Afscheid van je paard…

Hopelijk duurt het bij ons nog lang, heel lang, maar vroeg of laat komt er ook aan een paardenleven een eind.
Een paard wordt ziek en sterft, thuis of in het ziekenhuis, of een paard wordt chronisch ziek en oud en kan geen paardwaardig bestaan meer leven.

Wat doe je als het zo ver is? Hoe gebeurt het levenseind het beste als de moeilijke beslissing eenmaal genomen is? Wat gebeurt er met het stoffelijk overschot? En hoe kan je je paard in je herinneringen levend houden?

Over het levenseind van je paard is heel weinig literatuur te vinden. En in België nóg minder dan in Nederland. Ik heb op het net en in de bib gezocht, gepraat en gemaild met verschillende dierenartsen, met mensen die zelf hun paard hebben laten inslapen of nog voor de beslissing staan, met Gaia, met mensen van Rendac België en Nederland, met mensen van paardencrematoria en gebeld met enkele slachthuizen. Helaas kunnen de paarden zelf hier geen mening over geven, ik kan me alleen zo goed mogelijk in hun situatie inleven en me een idee vormen hoe zij het het liefste zouden willen hebben.
Ik hoop hier alles een beetje op een rijtje te kunnen zetten voor jullie. Zodat jullie, als het dan toch ooit zo ver is, alvast een beetje op de hoogte zijn van de mogelijkheden en het piekeren hier over het afscheid niet nog moeilijker maakt.

Soms heb je gewoon geen keuze. Je paard sterft aan een ziekte of ongeval of heeft hevige pijn door erg letsel en moet onmiddellijk afgemaakt worden. Je moet dan afscheid nemen en het stoffelijk overschot laten ophalen.
Maar soms is het moeilijker. Je paard is ziek of oud, kreupel, heeft last van allerlei kwaaltjes en komt moeilijk de winter door. Dan is het heel moeilijk om te bepalen wanneer het tijd geworden is om het te laten inslapen. Een paard wat kreupel is en niet meer bereden kan worden maar gelukkig op de weide staat kan je eigenlijk niet euthanaseren. Maar wat als je paard in een dure pensionstal staat en je een ander paard wil kopen wat wel nog bereden kan worden en je er geen geld en plaats voor hebt? Wat als de opvangtehuizen vol zijn en je geen pensioenplekje vindt voor je oude paard? Er vallen geen zwart-wit regels te stellen, voor elk paard en elke eigenaar zal de grens anders liggen. Maar als eigenaar heb je nu eenmaal de verantwoordlijkheid voor je paard opgenomen en die houd je zijn of haar paardenleven lang.

Wanneer is de tijd gekomen?
Het is als eigenaar ook vaak moeilijk om je paard te beoordelen. Je kent elkaar al lang, hij geniet nog van een poetsbeurt en staat tevreden op de weide met zijn vriendjes. Maar buitenstaanders valt het op hoe mager en schraal hij geworden is, en hoe moeilijk hij het heeft om mee te kunnen met de anderen. Hij is ook laagst in rang geworden en mag niet in de schuilstal of bij het hooi. In de natuur zou hij wellicht een makkelijke prooi voor roofdieren zijn geworden, maar daar staan we ver vanaf.
Je eigen vertrouwde veearts is misschien wel de aangewezen persoon om je de toestand van je paard en de paardwaardigheid van zijn leven te helpen evalueren en je bij te staan in het nemen van een beslissing.
Even nog een opmerking/waarschuwing voor mensen met paarden die verzekerd zijn. Bij een geplande euthanasie heb je toestemming van de verzekering nodig, bij een plots sterfgeval of noodslachting moet je onmiddelllijk je verzekeraar verwittigen en in sommige gevallen willen ze nog een lijkschouwing laten uitvoeren voor je het lichaam van je paard mag laten ophalen.

Hier lezen jullie de getuigenis van Caroline.

