heeft hij een relatief forse stam.

Wist je dat?

Voor mensen zijn de bessen giftig, kleine kinderen kunnen er zelfs dood van gaan, maar vogels eten ervan zonder nare gevolgen.
Het hout is hard en fijnvezelig en is geschikt voor houtdraaierij (b.v. voor het vervaardigen van schaakstukken), inlegwerk, meubels, muziekinstrumenten, sculpturen, sporttoestellen en gravures.
In de homeopathie worden bepaalde stoffen van de hulst gebruikt voor medicamenten tegen reuma.
Tijdens de Middeleeuwen geloofde men dat hulst toverij en bliksem zou weren. Het is het proberen waard!

lijsterbes

Vrij fijne stam met een mooie, maar weinig dichte kroon.
De lijsterbes wordt eveneens gebruikt als hoge struik.
In de steden worden de lanen verfraaid met veel verschillende soorten lijsterbessen.
maximumleeftijd: ongeveer 150 jaar
gemiddelde lengte: ongeveer 15 m

De verspreide donkergroene bladeren zijn samengesteld uit 9 tot 15 blaadjes, die behalve aan de bladvoet gezaagd zijn.
De knoppen, in de vorm van een papegaaienbek, zijn bedekt met grijze haren (= bescherming).

De rode, oranjegele vruchten in tuilen blijven aan de boom na het vallen van de bladeren.
De witte, geelachtige bloemen met vijf kroonbladen zijn gegroepeerd in tuilen.

De gladde schors met zilverachtige glans is gegroefd met poriën.

Wist je dat?

Het harde, roodachtige hout van de lijsterbes wordt gebruikt door meubelmakers.
De bloemen zijn bijzonder welriekend en de vogels, in het bijzonder lijsters, zijn dol op de vruchten. Die kunnen ze tot in het midden van de winter eten.
Als runderen, geiten en varkens door ziekten geplaagd werden kregen ze bladeren van lijsterbes te eten.

linde

De linde heeft een mooie kroon en wordt daarom vaak langs lanen of in parken aangeplant.
maximumleeftijd: 500 jaar
gemiddelde hoogte: 20 tot 25 m

Het blad staat verspreid op de twijg.
De bladeren zijn hartvormig en hebben een vrij lange steel.
De rechter- en linkerkant van de bladvoet zijn niet gelijk (= assymetrisch).

De witte, geelachtige bloempjes groeien in hangende trossen. De welriekende bloemen verschijnen in juni-juli en trekken veel bijen aan.
De vruchten, een soort bolletjes die één tot drie zaden bevatten, worden verspreid dankzij het schutblad waarop de wind gemakkelijk vat krijgt.

Een gladde, grijze schors die bij het ouder worden stilaan diep gegroefd wordt (na 25 jaar).

Wist je dat?

De bloemen bezitten kalmerende eigenschappen en smaken aangenaam. Ze trekken bovendien bijen aan en die bezorgen ons lekkere honing. 's Avonds helpt lindethee om goed in te slapen.
De linde werd vroeger beschouwd als de bewaker van het dorp of erf. Daarom plantte men linden op het dorpsplein, bij kerken, scholen en boerderijen. Hun hartvormig blad verwelkomde iedereen.
Het hout van de linde is een schitterend blank hout dat uitstekend te bewerken is. Het hout werd (en wordt) gebruikt voor houtsnijwerk en voor het maken van klompen, potloden, bezemstelen, tekenplanken, pianotoetsen... Ook in kerken vind je heel wat fijn snijwerk uit lindehout.

lork (larix)

In het najaar kleuren de naalden geel / bruin en vallen ze af. Het is dus een winterkale boom.
maximale hoogte: 30 m

De 2 à 3 cm. lange naalden zijn heldergroen en staan in bundeltjes van soms wel 40 naalden bijeen.

Bevruchte vrouwelijke bloeiwijzen zijn te herkennen aan bijna ronde tot kegelvormige kegels.
De kegel is opgebouwd uit over elkaar liggende schubben. Onder elke schub gaan twee zaden schuil.

Schors lichtbruin, in fijne, regelmatige platen.

