|
Zeno en Dimitri Verhulst
Heel de week sleur ik gewoonlijk de
bijlagen (De reporter en Zeno) van de Morgen mee
in mijn boekentas. Tegen vrijdag heb ik ze dan meestal
doorploeterd en zo stootte ik gisteren op het artikel
'Tussen de bielzen en de barelen is de wind het frist' van
Dimitri Verhulst (Zeno, 22 februari 2003)
Heb echt genoten van het artikel en
veel herkenbare situaties herkend.
De gele tekst is letterlijk
overgenomen uit het artikel, het blauwe is mijn
gekrabbel.
Dit stukje volgt op een
beschrijving van een leerkracht die hem had gezegd: '
Verhulst, als gij niet beter uw best gaat doen gaat gij
later nog stront rapen achter de trein'
Ik zou hem graag nog hebben verteld
dat hij ongelijk heeft gekregen, dat ik geen drollen van het
spoor hoef te rapen. De waarheid is dat ze me bij het spoor
niet moeten hebben. Ik heb het geprobeerd, echt waar, in
1997, bij de Eurostar. Mijn zelfkennis was toen op dat punt
aangekomen dat ik mijn ambities richtte op het worden van de
jongen die het karretje met dranken door de trein duwt. Er
is vast wel iemand te vinden die weet wat de juiste benaming
is voor die job, maar ik heb geen zin om zo'n iemand te
ontmoeten. De eerste sollicitatieronde vond plaats in een
van de gebouwen van de NMBS, in de Brusselse
Frankrijkstraat, en de moed zonk mij in de schoenen toen ik
vaststelde dat we daar met zevenhonderd mensen een gooi
deden naar de job van ons leven. Zevenhonderd mensen wier
droom het was met een paar thermosflessen koffie van wagon
naar wagon te waggelen. (....) De huisbaas zei dat wie de
drie voorronden zou overleven zich aan een opleiding van
twee weken mocht verwachten in Wimbledon. Twee weken
opleiding om een minibar met Luikse wafels en caoutchouc
broodjes door een trein te stampen ? En was het echt nodig
om daarvoor naar Wimbledon te gaan ? Ja dus, Afijn, ik deed
mee aan het examen, dat grotendeels uit vertaaloefingen
bestond. 'Hat er hier jemand Koffie gewünscht oder
stampe ich mein Karretchen gewön wieter bis der
nechtste Wagon ?'
Het vertelt vooral veel over de
ander kandidaten, maar ik bleek geselecteerd te zijn voor de
tweede ronde : een praatje met een bedrijfspsychologe. Niet
over mijn moeder beginnen, zoveel was zeker. En ik ben tegen
dat mens ook niet over mijn moeder begonnen, maar achteraf
gezien had ik het beter wel gedaan. Sinds 1997 moet ik ermee
leven dat ik psychologisch niet in orde ben verklaard,
althans niet voldoende om koffie te kunnen schenken. Ik heb
nooit meer om een baan bij de spoorwegen gebedeld. En als ik
vandaag naar de jongens en meisjes kijk die zich met hun
karretje een weg tussen de zitbanken, de lange benen en de
reistassen ploeteren kan ik het niet laten hen te verdenken
van een dubieuze psychologie. Misschien hebben ze een
gelukkige jeugd gehad, ze zijn er vet mee.
Jaren geleden had mijn vader me ook
min of meer verplicht aan een examen deel te nemen voor
treinbegeleider. Op dat moment deed ik al jaren interims en
alhoewel ik er wel in geloofde dat het ooit zou lukken een
vaste baan in het onderwijs te bemachtigen, dacht hij er
anders over.
Tot overmaat van ramp moest ik in
de harmonie laten weten dat ik weer niet mee kon naar onze
zusterstad Hammelburg (Duitsland) Al de vorige pogingen zag
ik gedwarsboomd door examens en deze keer ging ik zeker
meegaan. Daar was ik van overtuigd.
Niet dus, ik trok die bewuste dag
ook naar de Frankrijkstraat waar in de gigantische refter en
andere lokalen 800 mensen opgedaagd waren om aan dat examen
deel te nemen.
Ik was duidelijk een blauwtje want
had enkel schrijfgerief bij. Anderen zaten daar met veel
meer gerief en uitrusting.
Op het teken mocht je de omslag
open doen en het examen bestond uit 1 zin ! Werkelijk
waar.
Je moest een opstel schrijven over
het volgende 'De dag van vandaag is het onvergefelijk slecht
geïnformeerd te zijn'
Een half uur heb ik nodig gehad om
tot mijn positieven te komen, want dit was toch echt buiten
mijn verwachtingen. Ik zag de anderen bladen volschrijven in
het klad en ik kreeg totaal geen inspiratie.