“Ik heb besloten mijn paard in te laten slapen na een lange weg van allerlei ellende de laatste jaren. Hij is nu 23 jaar en heeft veel moeten maken, we hebben erg leuke dingen gedaan maar het leven is ook vaak zwaar voor hem geweest. In 2003 is zijn rechteroog verwijderd nadat dat door een ziekte niet meer te redden was. Voordat de operatie plaatsvond is er 2 jaar stevig aan gedokterd. Dit is voor hem flink belastend geweest. In zijn overgebleven oog heeft hij staar die nu flink op gaat spelen waardoor hij dus steeds minder ziet.
Ook is hij de laatste maanden toenemend atactisch geworden, hij loopt erg zwabberig en dreigt bij een duwtje om te kieperen. Verder heeft hij narcolepsie, hij valt dus letterlijk om van de slaap en beschadigt zich daarbij regelmatig in de vorm van wondjes, schrammen maar wie weet wat er binnenkort gebeurd. Ik moet er niet aan denken dat hij iets breekt of een pees scheurt.
Begin juni ben ik naar de dierenkliniek in Utrecht geweest met de vraag of ze hem wilden beoordelen, ik vond het nl niet goed gaan en vond(vind) het paard depri overkomen. Zij vonden dat het nog wel kon. Daar sta je dan, dan zeg je ook niet meer: laat maar inslapen. Mee naar huis dus.
Het blijft niet goed gaan, paard depri en ik depri/overspannen. Met buikpijn naar stal, wat zal ik nu weer aantreffen.
Eergisteren heb ik de knoop doorgehakt: het moet gebeuren.
Utrecht vanochtend gebeld: willen hem perse eerst nog onderzoeken voordat ze tot euthanasie overgaan. Ze kijken voor mijn gevoel alleen naar het klinisch beeld en niet naar het hele plaatje. Paard glimt nog, eet nog, dus kan nog wel?!? Ik heb een band met mijn dier en ik vind dat het niet meer gaat. Nog meer onderzoeken is voor mij geen optie.
Mijn paard is altijd heel sterk geweest, is nu gewoon echt 'op'.
Ik moet dus nu gaan strijden en uitleggen waarom ik dit wil. Dat is zo moeilijk, de beslissing doet al zo'n zeer en nu moet ik me ook nog verdedigen waarom ik het doe. Ben er zo moe van.”

Als de beslissing eenmaal genomen is komt de vraag hoe.
Voor de ene is slachten snel en pijnloos, voor de andere is daar geen sprake van en moet het paard met behulp van medicatie gedood worden.
Is je paard medicatievrij en wil je er nog wat geld voor dan kan je het naar het slachthuis brengen. De procedure verschilt van slachthuis tot slachthuis.
Slachthuis één worden de paarden gewoon tussen de runderen naar binnen gebracht, je brengt hem ’s morgens vroeg, zet hem af en vertrekt. Op mijn vraag om het paard te mogen begeleiden kon dat op afspraak in de namiddag als het slachten voor de rest afgewerkt was.
Slachthuis twee daar worden duidelijk meer paarden geslacht. Op de avond voor de vaste paardenslachtdag worden alle paarden samen gebracht en aangebonden in een schuur. ’s Morgens begint het slachten. Soms worden er paarden weggekocht van de slacht, om zeker te zijn dat jouw paard wel degelijk geslacht werd kan je vragen of ze je de staart bezorgen. Iemand die ik ken had voordien een staartlok afgeknipt zodat ze kon controleren dat haar merrie inderdaad geslacht was en niet met veel pijn verder doorverkocht.
Slachthuis drie volgt meer de in Nederland gebruikelijke manier van werken, paarden worden op afspraak ’s morgens als eerste geslacht, je kan je paard begeleiden tot de deur, eens de deur door kan je niet meer terug.
Het slachten zelf verloopt met een soort slagpin. Die wordt op het voorhoofd gezet en dringt de hersenen binnen. Indien correct geplaatst en het paard niet beweegt is dit snel en vrijwel pijnloos, meestal gaat het paard gewoon neer. Het risico is nu dat het paard net op het ogenblik van het schot beweegt. Op dat ogenblik wordt het levensgevaarlijk gewond en wordt het gevaarlijk voor omstaanders.
Na het slachten wordt de keel overgesneden om het bloed te laten weglopen.
Gaia (www.gaia.be) is van mening dat op deze manier doden van paarden ontoelaatbaar is en is enkel voorstander van medicamenteuse euthanasie. Er zijn inderdaad gevallen bekend waarbij het paard niet meteen dood was, meerdere schoten nodig had en uiteindelijk pas overleed na het doorsnijden van de halsslagaders.

