Belgische spoorlijnen

0 Brussel-Zuid - Brussel-Noord
1 Halle - Esplechin grens (HSL)
2 Leuven - Ans (HSL)
3 Chênée - Walhorn (HSL)
4 Antwerpen - Hoogstraten grens (HSL)
10 Zwijndrecht - Waaslandhaven - Antwerpen-Noord
11 Antwerpen-Noord - Noordland
12 Antwerpen - Essen grens
13 Kontich - Lier / Duffel - Lier
15 Antwerpen - Mol - Hasselt
16 Lier - Aarschot
17 Diest - Beringen / Leopoldsburg
18 Genk - Houthalen - Achel grens
19 Mol - Hamont grens
20 Beverst - Lanaken grens
21 Landen - Hasselt
21A Hasselt - Maaseik
21B As - Eisden-Mijnen
21C Genk - Bilzen
21D Boksbergheide - Genk
22 Tienen - Diest
23 Drieslinter - Tongeren
24 Tongeren - Botzelaer grens
25 Brussel - Antwerpen
25A Mechelen - Antwerpen-Zuid
25N Schaarbeek - Mechelen
26 Schaarbeek - Halle
27 Brussel - Antwerpen Haven
28 Schaarbeek - Brussel-West - Brussel-Zuid
29 Aarschot - Turnhout - Weelde grens
30 Zichem - Scherpenheuvel
31 Liers - Ans
32 Ans - Flémalle-Haute
34 Hasselt - Liège
35 Leuven - Hasselt
36 Brussel - Liège
36A Voroux - Kinkempois
36C Zaventem - Luchthaven
37 Liège - Hergenrath grens
38 Chênée - Plombières
38A Battice - Verviers
38B Micheroux - Les Xhawirs
39 Welkenraedt - Montzen
39A Moresnet - Kelmis
40 Liège - Visé grens
42 Rivage - Gouvy grens
43 Liège - Marloie
44 Pepinster - Spa - Stavelot
45 Waimes - Trois-Ponts
45A Losheim grens - Weywertz
46 Lommersweiler - Steinebrück grens
47 Sankt-Vith - Lengeler grens
47A Vielsalm - Born
48 Raeren grens - Sankt-Vith
49 Welkenraedt - Raeren
50 Brussel - Aalst - Gent
50A Brussel - Oostende
51 Brugge - Blankenberge
51A Brugge - Zeebrugge
51B Brugge - Knokke
52 Dendermonde - Antwerpen
53 Gent - Mechelen - Leuven
54 Mechelen - Sint-Niklaas - De Klinge grens
55 Wondelgem - Zelzate grens
55A Zelzate - Eeklo
56 Dendermonde - Sint-Niklaas
57 Aalst - Lokeren
58 Gent - Eeklo - Brugge
59 Antwerpen - Gent
60 Brussel - Dendermonde
61 Antwerpen - Aalst
62 Oostende - Torhout
63 Torhout -Ieper
64 Ieper - Roeselare
65 Roeselare - Menen grens
66 Brugge - Kortrijk
66A Ingelmunster - Anzegem
67 Comines - Le Touquet grens
68 Comines - Comines grens
69 Kortrijk - Poperinge - Abele grens
69B Warneton - Nieuwkerke
73 Deinze - Adinkerke grens
73A Tielt - Ingelmunster
74 Diksmuide - Nieuwpoort
75 Gent - Mouscron grens
75A Mouscron - Tournai
76 Adinkerke - Poperinge
77 Sint-Gillis-Waas - Zelzate
77A Lokeren - Moerbeke-Waas
78 Saint-Ghislain - Tournai
79 Blaton - Quevaucamps
80 Blaton - Bernissart
81 Blaton - Ath
82 Aalst - Ronse
83 Kortrijk - Ronse
85 Herseaux grens - Oudenaarde
86 De Pinte - Blaton
87 Bassilly - Tournai
88 Antoign - Bléharies grens
88A Tournai - Rumes grens
89 Denderleeuw - Kortrijk
90 Denderleeuw - Saint-Ghislain
92 Péruwelz - Péruwelz grens
94 Halle - Blandain grens
96 Brussel - Quévy grens
97 Mons - Quiévrain grens
98 Mons - Warquignies - Quiévrain
98A Dour - Roisin-Autreppe grens
99 Saint-Ghislain - Warquignies
100 Saint-Ghislain - Ath
102 Saint-Ghislain - Frameries
106 Lembeek - Ecaussinnes
107 Ecaussinnes - Haine-St-Pierre
108 Haine-St-Pierre - Erquelinnes
109 Mons - Chimay
110 Piéton - Bienne-lez-Happart
111 Thuillies - Laneffe
112 Marchienne-au-Pont - La-Louvière
112A Roux - Piéton
113 Manage - Piéton
114 Soignies - Houdeng-Goegnies
115 Braine-l'Alleud - Rognon
116 Manage - La-Louvière
117 Braine-le-Comte - Luttre
118 La-Louvière - Mons
119 Châtelet - Luttre
119A Jumet - Marchienne-Est
120 Luttre - Trazegnies
121 Lambusart - Roux
122 Gent - Geraardsbergen
123 Geraardsbergen - Braine-le-Comte
124 Brussel - Charleroi
125 Liège - Namur
126 Statte - Ciney
127 Landen - Statte
128 Ciney - Yvoir
130 Namur - Charleroi
130A Charleroi - Erquelinnes grens
131 Gilly - Bois-de-Nivelles
132 Charleroi - Treignes grens
133 Couillet - Jamioulx
134 Mariembourg - Couvin
135 Walcourt - Morialmé - Florennes
136 Walcourt - Saint-Lambert - Florennes
136A Ermeton-sur-Biert - Florennes
136B Florennes - Senzeille
137 Acoz - Mettet
138 Châtelet - Florennes
138A Florennes - Doische grens
139 Leuven - Ottignies
140 Ottignies - Charleroi
140A Châtelet - Lodelinsart
141 Manage - Court-St-Etienne
142 Namur - Tienen
143 Noville-Taviers - Ambresin
144 Gembloux - Jemeppe-sur-Sambre
147 Landen - Tamines
150 Tamines - Jemelle
154 Namur - Heer-Agimont grens
155 Marbehan - Lamorteau grens
156 Momignies grens - Hastière
160 Brussel - Tervuren
161 Brussel - Namur
161B Groenendaal - Groenendaal-Renbaan
161D Ottignies - Louvain-la-Neuve
162 Namur - Sterpenich grens
163 Libramont - Sankt-Vith
163A Bertrix - Muno grens
164 Bastogne - Benonchamps grens
165 Libramont - Athus
166 Dinant - Bertrix
167 Arlon - Athus Fr. grens
171 Athus - Athus Lux. grens

