|
Commissariaten, politiebureaus, hulpbureaus, bijkantoren enz. |
|
Het
volgend verhaal is ver van volledig maar het geeft toch een overzicht van de
talrijke en verscheiden gebouwen waar onze diensten in de loop der jaren een
onderkomen vonden. Men
neemt aan dat de Franse revolutie aan de basis lag van het ontstaan van de
gemeentepolitie. Inderdaad
bestond er in het jaar VI van de Franse Republiek reeds een politiële
organisatie die in Antwerpen vijf politiebureaus voorzag, namelijk: Schoenmarkt,
Hoornstraat, Oude Koornmarkt, Vlasmarkt en Sint-Willebrodsteenweg. Het
Hollandse regime voegde nadien weinig toe aan de gevestigde inrichting. Men
moest wachten tot het ontstaan van het Belgisch Koninkrijk alvorens men
ingrijpende veranderingen kon verwachten in het politielandschap. Aanvankelijk
moesten de aangestelde commissarissen zelf op zoek gaan naar een huis dat
ingericht werd als politiebureau. Zij waren ook verplicht er te wonen. Onder
burgemeester Loos verscheen in 1861 een Gemeenteraads-beslissing die de basis
legde voor het Antwerpse korps. Behalve dat de getalsterkte, de dienstregeling,
de taken en de lonen werden vastgelegd, werd ook beslist het grondgebied in te
delen in zes wijken met in elk een bureau. Aan die bureaus werd een gaslantaarn
geplaatst met opschrift "Bureau de Police". In
1873 besliste de Gemeenteraad negen wijken in te richten. Van dan af werden de
bureaus en de woningen van de commissarissen ingericht in stadsgebouwen, op
volgende adressen: Coppenolstraat 7, Van
Maerlantstraat 82, Hopland 19,
Kloosterstraat 8, Lange
Beeldekensstraat 64,
Jordaenskaai 76, Kattendijkdok 8, Van Schoonbekestraat 35, en Sint Bernardsebaan
125. Het hoofdcommissariaat werd ondergebracht in de Zilverensmidstraat 13. Deze
toestand bleef behouden tot in 1921 toen de Gemeenteraad besloot twaalf wijken
in te richten met bureaus op/of in: Sommige
bureaus werden ondergebracht in nieuw-opgetrokken gebouwen. Voor andere werden
de bestaande stadsgebouwen aangepast. Van al deze gebouwen doet vandaag alleen
de Paleisstraat 104, opgericht in 1879, nog dienst als politiebureau. Dat
er zoveel commissariaten en hulpcommissariaten waren was begrijpelijk en ook
aangewezen. Van telefoons en voertuigen was nauwelijks sprake, ook niet bij de
bevolking. De
verplaatsingen gebeurden meestal te voet..... Nog
tot na WOII waren er commissarissen die hun woonst hadden boven de bureaus. De
laatste privé woning bevond zich in het hulplokaal Nachtegaalpark en werd in
1970, na zijn dienst-termijn, ontruimd door de toenmalige hoofdcommissaris,
Frans Verlinden. In
het vooruitzicht van de fusie van 1983 werd de stad opgedeeld in zeven
afdelingen met commissariaten in de Blindestraat, het Administratiecentrum, de
Gasstraat, de Louisa-Marialei,
de Paleisstraat, de Sint Bernardsesteenweg, en de Halewijnlaan (Linkeroever). De
havenpolitie (Bordeauxstraat) bleef men aanzien als een aparte afdeling. Een
aantal hulpbureaus werd behouden, een aantal werd afgeschaft. Eén werd gecreëerd
in de Walvisstraat om de bevolking van Zurenborg, te ver verwijderd van de
Louisa-Marialei, terwille te zijn. Tenslotte
weze nog opgemerkt dat sommige diensten, voor de bouw van het
Administratiecentrum, een eigen vestiging hadden, o.a. Opsporingsdienst
(Zwartzusterstraat), Verkeerspolitie (Rubensstraat), Mobiele Brigade
(Bogaerdestraat), Vreemdelingenpolitie (Noorderplaats, tot bij de overheveling
naar de administratie)..... De
toestand zoals we die vandaag kennen, namelijk de indeling in zones, dateert van
de fusie. De
feitelijke begrippen intra- en extramuros, die in 1861 wezen op "binnen"
of "buiten" de stadswallen, werden opnieuw opgevist met dien
verstande dat de grote ring als nieuwe grens werd aangezien. De
geschiedenis van de politiebureaus is een geschiedenis van bouwen, afbreken,
herstellen, kopen, verkopen, huren, verhuizen enz. Soms lag dit aan de toestand
van de gebouwen, soms aan een nieuwe opvatting van de organisatie, ingegeven
door een wisselend demografisch en sociaal landschap. Dit laatste gold niet
alleen voor de politievestigingen maar ook voor de structuur en de werking van
de politie in het algemeen. De
huidige reorganisatie is het bewijs dat de politie zich voortdurend moet
aanpassen aan de maatschappelijke evolutie en aan de publieke eisen. Voor
de oudere collega's brengt deze bijdrage misschien weinig nieuws. Velen, die al
verschillende veranderingen meemaakten, spreken nog altijd van
"wijken"..... Voor
de jongeren is - zo hoop ik toch - dit stukje geschiedenis "leerzame"
lektuur! Ferre
Van Tichelen, Met dank aan onze collega Ferre Van Tichelen voor het beschikbaar stellen van bovenstaande tekst. Het verschaft ons een inzicht van hoe alles evolueerde, beginnende bij de Franse Revolutie tot op heden. Wij zijn zo vrij geweest om alle adressen en locaties, die betrekking hebben op de huidige omschrijving City(2060), aan te duiden in een andere kleur. Wij gaan trachten om alle vroegere politieburelen nader te omschrijven, geïllustreerd met het nodige fotomateriaal. 5de
en 11ste wijk:
Grote evenementen Vriendenkring 3°afdeling-City James
Last show in 1977
|