Wist je dat?

Vooral in de bosbouw wordt de boom veel gebruikt. Het is een snelgroeiende houtsoort, die sterk en duurzaam hout levert. Voor in de tuin wordt de boom echt te groot, wel kan er een aardige haag mee worden gemaakt.

(éénstijlige) meidoorn

De eenstijlige meidoorn is een struik of kleine boom die tot 4.50 m hoog kan worden.
Zoals z'n naam al aangeeft, bloeit hij in mei.
Zijn takken zijn voorzien van doornen.

Kleine gesteelde blaadjes, 3-5 lobbig, gezaagde rand.

Bloemen, wit of roze, staan in groepjes van 3 bij elkaar. Ze bloeien in mei-juni.
De vruchten kunnen in kleur variëren van rood tot kastanjebruin.

Wist je dat?

De meidoorn was in vroegere dagen een gewilde haagplant. Door zijn harde hout en 1 cm lange doornen bleef het vee ervan af. Daarom vinden we deze struik ook nu nog langs wegen als "prikkeldraad" voor dieren.
Omdat de plant gevoelig is voor bacterievuur (= ziekte), waarmee ook appel- en perenbomen besmet kunnen raken, zijn veel van deze hagen gerooid.
Hele landschappen verloren daarmee hun kenmerkende karakter, en heel wat vogels een veilige broedplaats.
Een meidoorn kan wel 500 jaar oud worden. Het hout is hard en stevig en o.a. geschikt voor houtsnijwerk.

notelaar (okkernoot)

Mooie, rechte stam met een brede, lage, ronde kroon. Een heel dicht bladerdak, ideaal voor in een grote tuin.
maximumleeftijd: 200 jaar
gemiddelde hoogte: 20 - 25 m

Oneven geveerd blad, 5 tot 9 blaadjes, groot topblaadje. Het jonge blad is bruingroen.
Kruidig, beetje terpentijn-achtig geurend blad.

Forse, heldergroene en wat leerachtige bladeren met groene steenvruchten, begin september. Deze springen in oktober open, waarna de bekende walnoten vrijkomen.

De stevige, lichtgrijze en matig gegroefde stam van de okkernoot.

Wist je dat?

Vliegen en muggen hebben een hekel aan de geur van de aromatische bladeren. Vandaar dat bij oude boerenhoven nog een notelaar kan worden aangetroffen vlak bij het venster van de 'opkamer' waar men sliep.
Het notelaarhout is in de meubelindustrie zeer gegeerd. Dat waardevolle hout is trouwens bijna de ondergang van de notelaar in ons land geweest. Tijdens de eerste wereldoorlog werden namelijk duizenden bomen geveld door de Duitsers om te worden verwerkt tot geweerkolven.

plataan

Boom met grillige kroon. Vaak verscheidene zware hoofdtakken en zware kronkelige zijtakken.
De plataan is een boom die bij ons aangeplant wordt langs wegen en in parken. Eigenlijk hoort de boom thuis waar het warmer is (Zuid-Frankrijk).
gemiddelde hoogte: 35 m

Handvormig blad, gelijkt op dat van een esdoorn. Het verschil zit hem bij de plaatsing van het blad op de tak. Bij esdoorns staan de ze kruisgewijs, bij een plataan verspreid.
Het blad voelt zeer leerachtig aan.
De knoppen zitten onder de bladsteel verborgen.

De plataan bloeit in mei. De bloemen zitten in afzonderlijke groene vrouwelijke en rode mannelijke bloeiwijzen.
De gehaarde nootvruchten zitten met 1 tot 3 aan een gemeenschappelijke steel. Ze hangen gedurende de winter aan de boom en vallen pas in het voorjaar uiteen.

De kenmerkende bast van een plataan valt in platen af en vormt daardoor een fraai patroon van lichtere en donkere vlekken.

Wist je dat?