Hier de ervaring van een dierenarts met slachten in slachthuizen.
“De paarden staan al van de avond ervoor in de hangaar samen te wachten. Indien ze goed zijn vastgemaakt, zou dat een zekere rust moeten meebrengen. Ze worden van de wachtruimte via een gangensysteem per drie naar de slachtruimte gebracht en dan gaat het razendsnel.
De slachters willen ook dat die dieren zo min mogelijk pijn lijden en gaan kordaat en snel te werk. De paarden gaan makkelijk in de schietbox en staan daar slechts enkele seconden bij vol bewustzijn in. Eens geschoten rollen ze via een luik naar de volgende stap en het volgende paard staat al weer klaar. Drie paarden, het duurt nauwelijks 5 minuten -maar nooit objectief gemeten-.
Dus.... slachten, het is niet wreder dan paarden die een hele dag bang op de paardenmarkt staan en langs alle kanten aangeroepen worden.”

Wil je je paard met medicatie laten inslapen dan kan je het ofwel thuis in zijn vertrouwde omgeving laten doen of in sommige gevallen in de dierenkliniek of bij de veearts thuis. Je paard wordt dan misschien wel meer gestresseerd door het vervoer en de vreemde omgeving. Het is trouwens gelukkig bij wet verboden om een paard met vb een ernstige breuk nog te vervoeren om het te laten slachten, zo’n dier moet ter plaatse afgemaakt worden.
Houd er wel rekening mee dat het lichaam van je paard straks opgehaald moet kunnen worden (een shetje kan je nog stiekum in de weide begraven alhoewel dat eigenlijk niet toegelaten is, maar met een groter paard heb je al helemaal geen keus) dus het dier in de stal laten inslapen is niet erg practisch.

In België is eigenlijk maar één specifiek middel voor euthanasie bij dieren verkrijgbaar: T61.
Het middel Eutha 77 wat o.a. in Nederland verkrijgbaar is is eigenlijk een gewoon sterk gedoseerd narcoticum, een overdosis slaapmiddel dus.

