* Lieferinge *

" deelgemeente van Ninove "

 

Lieferinge, deelgemeente van Ninove .

Het landelijke Lieferinge is met zijn 124 ha het op één na kleinste dorp van Groot-Ninove. Landschappelijk ligt Lieferinge op de scheiding van het Pajottenland, de Dendervallei en Noord-Henegouwen. Het is gelegen in een fraai heuvelachtig landschap waarin de Molenbeek zich een weg snijdt. Lieferinge heeft nog steeds een uitgesproken landelijk karakter : smalle gekasseide invalswegen met de bebouwing geconcentreerd rond de dorpskom en enkele hoeven verspreid in het landschap. De schilderachtige dorpskom werd dan ook terecht bij K.B.van 3 Juli 1981 geklasseerd als dorpsgezicht. Tot het midden van de 19e eeuw had Lieferinge een zuivere landbouweconomie. Daarna evolueerde het dorp tot een rustige woongemeente.

In een lanbouwstatistiek van 1846 telde men in deze gemeente 17 paarden, 34 koppen hoornvee, 45 woldieren, 30 varkens en 13 geiten. Twaalf koeien hiervan werden als trekdieren gebruikt. Het grootste landbouwbedrijf telde tussen 20 en 25 ha. Er was toen ook één bedrijf van 15 tot 20 ha, één van 10 tot 15 ha, één van 3 tot 4 ha, zes bedrijven met grootte tussen 2 to 3 ha , negen bedrijven van 1 tot 2 ha en tenslotte nog 14 bedrijven van minder dan 1 ha. De gemeente telde toen nog 12 ha 71 aren weiden en meersen en nog slechts 78 aren waren bebost. Het uitzicht van het dorp was in die tijd ook nog zeer middeleeuws : de meeste huizen waren nog getimmerd in hout dat bestreken was met kleem en bedekt met stro. In 1880 was het laatste echte bos op grondgebied Lieferinge gerooid. De stalbevolking zag er toen als volgt uit : 18 paarden, 80 hoorndieren, 59 varkens en 22 geiten. Buiten de landbouw werd er te Lieferinge geen nijverheid uitgeoefend. Er waren ook geen molens aanwezig in deze gemeente.

Algemeen zicht op Lieferinge.

In 1801 telde Lieferinge slechts 133 inwoners. In de eerste helft van de 19e eeuw groeide de bevolking sterk aan zodat men in 1831 reeds 248 inwoners telde. Nadien daalde dit vooral als gevolg van het wegkwijnen van de landbouw en het ontbreken van enige industriële activiteit. In 1857 was dit aantal gedaald tot 229 personen. In 1910 was de bevolking echter weer aangegroeid tot 339 zielen. Nadien stagneerde het bevolkingsaantal hierrond. In 1930 waren er 326 inwoners In 1947 was het aantal licht gedaald tot 290 inwoners en in 1961 was dit 301. Net voor de fusie der gemeenten (1976) telde Lieferinge 303 inwoners.

Lieferinge was ook het dorp van de "beddepissers". Deze naam hebben ze te danken aan het feit dat ouders met hun bedplassende kinderen op bedevaart kwamen naar Lieferinge.

Een wandeling doorheen deze landelijke gemeente gelegen in het schilderachtig en landschappelijk complex aansluitend bij Neigem en Neigembos is ten zeerste aanbevolen.

-> Info : Dienst voor toerisme en VVV. Ninove 054/337857 Fax: 054/319277.

De Heerlijkheid Lieferinge.

Het kleine dorp Lieferinge was één van de negen "Serveplaatsen " in het voormalige Land van Aalst dwz. dat de graaf van Vlaanderen er bepaalde heerlijke rechten uitoefende. Lieferinge werd oorspronkelijk beheerd door de graaf van Vlaanderen . Deze stond het af aan "het Kapittel van de kathedraal van Cambrai". Omstreeks het midden van de 14e eeuw gaf het Kapittel het dorp in leen af aan het machtige geslacht "van Massemen".

De oudste bekende heer van Lieferinge was, in 1362, "Geraard van Massemen " bijgenaamd "van Axel ".Van een afstammeling uit het geslacht "van Massemen", ook "Geraard van Massemen" genoemd, is ons een zeer bijzonder dokument bewaard gebleven. Deze heer liet in 1437 "Den landchartere van Lieferinghen" ook gekend als "De wet van Lieferinghen" afkondigen . Dit dokument heeft in zeer belangrijke mate bijgedragen tot de kennis van het middeleeuws recht. Destijds werd de wet uitgevoerd door de schepenen. De strafvorderingen waren soms volledig willekeurigen afhankelijk van de persoon . Om dat te verhelpen liet "Geraard van Massemen " de bovengenoemde keure afkondigen. De rechten van de heer, de verplichtingen van de laten en alles wat nodig was tot de handhaving van orde, tucht en de goede verstandhouding onder het volk waren in een 50-tal hoofdstukken opgesomd. Zo kon men er oa.vernemen dat wie voor de tweede maal veroordeeld werd voor diefstal gebrandmerkt werd, dat men voor verkrachting het hoofd werd afgeslagen met een plank, dat wie een ambtenaar in dienst bedreigde voor één jaar verbannen werd en veroordeeld tot een bedevaart naar O.L.Vrouwekerk van Kamerijk, enz.....