Laatste aanvullingen:
- 9 december 2014: aanvulling bij lijn 10
- 5 december 2014: correctie en aanvulling ivm. verbindingsboog 36C/2
- 21 oktober 2014: aanvullingen bij lijnen 12 en 27A
- 14 oktober 2014: aanvulling bij lijn 76
- 21 augustus 2014: aanvulling bij lijnen 20 en 28A
- 10 juni 2014: aanvulling bij lijn 155
- 22 april 2014: aanvulling bij lijn 86
- 26 maart 2014: aanvulling bij lijn 19
- 7 maart 2014: nota over de 'omgekeerde kilometeraanduiding' op de lijnen 34, 35, 86, 90, 122 en 123.
- 28 februari 2014: kleine aanvulling bij lijn 65
- 19 november 2013: toevoeging lijn 36C/3 in aanleg, en aanvulling bij lijn 17
- 16 augustus 2013: aanvulling bij lijn 77
- 26 juli 2013: aanvulling bij industrielijn 207
- 22 april 2013: correctie en aanvulling bij lijn 69B
- 4 april 2013: aanvulling bij verbindingslijn 51B/1
- 5 februari 2013: correcties en aanvullingen bij lijn 154
- 23 november 2012: aanvullingen bij de lijnen 15, 37 en 130A
- 27 april 2012: aanvullingen bij de lijnen 25N en 36C
- 14 maart 2012: correcties en aanvullingen bij de lijnen rond Gent en over de Gentse stations
- 27 januari 2012: correcties en aanvullingen bij lijnen 135 tot 138A en Nota over de stations van Florennes
- 6 mei 2011: correctie en aanvullingen bij lijn 30
- 19 april 2011: aanvullingen bij de lijnen 127, 147 en 163
- 9 maart 2011: aanvullingen bij de lijnen 44 en 45
- 2 februari 2011: aanvullingen in de lijst van industrielijnen
- 8 september 2010: aanvulling van de nota over de Gentse stations
- 18 mei 2010: meerdere kleine aanvullingen en correcties
- 15 januari 2010: aanvulling bij lijnen 126 en 150
- 11 december 2009: aanvullingen bij de lijnen 3, 4 en 28
- 27 november 2009: aanvulling bij lijn 77
- 16 november 2009: aanvulling over het goederenstation Gent-Oost (zie L. 58A)
- 3 juni 2009: aanvullingen bij de lijnen 3 en 4
- 15 december 2008: aanvullingen bij de lijnen 24 en 59
- 12 oktober 2008: kleine aanvullingen bij de lijnen 66A en 73A
- 10 april 2008: aanvullingen bij de lijnen 10 en 31
- 6 februari 2008: aanvulling bij lijn 112 en enkele andere kleine aanvullingen
- 21 januari 2008: talrijke kleine correcties op basis van de spoorboekjes uit de periode 1956-1960
- 8 januari 2008: aanvulling bij lijn 31

Naar de lijst van Belgische spoorwegstations.


L. 0 : Brussel-Zuid - Brussel-Noord

Brussel-Zuid - Brussel-Kapellekerk - Brussel-Centraal - Brussel-Congres - Brussel-Noord

Geopend: 4 oktober 1952 (eerste proefrit met dieselmotorstel reeds op 30 oktober 1951).
Geëlektrificeerd: 4 oktober 1952.
6 sporen.
Vmax. 50 km/u.
Noord-zuidverbinding, tunnel van 1.963 m, stations Centraal en Congres in tunnel.
Drukst bereden spoorlijn ter wereld (1.200 treinen per dag).