Laten we eerst T61 eens bekijken.
T 61 bevat 3 actieve bestanddelen met verschillende farmacologische eigenschappen.
1) Embutramide is een sterk slaapmiddel. Het is na klinische testen nooit als slaapmiddel gebruikt bij dieren omdat het te veel bijwerkingen en een zeer kleine veiligheidsmarge had. Bij een kleine overdosering bleek het al dodelijk en het had als bijwerking ademhalingsstilstand voor kortere periodes en hartritmestoornissen. Het veroorzaakt dus in hoge doses een remming van die delen van het zenuwstelsel die voor de ademhaling zorgen. Nadeel van het product is dat het pijnlijk is bij inspuiting. Dit wordt in T61 opgevangen door de tetracaïne (zie verder). De dosis aanwezig in T 61 veroorzaakt een het stoppen van de ademhaling en het stilvallen van de bloedcirculatie. Bezwaren tegen dit narcosemiddel is dat het vooral inwerkt op het ademhalingscentrum en de bloedsomloop en minder op andere delen van de hersenen en dus onvoldoende kalmerend en pijnstillend zouden kunnen werken volgens sommigen.
2) Menbenzoniumiodide heeft een sterk curariserende werking. Dit wil zeggen dat het de spieren verlamt. Afhankelijk van de dosis, worden eerst de spieren van de ledematen verlamd, vervolgens deze van de romp en tenslotte de ademhaliongsspieren. De dood treedt op ten gevolge van zuurstoftekort en het stilvallen van de bloedcirculatie. Je paard valt om, beweegt al snel niet meer en lijkt daardoor rustig in te slapen. Als het dan op dit moment ook buiten bewustzijn is (waar dus vragen over zijn) sterft het snel zonder te lijden.
3) Tetracaïne HCl is een plaatselijk verdovingsmiddel. Hierdoor kan de injectie pijnloos verlopen zonder (overmatige) afweerbewegingen van het dier. Nadeel is dat een te snelle injectie spiertrekkingen kan veroorzaken.
Volgens de firma werkt na toediening van T 61 werkt de embutramine (slaapmiddel) eerst. Het effect treedt op in verschillende fasen: inductiestadium, anesthesie stadium (onderdrukking van het bewustzijn, pijngevoel en van de reflexen) en tenslotte respiratoire verlamming. Na het bereiken van het tolerantiestadium en deademhalingsonderdrukking, begint de verlammende stof te werken en worden de reflexen en de ademhaling onderdrukt. Het optreden van de effecten gebeurt zeer vlug, reeds tijdens het injecteren. Het hart blijft nog enkele seconden verder kloppen na de ademhalingsstilstand, in uitzonderlijke gevallen 1 tot 3 minuten. Bij dieren met ernstige cardiale of circulatoire deficiënties (dus met een slechte bloedcirculatie en een zwak hart), kan het effect langer uitblijven, waarschijnlijk door een vertraagd transport van T 61 naar de target plaatsen.
Het stadium van onvrijwillige opwinding, nl. tussen de analgetische fase en het optreden van tolerantie, kan vermeden worden wanneer de aanbevolen dosis op deskundige wijze zonder onderbreking wordt ingespoten.
Uit een studie met een gelijkaardig product bij honden (http://www.fda.gov/cvm/FOI/141-245052005.pdf) blijkt dat het heel belangrijk is voldoende hoog te doseren en traag en ononderbroken in te spuiten om een snelle dood zonder bijwerkingen (zoals spiertrekkingen, geluiden maken, stuipen, …) te bekomen.
De meeste dierenartsen die ik sprak geven op zijn minst een kalmeren product voor het gebruik van T 61 (vb Sedalin onder het eten of een inspuitbaar product) of brachten het paard eerst onder narcose met een gewoon verdovingsmiddel. Eén veearts gaf eerst iets kalmerends en deed het paard soms daarna ook nog in slaap. Ze zag geen verschil in reactie tussen de paarden die alleen iets kalmerends kregen en daarna de T61 of tussenin ook nog in slaap gebracht werden. Nadeel van de gewone verdovingsmiddelen is dat ze ook prikkelend kunnen zijn bij inspuiting.
T61 is een vrij goedkoop en zeer doeltreffend product maar dus best gebruikt worden na sedatie of voorafgaande verdoving.

Eutha 77 bevat Pentobarbital. Dit is een sterk verdovend middel. Dit middel wordt door belangenverenigingen voor euthanasie bij mensen aangeraden. Het wordt ook gebruikt bij kleine huisdieren. Je paard wordt onder narcose gebracht, is zich van niets meer bewust en voelt niets en overlijdt dan door een overdosis. Indien het lang duurt voor het paard overlijdt (waarbij het wel nog steeds niets voelt omdat het verdoofd is) wordt gewoon een spuit bijgegeven. Dit middel is niet in elk land goed verkrijgbaar en is strikt gereglementeerd (wet verdovende middelen), vandaar dat dierartsen soms problemen hebben, zeker met de grote hoeveelheden medicatie die nodig zijn om een paard te euthanaseren.
Bij voorafgaande sedatie zou het trager werken. Soms wordt een voorinjectie met het zelfde product gegeven om het paard te versuffen waarna de overdosis volgt.