Uiteindelijk heb ik maar iets
opgeschreven en u raadt het al, ik was niet geslaagd voor
dit zeer moeilijk examen.
Tussen die 800 zaten enkele
bekenden. Zo was er ook een jongen uit Lier waar ik jaren
geleden met Top Vakantie mee naar Wenen was geweest. Hij
heeft de examens wel volgehouden want nu zie ik hem elke
morgen in Lier opstappen op weg naar zijn job bij de NMBS in
Brussel -Zuid.
De trein, 's lands trots of toch
geweest, bleef zich altijd wel een plaats in mijn leven
wurmen. In België is het sowieso moeilijk om een trein
te ontlopen, maar tegenwoordig is die plaats prominenter dan
ooit : hij raast een paar keer per uur door onze tuin. Het
hele huis davert bij iedere doorrit, de glazen in onze
kasten huppelen op en neer, gesprekken worden stilgelegd tot
de trein weer voorbij is. Geen enkele mol is zo zot om in
onze tuin zijn huishouden te installeren, dat voordeel biedt
zo'n dagelijkse serie aardbevingen wel, maar ons levensritme
is helemaal afgestemd op het uurschema van de spoorwegen.
Wenneer wij hier in huis een monoloog beginnen, dan beslist
de trein over de plaats van de rustpunten on ons betoog.
(...) De vrienden die de moed hebben ons te bezoeken merken
het steeds weer op :'Dat jullie hier niet gek worden
!'
En dan zwijgen we nog over onze
nachten, die nu eens door de hartstocht, dan weer door het
vervoer van kolen, bier en auto's schokkend worden
doorgebracht. Jawel, meerder keren in één
nacht. Drie kilometer van ons huis heb je een
rangeerstation, een van de grootste van het land, en het
jammer is dat die goederentreinen precies ter hoogte van
onze tuin beginnen af te remmen. Een met tonnen en tonnen
beladen remmende trein krijst, erger dan kattinnen op een
golfplaten dak in tijden van primitieve drang, indringender
dan een gekeeld speenvarken en bijna zo irritant als kleine
kinderen aan de kassa van een supermarkt. (...) Een trein
vergeef je veel, omdat het een trein is. Wanneer mijn
geliefde en ik weer zitten te kafferen op onze woonplaats,
dan is het niet omdat de stal is ingezakt nadat de tien
miljoenste intercity een trilling van 10 op de schaal van
richter door de moegetergerde muren heeft gejaagd, maar
omdat we aan de voorkant van ons huis met een intens lelijke
steenweg zitten opgescheept, de N444, waarop auto's
snelheden halen die met de beste wil van de wereld niet meer
te verantwoorden zijn. (...) Het onophoudende gesputter van
motoren, optrekkende brommers, loeiharde autoradio's,
tutututu-ende ziekenwagens en exploderende knalpotten en al
wat ik hier vergeet ... Dat alles maakt dat wij liever in
onze keuken zitten, waar de potten op de tafel het ritme
roffelen dat de trein dicteert. Een geroffel dat echoot,
want wij wonen tevens onder een viaduct. Boven ons hoofd
bevindt zich de E17 (...) Een kelder hebben we niet, anders
had daar wel een metro gereden.
Hij woont duidelijk niet in de
aanvliegroute van Zaventem ! Uit de gegevens kan ik opmaken
dat hij in het Gentse woont.
Mijn grootvader woonde aan den
Ijzeren weg. Later Spoorwegstraat. Het is dus duidelijk dat
hij naast het spoor woonde. De enkele keren dat mijn zus en
ik daar zijn blijven slapen werden we elk uur opnieuw gewekt
door het razende lawaai van de trein. Het leek op heel het
huis meedaverde. Mijn grootvader hoorde dat geluid al lang
niet meer. Waarschijnlijk kon hij zelfs niet slapen als hij
het vertrouwde geluid van die treinen niet meer
hoorde.
Mijn vader (...) is eraan kunnen
ontsnappen om stront achter de trein te rapen. Ze hebben hem
(...) bij De Post gestopt. Als zoon van een brievenbesteller
heb ik het genoegen gesmaakt gratis met de trein te mogen
rijden zolang ik minderjarig was en uiteraard liet ik mij
dat geschenk van de overhied bijzonder welgevallen. Op
vakantiedagen nam ik de trein, naar lukraak waar, meestal
zelfs zonder de stad aan het eind van het traject te
bezichtigen, om dan de eerstvolgende trein in de
tegenovergestelde richting te nemen. (...)