[terug naar boven]


L. 1 : Halle - Esplechin grens (HSL)

Hogesnelheidslijn Halle (L. 96N) - Y Beauregard (L. 1/1) - Y Patard (L. 1/2) - Tourpes (uitwijkspoor en noodperron) - Y Antoing (L. 1/3) - Franse grens

Aanleg begonnen in 1993.
Geopend: Y Antoing - Franse grens 2 juni 1996; Halle - Y Antoing 14 december 1997.
Geëlektrificeerd (25 kV vanaf km 15,410): 14 december 1997 (2 juni 1996 voor de sectie Y Antoing - Franse grens).
Dubbelspoor. Vmax. 300 km/u. Beveiliging: TVM

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 2 : Leuven - Ans (HSL)

Hogesnelheidslijn Leuven (L. 36N) - Hoegaarden (verbindingswissels, uitwijkspoor, noodperron) - Pousset (idem) - Ans (L. 36).

Aanleg begonnen in 1998.
Bovenleiding onder spanning gebracht (25 kV) en testritten gestart in augustus 2002.
Officiële opening op 10 december 2002.
Commerciële indienststelling op 15 december 2002.
Dubbelspoor. Vmax 300 km/u. Beveiliging: TBL2

[terug naar boven]


L. 3 : Chênée - Walhorn (HSL)

Hogesnelheidslijn Chênée (L. 37) - Thimister-Clermont (wisselcomplex) - Walhorn Y Hammerbrücke (L. 37).

Aanleg begonnen in 2001.
Tunnel van Soumagne (5.940 m) was tot december 2014 (opening van de Liefkenshoekspoortunnel op L. 10) de langste spoorwegtunnel van België.; voordien was dat de tunnel van Veurs op L. 24.
Voorbij deze tunnel loopt de lijn parallel met de autosnelweg E40.
Bovenleiding onder spanning (25kV 50 Hz) gezet op 21 mei 2007.
De lijn was klaar in december 2007, maar bij gebrek aan treinen met gehomologeerd ETCS-veiligheidssysteem kon ze niet meteen in dienst genomen worden.
Vanaf 14 juni 2009 rijdt de ICE Brussel-Frankfurt vv. over de lijn.
Vanaf 13 december 2009 ook de Thalys Parijs-Brussel-Keulen.
Dubbelspoor. Vmax 260 km/u. Beveiliging: ETCS2

[terug naar boven]


L. 4 : Antwerpen - Hoogstraten grens (Breda) (HSL)

Hogesnelheidslijn Y Luchtbal (L. 12, 25) - Noorderkempen - Hoogstraten grens

Lijn aangelegd in de jaren 2000-2007, parallel met de autosnelweg E19. De lijn was klaar in 2007, maar bij gebrek aan treinen met gehomologeerd ETCS-veiligheidssysteem kon ze niet meteen in dienst genomen worden.
Op vrijdag 29 mei 2009 werd het baanvak Antwerpen - Noorderkempen officieel ingehuldigd en vanaf maandag 15 juni 2009 in dienst genomen voor een pendeldienst Antwerpen-Centraal - Noorderkempen vv.
Op dinsdag 8 december 2009 werd de lijn tot aan de Nederlandse grens officieel ingehuldigd. Vanaf zondag 13 december 2009 rijdt de Thalys Parijs-Brussel-Amsterdam over de lijn.
Vanaf 9 december 2012 probeerde de Fyra Brussel-Amsterdam (V250 van Ansaldo-Breda) over de lijn te rijden, maar er waren zoveel technische problemen dat die dienst al op 18 januari 2013 werd stopgezet.
Dubbelspoor, in Noorderkempen twee uitwijksporen met perron.
Vmax 300 km/u. Beveiliging: ETCS2

[terug naar boven]


L. 10 : Y Zwijndrecht-Fort - Bundel Zuid (Waaslandhaven) - Liefkenshoektunnel - Antwerpen-Noord

Y Zwijndrecht-Fort (L. 59) - Y Kattestraat (L. 10/1) - Kallo (L. 209) - Y Steenland (L. 211) - Y Koestraat (L. 10/2) - Bundel Zuid (L. 211) - Hazop - Y Walenhoek (L. 11)

Het baanvak Y Zwijndrecht-Fort - Bundel Zuid is een deel van de voormalige industrielijnen 208/229, aangelegd in de jaren 1970-1980 ter ontsluiting van industriezone Zwijndrecht en van de Waaslandhaven op de linker Scheldeoever, en in augustus 1999 opgewaardeerd tot hoofdlijn. Deze enkelsporige lijn werd vanaf 2002 op dubbelspoor gebracht en geëlektrificeerd. In maart 2006 werden de beide sporen in dienst genomen en werd de referentienelheid verhoogd tot 60 km/u (voordien 40 km/u).
Geëlektrificeerd dubbelspoor, Vmax 60 km/u.

Het baanvak Bundel Zuid - Liefkenshoektunnel - Y Walenhoek (Antwerpen-Noord) werd aangelegd vanaf 2008, geëlektrificeerd en in gebruik genomen einde 2014. Officiële opening op dinsdag 9 december 2014, ingebruikname voor commercieel goederenverkeer vanaf zondag 14 december 2014.
Baanvak Bundel Zuid - Hazop geëlektrificeerd enkelspoor, Vmax 40 km/u.
Baanvak Hazop - Y Walenhoek geëlektrificeerd dubbelspoor, Vmax 90 km/u.
De Liefkenshoekspoortunnel (ongeveer 7 km) is voortaan de langste spoorwegtunnel van België (voordien was dat de tunnel van Soumagne op HSL3, bijna 6 km).