De plataan is uitermate geschikt voor aanplanting in stedelijke gebieden: ongevoelig voor stedelijke luchtverontreiniging en bestand tegen drastisch snoeien. Hij wordt dan ook vaak tot op het laatste stukje van zijn takken gesnoeid (kandelaren).
Het hout van de plataan is vrij hard en niet gemakkelijk te bewerken.
Het is een sterke boom die het zelfs op de Franse markpleinen kan uithouden, ook al worden auto's tot tegen de stam geparkeerd. Imponerend zijn de platanen ook op menig stadsplein in Italië, waar ze keuvelende oude mannen beschutting geven tegen de verzengende zon.
Allergieën voor het stuifmeel van de plataan zijn goed gekend, vooral in het Zuiden van Frankrijk, waar deze boom grote hoeveelheden stuifmeel produceert. In België is het aantal stuifmeelkorrels van de plataan in de lucht eerder beperkt.

populier

Hoewel de meeste mensen de Italiaanse populier met zijn hoge slanke vorm goed kennen, is dit de met de wilde vorm minder het geval. Hij groeit bij ons in bossen en draagt vrij dicht bij de grond uitgespreide takken.
maximumleeftijd: 100 tot 150 jaar
gemiddelde hoogte: 30 tot 35 m

De verspreide bladeren zijn driehoekig tot eirond, fijn gezaagd, glanzend en gespitst. De bladrand voelt een beetje dikker aan.

In de trosvormige vruchten zitten zaadjes die worden omhuld door lange, donzige haren.
De rode, paarsachtige bloemen van de mannelijke bomen zijn dikke katjes die in april-mei afvallen en zo de grond aan de voet van de boom bezaaien. De vrouwelijke katjes zijn smal en groen. De mannelijke en vrouwelijke bloemen groeien niet aan dezelfde boom.

Ruw gegroefde donkerbruine schors.

Wist je dat?

De meeste lucifers, kaasdozen, kisten en bepaalde papierpappen worden van populierenhout gemaakt.
Populieren worden in vochtige gebieden geplant, langs waterlopen, aan de rand van weiden en wegen. De populier is een echte boom van de laagvlakte. Hij dient dan ook als windscherm.
Het is een van de eerste boomsoorten die in de winter zijn bladeren verliest. Die vergaan snel, en ze laten slechts hun "skelet" achter.

tamme kastanje

De tamme kastanje is geen inheemse boom. Hij is ingevoerd uit Zuid-Europa. Vaak staat hij alleen. Dan heeft hij een dikke korte stam en een brede bladerkroon.
maximum leeftijd: 300 jaar
gemiddelde hoogte: 25 m

Het blad is langwerpig en getand. Het wordt in het najaar geel en verspreidt dan een karakteristieke herfstgeur.

Tamme kastanje bloeit in juni - juli aan het eind van jong lot. Bloei en vruchtzetting beginnen pas vanaf het vierde jaar van de boom/struik. De mannelijke bloeiwijze is het meest opvallend. Mannelijke bloeiwijzen bestaan uit lange aarvormige, stuifmeel dragende draden met een stervormige opbouw. Er zijn veel mannelijke bloeiwijzen ten opzichte van de weinige vrouwelijke bloeiwijzen. De vrouwelijke bloeiwijze zit aan de voet, van waaruit de mannelijke bloeiwijzen ontspruiten. Aan de rijpe vrucht blijft dikwijls de mannelijke aarvormige bloeiwijze zitten.

De schors van de tamme kastanje is bruin tot bruingrijs, op oudere stammen met ondiepe, verticale groeven, die volgens een doorgaande lijn omhoog langs de stam draaien.

Wist je dat?

In Frankrijk, Italië, Turkije en - nog verder - in China en Japan is tamme kastanje een belangrijk volksvoedsel.
Tamme kastanje is er in diverse smaken: van zoet tot bitter. De vrucht is zeer rijk aan eiwitten (proteïnen) en vet. Tamme kastanje kan worden geroosterd op houtskool, gekookt en gepureerd, gepoft en met gezouten roomboter of zo gegeten.
De eenmaal afgevallen vruchten gaan na korte tijd vanzelf open; gebrek aan toevoer van vocht zorgt daarvoor. Je kunt een tamme kastanje dus beter een tijdje laten liggen dan ze moeizaam proberen open te maken.

wilde kastanje (paardekastanje)

Sierlijke boom met brede dikke kroon. Hij staat vaak in parken (vestingen) en lanen.
maximumleeftijd: 400 jaar
gemiddelde hoogte: 25 m

Het blad bestaat uit 5 of 7 gezaagde blaadjes die in het midden samenkomen.
Het is dus een handvormig samengesteld blad.
De bruine knoppen zijn dik en kleverig. Ideaal om te zien wat er uit een knop komt.