Een “oplossing” tussenin voorgesteld door een dierenarts: “Het meest pijnloze is inderdaad het schieten van een paard na een verdovende/ kalmerende injectie. Maar er zijn risicos aan verbonden voor paard en dierenarts. Na injecties gaan paarden 'redelijk' controleerbaar neer, hoewel er ook af en toe eentje heel raar neer gaat. Of inderdaad lang blijft vechten. Ik zou liefst van al paarden met een schot/ slagpin afmaken na een kalmerende injectie (het is de standaard procedure in Zuid Afrika). Het is snel en efficient. Maar in Europa is de algemene opinie er niet mee akkoord. “

Het is aangewezen dat de dierenarts aanwezig blijft tot de dood is vastgesteld. Dus tot het paard én bewusteloos is, én niet meer ademt, én geen spier-, cornea- (automatische reactie van het ooglid als je het oog aanraakt) en pupilreflexen meer heeft én het hart niet meer klopt.

“De dood is niet verschrikkelijk, de angstige voorstelling ervan maakt hem verschrikkelijk”
Epiket (Griekse filosoof)

Wat nu met het dode lichaam?
Wanneer een paard bij de slager is afgemaakt krijgt men een slachtprijs krijgen die afhankelijk van de marktwaarde, toestand en gewicht. Dit ligt tussen de 50 en 400 euro. Uiteraard moet je zelf geen regelingen treffen wat er met het lichaam gebeurt.
Wanneer je paard thuis sterft moet je het laten ophalen door een destructiebedrijf. Voor België en Nederland is dit Rendac (www.rendac.nl). Ze komen met een speciale containervrachtwagen je dode paard ophalen. Je paard moet bereikbaar langs de kant van de weg liggen. Als je paard in de stal gestorven is houdt je het best warm met dekens, stro,… er over tot je hulp hebt om het lichaam ergens anders te leggen. Zo vertraag je de lijkstijfheid en maak je het makkelijker het lichaam te verplaatsen en mooi neer te leggen. Sommige chauffeurs van Rendac doen echter de moeite om een lange oprit op te rijden of rijden zelfs de weide op indien ze niet het risico lopen zich vast te rijden. Paarden hebben voorrang op koeien en andere dieren, je paard wordt indien mogelijk nog de dag zelf of anders ’s anderendaags opgehaald. Heb je pech en sterft je paard de vrijdag dan moet je tot de maandag wachten. Is je paard verzekerd en wil de verzekering een autopsie doen moet je ook nog daarop wachten.
De ophaalwagen heeft een grote grijper die rond je paard sluit en het zo op de wagen takelt. Geen fijn zicht.
Rendac Nederland heeft hiervoor een oplossing. Men kan tegen meerkost (500 euro) en op een eigen gekozen tijdstip en moment het paard op laten halen met een speciale trailer. Hierin zit een brancard waar het paard opgerold wordt en dan wordt de brancard in de trailer getrokken. Men hoeft het paard dan niet langs de weg te hebben en het ophalen kan ook ’s avonds of in het weekend. In België levert Rendac deze service nog niet.
De verwerking van het kadaver is echter het zelfde: verbranding. Hoefijzers en chips hoeven niet verwijderd te worden.
Je kan je paard sinds kort ook laten cremeren. In België kan dit bij Cremanima in Wallonië. Meer info op www.equinfo.org/cremanima/index.htm Helaas kregen wij geen antwoord op onze vraag (in het Frans nochtans) om meer info. In Nederland kan dit in Rotterdam, zie www.dierencrematie.nl, hun website tijdelijk niet bereikbaar, voor info kan je mailen naar hcr@dierencrematie.nl.