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 11 : (Antwerpen-Noord) Y Schijn - Noordland

Y Schijn (L. 27A) - Y Walenhoek (L. 11/1; L. 10) - Y Stabroek (L. 11A) - Noordland (uiterste noorden van de Antwerpse haven)

Geopend: 2 juni 1995
Geëlektrificeerd: sectie Y Schijn - Y Stabroek
Dubbelspoor Y Schijn - Y Stabroek; enkelspoor Y Stabroek - Noordland.
Vmax. 90 km/u Y Schijn - Y Stabroek; 60 km/u Y Stabroek - Noordland.
Goederenlijn, gedeeltelijk op de middenberm van de A12.
Er waren plannen om deze lijn door te trekken naar Nederland (Bergen-op-Zoom/Roosendaal), tot nog toe zonder gevolg.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 11A : (Antwerpen-Noord) Y Stabroek - Zandvliet

Y Stabroek (L. 11) - Y Berendrecht (L. 226) - Zandvliet

Geopend: 2 juni 1995?
Geëlektrificeerd: 2 juni 1995?
Dubbelspoor
Vmax. 60 km/u.

[terug naar boven]


L. 12 : Antwerpen-Centraal - Essen grens (Roosendaal)

Antwerpen-Centraal (niveau +1, L. 59/1) - Y Antwerpen-Oost (L. 27/1) - [Borgerhout =] Antwerpen-Oost - [Zurenborg =] Antwerpen-Schijnpoort - [Y Holland (L. 12B)] - [Stuyvenberg reizigers =] Antwerpen-Dam - [Merksem =] Antwerpen-Luchtbal - Y Luchtbal (L. 4, 25) - Antwerpen-Noorderdokken - (verbindingswissels met L. 27A) - [Antwerpen-Austruweel (vormingsstation vanaf 1906 tot ca. 1936-39)] - Ekeren - Y Sint-Mariaburg (L. 12/1) - Sint-Mariaburg - Kapellen - Kapellenbos - Heide - Kijkuit - Kalmthout - Wildert - Essen - Nederlandse grens

Geopend: 26 juni 1854 (Anvers-Rotterdam; later Grand Central Belge; in 1880 teruggekocht door de Belgische Staat).
Aanvankelijk enkelspoor; op dubbelspoor gebracht in 1881-82.
Geëlektrificeerd: 2 juni 1957
Vmax. 130 km/u.

Oorspronkelijk liep de lijn vanaf de oude 'gare de l'Est' in Antwerpen (zie L. 25) rechtstreeks noordwaarts naar Antwerpen-Dam. Deze eerste 'noord-zuid-verbinding' werd opgebroken nadat op 1 januari 1873 het oostelijke ringspoor in gebruik was genomen. Dit ringspoor werd vanaf 1890 opgehoogd, samen met het baanvak Berchem - Antwerpen (de zogeheten "Centers"). Het station Antwerpen-Oost, oorspronkelijk Borgerhout genaamd, was jarenlang (tot in 1960-70) het "internationaal station" van Antwerpen, waar de treinen Brussel - Nederland, die niet langs het Centraal station gingen, stopten. Het neogotische stationsgebouw van Antwerpen-Dam, daterend van 1892, werd in 1907 verplaatst i.v.m. de ophoging van de lijn; het is thans een beschermd monument waarin een "Centrum voor Communicatie, Informatie en Partcipatie" ondergebracht wordt i.v.m. de renovatie van de wijk "Spoor Noord".

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 12B : Antwerpen-Schijnpoort - Antwerpen-Dokken & Stapelplaatsen

Antwerpen-Schijnpoort (L. 27A) [- Y Holland (L. 12) - Antwerpen-Stuyvenberg -] Antwerpen-Dokken & Stapelplaatsen

Goederenlijn voor de bediening van het oude gedeelte van de Antwerpse haven.
Deze lijn werd in gebruik genomen in 1873, samen met het oostelijke ringspoor (zie L. 12).
De lijn vertrok uit het goederenstation Schijnpoort, kruiste de lijnen 27A en 12, bediende achtereenvolgens de werkplaats en de stelplaats van Antwerpen-Dam, het goederenstation Stuyvenberg en de goederenloods/douane-entrepot Dokken en Stapelplaatsen, en vertakte vervolgens naar de dokken in het oude gedeelte van de Antwerpse haven.

In 2001 werden de werkplaats en de stelplaats van Antwerpen-Dam opgeheven (vervangen door nieuwe stelplaats Antwerpen-Noord) en de sporen opgebroken. In het kader van stadsrenovatie werd het terrein omgevormd tot "Park Spoor Noord". Het imposante stationsgebouw "Goederenstation Dokken en Stapelplaatsen", daterend uit 1873, hoewel ontdaan van zijn spoorverbinding, bleef nog enkele jaren in gebruik als kantoorruimte, goederenloods en overlaadplaats voor B-Cargo en de pakjesdienst ABX-Logistics. In 2007 werd echter begonnen met de afbraak en einde 2008 bleef er van dit monumentale industriële erfgoed van de stad Antwerpen niets meer over. Het moest plaats ruimen voor inspiratieloze nieuwbouw...