De kastanje (= het zaad) wordt beschermd door een dikke bolster met stekels. Hij is niet eetbaar.
De witte bloemen, roze en geel gevlekt, lijken op kaarsen. Ze staan aan de uiteinden van de twijgen en verschijnen in april.

De schors blijft lang glad. Wanneer de boom ouder wordt, barst de schors in de lengte en schildert af.

Wist je dat?

De vruchten van de wilde kastanje zijn een lekkernij voor herten en schapen, maar voor mensen zijn ze niet zo aangenaam.
De naam paardekastanje heeft de boom te danken aan de genezende werking die het eten van de kastanjes voor paarden zou hebben.
Paardekastanjes worden niet aangeplant in de bosbouw, omdat het hout erg licht en bros is. Zij worden alleen maar aangeplant vanwege hun statige uiterlijk en mooie bloeiwijze: de witte "kaarsen".

wilg

Gedijt goed in vochtige gebieden, rivieren, parken...
maximumleeftijd: ongeveer 100 jaar
gemiddelde hoogte: 15 tot 25 m

De verspreide bladeren zijn lang en fijn en lichtjes gezaagd.

De vruchten in trossen bevatten zaadjes die omhuld worden door lange, zijdeachtige haren, wat de uitzaaiing door de wind bevordert.
De mannelijke bloemen zijn gele katjes. De vrouwelijke bloemen zijn fijner en groen. De mannelijke en vrouwelijke bloemen staan nooit op dezelfde boom.
In het begin van de lente gaan de bloemknoppen eerst open. De wind kan dan het stuifmeel op de juiste plaats brengen. Pas daarna gaan de bladeren open.

De stam van de wilg vertoont een heel onregelmatige structuur met veel diepe groeven

Wist je dat?

Beeldhouwers waarderen het fijne wilgenhout. Ook heel wat houten speelgoed wordt van wilgenhout gemaakt.
De knotwilg vinden we langs rivieren. Hij lijkt op een speldenkussen en zijn holle stam is een schuilplaats voor vleermuizen, knaagdieren, insecten... Soms kiemen er zaden van andere planten of bomen in zijn holle stam.
De treurwilg, met zeer fijne takken die tot aan de grond hangen, siert tuinen en meren.
Om de wilg voor te planten volstaat het een stukje van een tak (in de lente of de herfst) in vochtige grond te planten.
De wilg brengt een stof voort die gebruikt kan worden voor de productie van aspirine.

(fijn)spar

De fijnspar is de meest voorkomende sparrensoort in Europa.
Takken in verdiepingen, kransvormig gerangschikt. Iedere etage is het produkt van een jaar.
maximumleeftijd: 100 jaar
gemiddelde hoogte: 40-50 meter

Sparren hebben echter alleenstaande naalden, die elk uit een tak groeien. De naalden zijn hoekig, spits toelopend.

De fijnspar vormt rond mei mannelijke en vrouwelijke bloempjes. De zaden rijpen in langwerpige kegels (10-18 cm lang). In het voorjaar vallen de zaden uit de kegels.

Heel ruwe schors. Grijs tot bruin-rood.

Wist je dat?

