Tinneke Bael Nr. 1
Beschrijving en geschiedenis van pastorijen, kerken en kapellen:
5EMTb De kerk van Kerksken
Kerksken kreeg in 1818, van de
Nederlandse regering, het wapen toegekend,
dat op 2 augustus 1843 bij Koninklijk Besluit bekrachtigd werd. Het wapenschild is van goud met een kerk van keel op een grond van sinopel. Bovenaan vinden we drie eendjes van keel.
De Potter
en Broeckaert beschreven de kerk van Kerksken (voor de instorting in 1990) als
volgt: “De bidplaats van deze parochie is toegewijd aan den Aartsengel
Michiel; zij werd in 1892 hersteld, vergroot en verfraaid naar de eischen der
kunst, zoveel dit mogelijk was; echter komt zij ons wat te lang en te smal te
zijn. De stijl is zuiver gotisch. De toren is niet te hoog, vierkant en
voorzien met eene achthoekige spits. De kruisbeuk is ruim. Aan den rechterkant,
bij den zijingang, is een klein rond torentje, ook met achthoekige spits en een
trap, leidende naar den klokkentoren. De buitenmuren van de beuken zijn met
witten hardsteen gebouwd; het overige met baksteen.”
De kerk van Kerksken – De onderbouw van de
toren (15de-16de eeuw) was bouwvallig en binnenin deels
afgebrokkeld. Waarschijnlijk werd het gewicht van de toren zelf te zwaar en is
dit de reden waarom de kerktoren op 25 april 1990 instortte.
Oorspronkelijk
was het een laatgotisch gebouw uit de 16de eeuw en in 1892 verbouwd
en vergroot tot neogotische bouwwerk door de Aalsterse bouwmeester J. Goethals.
De toren was vierkantig met een 11-meter hoge achthoekige torenspits.
Bij het
binnenkomen van het dorp prijkte het stemmige kerkje, ingeplant op een heuvel,
tot de morgen van 4 april 1990.
Tinneke Bael Nr. 1
Beschrijving en geschiedenis van pastorijen, kerken en kapellen:
5EMTb De kerk van Kerksken
Toen
stortte de toren en een gedeelte van het kerkschip en de noordelijke kruisbeuk
in. De torenspits versperde de drukke gewestweg. Het bleef, hoe
onwaarschijnlijk ook, alleen bij materiële schade.
Als bij
wonder werden de drie klokken ongeschonden van onder het puin gehaald.
Een
sluitsteen van een boogvormige constructie met het jaartal 1636 werd in het
puin teruggevonden en is een bewijs van de vroegere verbouwing of herstelling
van de toren.
Van
herstelling was geen sprake en heel vlug werd door de verantwoordelijke
instanties de beslissing genomen een nieuwe kerk te bouwen met integratie van
de nog veilige, resterende kerkgedeelten.
Stabiliteitsonderzoeken
wezen uit, dat een aantal elementen meegespeeld hebben in deze ramp, onder meer
daling van het grondwaterpeil, uitgravingen bij verbreding van de rijksweg,
trillingen door het zware wegverkeer en vooral dat men het bij de vorige
verbouwingen niet zo nauw nam met de ‘sterkteregels’!
Architectenbureau
Van Severen uit Dendermonde adviseerde in april 1991 het volgende: “Het oude
kerkschip en de noordelijke kruisbeuk evenals de sacristie (gewelven vertoonden
grote scheuren) zouden gesloopt worden”.
Het schip
zou vervangen worden door een nieuwbouw met bewaring van het grondplan. Het
nieuwe middenschip zou verbreed worden met de zijbeuken als gangen. De
constructie zou op 65 verankerde, ingeschroefde palen rusten.
Het nieuwe
gebouw is opgevat volgens het zogenaamde ‘Basilicaprincipe’. Het licht komt
door de vensters die hoog geplaatst zijn in de muren van het schip. De kerk
geeft een moderne indruk en toch is het beeld van de ‘traditionele kerk met
toren’ behouden.