[terug naar boven]


L. 13 : Kontich - Lier / Duffel - Lier

Kontich[-Kazernen] (L. 27) - Y Lint (L. 13/1) - [Lint] - Lier (L. 15, 16, 205)

Geopend: 23 april 1855 (Belgische staat) (samen met de lijn Lier - Herentals - Turnhout, concessie "Lierre-Turnhout", ingang concessie 19 april 1855).
De lijn werd aanvankelijk geëxploiteerd door de maatschappij Lierre-Turnhout.
Op 1 februari 1857 nam de staat de exploitatie zelf in handen.
(Met dank aan Hugo De Bot voor deze informatie)

Geëlektrificeerd: 23 maart 1982
Enkelspoor - tegenspoorseinen in de richting Kontich - Lier
Vmax. 90 km/u.

Verbindingssporen:

Nota: spoorlijnen Duffel - Lier en Lier - Oelegem

In 1914 werd een strategische spoorlijn gepland achter de buitenste fortengordel rond Antwerpen. Volgens de plannen ging het om een lijn Lillo - Brasschaat - Lier - Duffel - Boom van ongeveer 70 km lang. Deze lijn zou in september 1914 in zeer korte tijd zijn aangelegd. Het is mij echter niet duidelijk of de lijn in haar geheel effectief werd aangelegd en in welke vorm. Maar na de oorlog zijn van deze lijn in ieder geval overgebleven: (Met dank aan Ad Meeuse uit Eersel voor deze informatie. Zie ook het boek 150 jaar spoorwegen in de Kempen, uitgegeven bij Brepols in 2005).

[terug naar boven]


L. 14 : Antwerpen - Lier

Gebruikt als tabelnummer in spoorboekjes.
Op de NMBS-netkaart behoort dit traject tot lijn 15.

[terug naar boven]


L. 15 : (Antwerpen) Y Drabstraat - Y Zonhoven (Hasselt)

Y Drabstraat (L. 27) - [Krijgsbaan] - Y Aubry (L. 15/1) - [Lierse Baan] - Boechout - [Vos] - [Boshoek] - Lier (L. 13, 205) - [Lisp] - Y Nazareth (L. 16) - Kessel - Nijlen - Bouwel - Wolfstee - Y Albertkanaal (nieuw: L. 207 - oud: L. 29) - [Herentals-Kanaal] - Herentals - Y Kruisberg (L. 29) - Olen - [Larum] - Geel - [Millegem] - Mol (L. 19) - Balen - [Ingene-Immer] - Leopoldsburg (L. 17/1) - Beverlo - Beringen-Mijnen (L. 17) - Beringen - Heusden - Zolder - [Houthalen] (L. 18) - [Kolveren] - Zonhoven - [Zonhoven-Bad] - Y Zonhoven (L. 21A)

Geopend:
- Antwerpen - Lier: 6 juli 1864 (als deel van de verbinding Antwerpen - Aarschot)
- Lier - Herentals: 23 april 1855 (als deel van de verbinding Lier - Turnhout; ingang concessie 19 april 1855)
- Herentals - Mol: 27 mei 1878 (als deel van de verbinding Antwerpen - Hamont - Mönchengladbach, de zogeheten "IJzeren Rijn", zie L. 19; andere bronnen vermelden 1875 als openingsdatum van deze lijn)
- Mol - Leopoldsburg: 27 mei 1878 (als deel van de verbinding Diest - Mol)
- Leopoldsburg - Houthalen: 1 juli 1925 (deel van het 'mijnspoor')
- Houthalen - Hasselt: 20 juli 1866 (deel van de lijn Hasselt - Eindhoven, zie lijn 18)

Geëlektrificeerd:
- Antwerpen - Lier: januari 1981
- Lier - Herentals: 26 mei 1981

Dubbelspoor.
Sectie Mol - Y Zonhoven tussen 1989 en 1994 teruggebracht tot enkelspoor (met tegenspoorseinen in de richting Mol - Zonhoven), behalve de sectie Beringen-Mijnen - Zolder.
Vmax. 120 km/u.

Verbindingssporen:

Noot over de stations van Beringen en Zonhoven

[terug naar boven]


L. 16 : (Lier) Y Nazareth - Y Oost driehoek Aarschot

Y Nazareth (L. 15) - [Kloosterheide] - Berlaar - Melkouwen - Heist-op-den-Berg - [Heide-Lo] - [Mechelbaan] - [Broekmanstraat] - Booischot - Begijnendijk - [Ourodenberg] - Y Noord driehoek Aarschot (L. 16/1) - Y Oost driehoek Aarschot (L. 35)

Verbindingssporen:

Geopend: 6 juli 1864 (Antwerpen - Lier - Aarschot).
De sectie Y Noord - Y Zuid driehoek Aarschot bestond al sinds 28 februari 1863 als deel van de verbinding Leuven - Aarschot - Herentals.
De sectie Y Noord - Y Oost driehoek Aarschot wellicht aangelegd in 1865 samen met de lijn Aarschot - Diest (L. 35)?

Geëlektrificeerd: 4 januari 1981 (Lier - Aarschot); 27 september 1981 (Y Noord - Y Oost driehoek Aarschot).
Dubbelspoor. Vmax 140 km/u.

[terug naar boven]


L. 17 : Diest - Beringen-Mijnen

Diest (L. 22, 35) - [Schaffen] - [Deurne] - Tessenderlo (L. 218) [- Kwaadmechelen - Oostham - Heppen (L. 17/1) -] Beringen-Mijnen (L. 15)

Verbindingssporen:

Lijn Diest - Leopoldsburg geopend op 27 mei 1878 als onderdeel van de verbinding Tienen - Mol.
Sectie Heppen - Beringen-Mijnen geopend op 1 juli 1925, als onderdeel van het 'mijnspoor'.
Enkelspoor; sectie Heppen - Leopoldsburg dubbelspoor.

