over de oprichter van Orientaal vzw

Johan Vandewalle

een verhaal van talenstudies, talenknobbels, taalonderwijs en taalkunde

Gebeten door de taalmicrobe

Tijdens de laatste twee jaren van zijn lagere-schoolstudies aan het O.L.V.-college in Sint-Kruis krijgt Johan Vandewalle (geboren in Brugge in 1960) zoals iedereen als eerste vreemde taal wat Frans. Op een reis met de familie naar Denemarken (Legoland) leert hij enkele Deense woordjes, maar gebeten door de taalmicrobe wordt hij pas echt wanneer hij op 13-jarige leeftijd, in de zomervakantie na het eerste jaar secundair in het Sint-Leocollege, met zijn ouders Istanbul bezoekt. (Oorspronkelijk was het de bedoeling om naar Roemenië te reizen, maar toen bleek dat het vliegtuig volgeboekt was, raadde het reisagentschap Istanbul aan). Hij raakt gefascineerd door de drukte van de miljoenenstad, door de Turkse cultuur en de Turkse gastvrijheid. In het dorpje Kamiloba bij Kumburgaz (zie foto) spreekt hij zijn eerste Turkse woorden uit: altı (zes) en büyük (groot).

De enthousiaste reacties van de plaatselijke bevolking op zijn pogingen om in het Turks te communiceren motiveren hem om meer van de taal te leren. Twee jaar later, na een tweede geslaagde Istanbul-reis in 1975 besluit hij van het Turks een hobby te maken. Hij plaatst het volgende zoekertje in de rubriek Beknopt Verslag van Het Nieuwsblad (25/09/1975):

Een lezer stuurt hem een Franstalig leerboek Turks en hij zet zich aan het werk. De hobby groeit al vlug uit tot een passie en weldra studeert hij elke dag Turks, naast zijn studies Latijn-Wiskunde. Hij vindt Turkse gesprekspartners in Brussel en in Brugge met wie hij op regelmatige basis Turks gaat praten. Hij begint in het Turks te corresponderen met een pennevriend uit Istanbul. Gretig leest hij Turkse kranten en romans en breidt zijn woordenschat uit. Tegen het eind van het secundair onderwijs heeft hij het gevoel dat hij de taal beheerst. Ondertussen is hij ook gestart met de studie van het Perzisch en het Arabisch als ondersteuning voor het Turks. Deze "buurtalen" van het Turks hebben door de eeuwen heen de Turkse woordenschat sterk beïnvloed. Uit interesse leert hij tussendoor ook wat Spaans met fonoplaten uit de discotheek en een reis naar Schotland is een gelegenheid om een boekje over het Gaelic door te nemen (uiteindelijk ontmoet hij daar geen sprekers van de taal, maar slaagt er wel in de betekenis van sommige plaatsnamen en namen van herbergen te achterhalen). Samen met het Nederlands, Frans, Engels, Duits en Latijn dat tot het programma van het secundair behoort, heeft Johan tegen het eind van het secundair een 10-tal talen bestudeerd.

Taal en wiskunde

Vanaf 1978 studeert hij Burgerlijk Ingenieur Architect aan de Universiteit Gent. Daarbij kan hij vanaf het derde jaar Klassiek Arabisch kiezen als keuzevak. In 1983 studeert hij af als ingenieur met een thesis over “De traditionele Turkse woning, een functioneel woontype” (om de woningen ter plaatste te gaan onderzoeken krijgt hij hiervoor een ticket van de Turkse ambassade).

Tijdens zijn ingenieursstudies is hij het Turks in alle dimensies beginnen exploreren: (1) teruggaand in de geschiedenis eerst naar het Ottomaans Turks (Turkije-Turks van voor 1928 in Arabische lettertekens), dan over Tsjaghatai en Oud-Oeigoers tot het Orhon-Turks van de inscripties in Turkse runentekens uit de 7e eeuw en (2) geografisch van het Turkije-Turks naar het Azerbaidjaans aan de Kaspische Zee, verder via het Turkmeens, Tataars, Basjkirisch, Oezbeeks en Kirgizisch uit Centraal-Azië tot het Toevinisch in Siberië. Naast het Perzisch bestudeert hij ook het verwante Tadzjieks dat sterk is beïnvloed door de naburige Turkse talen.

