* Meerbeke *

" deelgemeente van Ninove "

Meerbeke , deelgemeente van Ninove .

Meerbeke , een deelgemeente van Groot-Ninove gelegen in Zuidoost-Vlaanderen.Dit landelijk woondorp is gelegen aan de Dender op de westelijke grens van het Pajottenland. Met een totale oppervlakte van 1047 ha is het op 1 na (Denderwindeke) de grootste deelgemeente van Groot-Ninove.Het is tevens ook al jaren de aankomstplaats van Vlaanderens grootste wielerklassieker " De ronde van Vlaanderen".

Meerbeke was een der oudste bewoonde dorpen van het voormalig 'land van Aelst'. Het is als landbouwnederzetting ontstaan aan een Romeinse weg. Deze baan zou Denderwindeke, over Strijtem en Borchtlombeek met de bekende Romeise heerbaan Asse-Bavai hebben verbonden.Dat Meerbeke bewoond was, zelfs toen Ninove en Aalst nog onbeduidende gehuchten waren bleek ook uit de opgravingen van potten en Merovingische lanspunt in de nabijheid van het kasteel Van Vreckem in 1874 .

Dat Meerbeke al zeer vroeg bewoond was, blijkt ook uit de bekende Berlindis-legende . Het grondgebied van de gemeente zou in de 7e eeuw toebehoord hebben aan "Odelardus" een edelman gehuwd met de Nona , zuster van de H. Amandus . Hun dochter Berlindis die haar vader , getroffen door melaatsheid , met veel geduld had verzorgd, viel op zekere dag ten onrechte in ongenade en werd onterft ten voordele van de abdij van Nijvel .Ze trok naar het klooster van Moorsel. Na het overlijden van haar vader keerde ze terug naar Meerbeke. Ze leefde er volgens de regels van H. Benedictus en wijdde zich aan armenzorg en ziekenverpleging. Na haar dood kwamen vele bedevaarders voorspraak afsmeken op haar graf.Het kerkje dat de relikwieën van de heilige bewaarde werd echter in de 9e eeuw geplunderd en platgebrand door de Noormannen. Rond 1000 werd deze bedevaartskerk herbouwd.Het huidig romaans koor is hier trouwens nog een overblijfsel van. Dat het hier een belangrijk heiligdom betreft blijkt uit de talrijke verbouwingen om het gebouw aan te passen aan de smaken van de verschillende stijlperiodes.

In de 9e eeuw - misschien nog veel vroeger - was Meerbeke in handen van de belangrijke abdij van Nijvel. Ook al kwam het grootste gedeelte van de gemeente later (12e -13e eeuw) in handen van de wereldlijke heren van Wedergrate, tot in de Franse periode (18e eeuw) bleven de gehuchten Ternat en Prindaal als kleine lenen van die abdij afhangen .

Meerbeke was het enige gedeelte van de "Baronie van Wedergrate" (waartoe ook Denderwindeke , Pollare , Neigem , Appelterre en Eichem behoorden) dat op het grondgebied van het hertogdom Brabant lag.Tot einde van de 18e eeuw bleef de grens tussen Ninove en Meerbeke dus ook de staatsgrens tussen de vorstendommen Vlaanderen en Brabant. Het is dan ook niet te verwonderen dat een wijk vlak bij deze grens, nog steeds "Klein-Brabant" wordt genoemd.

De grootste grondbezitster, de abdij van Ninove, bezat hier naast meersen, landen en bossen ook twee zeer oude (12-13e eeuw) pachthoven : het hof te Wol(f)put (zie verder) en het hof te Scalchem.

In 1435 waren er in Meerbeke 127 en in 1525 111 "haarsteden" . In 1640 waren er volgens een optekening van de pastoor 160 families in de parochie met ± 500 communicanten : 19 families op de Plaats, 6 in de Denderstraat, 16 op Borrendam(deze wijk maakte voor de wereldlijke macht deel uit van het grondgebied Ninove ), op Schalkem 7, Elsbeke 12, Nepe 15, op het kasteel 2, op Prindaal 2, Wolputte 2, Roesbeke 11,ter Bruggen 17, ten Berge 26, ter kruisen 8, Poelke 13, Klapstraat 2 , ... In 1757 waren er te Meerbeke 1603 zielen en in 1897 was dit aantal reeds opgelopen tot 2950 . In 1930 woonden in Meerbeke 4068 mensen en in 1976 was dit aantal opgelopen tot 5378.....