Reizigersverkeer opgeheven op 29 september 1957; op de sectie Heppen - Beringen-Mijnen was al sinds W.O. II geen reizigersverkeer meer.
De sectie Heppen - Leopoldsburg werd na de opheffing van het reizigersverkeer buiten dienst gesteld; de sectie Tessenderlo - Beringen-Mijnen in 1985; opgebroken in 1988.
Sectie Diest - Tessenderlo in dienst voor goederenverkeer; hoofdlijn, enkelspoor, Vmax. 40 km/u.
Eind november 2013 werd de lijn gedegradeerd tot industrielijn met pendelverkeer (sluiting blok 4 van Tessenderlo; buiten dienst stellen van de lichtseinen aldaar; slechts één trein tegelijk toegelaten op de lijn).

[terug naar boven]


L. 18 : Winterslag - Achel grens (Eindhoven)

Winterslag (L. 21A, 21C) [- Y West driehoek Winterslag (L. 18/2) - Zonhoven-Oost? -] [Houthalen] (L. 15) [- Helchteren - Wijchmaal - Eksel] - Neerpelt (L. 19) [- Achel - Nederlandse grens]

Geopend:
- sectie Houthalen - Nederlandse grens: 20 juli 1866 (deel van de lijn Hasselt - Eindhoven, aangelegd door de maatschappij "Liégeois-Limbourgeois", teruggekocht door de staat in 1896)
- sectie Winterslag - Houthalen: 1923 of 1925 (deel van het "mijnspoor").
Enkelspoor.

Op het baanvak Neerpelt - Achel grens was er na W.O. II geen reizigersverkeer meer.
Het werd buiten dienst gesteld in 1973 en opgebroken in 1985.

Op het baanvak Houthalen - Neerpelt werd het reizigersverkeer opgeheven op 2 juni 1957.
De lijn werd einde 1985 gesloten en opgebroken in 1988, behalve de sectie Eksel - Neerpelt (buiten dienst voor de NMBS; occasioneel bediening van militaire aansluiting in Eksel tot in 1996).
De sectie Eksel - Neerpelt werd ten slotte opgebroken in oktober 1999.

Het 'mijnspoor' Houthalen - Winterslag / Zwartberg was hoofdzakelijk bedoeld voor goederenverkeer. Toch is er na W.O. II op dit baanvak gedurende enkele jaren ook reizigersverkeer geweest. De winterspoorboekjes van 1948-49 en 1949-50 vermelden drie treinparen per dag op het traject Hamont - Neerpelt - Houthalen - Zwartberg - Waterschei: aankomst en vertrek in Waterschei omstreeks 6, 14 en 22 uur (ploegenwisseling in de mijnen). Deze reizigersdienst zou stopgezet zijn op 4 oktober 1953.
Dit baanvak werd in 1990 buiten dienst gesteld en een paar jaar later (na augustus 1992) opgebroken, behalve een klein gedeelte van de lijn vanuit Winterslag (tot km 3.6), dat tot het einde van de jaren 1990 in dienst bleef ten behoeve van een militair depot.

Het grootste gedeelte van de bedding van lijn 18 is omgevormd tot een fiets- en wandelpad.
Het stationsgebouw van Achel bestaat nog, zij het onherkenbaar verbouwd.

Verbindingsspoor:

[terug naar boven]


L. 19 : Mol - Hamont grens (Budel)

Mol (L. 15) - [Gompel] - Balen-Wezel - Balen-Werkplaatsen (L. 273) - [Lommel-Werkplaatsen] - Lommel - Overpelt-Werkplaatsen - Overpelt - Neerpelt (L. 18) - [Sint-Huibrechts-Lille] - Hamont - Nederlandse grens

Geopend: 2 juni 1879 (Grand Central Belge, vanaf 1897 Belgische Staat).
Zogeheten "IJzeren Rijn": verbinding Antwerpen - Mönchen-Gladbach.
Andere bronnen vermelden 1875 als openingsdatum van deze lijn, maar dat klopt niet; in dat jaar werd de concessie verleend.

Internationaal reizigersverkeer tussen Hamont en Budel - Weert bleef er minstens tot in 1950.
Reizigersverkeer opgeheven op 4 oktober 1953; enkel op de sectie Neerpelt - Hamont reed nog tot 1 juni 1957 een treinenpaar per dag naar en van Hasselt over L. 18 (in het winterspoorboekje 1953-1954 's ochtends twee treinen in de richting Hamont - Hasselt).
Reizigersverkeer op de sectie Mol - Neerpelt opnieuw ingevoerd op 28 mei 1978. Vanaf 6 april 2014 opnieuw reizigersverkeer tussen Neerpelt en Hamont.