Omdat de meeste grammatica's en woordenboeken over de Turkse talen uit Centraal-Azië van het Russisch uitgaan, heeft hij ook wat Russisch geleerd met de Teleac-cursussen Russisch voor Beginners en Russisch voor Gevorderden. Een studiereis met de architectuurstudenten naar Italië is tenslotte een goede gelegenheid om aan een elementaire kennis Italiaans te werken.

In de zomer van 1983 begeleidt hij een Turkse scholierenvoetbalploeg uit Bursa die in Brugge aan een internationaal voetbaltornooi deelneemt.

Vanaf oktober 1983 krijgt hij de mogelijkheid om zich op universitair niveau verder te verdiepen in de talen waarmee hij reeds enige tijd bezig is. Hij behaalt - telkens met de grootste onderscheiding – in 1985 het diploma van Kandidaat in de Slavische Filologie (talen: Russisch, Oud-Slavisch) en het diploma van Licenciaat in de Oosterse Filologie (talen: Modern Arabisch, Klassiek Arabisch, Perzisch) met een thesis over “De identificatie van niet-gevocaliseerde werkwoordsvormen in het Arabisch”. In de zomer van 1984 volgt hij in Tunis aan het Institut Bourguiba des Langues Vivantes een intensieve cursus Literair Arabisch (4e en hoogste niveau) en behaalt er het einddiploma.

Tijdens het academiejaar 1985-1986 volgt hij het postgraduaat Speciaal Licentiaat in de Algemene Taalkunde (keuzetalen: Modern Turks en Ottomaans Turks). Die studie ziet hij als een brug tussen het wiskundige aspect van zijn ingenieursstudies en het taalaspect van zijn filologische studies. Hij studeert af - met de grootste onderscheiding - met een thesis over “Een transformationeel generatieve benadering van relativisering en complementering in het Turks van Turkije". Tijdens de Speciale Licentie Algemene Taalkunde volgt hij als kennismaking met een vreemde taalstructuur nog een introductie tot het Swahili.

De Babelwedstrijd, Polyglot van Vlaanderen

Hij is nog maar pas begonnen met zijn legerdienst in 1986 of het Provinciaal Centrum voor Moderne Talen Handelsinstittuut in Hasselt schrijft de "Babelwedstrijd" ("Polyglot van Vlaanderen") uit. Men zoekt de persoon die de meeste vreemde talen het best beheerst (zie reglement01, reglement02). Na een aanvankelijke aarzeling (het was nooit zijn bedoeling om zich een imago van talenstuntman aan te meten) besluit hij deel te nemen. De organisatie vraagt een lijstje van talen door te sturen . Johan maakt de balans op en hij constateert dat hij tot dan toe een 32-tal talen (dode talen inbegrepen) heeft bestudeerd (zie lijstje01, lijstje02). Tijdens zijn legerdienst heeft hij inmiddels van de vrije tijd geprofiteerd om wat Japans te leren. Hij ontvangt een bericht van de organisatie dat hij voor 22 levende talen aan de wedstrijd mag deelnemen (zie bevestiging inschrijving, planning taaltesten). Vanaf dat ogenblik benut hij de vrije avonden in de kazerne om zijn talenkennis zo goed mogelijk te herhalen en enkele talen die ondertussen wat zijn ingedommeld weer te "wekken".

Op 23 januari 1987 ondergaat hij samen met een twintigtal andere kandidaten een hele dag taaltesten in het ASLK-gebouw in Brussel. De kennis wordt per taal gedurende 10 minuten getest in een gesprek met een native speaker of docent. Tussen de taaltesten is er telkens 5 minuten pauze om mentaal over te schakelen op de volgende taal. De juryleden kwoteren iedere afzonderlijke test op 20 punten, door die scores samen te tellen voor het aantal talen waarvoor de kandidaat deelneemt, ontstaat een totaalscore die bijgevolg rekening houdt met kwantiteit (aantal talen) en kwaliteit (niveau per taal). Ui het eindklassement blijkt dat Johan Vandewalle met een ruime voorsprong de titel van "Polyglot van Vlaanderen" behaalt (zie mededeling resultaat01, mededeling resultaat02). Op 6 februari 1987 wordt de prijs hem op een academische zitting (zie uitnodiging) overhandigd door de dhr. H. Vandermeulen, Gouverneur van de Provincie Limburg,

