Algemeen.
Dit
telescooptype werd in de jaren vijftig van vorige eeuw uitgevonden door de
Duitse ingenieur en filmregisseur Anton Kutter. Het is een ideaal instrument
voor het waarnemen van maan en planeten bij sterke vergrotingen en hoge
resolutie.
De naam, die internationaal wordt gebruikt voor deze telescoop,
nl. Schiefspiegler verraadt reeds zijn constructie. De spiegels (holle
hoofdspiegel en bolle vangspiegel) staan ÔschuinÕ tegenover elkaar opgesteld,
waardoor de stralengang niet belemmerd wordt door de vangspiegel.
Door de afwezigheid van een centrale obstructie, het gebruik van
ultraprecieze sferische spiegels en een lange brandpuntsafstand, geeft deze
telescoop zeer contrastrijke, scherpe beelden. Hij is ook veel lichter van
bouw dan bijvoorbeeld een refractor van 200 mm met dezelfde
brandpuntsafstand. De Kutter telescoop is typisch een zelfbouwinstrument.
Niettegenstaande commercialisatie o.a. via Lichtenknecker Optics, en AOK
is het nooit een sterk verspreid instrument geweest.
Volkssterrenwachten inbegrepen schat ik dat er zo een 10 ˆ 15 werkende
toestellen in ons land zijn.
Zelf heb ik voor het eerst kennis gemaakt met de Kutter telescoop
in 1970. Na lectuur van het populaire ThiemeÕs Sterrenboek heb ik een
eerste exemplaar gebouwd, een 11 cm met brandpuntsafstand van 272 cm. Nu, bijna
35 jaar later, is het nog steeds mijn voorkeur telescooptype.
Mijn huidig instrument is een 200 mm exemplaar met platbolle correctielens.
Wie meer wil weten over dit telescooptype mag me gerust
contacteren: mailto:philip.doutreligne@pandora.be
kenmerken.
Kutter
telescopen moeten met de nodige zachtheid behandeld worden, om de collimatie
niet te verstoren. Het is een tweede natuur geworden om, voor elke
waarnemingssessie, een stertest uit te voeren en, indien nodig, de collimatie
bij te stellen. Bijzonder gevoelig voor ontregeling zijn de secundaire spiegel
en de platbolle correctielens.
Mits enige
oefening en ervaring neemt het collimeren slechts enkele minuutjes in beslag. Er zijn ook niet
echt hulpmiddelen zoals een cheshire oculair voor nodig. Wegens de lange
brandpuntsafstand van 4 meter kan het collimeren zelfs via ÔeyeballingÕ.
Als de optiek
goed is afgesteld, volgt een feest voor het oog. Mooie, ronde, kleine Airy
schijfjes, met daarrond 1 tot 2 buigingsringen, zelfs bij vergrotingen van 400
X. Voor overzichtsbeelden en voor deep sky werkt een vergroting van 100 X
ideaal. Voor de maan gebruik ik regelmatig 150, 200, 400 X (in goede seeing
scherp tot 800 X mogelijk, maar beeld is dan lichtzwak). Voor planeten 200, 300
en 400 X.
Andere
kutters.
Deze 200 mm
kutter werd gebouwd door de Nederlander Willem Van Nood. Hij bestaat uit een
lichte metalen mantel die is opgehangen rond een licht en stevig buizenframe.
Omwille van deze lichte en toch stijve constructie kan deze telescoop
probleemloos mee op reis, zonder al te veel gevaar voor de collimatie.
meer beelden van andere Kutter Schiefspieglers
BULLETIN A dit is de originele publicatie uit 1958, uitgegeven
door Sky Publishing Corporation (Sky & telescope). In dit pamflet van 20
paginaÕs beschrijft Anton Kutter uitvoerig de verschillende principes die aan
de grondslag van de kutter Schiefspiegler liggen. Hij geeft ook alle mogelijke
correctietoestanden op voor de verschillende systemen en beschrijft de
correctie-optiek. Een waardevol historisch document, bijna niet meer te vinden!