(Bron : oa. F. De Potter en J.Broeckaert, 1894-1902)

De enige dochter van "Geraard van Massemen ", "Joncvrouwe van Axele " huwde "Jan van Heetvelde " en de dochter uit dit huwelijk werd de echtgenote van "Ridder Jan van Gaver " Door het huwelijk van hun dochter " Anna van Gaver " met "Philip van Leefdaal" komt het gebied onder het gezag van de familie "van Leefdaal " tot in 1703. De zoon van de laatstgenoemden, eveneens "Philip van Leefdaal " genoemd, werd vermeld in een oorkonde daterend uit 1571. Zijn broer "Rogier van Leefdaal " die gehuwd was met "Joanna van Schoonhoven", werd zijn erfgenaam. "Hendrik van Leefdaal ", ook zoon van Rogier , werd genoemd in oorkonden van 1614 en 1633.

Het huwelijk op 15 augustus 1703 van "Jacoba van Leefdaal " , kleindochter van Rogier, met "Pieter (de) Colins ", "heer van Heetvelde " , brengt de heerlijkheid in handen van de familie (de) Colins tot in 1786. "Philip-Pieter-Jacob Colins " , de oudste zoon van Pieter , huwde op 3 november 1731 met "Anna-Maria de Schrevel ". Hun zoon "Maximiliaan-Antoon Colins " en nadien zijn oudste broer "Philip Colins " volgden hun vader op als heer van Lieferinge en Heetvelde. Deze laatste verkocht de heerlijkheid op 6 november 1786 aan "Antoon -Philip-Fiacre-Gisleen de Visscher ","baron van Celles". Hij was de laatste heer van het dorp.

 

De O.L.Vrouwekerk van Lieferinge.

 

De kerk en het dorpspleintje van Lieferinge liggen op een verhevenheid.Op 22 december 1936 werd de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Lieferinge, als een van de eerste monumenten van Groot-Ninove (samen met de Ninoofse abdijkerk), beschermd. De kerk is naar het oosten georiënteerd en omringd door een ommuurd kerkhof. Deze ommuring werd opgetrokken in de 16e eeuw in opdracht van de deken om de dieren van het kerkhof te houden .

De huidige kerk valt op door haar heterogeen uitzicht : de vierkante westoren , het driebeukig schip met uitspringende dwarsbeuk , het koor en de oost- en zuidsacristie zijn tevens ook nog opgebouwd uit verschillende materialen .

De Onze-Lieve-Vrouwkerk te Lieferinge.

 

Opmerkelijk zijn de diverse volumes waaruit het kerkje is samengesteld .

De Onze-Lieve-Vrouwkerk bevat een belangrijke romaanse kern. In de westgevel, waar zich de hoofdingang van de kerk bevindt, treft men nog de meeste restanten van dit oude romaanse kerkje. Dit kerkje werd opgetrokken in zogenaamde breukstenen (zandsteen met een grove korrel , ook gekend als "veldstenen", in onze streek ontgonnen in Geraardsbergen). Over het uitzicht van dit eerste bedehuis tast men in het duister. Dat de breukstenen ook in andere delen van de kerk dan de westgevel werden gerecupereerd wijst erop dat het oude romaanse kerkje allicht groter was dan het huidig koor .

Boven de romaanse onderbouw bevindt zich een vroeggotische bovenbouw daterend uit einde 13e - begin 14e eeuw. Vooral in de westgevel bleef de vroeggotische bouwstijl goed bewaard. Getuige hiervan zijn de roosvenstertjes en de fries met maskerkopjes (datering 1200).Vermoedelijk had de kerk in die periode een zijbeuk aan de noordelijke zijde.