Internationaal goederenverkeer over de "IJzeren Rijn" nam na W.O. I geleidelijk af. Tot in mei 1991 reed dagelijks een Huckepack-trein over de lijn; daarna bleven enkel nog de zinkertstreinen Antwerpen - Budel rijden, en tot in 2005, lokaal Nederlands goederenverkeer op het baanvak Budel - Weert. De Antwerpse haven en het Vlaamse gewest zijn vragende partij voor de heropening van de "IJzeren Rijn". In 2007 heeft de Nederlandse infrastructuurbeheerder het baanvak Budel - Weert weer opgeknapt. Vanaf 15 maart 2007 werd dit traject opnieuw in gebruik genomen voor internationaal goederenverkeer België - Duitsland via Weert - Roermond - Venlo (tot 8 internationale goederentreinparen per week).

In haar glorietijd was de lijn dubbelsporig; thans (sinds W.O. II?) enkelspoor. Kruisingsmogelijkheid in Balen-Werkplaatsen en Neerpelt. Tegenspoorseinen in de richting Mol - Neerpelt.
Vmax 120 km/u tot Neerpelt; 70 km/u op de sectie Neerpelt - Hamont grens; begin april 2014 op het baanvak Neerpelt - Hamont verhoogd tot 120 km/u ivm. de herinvoering van het reizigersverkeer.

[terug naar boven]


L. 20 : (Hasselt) Y Beverst - Lanaken grens (Maastricht)

[Y Beverst (L. 34) - Munsterbilzen - Hoelbeek - Eigenbilzen - Gellik - Lanaken - Nederlandse grens]

Geopend 1 oktober 1856 als deel van de lijn Hasselt-Maastricht (Aken-Maastrichtse Spoorwegmaatschappij).
In 1863, bij de aanleg van de verbinding Beverst - Tongeren (Liégeois-Limbourgeois, zie lijn 34) werd ook een verbindingsboog Bilzen - Munsterbilzen aangelegd. Deze boog verdween op het einde van de 19de eeuw (tussen 1889 en 1900?).
Vanaf 1867 werd de lijn Hasselt - Maastricht geëxploiteerd door de Grand Central Belge; op 1 juli 1900 werd ze genationaliseerd.

Enkelspoor.
Bij de aanleg van het Albertkanaal in 1930-1939 werd het oorspronkelijk rechte tracé tussen Eigenbilzen en Lanaken gewijzigd. Er kwam een dubbele boog en het spoor kruist sindsdien het Albertkanaal in Gellik over een Vierendeel-brug.
Reizigersverkeer opgeheven op 4 april 1954.

Lijn buiten dienst gesteld op 22 mei 1992; de internationale sectie Lanaken - Maastricht al op 26 mei 1990. De laatste internationale goederentrein was een dagelijkse kolentrein van het Duitse Merkstein naar de cokesfabriek in Zolder.

Het baanvak Lanaken - Maastricht werd opnieuw in dienst gesteld voor het goederenverkeer, oorspronkelijk t.b.v. de papierfabriek Sappi (het vroegere KNP) met vestigingen in Lanaken en Maastricht, en nadat dit bedrijf afhaakte t.b.v. een nieuwe spoorterminal in Lanaken aan het Albertkanaal ('Railport Lanaken'). Aanvang der werken 17 september 2007, afwerking van het Nederlandse gedeelte in 2009 en van het Belgische gedeelte einde 2010. Ingebruikname op 8 juni 2011, de eerste treinen reden op 8, 9 en 10 juni en op 30 september werd de terminal officieel geopend. Maar na de openingsritten hebben er nauwelijks nog treinen gereden; in 2012 en 2013 reed er geen enkele trein. Op 31 juli 2014 werden de blauwe goederenwagons voor transport van zand en grind, die in de Railport geparkeerd stonden, weggehaald door een dieselloc van Captrain.

Lanaken (KP 11.600) - Lanaken grens (Maastricht): enkelspoor, Vmax 30 km/u.

[terug naar boven]


L. 21 : Landen - Hasselt

Landen (L. 36, 127, 147) - [Attenhoven] - [Velm] - [Halmaal] - Sint-Truiden (L. 23) - [Bornedries] - [Senselberg] - [Kortenbos] - [Hendrikstraat] - Alken - [Sint-Lambrechts-Herk] - Hasselt (L. 21A, 34, 35)

Openingsdata:
- 6 oktober 1839: baanvak Landen - Sint-Truiden (Belgische Staat)
- 8 december 1847: baanvak Sint-Truiden - Hasselt ("MacKenzie Company" = Comp. de Tournai à Jurbise et de Landen à Hasselt)
(Het baanvak Sint-Truiden - Alken werd al op 12 juli 1847 in gebruik genomen en op dinsdag 13 juli 1847 werd de spoorlijn in Hasselt 'plechtig geopend', maar wegens een verzakking in de spoordijk te Sint-Lambrechts-Herk op 23 september 1846 liep de volledige afwerking van de lijn grote vertraging op en kon het volledige baanvak Sint-Truiden - Hasselt pas op 8 december 1847 in dienst worden genomen.)

In 1847 werd heel de lijn Landen - Hasselt overgedragen aan de Tournai à Jurbise, maar ze werd geëxploiteerd door de Belgische Staat.
De lijn bleef tot 1 juli 1900 in handen van de Tournai à Jurbise en werd achtereenvolgens geëxploiteerd door:
- de Belgische Staat (1847-1856);
- de Aken-Maastrichtse spoorwegmaatschappij, die ook de lijn Hasselt - Maastricht bouwde en exploiteerde (1856-1867);
- de Grand Central Belge (1867-1897);
- de Belgische Staat (1897- ).
Op 1 juli 1900 werd de lijn genationaliseerd en kwam ze volledig in handen van de Belgische Staatsspoorwegen, vanaf 1926 de NMBS.