Hoe kan je afscheid nemen van je paard?
Neem de tijd die je nodig hebt, je kan het nooit meer opnieuw doen. Neem foto’s, neem plukjes haar, een lok van staart of manen.
Je kan ook een virtueel monument oprichten voor je gestorven paard, vb via http://www.dierlief.nl.
Je kan zelfs een juweel laten maken met paardenhaar, enkele staartharen dienen dan als basis. Via Google en het internet vind je verschillende mensen die je hier mee kunnen helpen.

“Toen ons Princesje stierf heeft Anna een gedenkboekje van haar gemaakt. Alle foto’s die we van haar hadden, haar papieren en vaccinatie boekje, het dekkingsbewijs (ze zou vier maanden later een veulentje gekregen hebben), een vlechtje met manenhaar, een zakje met plukjes haar, een paar opgerolde staartharen, en ook een gedichtje dat ze schreef om haar verdriet te verwerken steken er in. Toen Princes net overleden was heb ik haar met de hulp van de veearts zo goed mogelijk mooi gelegd en nog foto’s genomen. Toen ze nadien op de weide lag hebben we een mooi roze laken over haar heen gelegd. Anna is nog regelmatig die dag en de dag nadien alleen teruggegaan, heeft het laken van haar hoofdje teruggeslaan en heeft nog van alles tegen haar gezegd. Nu nog kijkt ze nu en dan terug in het gedenkboekje en halen we fijne herinneringen aan Princesje op. Princes werd pas enkele dagen later opgehaald (er zat een weekend tussen en er moest van de verzekering een autopsie gebeuren) en tegen die tijd was haar lichaam niet langer Princes, de pony die Anna gekend had en kon ze er makkelijker afstand van nemen.”

En zo ging het verder met Caroline en haar paard.
“Gelukkig is het me gelukt het goed te regelen voor mijn maatje.
Ik heb vanochtend gebeld met Bodegraven en zij begrepen het onmiddelijk zonder verdere vragen.
Hij wordt daar dus vanmiddag ingeslapen...
Het doet heel erg pijn maar ik sta er voor 100% achter dat dit het beste is.
Zijn beste vriendinnen buiten mij, (hij is erg populair!) gaan met ons mee.
Ik hoop alleen maar dat het goed gaat en hij rustig inslaapt.”
Een dag later…
“Ik werd vanochtend huilend wakker, dat is het gemis.
Verder heb ik er een goed gevoel over. In tegenstelling tot wat ik wel eens lees heeft mijn paard er voor geen millimeter tegen gevochten gisterenavond. Hij liet zich gaan en was in enkele minuten weg, zonder gevecht of iets dergelijks. Ik heb nog heerlijk met hem kunnen kroelen toen hij de eerste verdoving had gekregen en alles kunnen zeggen wat ik nog wilde, kreeg voldoende tijd. Heb hem gekust en een goede reis gewenst...”

" En als ik dood ga, huil maar niet..
Ik ben niet echt dood, moet je weten.
Het is maar een lichaam dat ik achterliet
Dood ben ik pas echt als jij mij bent vergeten "

De dood van een paard is een intense gebeurtenis
Het rouwproces van Nederlandse paardeneigenaren
Door Nynke Endenburg
Overgenomen van: http://www.overdieren.nl/Pages/Nederlands/Artikelen/Paarden%20en%20pony's/OD45%20-%20doodpaard.htm

Nynke Endenburg is toegevoegd wetenschappelijk medewerkster bij de vakgroep Geneeskunde voor Gezelschapsdieren in Utrecht en werkt onder andere voor het Multidisciplinair Onderzoeksinstituut voor de relatie mens-dier. Zij is gepromoveerd op de betekenis van huisdieren voor mensen. Speciaal voor Over Dieren schrijft Nynke Endenburg een pagina over de relatie die bestaat tussen mensen en huisdieren. Ze heeft een aantal boeken gepubliceerd die, uiteraard, over dit onderwerp gaan.