Het Neigembos

Ondanks de naam bevindt het Neigembos zich grotendeels op het grondgebied van Meerbeke.Het bos is 65 ha groot en bedekt de zuidelijke punt van een zuidwest-noordoost lopende heuvelring die de waterscheidinglijn vormt tussen het Dender- en Zennebekken.

Het Neigembos

Zicht op Neigembos vanop de Halsesteenweg in Meerbeke.

Dit bos is een restant van het vroegere "Kolenwoud" waartoe destijds oa ook het Zoniënwoud, het Liedekerkebos en het Hallenbos behoorden . Het is al sinds 1770 tot zijn huidige omvang beperkt. Tot 1975 was het Neigembos eigendom van de familie "Descantons de Montblanc" , tevens eigenaar van het kasteel van Neigem.Maar toen oa. de koninklijke beukendreef werd geveld , kwam de publieke opinie in verzet. Dat resulteerde in de klassering van het bos bij K.B. van 30 september 1974 en in onteigening voor algemeen nut van ± de helft van de oppervlakte op 17 oktober 1974. Het beheer is in handen van het Bestuur van Waters en Bossen . Het is een gemengd eiken- en beukenbos (ongeveer 80 % beuken + 15 % eik + 5 % bijmenging van es) en wordt gekenmerkt door een rijke fauna en flora. Opvallend aan het bos is het zeer sterk wisselend reliëf . De hoogte varieert van 20 m tot 90 m . Door erosie na ontbossing zijn holle wegen ontstaan, met links en rechts ervan een erg gevarieerde plantengroei. Er werd een wandelpad aangelegd, en om op de schadelijke gevolgen van de bezoekersdruk in te spelen mogen deze paden niet verlaten worden . Een bezoek aan het bos is een heerlijke belevenis. Maak kennis met de statige beuken,de heidevegetatie, het elzenbroekbestand, de smeltwatervaleien ontstaan na de laatste ijstijd toen het smeltwater de bodem uitschuurde - ook groeben genoemd -, de holle wegen (in de volksmond : de Wolvenkasj), begroeid met klimop, maagdenpalm en een kantwerk van varens .....

De Fonteintjesmolen .

De Fonteintjesmolen is gelegen te Stenebrug 71. Deze molen werd bij octrooi van 28/10/1550 opgericht voor plaatselijke wolnijverheid door "Guillaume II de Goux", heer van Meerbeke en Wedergraat .Hij werd in 1586, omgevormd tot graan- (olieslag-) molen.De molen werd later heringericht met afbraakmateriaal van een nabijgelegen omvergewaaide staakmolen.In 1872 werd een stoommachine geplaatst die later (eind 1930) werd vervangen door een dieselmotor.

De molen ligt vrij schilderachtig ingeplant langs de Elsbeek.De molen vormt één geheel met het aangehechte woonhuis. Op zichzelf is dit een gaaf,landelijk ambachtelijk bedrijfje.Er is een kleine ingangsdeur die via een fraaie deuropening toegang tot de molen verschaft.Er is een direkte verbinding tussen woonhuis en molen . Uitwendig is een luiwerk naar de zolder aangebracht .Met uitzondering van een oude zandstenen kern aan het rad, werd de molen in het laatste kwartaal van de 19 e eeuw in baksteen heropgetrokken .

( Lui,luiwerk = door het vangwiel -bij staakmolen- of door de staande as - bij bovenkruier- aangerdeven draaiend werk, waarmee zakken worden opgetrokken)

De Fonteintjesmolen.

Zicht op fonteintjesmolen : rechts de Elsbeek

De molen beschikt over een ijzeren bovenslagrad van 2,20 x 2,40 m (doorsnede). De Elsbeek (ook soms Molenbeek genoemd ) is goed onderhouden en langs de beek staan wilgen .Het sluiswerk heeft houten verlaten die aangebracht worden in ijzeren profielen met betonvulling.Er is een stenen strekdam. Als alarmsein doet een ijzeren dobberbol dienst, die verbonden is met een elektrische bel.

Fonteintjesmolen : het ijzeren bovenslagrad

De Fonteintjesmolen werkt nog regelmatig met waterkracht. Binnenin zijn de maalstoelen opgesteld op een halve zolder volgens een gewijzigd doch nog archaïsch aandoend plan . De molen is vroeger een oliemolen geweest, doch de sporen daarvan zijn niet terug te vinden . Een semidiesel, die 40 jaar oud is , zorgt voor een bijkomende aandrijfkracht voor de stenen.

De Fonteintjesmolen.

Fonteintjesmolen : semi-dieselmotor

Er zijn drie koppels maalstenen : twee koppels La-Ferté en één koppel Jaspers . De stenen kan men opentrekken met een houten en een ijzeren galg. Er is een sleepluiwerk met aandrukrol op de lederen riem.Alles is nog in redelijk goede staat.Zoals bijna overal elders is het oorspronkelijk houten binnenraderwerk omstreeks de eeuwwisseling door gietijzeren overbrengingen vervangen. De sfeer van het oude ambachtelijke molennaarsvak is er nog volledig aanwezig.

Info : Dienst voor toerisme en VVV. Ninove 054/337857 Fax: 054/319277.

Hof te Wol(f)put.

Hof te Wol(f)put.

In 1162 werd het hof te Wol(f)put aan de toenmalige abdij van Ninove geschonken . Dit vormde het centrum van waaruit de abdij het merendeel van haar gronden te Meerbeke beheerde.De kern van het huis dateert uit 1771 . Het dak werd vernieuwd in 1829. "Pachter Herremans" kocht zijn huis bij de opheffing van de abdij in 1795.

Oude aanzichtkaart : Watermolen te Wol(f)put.

 

Tot de hoeve te Wol(f)put behoorde een watermolen.Hiervan is reeds sprake in een oorkonde van 1189.De molen te Wol(f)put werd gewoonlijk alle negen jaar door de abdij verhuurd. In 1468 onder andere aan een zekere "Nicolaas de Bo" voor de jaarlijkse som van "4 pond groote,Vlaamsche munt, en acht zakken molster kroon , Ninoofse maat " te betalen en te leveren , de ene helft in de maand mei en de andere helft op St-Baafsdag. (uit Register der abdij van Ninove in het staatsarchief te Gent)

St-Pieterskerk en de linde

De St-Pieterskerk werd vermoedelijk ca. 700 gesticht als grafkapel voor de H. Berlindis die ca 690 in Meerbeke stierf.Verwoest door de Noormannen, werd de kapel rond 1000 herbouwd tot een romaanse kerk waarvan nu enkel het koor nog overbleef.Gedeeltelijk door brand verwoest (16e eeuw) werd het schip in 1642 herbouwd.De rococogevel in Ledische steen dateert uit 1750.Typisch is ook de achthoekige klokketoren.(zie ook Virtuele Tour Meerbeke ) Het fraaie 18e eeuwse kerkelijk kunstbezit wijst op een relatief grote rijkdom, dankzij de toeloop van bedevaarders naar de relieken van de H. Berlindis. De kerk is sinds 4 mei 1944 beschermd.

De St-Pieterskerk met zijn verschillende bouwstijlen .

Het hoofdaltaar dateert uit 1864. De twee portiekvormige zijaltaren uit de 18e eeuw , net als de marmeren doopvont. Er hangen 5 grote doeken met taferelen uit het leven van de St-Berlindis (Vlaamse school ,1750) , twee griailles uit 1840 van Jan Jozef de Loose (1840) en het altaarstuk "H. Petrus geneest melaatsen" is afkomstig van Jan de landsheer (1e helft 19e eeuw). De mooi gebeeldhouwde preekstoel uit 1773 door Pieter Valckx (Mechelen) is een voorstelling van de stal van Betlehem.

Oude zichtkaart met preekstoel ui St-Pieterskerk Meerbeke

Rechtover de St-Pieterskerk bevindt zich de 18e eeuwse pastorie. Dit classicitisch dubbelhuis is sinds 12 mei 1947 geklasseerd. De pastorie was tot 1784 gevestigd op de plaats van het huidig klooster.In dat jaar kocht men recht over de kerk voor 4600 gulden een nieuwe woonst voor de dorpsherder.Dit pand werd opgetrokken in de 2e helft van de 18e eeuw, bestaant uit een riant hoofdgebouw van het dubbelhuistype geflankeerd door 2 aanbouwen .

Op het kerkplein nabij de Halsestwg stond een reusachtige 100-jarige lindeboom. Deze oude linde moest enkele malen met ijzeren banden worden versterkt. Lindeboom en kerkplein werden in 1971 erkend als geklasseerd landschap.....

Er was eens een lindeboom .....

Een klassering op papier volstaat echter niet . Dit bleek op 7 februari 1984 in de vroege morgen haalde een stormwind de linde neer.

 

Van Merrebecchi naar Meerbeke

Vooreerst in 870 komt Meerbeke in de geschiedenis voor onder de schrijfwijze "Merrebecchi" . In de oudste latijnse levensbeschrijving van de H. Berlindis spelt men als "Merbecca" net als in een oorkonde van 1163. In 1189 vinden wij "Merbec" , in 1219 "Meerbeke" en in 1220 "Merbeka" .

Geschiedschrijvers zijn blijkbaar niet eensgezind over de oorsprong van de naam Meerbeke. Het lijkt ons wel interessant de meest voorkomende veronderstellingen even na elkaar te behandelen om zodoende de beslissing over de meest waarschijnlijke uitleg aan de lezer over te laten :

* 1e veronderstelling : De geschiedschrijver De Smet meende te mogen veronderstellen dat de naam zou te vertalen zijn als " De beek van het meer ", " De beek van het moeras" , dus beek die door een moerasig gebied stroomt. Deze veronderstelling zou zijn oorsprong vinden in de ligging van Meerbeke , in de onmiddellijke nabijheid van de Dendermeerschen.

* 2e veronderstelling : Meerbeke zou volgens een andere versie echter "Grensbeek" betekenen. De naam zou dus afgeleid zijn van "BEKE" en het oude "MEER" of "MEERE" in de betekenis van paal , terminus,.. (meerer = grensbepaler, erfscheider en het vroegere werkwoord meeren = afpalen) . Hier wordt dus het verband gelegd met de vroegere grens van het oude Brabant .

 

Wijken van Meerbeke

De bestaande wijken van Meerbeke zijn ons bekend: Neep, Ternat, Roesbeke, Hemelrijk, Klein Brabant, Klapstraat, Schalkem , Poelk , Prindaal , 't Kruis ....

Sommige van deze wijknamen zijn geschiedkundig achterhaalbaar tot in
* 1220 Hosbeke (Roesbeke) , Wolput , Scalchem
* 1229 Honsbeca (Roesbeke)
* 1400 Bruel , Craenenbroec ,Doorewaerevelt , Scalchem , Watrevelt
* 1500 Brugghevelt , Driesch , Nepe , Veulenbeke
* 1525 Honsbeke (Roesbeke)
* 1640 Ter Cruycen ('t Kuis )
* 1650 Den Inghel (Herberg bij de Kerk)
* 1670 't Withuys (Herberg)
* 1690 Eggersvelt, ten Berghe, Hoesbeke (Roesbeke), Papenbriel, Prindaelvelt, Scalkemvelt, op 't Steent, Swaelenput, Walleken, Wastijnvelt, Walleput.
* 1750 Clapstraete, ten Berge, Hemerijck, Hoesbeek, Nepe, Poulck, Prindael, Schalckem, Steenenbrug, Ternath, Valleistraet, Wolfputte
(uit Corpus chronicorum Flandriae,II,1763)
 
Zicht op Ninove vanop één van de hoogste punten van Meerbeke (Nellekensstraat).

Het wapenschild - zegel van Meerbeke

Op het einde van de 13e eeuw gebruikten de schepenen van Meerbeke een zegel waarop een kelk stond met erboven een zegenende hand en twee sterren,vergezeld van een maan en zon.Ook op zegels uit de 16e eeuw (Algemeen rijksarchief te Brussel) komen dezelfde godsdienstige emblemen voor.Deze herinneren aan een episode uit het leven van de H. Berlindis.De beker stelt hoogstwaarschijnlijk deze voor die de H.Berlindis uitspoelde, nadat ze haar vader eruit had laten drinken ,voor ze er zelf uit dronk.Haar vader zag in deze eenvoudige voorzorgsmaatregel (Hijzelf was door melaatsheid getroffen) een blijk van afkeer en onterfde haar .De herkomst van de andere figuren is onbekend.

Dit wapen werd erkend door een besluit van 2 september 1818 en een K.B. van 4 mei 1893 , zonder de zegenende hand echter : "van lazuur ( blauw) met een kelk overtopt door een hostie, vergezelt in de punt van een zespuntige ster, begeleid rechts van een omgevende wassenaar (maan) met aangezicht en links van een zon, alles van goud".

Zegelerkenning van de gemeente Meerbeke .

On the Net since 02/03/98 -------- Last update : 27/12/98

Send your mail to : peter.de.clercq6@pandora.be