Mijn vader werkte niet bij de Post,
maar wel bij de NMBS. Wij hadden dus ook een beperkte
voorraad gratis kaartjes. Elk jaar op het einde van het jaar
moesten we rantsoeneren omdat er gretig gebruik van werd
gemaakt. Velen kregen de kaartjes niet op, maar dat was bij
ons geen probleem.
Mijn zus en ik gingen vaak met de
trein reizen, soms met doel, vaak ook zonder.
De ene keer stapten we overal af ,
kochten een postkaart en stapten de eerste trein terug op
die we zagen en bleven zo een hele dag bezig.
Andere keren zochten we speciaal de
lijnen op waar we nog nooit opgezeten hadden. Regelmatig
namen we ook onze fiets mee en ergens anders stapten we dan
terug op.
Nu kan ik dat nog steeds niet
laten. In de zomer koop ik altijd een B-tourrail. Een ticket
waar je 5 dagen binnen een maand gebruik kan maken van heel
het net. Zalig vind ik dat. In de zomer wellicht meer
...
De trein rijdt, in tegenstelling
tot de auto, langs de achterkant van de wereld. De
geklasseerde gebouwen in de buurt van het station van Gent
Sint-Pieters blijken halve krotten te zijn, maar die
puinhoop krijg je pas te zien van op het spoor. Er is geen
voertuig dat je een eerlijker indruk van het land geeft dan
de trein. Zie onze tuintjes, onze duiventillen, onze
koterieeën. Zie onze onderbroeken drogen aan de draad,
onze tuinkabouters, onze houten schommels, onze selder en
onze porei. Aanschouw onze veranda's, onze serres, onze
parasols van Jupiler, onze opblaasbare zwembaden voor de
kleintjes, onze ongeverfde bakstenen achterkanten, onze
chalets voor onze grasmaaiers, de schaaltjes melk voor de
kat, onze gekooide honden en onze gemetselde barbecues: neem
de trein. Vroeger tjoekte hij.
Wat kan ik hier nog aan toevoegen ?
Ongelofelijk hoe in sommige streken er 'koterieën'
gezet zijn, hoeveel schotelantennes er tussen Brussel-Zuid
en Centraal zijn.
Sommige zaken zijn ook
streekgebonden. Zo zie je in het Denderland beduidend meer
ganzen en kippen. Hier zie je dan weer veel pompoenen en
tuinkabouters. Alhoewel die ook weer tijdelijk van aard
zijn.
Er zit bladluis op de lauwerkrans
van onze spoorwegen, de palm is tot poeder verrot. Heel even
moet een enkeling de hoop hebben gekoesterd dat de kluchtige
aanstelling van een nieuwe directeur de sloop zou stoppen,
maar nu ook deze zijn lievelingsfoto van vrouw en kroost op
het eikenhouten bureau van zijn voorganger heeft gezet,
blijkt die hoop tevergeefs te zijn geweest, wat uiteraard
kenmerkend is voor hoop. België is het land van de
verdwijningen, de trein voegt zich in het rijtje van vele.
Voorlopig is het debat naar het lullige niveau afgezakt
waarbij men meent de Belgische spoorwegen te moeten
kipkappen tot een Vlaams en een Waals gedeelte. Het was nu
net zo plezant, want het enige moment waarop de reizigers
massaal in een deuk liggen, is toch wanneer we de
taalgrenzen overschrijden en de Vlaamse conducteur
plichtshalve in zijn kaduke Frans het volgende station
aankondigt. Pak ons dat niet af ! Maar zo'n vaart loop the
niet, vooralsnog. Al is de afslanking wel begonnen. Ooit tot
de verbeelding sprekende internationale verbindingen werden
geschrapt: Naar Milaan, naar Venetië. En het
potloodpunt is nog lang niet bot, het zal nog heel vaak
worden natgelikt en er zal nog worden geschrapt.
Een trein die ik nooit nog hoef te
nemen is die naar Bern. Niemand. Zoals niemand ooit nog de
nachttrein naar het Franse zuiden zal nemen. En zeer
waarschijnlijk vliegt binnenkort Amsterdam van de gele
tijdstabellen, al kan wie geld te veel heeft wel met de tgv
om zijn bloembollen. Na zijn vliegtuigen speelt dit land
zijn treinen, zijn verbindingen met de buitenwereld kwijt.
Maar met het internet kunt u natuurlijk te allen tijde uw
claustrofobie te lijf.