Eén zijkoor
en de vroegere sacristie werden verbouwd tot winterkapel en het tweede zijkoor
werd sacristie.
Tinneke Bael Nr. 1
Beschrijving en geschiedenis van pastorijen, kerken en kapellen:
5EMTb De kerk van Kerksken
De raming
van de ruwbouw was ongeveer 40 miljoen en er werd begin oktober 1994 gestart
door de firma NV Vandekerckhove uit Ingelmuster.
Begin juni
1995 werd, onder grote belangstelling, de vijf ton wegende torenspits zonder
problemen op de toren gehesen en verankerd.
De
resterende werken volgden elkaar snel op en de plechtige inwijding van het
nieuwe gebouw gebeurde op zondag 4 februari 1996 door Mgr. Luysterman.
Relieken
van de H. Martinus, de H. Godelieve en van de H. Pastoor van Ars werden in het
zandstenen altaar ingemetseld.
Eén
historische grafsteen uit de vorige kerk werd terug ingemetseld. Het betreft de
grafsteen van pastoor De Neef. De arduinen steen is bovenaan versierd met een
kelk en H. Hostie, een kruis en twee krullen in S-vorm in reliëf uitgevoerd.
Een Latijnse tekst is ingebeiteld:
“D.O.M.
Hac pia
memoria Rev. Adm. Domini
Ludocici De
Neef hujus ecclesiae
Parocialis de
Kerkxken pastoris
Qui gregem
suam per annos 35
Pavit. Obiit
anno Domini 1743’’
(Ter vrome
nagedachtenis van Z.E. Heer Ludovicus De Neef, pastoor van deze parochiekerk
van Kerkxken, die gedurende 35 jaar zijn kudde heeft geweid. Hij stierf in het
jaar onzes Heren 1743.
Op 15
augustus 1996 werd de nieuwe kruisweg ingewijd. Het is een bronzen kunstwerk
van May Claerhout uit Malle. In hetzelfde jaar onderging het beschadigde orgel
en het waardevolle 18de eeuws kunstwerk ‘Ecce Homo’ eveneens een
grondige restauratiebeurt.
In april
1997 werden de heiligenbeelden uit de vorige kerk, deskundig gerestaureerd door
de firma Haenecour uit Brussel, in de nieuwe kerkruimte geplaatst.
St.
Antonius Abt (hout)
16de eeuws
OLV-beeld (hout)
St.
Martinus (hout)
OLV van Don
Bosco (hout)
Heilige
Godelieve (hout)
St. Antonius van Padua (gips)
Tinneke Bael Nr. 1
Beschrijving en geschiedenis van pastorijen, kerken en kapellen:
5EMTb De kerk van Kerksken
Ecce Homo
Uit de
studie van Paul Temmerman vermelden wij enkele interessante gegevens. De
afmetingen van het doek bedragen 2,20m x 1,90m. Hoe kwam Kerksken in het bezit
van dat werk en wie schilderde het?
Op 29
september ontving de kerkfabriek een brief van de Arrondissementscommissaris
via het gemeentebestuur met volgende melding: “In uwe kerk ontbreekt eene
schilderij voor den hoogen Autaer en verscheydene voorname inwooners uwer
gemeente hebben zich tot het gouvernement gewend om er een te verkrijgen die 2
meters 12 centimeters hoogte op eene meter 74 centimeters breedt is hebbende.
Er bevindt zich in het Koninklijk Museum van schilderijen eenen Ecce Homo,
geschilderd door Mr Julien van Luyck... Het gouvernement
Zou
gaarne dit tafereel aen uwe kerk toevertrouwen indien het haer kan dienen…” De kerkfabriek stemde onmiddellijk
in met het voorstel en ’s anderendaags vertrok reeds een brief naar de
Arrondissementscommissaris: “…dat zij met voldoening en dankbaerheyd den
offer aenveerden der schilderij…doch zij zouden wenschen om alle onkosten te
vermijden van ze zelf in het Koninklijk Museum te mogen afhalen door persoonen die
ze met alle zorg ter haren beschikking zouden brengen.”
