De Parijse Bibliothèque Nationale bewaart onder het nummer Rés. Ge AA. 817 een handschriftelijke gekleurde kaart van het Land van Aalst, die in 1596 door Jacques Horenbault werd gemaakt.

Deze cartograaf uit een Gents geslacht van schilders, boekverluchters en landmeters maakte zijn kaart wellicht in opdracht van de Gedeputeerden van het Land van Aalst. Mogelijk verdween ze in de Franse tijd uit Aalst en kwam ze terecht in een kaartenverzameling van het kasteel van Bontin in Bourgondië. Die verzameling werd in 1936 door de Parijse Bibliothèque aangekocht.

De kaart (115 x 165 cm) bestaat uit een aantal op linnen gekleefde stroken. Ze is regelmatig georiënteerd en biedt een merkwaardig gedetailleerd beeld van het Land van Aalst en de aangrenzende kasselrijen en landen. Ze tekent in een bijzondere nauwkeurigheid:

de natuurlijke elementen van akkers, bossen, rivieren, beken en vijvers;

de menselijke elementen van steden, kerken, abdijen, kloosters, kapellen, kastelen,

huizen en hoeven, molens, justitieplaatsen en wegen.

De tekening is gehoogd met natuurlijke kleuren bovenop de grondkleur van de administratieve indeling in de vijf baronieën van Boelare, Gavere, Rode, Schorisse en Zottegem.

Een cartouche in de rechterbenedenhoek bevat de kaartlegende. Boven een onbeschreven cartouche in de linkerbovenhoek staat het wapenschild van aartshertog Albrecht, geflankeerd door twee hermen met het wapenschild van het Land van Aalst en bekroond door de wapens van de vijf baronieën. Midden bovenaan draagt een kleine cartouche het wapen van het Keizerrijk. De cartouche onderaan links bevat een voorstelling van de cartograaf, de schaal en de datering van de kaart. De cartouches zijn met bladgoud gehoogd.

De waarde van deze kaart voor de geschiedenis van de cartografie in het algemeen en voor het geografisch-historisch kader van het Land van Aalst in het bijzonder is ongemeen waardevol.

Ze bewijst hoe het traditionele landmeten, parallel met de theoretische en wiskundige cartografie, boven het tekenen van strikt regionale kaarten uit kon stijgen en de eerst bekende 'topografische' kaart van het Land van Aalst maakte.

© LVA - M. Cock, De oudste meesterkaart van het "Land van Aalst", in: Het Land van Aalst, 40, 1988, p. 235-246; D. Van De Perre, De twee Horenbaultkaarten (1596 en 1612) en de Sanderuskaart (1644) van het Land van Aalst: onderlinge afhankelijkheid, 42, 1990, p. 13-25.

Door op de onderstaande link te klikken opent u een nieuw venster waarin de bovenvermelde, originele kaart in detail kan bestudeerd worden .

Open Horenbault-kaartWindow Low ( Lage resolutie )

of

Open Horenbault-kaart Window High ( Hoge resolutie, ADSL of breedband aanbevolen )

© LVA 2004