De mannelijke bloemen van de spar kunnen enorme hoeveelheden stuifmeel afgeven. Zoveel dat in de bloeitijd hele gele wolken boven het bos uitkomen. Dit wordt in de volksmond wel zwavelregen of het roken van het bos genoemd.
De fijnspar staat bekend als een hele grote boom, de grootste exemplaren zijn zestig meter hoog.
Fijnsparren leveren het bekende vurenhout, hét timmerhout in de bouw.
De meeste mensen kennen de spar als onze kerstboom. Het is dus geen denneboom zoals wij af en toe wel eens durven zingen.

taxus

Breed tot zeer breed, kegelvormig, met één stam of onregelmatig breed met meerdere stammen. Takken stevig, horizontaal of wat opgericht, soms is er geen echte stam, maar meerdere knobbelige, kronkelige dikke takken, bedekt met uitlopers. Vooral jonge bomen en struiken geven een slordige indruk.
Soms kan de taxus uitgroeien tot een boom, maar meestal wordt het een 2 a 3 meter hoge struik.
maximale hoogte: 18 m

Naalden zijn altijd groen, spiraalsgewijs ingeplant op rechte takken, aan de zijtakken schijnbaar tweerijig. Lijnvormig, scherp toegespitst, 2 à 4 cm lang en tot 3 mm breed. Bovenaan diep donkergroen, uitstekende middennerf, onderaan bleek, geelgroen en dof.
De knop is zeer klein, eivormig en groen.

Elke boom is of mannelijk of vrouwelijk. Mannelijke bloemen zijn klein en bolvormig, aan de onderzijde van de scheuten van het voorgaande jaar, geel in februari, ze geven wolken stuifmeel vrij.
Vrouwelijke bomen hebben kleine, alleenstaande groene bloemen. Ze zijn bijna niet zichtbaar totdat de vlezige zaadrok gaat opzwellen (tot een bes) en in de herfst helder rood wordt. Hierin zitten dan de uiterst giftige, groene zaden.

Bruinrode schors tot paarsachtig, afschilferend waaronder dan donkerrode of bruine plekken ontstaan. Heel mooi. Zo'n taxusbast zit vol kleuren.

Wist je dat?

De naalden van de taxus zijn zeer giftig. De rode bessen zijn niet gevaarlijk, maar de violetkleurige zaden in de bessen zijn weer wel erg gevaarlijk. Paarden zijn erg gevoelig voor het gif in de taxus, opname van 100-200 gram naalden is al dodelijk.
Vroeger heette hij 'booghout', want onze strijdende voorvaderen gebruikten zijn hout vooral voor het maken van pijl en boog. Men denkt zelfs dat het veelvuldig gebruik van het hout voor het vervaardigen van bogen tot de uitroeiing van de wilde plant in Europa heeft geleid. Werkelijk wild komt de boom nog uiterst zelden voor.

vlier

De vlier is een struik die bijna overal kan groeien: in bossen, in de duinen, in rivierdalen, en daarbuiten is ze vooral te vinden in de buurt van woningen.
De gewone vlier is een bloeiende heester met lichtgrijs tot bruine schors, aan de jonge twijgen grijsgroen, met talrijke opvallende poriën, diep gegroefd en kurkachtig.
gemiddelde hoogte: 5 m

Oneven geveerd, 5-7 blaadjes, gezaagde rand.

De bloemtros is langwerpig met twee hoofdvertakkingen en heeft veel karakteristiek geurende, groenachtig gele bloemen.
Vanaf september - oktober rijpen de kleine, bolronde, glanzend zwarte, besachtige steenvruchten met drie bruinige zaden.

Wist je dat?

De bloemen en bessen zijn ook voor mensen eetbaar. Vroeger werden vlierbessen, vanwege de kleurstoffen die ze bevatten, ook wel gebruikt om stoffen of wol te verven.
Niet rijpe bessen en bladeren van de gewone vlier zijn giftig. Dus nooit voor consumptie gebruiken!
Vanwege de geneeskrachtige werking van de vlier werd deze in de 19e eeuw ook wel 'de apotheek van de armen' genoemd. Kwalen waarvoor delen van de vlier gebruikt werden zijn er in overvloed, variërend van onder andere kiespijn, slapeloosheid, roos, keel-aandoeningen, reuma, brandwonden, ontstekingen en bloedarmoede tot zelfs de pest.
Vroeger plantte men de vlier vlak bij de boerderij, het liefst onder het keukenraam omdat de vlier bescherming bood tegen kwade geesten, heksen, bliksem, maar ook tegen vliegen en ongedierte.