De prijsuitreiking trekt heel wat mediabelangstelling. Na de proclamatie volgen talloze interviews voor binnenlandse en buitenlandse kranten, tijdschriften radio- en tv-zenders. Vooral de Duitse media blijken sterk geïnteresseerd in het polyglot-fenomeen. Een artikel uit Stern van 26 februari 1987, "Ein Mann mit vielen Zungen", laat nog altijd sporen na op Internet:

De Japanse televisie is er als eerste bij om in Brugge een reportage te komen maken. Enkele dagen later is het de beurt aan de Turkse TRT. De reportage van journalist Emre Aygen voor het programma TV Dergisi van Can Okanar (bekijk fragment ) wordt uitgezonden op 10 maart 1987. Een week later herhaalt men de reportage op vraag van de Turkse kijkers die massaal naar het adres gevraagd hebben. Honderden brieven uit alle streken van Turkije komen aan in Brugge. Het aantal stijgt nog nadat de journalist in een artikel voor de krant Sabah schrijft (verzint!) dat Johan Vandewalle het plan heeft om onmiddellijk na zijn legerdienst naar Turkije te komen om er met een Turkse vrouw te trouwen.

Op 16 april 1987 is Johan Vandewalle te gast in het rechtstreeks uitgezonden programma Mensch Meier van Alfred Biolek op de Duitse televisiezender WDR. In het programma vertelt hij "seine Geschichte" en krijgt daarna de kans om met een Arabische, Japanse, Turkse en Russische gast kort in hun moedertaal te converseren (bekijk fragment van 10 min.)

De tv-optredens leiden tot een nieuwe reeks uitnodigingen voor o.a. populaire spelprogramma's. Johan Vandewalle wil zich bewust geen imago van talenstuntman aanmeten en kiest voor activiteiten waarmee hij bij het publiek interesse kan wekken voor het leren van vreemde talen of waarmee hij een bijdrage kan leveren tot de didactiek van vreemde talen.

Op 10 juni 1987 is hij, op uitnodiging van de Oostenrijkse Bundeswirtschaftskammer, eregast op het Österreichischer Fremdsprachen-Wettbewerb voor jongeren dat in Wenen gehouden wordt.

In september 1987 mag hij in Ankara zijn taalmethode gaan uitleggen op een Conferentie over het Onderwijs van de Turkse Taal, georganiseerd door Ankara Üniversitesi TÖMER.

Op 9 april 1988 geeft hij in de Urania-zaal in Berlijn, op uitnodiging van het Turkse Consulaat, een lezing met als onderwerp "Türkisch, eine ganz originelle Sprache!" Hij krijgt er het ereburgerschap van de Turkse Gemeenschap in Berlijn

In de marge van de conferentie in Ankara heeft hij er twee studenten uit Albanië ontmoet. Hij heeft hen beloofd dat hij, als hij ooit naar Albanië zal komen, dan zeker Albanees met hen zal praten. Ze sturen hem de handboeken Gjuha shqipe, deel 1, 2 en 3 op. In december 1988 beslist Johan om vier maanden later, in de paasvakantie, aan een rondreis door Albanië deel te nemen. Onmiddellijk gooit hij zich intensief op de studie van de Albanese taal en in april 1989 is het zover. Er komt een interview van voor de Albanese Staatstelevisie (bekijk fragment). Dit tv-optreden heeft dan weer tot gevolg dat hij enkele weken later in zijn bus een uitnodiging vindt voor een Albanologie-conferentie in Tirana in september 1988. Nog verschillende malen wordt hij in Albanië uitgenodigd en gaat telkens graag op die uitnodigingen in.