Later werd, vermoedelijk om een altaar bij te plaatsen, een zuidelijke dwarsbeuk bijgebouwd.In 1620 waren er 3 altaren (hoofdbeuk en 2 zijbeuken). Bij deze aanbouw werd een rij spitsboogvensters opgevuld met bakstenen en werd ook de fries met de 33 maskerkopjes aan deze zijde van de kerk verstopt onder het dak . Bij de latere restauratiewerken van 1993 werd deze verhulling bij het wegnemen van de dakbedekking van de zijdelijke dwarsbeuk terug blootgelegd.De recent ontdekte kopjes zijn, dankzij hun jarenlange afscherming, in perfecte staat. Deze ontdekking ontkracht ook de 'legende'(oa terug te vinden bij 'De Potter en Broeckaert ') van de 13 maskerkopjes onder de kroonlijst van de westgevel. Volgens deze stelling waren de maskerkopjes een voorstelling van een Lieferingse boer met zijn twaalf zonen die hun heer hielpen bij zijn strijd tegen een rivaal. Nog ander bronnen zagen er de protretten in van de makers van de kerk. Volgens Prof. J.L. Bernard zouden deze maskerkopjes een restant kunnen zijn van een vroegere Keltische cultuur , overgenomen in de Romaanse Kunst.

De Onze-Lieve-Vrouwkerk te Lieferinge.

 

Maskerkopje in lepriaanse kalkzandsteen uit Zandbergen.

De bouw van de toren kan voorlopig niet gedateerd worden. In 1665 werd een zuidelijke sacristie opgetrokken. In 1727 werd het gewelf van de kerk beplakt met pleisterkalk versierd met bloemen en figuren. In 1775 werd de kerk volledig verbouwd. De zijbeuk werd verhoogd , de westgevel kreeg zijn huidige vorm, aan de oostzijde werd een barokke sacristie toegevoegd en het bedehuis kreeg zijn rococo-interieur. Zowel de muurankers in de geveltop als de zandstenen nis eronder dragen het jaartal 1775. Tegen de sacristiemuur rust de grafsteen van pastoor "Joannes Mehoudens " (+ 1807 ), die 52 jaar lang dorpsherder was. Binnenin de kerk rust de grafzerk van "Philippus de Colins", heer van Lieferinge, en "Anna de Schrevel " tegen één van de koormuren .

Achteraan links in de kerk staat een merkwaardige 15e -eeuwse doopvont in blauwe hardsteen. Voor het altaar ligt de fraaie grafzerk van pastoor "Guillelmus De Groote ", 21 jaar dorpsherder van Lieferinge en er overleden in 1646. De biechtstoel met beelden van O.-L.-Vrouw met Kind en de H. Antonius dateert uit de 17e en 19e eeuw. Op het O.-L.-Vrouwaltaar prijkt het 18e eeuwse schilderij 'O.-L.-Vrouw met kind schenkt de rozenkrans aan de H.Dominicus'. In de omgeving van het rechter zijaltaar staat een gepolychromeerd 16e eeuwse beeld van de H. Barbara. Het hoogaltaar wordt geflankeerd door twee 18e eeuwse reliekschrijnen. Links dat van St.Elooi en rechts de H. Martinus. Boven het schrijn van St. Martinus prijkt een houten Madonna uit de 16e eeuw. Eertijds stond deze 86 cm hoge scultuur in de zanstenen nis in de top van de oostgevel. Het orgel werd gebouwd ca. 1780 en in 1840 verbouwd door de gekende orgelbouwer P.H. Anneessens. Sinds 23 oktober 1764 bestond er in Lieferinge een broederschap van St.Elooi. Zijn feest werd er met grote luister gevierd. Van verre kwamen boeren te paard en reden stoetsgewijs rond de kerk en het dorp. De dieren werden gezegend en een hoefsmid gaf een hamerslag op een hoefijzer van ieder paard .

 

Oude hoven /gebouwen en kapelletjes te Lieferinge

  

1. Langs de Kasseide staat op nr 83 een vrij grote gesloten hoeve met streng karakter. De bakstenen hoevegebouwen uit de 19e eeuw staan gegroepeerd rondom een gekasseide binnenplaats. Het boerenhuis staat evenwijdig geplaatst met de straat. Bovenop het zadeldak van vlaamse pannen prijkt een 19e eeuwse klokkenruitertje. De zijgevel van de grote langsschuur (links ) is d.m.v. baksteenkoppen gedateerd 1866. In het tuintje aan de straatkant staat een losstaande kapel. Vermoedelijk was dit een H. Kruiskapel , te oordelen naar de beeldengroep binnenin. Dit rechthoekig bakstenen gebouwtje onder leien zadeldak, met rondboogvensters, dateert waarschijnlijk uit dezelfde periode als de hoeve. Aan de rechterkant bevindt zich in de straatgevel van de L-vormige stalvleugel een niskapel. (zie ook Virtuele Tour)

2. In de Beneden Windschof vinden we, op een lichte helling gelegen, een L-vormige oude hoeve. Het boerenhuis dateert waarschijnlijk uit de 18e eeuw met recentere aanpassingen. Aan de linker-zijpuntgevel van dit witgeschilderde , verankerde bakstenen gebouw treffen we vakwerkbouw aan met nog lemen vullingen. Deze bevinden zich momenteel in verval. De bakstenen stalvleugel, vermoedelijk uit de 18e eeuw met recentere aanpassingen, is nu bedekt met een zadeldak uit golfplaten. De steekboogdeurtjes hebben een omlijsting uit zandsteen.

