Deze site gaat over de kerkhofkapel te Haaltert.
Vooral haar bouwstijl en restauratiewerken worden in beeld gebracht.
Lore De Clercq 5EMTb 28/02/03
KERKHOFKAPEL
van HAALTERT
Deze kapel werd
opgericht ter ere van Onze Lieve Vrouw van Bijstand. Ze is gelegen op de
Houtmarkt aan het Kerkhof van Haaltert. Deze prachtige kapel wordt ook “kapel
van O.L. Vrouw ter Heyden” genoemd.
In 1703 werd ze gebouwd ter vervanging van
“het capelleken van ons Lieve Vrouwe ghenaempt ter Heyden”, dat zeer bouwvallig
was.
Op 31 mei 1948 werd ze als beschermd
monument geprezen. 
Bij de
restauratiewerken van de beschermde kapel van O.L.V. ter heyden onafgezien van
het feit dat we vóór of tegen de (te) felle kleurensymfonie zijn, aangebracht
op de pas gerestaureerde kerkhofkapel, moeten wij toch aanvaarden dat de
herstelde kapel gered werd en dat het misschien wel het mooiste historische
monument in onze gemeente is.
Het laatbarokke gebouw is gesitueerd op de Houtmarkt, Kad. Nr
397-sektie B. Meer dan 150 jaar stond ze eenzaam op de grens van Middelkouter
en Kruiskouter en aan de rand van het gehucht Eiland, voorheen Heiken genoemd.
In 1969 besliste de Gemeenteraad het kerkhof dat rond de kerk lag, te
verplaatsen naar de “Kapelhof”, een terrein rond de kapel gelegen.
Het laatbarokke
gebouw uit 1703, met een zekere classicistische inslag, werd gebouwd in
baksteen met gebruik van zandsteen voor de afwerking. Het leien zadeldak wordt
gedragen op houten daklijstbalkjes en onder de naaldspits is er de sierlijke klokkeruiter.
De westgevel is
afgelijnd door pilasters op hoge zandstenen sokkel met Toscaans kapitel,
onderbroken hoofdgestel en kroonlijst als basis voor de combinatie van krul- en
trapgevel met driehoekig fronton onder siervaasbekroning. In de top is er een
rond venster gevat in een zandstenen omlijsting met drie sluitstenen.
De zijgevels
hebben een bakstenen sokkel met afschuining, rondboogvensters met metalen
roedenverdeling, eveneens in zandstenen omlijsting.
De kapel heeft een
portaal met deur en houten stijlen, aangebracht in 1783.
Het interieur is
bepleisterd en begin 19e eeuw werden faïncetegels geplaatst. De
korfboogdeur heeft een zandstenen omlijsting en boven de deur zit een steen met
de tekst: “Maria van Bystant B.V.O. 1703”.
Het altaar is barok.
Het Lievenvrouwbeeld dat het altaar tooide werd in november1974 ontvreemd. Nu
prijkt er het eerder in de processie gedragen beeld van O.L.V. van bijstand.
Wij weten dat in
die omgeving één van de balangrijkste hoeven van Haaltert gesitueerd was, nl.
’t Hoef ter Heyden. Het oorspronkelijke kapelletje was waarschijnlijk het
hoevekapelleken. De oudste benaming is dan ook “Ons Lieve Vrouwe ghenaempt ter
Heyden”.
In het RAG vinden
wij een akte uit 1669 met de beslissing een nieuwe kapel te bouwen.
“Alsoo het
capelleken van Onse Lieve Vrouwe ghenaemt ter Heyden, binnen de prochie van
Haeltert alwaer daeghelijcx devotie geschiet, door den ouderdom seer vervallen
ende bij faute van opmaekinghe staet om geheel te vergaan, soo hebben den Eerw.
Heere pastoor, bailliu, meyer, burghemeester ende schepenenmitsgaders van
voorn. Devotie mitsgaders tot meerdere Eere ende glorie Godts ende O.L. Vrouwe,
ende op het advies ende welbehagen van syn hoochweerdicheyt den artbescop van
Mechelen – het woorn. Capelleken op te maecken ende restaureren.
In een
behoorlijcken staet om daer inne den dienst van H. Misse te commen doen, welcke
opmaeckinghe niet schaedelijck en sal wesen aende prochie kercke van tvoorn.
Haeltert, maer proffijtelijc mits dat het Incommen van ’t selve capelleken
excederende het noodsaeckelijc onderhout geemployeert sal worden, tot proffyct
van de prochie kercke, tot vervogh van welck octroy wij hebben ghecommitteert
soo wij committeren mits desen Heer Joannes van Noeteren, pastoir in Haeltert,
Benedictus van Maeren, Joos Lievens, Jan vanden Steende, Geeraert Coppens, Jan
Kieckens, N. van Sinaey, 1669, L. Meert, Bailliu.”
De akte draagt ook
de goedkeuring van de Artsbisschop van Mechelen.
“Wij Humbertus
Guiliemus, Aartsbisschop van Mechelen, mondelicks gehoord hebbende den Heere
onsen Lantdeecken van Aelst verleenen ons consent tot octroij tot de opmaecking
van de Capelle hier boven genoemt volghens dese acte des Pastoirs, Balliu,
Meyer, Burghemeester ende schepenen van Haeltert.
Aldus gedaen tot
Aelst den 9 Augusti des jaers 1669
Ter ordonantie
H.J. Van Susteren,
Secret.”
Ne het beëindigen
van de werken gaf de Aertsbisschop de toelating de kapel te wijden onder de
titel “O.L.V. ter Heyden”. Elk jaar mag de mis opgedragen worden op het feest
van O.L.V. Bezoeking. Deze toelating draagt de datum van 28 juni 1704.
Onder het Franse
bewind werd de kapel verkocht in de maand floreal-7e jaar (april/mei
1898). Ze werd aangekocht door een zekere van Aelbroeck uit Gent voor J.B.
Muylaert uit Haaltert (RAG-Fr. Rép. Nr 363).
Later werd het
gebouw eigendom van de gemeente en sinds 1948 is de kapel “beschermd monument”.
Volgens de
overlevering werd ze eveneens gebruikt als herberg door de Franse soldaten. In
die troebele tijden zouden soldaten opdracht gekregen hebben de kapel te
verwoesten. Dankzij de enkele stuivers en veel borrels van een beschermer werd
het gebouw gered (Med.)
Belangrijke
herstellingswerken werden uitgevoerd vòòr het 2de eeuwfeest voor de
som van 600 fr. ! Pastoor Pessemier schrijft:” ’t was feest dan aan de kapel
van O.L.Vrouw van Bijstand, het godsdienstig volk van Haaltert zal ze zich lang
heugen”.
Bij het 205-jarig
bestaan werd in het portaal volgende tekst geplaatst(waarschijnlijk overgenomen
van oudere tekst):
“Doet hier U
caritaté tot sieraet van O.L.Vrouwe van Bystant opdat ge mogt bevryd syn van
alle oneilen. Anno 1703-1953.” 
Bronnenvermelding
:
- “Kapellekes”
Groot-Haaltert geschreven door pastoor Willy De Loose.
- Mededelingen
HeemkundigeKring Haaltert jg 4 1984 n°3