Talen en onderwijs

Na zijn ingenieursstudies in 1983 is Johans interesse al beginnen verschuiven van het leren van vreemde talen naar het onderwijzen ervan. Het boeit hem sterk om zijn persoonlijke ervaring te kunnen doorgeven aan anderen. Vanaf het academiejaar 1983-1984 begint hij avondcursussen Turks te geven in het Talencentrum van Universiteit Gent. Het Talencentrum is daarmee het eerste instituut in Vlaanderen dat Turks organiseert. Hij stelt hiervoor een eigen methode op.

Na zijn aanvullende studies Slavistiek, Arabistiek en Algemene taalkunde en zijn legerdienst krijgt Johan Vandewalle in 1987 de taalkundige leiding van het project "Nederlands voor Anderstaligen in het Basisonderwijs" van het C.R.K.L.O. Op basis van algemene theorieën in verband met taalverwerving en interferentie tussen moedertaal en tweede taal ontwerpt hij een methode om de verwerving van het Nederlands bij Turkse en Marokkaanse kinderen in het basisonderwijs te bevorderen. Samen met zijn collega's geeft hij in heel Vlaanderen navormingen over dit onderwerp.

Vanaf 1989 wijdt hij zich aan computerondersteund taalleren en computerlinguïstiek. In het bedrijf De Wilde CBT (daarna De Wilde - Buyck) krijgt hij de leiding van een team programmeurs met wie hij het didactische computerprogramma P.A.R.A.D.I.S.E. ontwikkelt. Dit programma moet leerkrachten helpen authentiek tekstmateriaal in het computerondersteund taalonderwijs te integreren. Het programma vergelijkt willekeurig ingevoerde teksten met streefwoordenlijsten en is in staat op basis van de resultaten van die vergelijking doelgerichte oefeningen op de teksten genereren. Om dit mogelijk te maken ontwikkelt Johan Vandewalle modules voor morfologische analyse in Engels, Nederlands en Frans die erin slagen 100 000 woorden in al hun vormen te herkennen. In samenwerking met uitgeverijen van taalhandboeken voor het secundair onderwijs maakt hij ook sets aan met kant-en-klare computeroefeningen. Hij geeft tientallen demonstraties in binnen- en buitenland, tot zelfs in Koeweit (zie artikel in Language Industry Monitor).

Tijdens die periode doet de BRT regelmatig een beroep op hem voor taalconsulting in verband met Turkstalige BRT-programma's op tv en radio voor migranten. Hij ziet toe op het taalgebruik in de programma's en wordt betrokken bij de selectie van kandidaat-presentatoren.

Prijs voor het Onderwijs van de Turkse Taal

Voor zijn inspanningen op het vlak van het Onderwijs van de Turkse Taal ontvangt Johan Vandewalle op 7 maart 1990, als eerste buitenlander, de prijs "Türkçe Öğretiminde Başarı Ödülü" (Prijs voor Succes bij het Onderwijs van de Turkse Taal) van de organisatie TÖMER verbonden aan de Universiteit van Ankara.

In 1990 begint hij in Gent taalcursussen te organiseren in samenwerking met de organisatie De Poort Beraber, die lokalen ter beschikking stelt. Het cursusaanbod wordt nu meer gevarieerd. Naast de normale taalcursus komen nu ook specifiekere onderwerpen aan bod:

Ottomaans Turks in Arabische lettertekens leren lezen op basis van een elifba uit 1927, dat destijds in het eerste leerjaar gebruikt werd.
Arabische woordvorming in het Ottomaans Turks, met als toepassing een reisverhaal van Ahmet Ihsan die aan het eind van de 19e eeuw Oostende bezocht.
Turkse woordvorming in het Öztürkçe, de meest puristische versie van het moderne Turkije-Turks.
De internationale actualiteit volgen via Turkse krantenartikels en krantencommentaren.
Turks op basis van videofragmenten: het nieuws, praatprogramma's, films.
Discussie van sociale problemen in het Turks, pro's en contra's met Turkse gastsprekers in de les.
Fragmenten uit de Turkse literatuur over de tegenstellingen tussen de westerse en de oosterse cultuur, de hogere en de lagere sociale klassen, de migranten en de achterblijvers in de Turkse maatschappij.
Leren converseren in het Oezbeeks Turks. Een jaar later gevolgd door een cursus Centraal-Aziatisch Turks, gebaseerd op praktische dialogen in een "gemeenschappelijke" taal die zowel door Oezbeken, Kirgiezen als Kazachen begrepen wordt. Gecombineerd met een overzicht van topics uit de Centraal-Aziatische Turkse cultuur