De mooiste treinreizen, ze liggen
in iedere boekhandel gebundeld. Verwacht daar geen rit door
het land dat een pioniersrol speelde in de exploitatie van
de trein tegen te komen.
Blijkbaar zijn toch vele mensen
geraakt ,met liefde voor de trein, door de afschaffing van
de internationale verbindingen en nachttreinen.
Zijn de aankondigingen in het Frans
of respectievelijk Nederland de charme van ons tweetalig
land. Het doet ons toch elke keer even ontwaken. Elke keer
ik op de Amsterdammer plaats neem, zie ik de Nederlanders
raar opkijken dat de aankondigen standaard in 2 of meer
talen gebeuren. En als de treinbegeleider het waagt in het
Frans te beginnen, zie je hen vaak hopeloos kijken.
Ik ben zopas van de trein gestapt.
Ik heb er gezien dat een zitbank ongeveer dezelfde
afmetingen heeft als een geopende krant. Ik heb er gemerkt
dat een walkman een uitvinding is die nog geperfectioneerd
kan worden. Ik hoorde er niemand met iemand praten, tenzij
telefonisch. Ik werd niet gevraagd mijn buur te helpen bij
het invullen van zijn kruiswoordraadsel. Op een oude
vrouwenschoot zat een hondje, aan de nek van het hondje
bengelde een medaille met zijn naam en zijn adres. Blackie
uit Lovendegem. Waar je kon zitten met vier en waar er een
tafeltje was, werd niet gekaart, niet voor geld, niet voor
de eer, niet voor de terugbetaling van aan treinticket. De
mensen zagen er even gelukkig uit als op de foto op hun
treinabonnement. Iemand sliep, gelukkig geluidloos, maar
zijn mond stond open. Hij had nog al zijn tanden. Ik las de
datum van mijn vervoersbewijs en ik had geen enkele reden om
aan die datum te twijfelen. Het was eclatant vandaag. Het
landschap waardoor we reden, werd afgegraasd door koeien, de
trein laat al lang geen indruk meer na op hun melkproductie.
Het weinige aan wonder dat een koe nog erkent, is de
luchtballon.
Hoewel ik in de verste verte niet
zo vlot schrijf als Dimitri, wil ik jullie hier dagelijks
mijn ervaringen op de trein neerpennen. En dat niemand zich
nu nog afvraagt waarom ik geen auto bezit ...
Er is nog een heel klein beetje wit
op mijn blad. Voor ik naar mijn rammelende huis terugkeer,
schrijf ik deze laatste regels in een stationscafé.
Posters aan de muren maken hier reclame voor een trein die
al decennialang niet meer rijdt. En de cliënteel van
welhaast ieder stationscafé is er vrijwel altijd een
dat nooit de trein neemt. Stationsbuurten worden bevolkt
door lieden die heel massief aan de toog zitten, zuiplappen
, hoeren en vechtersbazen. Ze hebben een hoog poëtisch
gehalte, maar niet als je ze van dichtbij ziet. Ze zitten
hier al van 's ochtends bij het binnenlopen van de eerste
trein, alsof ze de hectische beweging in de wereld opslokken
vanachter hun glas en zich op die manier getroost voelen in
hun stilstand. Mijn maag keert om als ik hen 's ochtends
reeds zie zitten met een schuimende pint loodzwaar bier en
mijn maag keer om als ik hen daar 's avonds nog altijd zie
zitten, op dezelfde plaats, in dezelfde houding, met een
glas onder hun snor. Ze nemen nooit de trein, ze springer er
zelden onder.
Stationscafé's zijn speciale
oorden. Zo zie je in de Brusselse stationcafé's
vooral mannen waarvan de meesten een uniform van de Post
dragen. De ene na de andere trein voorbij laten gaand of
heel de ploeg trakterend. Andere stations hebben dan weer
een vast meubilair. Enkel hun plaats verlatend voor een
plasje, de stem enkel gebruikend om op gestelde tijden de
volgende pint te bestellen.
Mensen die angstvallig de klok in
het oog houden, moeders met onverzorgde kinderen (tijdens de
schooluren)..
De interieurs kan je in twee
groepen onderdelen. Diegenen waar de tijd is stil blijven
staan sinds de oprichting van dat bewuste station of die die
danig onderhande zijn genomen door binnenhuisarchitecten.
Beiden hebben zo hun charme.
Ik hoop dat jullie even genoten
hebben van het artikel als ik. Er zijn wel verschillende
stukken uit gelaten om het geheel niet te overladen. Weer
stof genoeg om de volgende weken over te schrijven.
| 
7 lln
van de klas waar ik titularis van ben.