Een paar
dagen later hing het werk reeds in de parochiekerk.
Uit
briefwisseling van pastoor Van Hoeymissen weten wij dat hij zich geen moeite
getroost heeft om dit schilderij voor zijn kerk te bekomen.
Over de
maker ervan bestaat ook enige onduidelijkheid. Schilder Julien Van Luyck bleek
nergens bekend. In 1967 echter, toen pastoor De Keukelaere het doek liet
opfrissen in een atelier te Sint-Niklaas, zou daar ontdekt zijn dat de maker
een zekere J. Paelinck was. Deze kunstschilder (° Oostakker 1771 +Brussel 1839)
was een leerling van de gekende kunstenaar Louis David die in Parijs het
‘neoclassicisme’ lanceerde.
Tinneke Bael Nr. 1
Beschrijving en geschiedenis van pastorijen, kerken en kapellen:
5EMTb De kerk van Kerksken
Er kan
gesteld worden dat het werk tot de school van het ‘neoclassicisme’ behoort. Dat
blijkt onder meer uit zijn evenwichtige compositie, de ernstige, strenge en
stichtelijke voorstelling, zoals genoemde stijl het wilde. Wij mogen
vaststellen dat de maker van het schilderij in de kerk van Kerksken niet met
zekerheid is gekend op dit ogenblik. Een grondig onderzoek, door specialisten
uit te voeren, zou hierin wellicht opheldering kunnen brengen… De kerkfabriek
zou hierin het initiatief kunnen nemen.
Glasramen
Na de
heropbouw van de kerk werden in 1996 een aantal niet-beschadigde glasramen
teruggeplaatst.
1. H. Jozef
2. H.
Godelieve
3.
Sint-Martinus (patron van de kerk)
4. H.
Nocolaas van Tolentijn (Augustijner volkspredikant)
5. H.
Hartverschijning van Margareta Maria Alacoque
6. OLV van
Lourdes en Bernadette
7. OLV van
de Rozenkrans en de H. Domenicus
In de
winterkapel werd het gerecupereerd raam (nr. 8) geplaatst met de afbeelding van
de H. Antonius. Kunstenares May Claerhout, die ook de kruisweg realiseerde,
ontwierp een nieuw raam met de beeltenis van de H. Martinus. De overige nieuwe,
eigentijdse getinte glasramen werden vervaardigd door de Oudenaardse kunstenaar
Luc Ranson. Hij inspireerde zich op de gekende evangelieparabels.
10. De
goede herder (gift pastoor De Wilde)
11. De
verloren zoon
12. De
barmhartige Samaritaan
13. De
zaaier
14. De
rijke en de arme Lazarus (gift KAV-KWB Kerksken)
15. De
farizeeër en de tollenaar (anonieme gift)
16. Het
huis op de rots
17. De
wijze en de dwaze maagden
18. De
schat in de akker
19.
Zonnemotief (het raam op het doksaal)
Tinneke Bael Nr. 1
Beschrijving en geschiedenis van pastorijen, kerken en kapellen:
5EMTb De kerk van Kerksken
De nieuwe
ramen werden op 6 december 1998 ingezegend. Ze stralen door hun eenvoud een
intimistische sfeer uit, eigen aan het nieuwe kerkgebouw.
Wij mogen
niet nalaten te vermelden dat naast de inspanningen van de geestelijke
overheid, de voorzitter en leden van de kerkraad, gemeentebestuur en
provinciale diensten, de Vlaamse Gemeenschap en het fonds ‘Domus Dei’ er
eveneens vanwege de plaatselijke bevolking én verenigingen enorme inspanningen
geleverd werden om fondsen te verzamelen voor de heropbouw. Het plaatselijke
‘comité voor heropbouw’ verzamelde met allerhande initiatieven (o.m. een
kunstveiling) een slordige 8 miljoen!
Bronnen:
Kerksken, de wereld in een dorp – Willy De Loose & Joris De Kegel
Dorpsbeelden uit het verleden,
Haaltert – Joeri Van den Steen