De cursussen Oezbeeks Turks en Centraal-Aziatisch Turks worden gegeven als voorbereiding op een reis naar Oezbekistan in april 1992 en naar Kazachstan, Kirgizstan en Oezbekistan in april 1993. Daarbij logeren we in plaatselijke gastgezinnen. Bekijk het fragment uit Couleur Locale met beelden uit een van de eerste lessen van de cursus Centraal-Aziatisch Turks (In dezelfde reportage is Johan ook te zien terwijl hij in de wagen vlijtig Grieks studeert als voorbereiding op een studiereis in november 1992 met de studenten van de opleiding vertaler-tolk van de Erasmushogeschool). Op de reis naar Oezbekistan komen we in het restaurant van het hotel in Samarkand in contact met een groep Tadzjieken. Dit doet bij de cursisten prompt de vraag ontstaan naar een inleiding in het Perzisch (Tadjieks is een variant van het Perzisch). Johan geeft een eerste les Perzisch aan tafel tijdens het dessert, alles kan onmiddellijk uitgeprobeerd worden aan de tafel ernaast. Terug in België volgt er een cursus:

Introductie Perzisch

Een jaar later is dezelfde "harde kern" vragende partij voor een

Introductie Arabisch

Oprichting van Orientaal vzw, Centrum voor Oosterse Talen en Culturen.

Het aantal gegadigden voor de cursussen Turks blijft stijgen, daarnaast vragen de cursisten die de introductie Arabisch volgden dat er een vervolg aan die cursus geborduurd wordt. Om aan de vraag te kunnen voldoen richt Johan Vandewalle in november 1993 samen met Linda Gezels de vzw Orientaal, Centrum voor Oosterse Talen en Culturen op.

Gedurende de eerste jaren van Orientaal wordt de methode voor het Turks compleet herwerkt en wordt een gelijkaardige methode voor het Gesproken Arabisch opgesteld. Johan en Linda putten uit hun persoonlijke reis- en taalervaring en ontwikkelen een cursusmethode op basis van realistische, onmiddellijk toepasbare dialogen die de belangrijkste gesprekssituaties in het contact met Turks- of Arabischtaligen bestrijken. Op reis in het Oosten noteren ze vlijtig type-vragen en type-antwoorden om ze achteraf in de cursus te verwerken. Het gevolg is dat cursisten die alles ter plaatse gaan uitproberen, de indruk krijgen dat Turken en Arabieren ook dezelfde methode gevolgd hebben, want "...ze praten zoals in de cursus". In het nieuwe cursusconcept staat communicatie centraal. De doelstelling om - buiten de vier muren van het klaslokaal - anderen door middel van de taal te kunnen begrijpen en zichzelf op een voldoende correcte manier verstaanbaar te kunnen maken bepaalt volledig de keuze van de aangebrachte woordenschat en grammatica. Er worden gerichte oefeningen ontwikkeld om dit alles in te oefenen.

Johan Vandewalle richt in 1997 een eigen taal- en adviesbureau op. In samenwerking met uitgeverijen zorgt hij voor de vertaling en bewerking van taalhandboeken zoals de Assimil Turks zonder moeite en de Assimil Russisch zonder moeite. Daarnaast is hij werkzaam als beëdigd vertaler voor Turks, Arabisch, Perzisch en Russisch en verzorgt hij ook vertalingen uit het Albanees.

Taalkundig onderzoek

Vanaf 1998 legt Johan Vandewalle zich intensief toe op de taalkunde in het kader van een project van het Bijzonder Onderzoeksfonds aan de Universiteit Gent. Hij vergelijkt het systeem van prefixen bij de Russische werkwoorden met wat daarmee correspondeert in het Turkije-Turks en het Oezbeeks Turks. Naast conferenties over Turkologie en Taalkunde (vooral Construction Grammar) in Turkije, Cyprus, Frankrijk en Finland, neemt hij ook deel aan conferenties over het Onderwijs van de Turkse Taal.