Steeds meer wordt er aandacht besteed aan de dood van huisdieren en het effect en het rouwproces daarvan op hun eigenaren. Meestal gaat het hier dan om eigenaren van honden en katten. Over het rouwproces van paardeneigenaren na de dood van hun paard was niet zoveel bekend. Daarom is er aan de universiteit van Utrecht onlangs onderzoek naar gedaan. Doel van het onderzoek was om de ervaringen met euthanasie te inventariseren en na te gaan of eigenaren tevreden waren over de wijze waarop euthanasie werd uitgevoerd. Omdat het paard door velen steeds meer als een gezelschapsdier wordt gezien, werd er ook gekeken naar de behoefte aan begeleiding van het rouwproces.
De band tussen mens en paard kan zeer hecht zijn. Veel paardeneigenaren besteden dagelijks flink wat tijd aan het paard en typeren deze band als een wederzijds gevoel van kameraadschap en vertrouwen. Wanneer een paard al lang in het bezit is van de eigenaar, kan dat betekenen dat ze belangrijke gebeurtenissen in het leven hebben gedeeld. Het is dus ook goed te begrijpen dat de dood van een paard een traumatische gebeurtenis voor de eigenaar kan zijn. Mensen die veel tijd met een paard doorbrengen, hebben niet alleen verdriet omdat het paard er niet meer is, maar ook omdat hun dagelijkse omgang met het dier ophoudt te bestaan.
Aan het onderzoek deden alleen maar eigenaren mee die hun paard hadden laten euthanaseren. Hiermee wordt bedoeld het veroorzaken van een pijnloze dood door middel van het geven van een injectie met een dodelijke vloeistof. De gemiddelde leeftijd van de paarden die geëuthanaseerd werden was vijftien jaar en de meest genoemde reden voor euthanasie was kreupelheid. Gemiddeld besteedden de eigenaren twee tot drie uur per dag aan het paard.
Het bleek dat de meeste eigenaren bij de euthanasie aanwezig wilden zijn. Een goede uitleg van de dierenarts over de gang van zaken werd zeer op prijs gesteld. Deze uitleg is heel belangrijk, omdat de dierenarts hem dan op dingen kan voorbereiden waarvan de eigenaar anders erg zou kunnen schrikken. Zo kan het paard bijvoorbeeld hard neervallen en zelfs nog bewegingen of geluid maken. Voor iemand die daar niet op voorbereid is, kan dit een traumatische gebeurtenis worden.
De meeste paarden gedroegen zich heel rustig tijdens de euthanasie. Het merendeel was dan ook van tevoren gesedeerd (een spuitje om rustig te worden). Het overgrote deel van de eigenaren vond de euthanasie meevallen en maar liefst 90 procent was tevreden over het verloop van de euthanasie.

Aan de eigenaren werd gevraagd een cijfer (keuze 0 tot 10) te geven om de mate van verdriet uit te drukken dat zij voelden tijdens de eerste drie dagen nadat het paard dood was. Een 0 betekent helemaal geen verdriet en een 10 enorm veel. Het gemiddelde cijfer was 8,5. De gemiddelde rouwperiode van de mensen die het verdriet verwerkt hadden, duurde 4,4 maanden. Op het moment dat het onderzoek liep, had 52% het verdriet verwerkt. Steun uit de omgeving bleek zeer belangrijk te zijn. Helaas stuitten veel eigenaren op onbegrip en konden alleen familie en goede vrienden het verdriet begrijpen.
Er was duidelijk behoefte aan begeleiding van het rouwproces: 69 procent waardeert het als de dierenarts nog even blijft om na te praten, 67 procent waardeert het als de dierenarts aankondigt dat hij over een paar dagen nog eens opbelt om eventuele vragen te beantwoorden en 22 procent waardeert een condoléance kaartje. Een dierenarts die dergelijke zorg aan de eigenaar verleent werd door 66 procent van de eigenaren als een ‘betere’ dierenarts bestempeld. Hieruit blijkt in ieder geval dat begeleiding bij euthanasie door eigenaren van dieren zeer op prijs wordt gesteld.