 

Hof met lemen wand langs Beneden-Windschof.

3 . Op huisnummer 28 langs de Kasseide treffen we de verlaten en vervallen pastorij. De pastorij heeft een ommuurde voortuin. Dit bakstenen gebouw is gemarkeerd door lisenen en fries met dropmotief.

4. Verderop langs de Kasseide bevindt zich een kapel ter ere van Onze-Lieve-Vrouw. Langs weerszijden van het spitsboogportiek werd een gedenksteen aangebracht. Links lezen we : " Ecidius Vandenhaute" en rechts: " Weduwe Ecidius Vandenhaute " (zie ook Virtuele Tour)

5. Vroeger bevonden zich verderop nog 2 kappeletjes : 1 op de hoek van de Brusselse Heerweg met de veldweg naar Vreckom en 1 aan het kruispunt van diezelfde veldweg met de verbinding naar de Kasseide.

6. Het voormalig gemeentehuis bevindt zich in de zijstraat van de Kasseide rechtover het dorpsplein (Windschof) (zie ook Virtuele Tour). Naar verluidt zou het gemeentehuis ooit zijn onderkomen gevonden hebben in de school . Dit klooster dateert , naar een hardsteenplaat in de voorgevel te oordelen , van 1902 en werd door aannemer J. De Handschutter volgens plannen van architekt J. Goethals verwezenlijkt. In 1960 werd een tweede klaslokaal bijgebouwd. Thans wordt dit gebouw ingericht als buurthuis ' De Kasseide'. Op de gevel van voormalig gemeentehuis prijkt een hardstenen opschrift 'Gemeentehuis '. Dit gebouwtje werd hoogstwaarschijnlijk in 1930 opgericht.

 (Bron : oa. Inventaris van kunstpatrimonium,1982 - Dr. Patrick Devos)

Van Leffregem tot Lieferinge

De oudst gekende vermelding van het dorp Lieferinge dateert uit 1126, onder de naam "Leffregem". De schrijfwijze "Lifregem" vinden we terug in 1215. In een oorkonde van 1260 staat "Lifreghem" geshreven. Later , in 1437, werd de schrijfwijze "Lieffringhen".

De meeste veronderstellingen over de benaming wijzen in dezelfde richting. Het betekent: "Verblijfplaats / woning van de afstammelingen / lieden van Leudifrip of Laidfrid".

Op het einde van de 19e eeuw werd Lieferinge , oa volgens F. De Potter & J. Broeckaert, nog weleens "Stad Mostin " of "Stad Mastin" of "Stad Masteng" (in het dialect ) genoemd . De oorsprong of de juiste betekenis hiervan is niet gekend . Maar sommigen vinden er een verwijzing in terug naar 'masteluin ', een gemengde graansoort, die hier vroeger werd verbouwd. Het was zeker een denigrerende uitspraak.

( Bronnen -> Geschiedenis van de Gemeenten der Prov. O-VL , F.De Potter & J.Broeckaert; Toponymisch Woordenboek van België, Nederland, Luxenburg, NoordFrankrijk en West-Duitsland ).

Wijken van Lieferinge

Lieferinge heeft buiten de dorpskern slechts twee geringe gehuchten : Drogentop en Hoogstrop.

Sommige plaatsnamen in Lieferinge zijn geschiedkundig achterhaalbaar tot in
 
* 1362 Kerckegat, Maelbroeckvelt, Steenberg,Waenshof.
* 1500 Cautergat, Cruysvelt, Dronckaert, Haverling, Meulenbergh,Neckermeersch, Prioormeersch.
 
 

Het wapenschild - zegel van Lieferinge

Een zegel van de parochie, de heerlijkheid en het rechtsgebied droeg in 1776 het blazoen van de familie Colins.

Op voorstel van de Hoge Raad van de Adel werd bij besluit van 4 augustus 1818 door de regering van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden aan de gemeente Lieferinge het volgende gemeentewapen toegekend : " Van lazuur (blauw) met een Sint Elooi van goud"

 

Met speciale dank aan Herman Stevens uit Neigem & Lieven Denewet uit Hooglede voor het ter beschikking stellen van hun documentatie/foto's.

 

On the Net since 19/02/2000 -------- Last update : 20/02/2000

Send your mail to : peter.de.clercq6@pandora.be