Hij zet een website op voor Orientaal vzw met daarop ondermeer:

Türkçekent: een pagina met interessante links voor studenten Turks

Arabistan: een pagina met interessante links voor studenten Arabisch

Orientaal's Classroom: doelgerichte oefeningen voor studenten Turks en Arabisch

Türkçestan: een pagina met links naar sites in een 30-tal Turkse talen

Turkish-FL: een discussieforum met Turks als voertaal voor lesgevers Turks over de hele wereld.

Prijs voor Verdienste aan de Turkse Taal

Zijn inspanningen blijven niet onopgemerkt en de Turkse uitgeverij Zambak-Dilset stelt hem begin 2005 kandidaat voor de Alisjir Nevai Prijs voor Verdienste aan de Turkse Taal. Die prijs wordt jaarlijks aan een of meer volwassenen toegekend op de plechtige prijsuitreiking naar aanleiding van de jaarlijkse Wedstrijd voor de Turkse Taal voor Buitenlandse Jongeren die door de uitgeverij wordt georganiseerd. Het grootse spektakel vindt plaats in de ASKI sportzaal in Ankara in juni 2005 en wordt rechtstreeks op TV uitgezonden. Jongeren uit meer dan veertig landen nemen delen aan de avond, die in de zaal bijgewoond wordt door meer dan 10 000 toeschouwers. Johan Vandewalle ontvangt de Ali Şir Nevai Türk Diline Hizmet Ödülü (Alisjir Nevai Prijs voor Verdienste aan de Turkse taal) uit de hand van de Turkse Minister van Verkeer dhr. Yıldırım Binali. Hij is de eerste buitenlander die deze eer te beurt valt na de Turkse Minister van Onderwijs, de voorzitter van de Turkse taalacademie, de voorzitter van het Turkse parlement, de gouverneur van de Turkse provincie Karaman die in 2004 de prijs, toen nog Kaşgarlı Mahmut Ödülü, genoemd ontvingen.

Bekijk een kort fragment over de prijsuitreiking (of het volledige fragment van 7 min. met de complete tekst van het dankwoord). Over Johan Vandewalle, zijn talenkennis, de prijsuitreiking,... wordt uitgebreid bericht in de Turkse pers:

Vakgroep Turks aan Hogeschool Gent

Sinds 1 juni 2006 is Johan Vandewalle als vakgroepvoorzitter Turks verbonden aan het Departement Vertaalkunde van de Hogeschool Gent (zie foto hieronder). Samen met zijn Turkse collega's Ömer Durak (midden) en Baykal Tıraş (links) bouwt hij er de vakken Turks uit voor de Bachelor-opleiding in de Toegepaste Taalkunde en de Master-opleidingen in het Tolken, in het Vertalen en in de Meertalige Communicatie. Voor het eerst in Vlaanderen wordt Turks als volwaardige vreemde taal op academisch niveau aangeboden. Alle studenten Turks combineren de taal met Frans, Engels of Duits, waarbij beide vreemde talen op gelijke voet, d.w.z. met hetzelfde aantal studiepunten en dezelfde eindcompetenties, onderwezen worden. Daarnaast volgen de studenten ook Nederlands en algemene vakken zoals Economie, Geschiedenis, Recht en Psychologie.

Vakgroep Turks - Departement Vertaalkunde - Hogeschool Gent

In september 2006 is de nieuwe richting Turks met een 1e Bachelor van start gegaan. 32 studenten schreven zich in, waaronder 8 van Turkse afkomst. Na de 2e Bachelor hebben alle studenten de mogelijkheid om een semester lang in het Turks les te volgen aan een Turkse partneruniversiteit.

Hogeschool Gent start met opleiding Turks: Persbericht, Opleidingsprogramma
Website Departement Vertaalkunde

Back to Orientaal's Index and Orientaal's Pages for Oriental Languages

Did you like this kind of stuff? Any suggestions? Please give your comments in our Guestbook / read our Guestbook.
visitors since 22 August 1999. Detailed statistics: