* Neigem *

" deelgemeente van Ninove "

Neigem , deelgemeente van Ninove .

Neigem met zijn 106 ha is de kleinste deelgemeente van Groot-Ninove. Dit landelijk woondorp met zijn sterk golvend landschap (25-50m) is gelegen op de westgrens van het pajottenland en op de overgang van Vlaamse en Brabantse Ardennen.

Behalve het dorp is hier maar één wijk, met name Bevingen.De landbouwstatistieken van 1830 vermelden een stalbevolking die bestond uit 9 paarden, 49 koeien, 48 zwijnen, 8 kalveren en 3 geiten . De meeste woningen hadden toen lemen wanden en waren met stro bedekt.In 1846 telde men er 64 landbouwbedrijven waarvan oa 1 met 30 ha en 1 met 15 ha. In 1895 vermeldt de geschiedschrijver de Potter het dorp om zijn belangrijke hopteelt , zijn brouwerij en zijn "galochen "-fabriek .

Neigem telde in 1831 353 inwoners en in 1890 was dit aantal gedaald tot 345. In 1910 waren er 502 zielen en dit groeide verder aan tot 638 in 1961.Er waren, net voor de fusie der gemeenten, 538 inwoners van Neigem (1976).

In het klooster van Neigem was vroeger de 'Volkssterrenwacht Neigem' ondergebracht.

De O.-L.-Vrouwkapel te Bevingen

De kapel van Bevingen, het vroegere Mariakerkje of O.-L.-Vrouwekerkje, was oorspronkelijk een volwaardige parochiekerk. Dit is niet zo verwonderlijk daar hier ook vroeger de kern van het dorp lag . Ze werd hoogstwaarschijnlijk gebouwd in opdracht van de heren van Wedergraete in de tweede helft van de 12e eeuw . Op witte donderdag 1258 gaf de heer van Wedergraete het patronaat van dit kerkje aan de kanunikken van St-Jacobs-ten-Coudenberg te Brussel.Van dan af werd dit kerkje door deze kloosterlingen bediend.

De heren van Wedergraete, ondertussen verhuisd van hun kasteel te Appelterre naar Neigem, vonden het kerkje te ver van hun slot verwijderd. Daarom lieten ze hun slotkapel door de bisschop als parochiekerk erkennen. In 1265 werd het kerkje van Bevingen voor het eerst vermeld als bedevaartkapel.

Bevingen.

De kapel

Omtrent de geschiedenis van de kapel in volgende eeuwen is zeer weinig bekend . In de brand van het kasteel van Neigem , op 27 september 1901, zijn heel wat documenten verloren gegaan. Het Romaans kruiskerkje was in het midden van de 18e eeuw zo vervallen dat het -met uitzondering van het koortje moest gesloopt worden. Het koortje werd hersteld en het vroegere kruiskerkje was een klein kapelletje geworden .In de tweede helft van de 18e eeuw kon dankzij de milde offergaven van de talrijke bedevaarders de kapel vergroot worden (1793). Vier jaar later echter werd de kapel bij wet gesloten. Pas in 1821 kwam de kapel opnieuw in de belangstelling. Onderhoudswerken werden uitgevoerd en de bedevaarten herleefden.

Op het einde vande 19e eeuw werd de kapel echter opnieuw niet meer onderhouden . In 1920 wilde de toenmalige pastoor "E.H.Anciau" (zie ook Virtuele Tour Neigem) de bedevaarten herinrichten en een grondige restauratie laten uitvoeren.In het kader van deze werken werden in 1924 de eerste werken uitgevoerd. Op 60 cm diepte werden toen de grondvesten van het voormamlig kruisvormig parochiekerkje teruggevonden. In 1932 werd dan het nieuwe beukje in neo-romaanse stijl bijgevoegd. Op 28 mei 1933 werd de gerestaureerde kapel plechtig ingewijd.

De landelijke bedevaartkapel van Bevingen, bekroond met zijn sierlijk torentje is schilderachtig ingeplant op een heuvel en omgeven door zilverberken, beuken en populieren. Gelegen aan de rand van het Neigembos nodigt ze menig natuurliefhebber uit tot mooie wandelingen in deze bosrijke omgeving.

Info : Dienst voor toerisme en VVV. Ninove 054/337857 Fax: 054/319277.

St-Margaretakerk

De 13e eeuwse St-Margaretakerk, gelegen aan de steenweg Halle-Ninove, is ontstaan uit een slotkapel van het kasteel van Wedergrate. Op 12 juni 1265 gaf de bisschop van kamerijk aan de kloosterlingen van St-Jacob-op-Koudenberg, die het patronaat over de parochiekerk bezaten (zie O-L-Vrouwkapel van Bevingen), toestemming om de kerk over te brengen van Bevingen naar het dorp.

De bouw van St-Margaretakerk verliep in 2 fasen.Meest oorspronkelijk is het koor tot aan het midden van de kerk, met de bidplaats van de dorpsheer. Het tweede gedeelte werd in de 2e helft van de 15e eeuw gebouwd en waarschijnlijk afgewerkt in 1462 ( dit jaartal werd rond 1900 nog afgelezen in een wapen ingemetseld in het traptorentje opgetrokken in het oksel van de westtoren en het schip).Dit traptorentje werd later verbouwd want onder de genoemde wapenschild werd in een zandsteen het jaartal 1564 gegrift.

St-Margaretakerk.

Traptorentje met wapenschild en datumsteen.

In 1651 voerde men grondige verbouwingswerken uit die grotendeels gefinancierd( 3000 gulden) werden door de dochter van de toenmalige heer van Wedergrate. Getuige hiervan is de latijnse inscriptie op en gedenkplaat gemetseld in de zijgevel van de noordelijke zijbeuk. Twintig jaar later werden de drie beuken onder één dak gebracht.In 1743-48 werden er gewelven voorzien en in 1753-1755 werd de laatgotische sacristie vergroot en werden herstellingen uitgevoerd aan de buitenzijde.In 1880 werden de beuken weer voorzien van afzonderlijke daken .

Het grotendeels gotische geheel is gebouwd in baksteen met gebruik van zandsteen uit de streek. De kerk is rijkelijk gestofferd met voornamelijk 17e- en 18e eeuwse elementen. De kerk bevat een aantal schilderijen het vermelden waard. Achter in de kerk hangt "Prelaat verleent bijstand aan zieken en gevangenen" van "Erasmus Quellier" en op het hoogaltaar prijkt een 17e eeuws schilderij, toegeschreven aan een leerling van Rubens, genaamd "O.-L.-Vrouw overhandigt een scapulier aan Simon Stock".Het orgel, dat in de lente van 1991 werd gerestaureerd, werd in 1834 gebouwd door Ninovieter "Pieter Hubertus Anneessens"(zie ook O-L-Vrouwekerk Okegem). Het werd als monument beschermd bij K.B. van 19 augustus 1980. Achter de rechter koorlambrisering werd in de muur een grafplaat gemetst. Blijkens de inscriptie dateert ze van 1596 en bedekte ze het graf van verschillende leden van de familie de Goux, heren van Wedergrate, waartoe Neigem behoorde,die het kasteel van Neigem bewoonden.Tot het begin van onze eeuw lag deze grafsteen in het midden van de kerk.Eerder was er oa. nog een zerk van de weduwe van "Willem de Goux" (+1552) versierd met een bijzonder fraai gegraveerde en ingekleurde koperen plaat. Deze wordt nu bewaard in het koninklijk museum voor Kunst en Geschiedenis te Brussel.Opmerkelijk is ook de afgesloten nis van waaruit de kasteelheer de dienst ongezien kon bijwonen.

St-Margaretakerk.

Buitenzicht op kerk en kerkpleintje .

Het kasteel en de heren van Neigem.

In het begin van de 13e eeuw verlieten de heren van Wedergraat het kasteel van Contrecœur te Appelterre en vestigden zich op het kasteel van Neigem.Het is rond dit kasteel, reeds vermeld als "castrum" in een 12e eeuws charter, dat het dorp Neigem is gegroeid.Eigenaardig genoeg staat het kasteel van Neigem feitelijk op het grondgebied van Meerbeke. Op een " motte " verhief zich destijds het machtige kasteel met vierhoekig donjon, omringd door grachten en wallen en beveiligd door sterke omheiningen en ophaalbruggen .In de 16e en 17 e eeuw werd het ingrijpend verbouwd.Na de brand van september 1901 werd het wederopgebouwd in de traditionele zand- en baksteenstijl der 16 e eeuw (Vlaamse Renaissance). Ter hoogte van de 18e eeuwse kasteelpoort ligt de oude dorpsplaats , een dries (met bomenbegroeid dorpsplein) met enkele oude dorpswoningen. Dit was de vroegere marktplaats.Hier woonden destijds zilversmeden en wolwevers.

Kasteel van Neigem.

Buitenzicht kasteel .

Neigem maakt samen met Appelterre-Eichem, Denderwindeke en Pollare deel uit van de heerlijkheid van Wedergraat. Het kwam achtereenvolgens in het bezit van de families Trazignies, de Roubaix, d'Aarschot, de Goux, de la Pierre, Van Cauteren en de brons van Plotho van Ingelmunster. " Karel van Plotho " was de laatste baron van Wedergraat. Hij stierf in 1825.(Heren van Wedergraat : zie ook de Heren van Denderwindeke)

Molens van Neigem

1.De oudste vermelding van een molen in Neigem vinden we terug in een oorkonde van de abdij van Cambron die dateert uit 1235.Rond 1400 is er sprake van een " Neigemmolen" langs de molenbeek, gebouwd door de kasteelheer van Neigem graaf de Mont Blanc.Die watermolen bleef in het bezit van de Familie Descantos-de Montblanc tot 1930.(Laatste eigenaar van deze familie was " Graaf Jacques-Albert Descantos-de Montblanc-de Maux".)

In 1874 kreeg de watermolen een stoommachine. Hij werd toen omschreven als een koornstoomwatermolen. In 1947 werd er een cilindermolen geïnstalleerd. Vanaf dat jaar was het waterrad niet meer in gebruik. Ondertussen had de graaf de molen in 1951 verkocht aan de molenaars " Henri Van Nuffel-Kestens " uit Meerbeke en "Juliaan Durant-Van Dist " uit Neigem . In 1955 werd de molen veregroot en gedeeltlijk veranderd van bestemming : voortaan spreekt men van een bloemmaalderij. Een dieselgenerator drijft nu de installatie aan . De huidige eigenaar "Raoul De Vuyst " kocht de molen in 1968 . De maalderij De Vuyst ligt langs de Brusselseheerweg , tussen de dries , het prachtige kasteel van Neigem en de grote Molenbeek op de restanten van de oude watermolen ...

2. In de archieven van het kadaster vinden we ook de vermelding terug van een houten korenwindmolen in Neigem op het ' Kruisveld '(Neigem sectie nr 99) . Deze zou oorspronkelijk eigendom geweest zijn van de Familie Descantos-de Montblanc. In 1870 zou door verdeling de " Weduwe Charles-Alberic Descantos-de Montblanc-de Rocques de Montguillard" het vruchtgebruik van deze windmolen verkregen hebben. In 1872 werd deze molen volledig afgebroken .

 

Bron : oa.Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster.

Van Eighen tot Neigem.

De oudste vermelding van het dorp dateert uit een akte van 1189, uitgevaardigd door Rogier, bisschop van Kamerijk, waar er sprake is van " Eighen" als eigendom van de heren van Wedergraat. De latijnse vermeldingen in oorkonden van 1195 en 1265 vermelden " Allodium" wat "eigen" of "eigen gebied"- dus vrij van leenrecht- betekent.In middeleeuwse geschriften vindt men " Neyghene". Eigene is ontstaan uit het Germaans " aigina" in de betekenis van eigen bezit . De "n" werd er voorgevoegd door eufonie .

Het wapenschild - zegel van Neigem

Er werd ooit een oud maar gebroken zegel van Neigem teruggevonden aan een oorkonde van het jaar 1549 . Het stelde een kerktoren voor met een klimmende leeuw en een blazoen, doch alles vrij onduidelijk.

Door de regering van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden werd op 4 augustus 1818 aan Neigem een wapen toegekend : "Een wapen van lazuur met een heilige Margareta van goud". Deze heilige, patrones van de parochie, genoot er een grote verering.

On the Net since 30/03/98 -------- Last update : 06/04/04

Send your mail to : peter.de.clercq6@pandora.be