In 1856, bij de aanleg van de lijn Hasselt-Maastricht, werd er in Hasselt een rechtstreekse verbindingsboog aangelegd tussen de lijnen naar Landen en naar Maastricht. Op deze verbindingsboog werd, aan de kruising met de Luikersteenweg, een station "Hasselt-Halte" gebouwd, voor rechtstreekse treinen die het station van Hasselt (tot 1865 een kopstation) niet aandeden. Deze verbindingsboog werd op het einde van de 19de eeuw (tussen 1889 en 1900?) opgebroken. Het stationsgebouw aan de Luikersteenweg werd onherkenbaar verbouwd tot een villa.

Op de enkelsporige lijn was er kruisingsmogelijkheid in de stations Velm, Sint-Truiden, Kortenbos en Alken. Daarnaast bleven de stopplaatsen Attenhoven, Hendrikstraat en Sint-Lambrechts-Herk bediend tot in 1957. De stopplaatsen Halmaal, Bornedries en Senselberg waren al veel eerder, voor WO II, gesloten.
Vanaf 29 september 1957 werden de stoptreinen vervangen door bussen en bleven alleen nog de stations Sint-Truiden en Alken over.

De lijn werd geëlektrificeerd op 28 mei 1960.

In Landen takte de lijn vóór het station af van lijn 36, het stationsgebouw lag tussen de beide lijnen. Deze situatie veranderde in januari 1967, toen in Landen een nieuw, meer oostelijk tracé (in koker onder L. 36 door) in dienst werd gesteld.

Enkelspoor; baanvak Alken-Hasselt in 1982 op dubbelspoor gebracht; op het enkelsporige baanvak staan thans tegenspoorseinen in de richting Landen-Alken.
Een tweede verbindingsboog in Landen, ten noorden van L. 36, is in gebruik genomen in februari 2002. Deze verbindingsboog kreeg het lijnnummer 21/1 Y Brugstraat - Y Gingelomstraat.
Vmax. 120 km/u (100 km/u tot in de jaren '80; 90 km/u vóór 1960).

[terug naar boven]


L. 21A : Hasselt - Maaseik

Hasselt (L. 21, 34, 35) - Y Noord Driehoek Hasselt (L. 35/1) - [Kuringen] - Y Zonhoven (L. 15) - Kiewit - Bokrijk - [Boksbergheide] - Y Boksbergheide (L. 21A/1, 21D) - [Winterslag =] Genk-Goederen (L. 18, 21C) - [Zwartberg (L. 18/2)] - Waterschei - As (L. 21B) [- Opoeteren-Dilsen - Rotem - Elen - Maaseik]

Baanvak Hasselt - Y Zonhoven geopend op 20 juli 1866 (deel van de lijn Hasselt - Eindhoven, zie lijn 18).
Rechtstreekse lijn Y Zonhoven - Bokrijk - Nieuwdak - Genk - Gelieren - As - Maaseik geopend op 3 maart 1874 (maatschappij "Hasselt-Maaseyck", pas in 1912 genationaliseerd).
Ringlijn langs de koolmijnen Y Boksbergheide - Winterslag - Zwartberg - Waterschei - As geopend op 1 juli 1925. (De koolmijnen hadden zelf al vanaf 1909 verbindingssporen aangelegd: Winterslag naar "Genck-Raccordement" in Boksbergheide; Zwartberg en Waterschei naar As.)
In Kuringen werd het tracé van de lijn tussen Hasselt-station en de brug over de Demer naar het westen verlegd, vermoedelijk in verband met de aanleg van de spoordriehoek (L. 35/1), de uitbreiding van het vormingsstation en de stelplaats van Hasselt en de aanleg van de 'mijnlijnen' (omstreeks 1925?)
Traject Hasselt - Waterschei dubbelspoor, rest enkelspoor.

Rechtstreekse lijn Y Boksbergheide - Genk - As buiten dienst gesteld op 6 oktober 1941 en opgebroken door de Duitse bezetter in 1943.
Reizigersverkeer opgeheven op het traject As - Maaseik op 4 oktober 1959 of enige tijd later (in het winterspoorboekje 1959-60 staat de dienstregeling nog steeds vermeld), op de ringlijn Y Boksbergheide - Winterslag - As op 29 mei 1983.
Goederenverkeer opgeheven op het traject As - Maaseik op 15 maart 1979, op het traject Winterslag - As officieel in 1988 (maar er bleven nog diensttreinen rijden met afval voor stortplaats op km 30,5 tussen As en Eisden - zeker tot in 1992).
Het traject As - Maaseik werd opgebroken in 1988 en omgevormd tot een fiets- en wandelpad.

Het traject Hasselt - Y Boksbergheide werd geëlektrificeerd in 1979 als deel van de nieuwe verbinding Hasselt - Genk (zie L. 21D). Vmax. 120 km/u.
De goederenbundel van Winterslag werd omgebouwd tot een groot goederenstation voor de bediening van de Genkse industrie; het kreeg in 1995 de naam Genk-Goederen.
Het traject Y Boksbergheide - Genk-Goederen is in dienst voor goederenverkeer en wordt in 2008 geëlektrificeerd. Elektrificatie in dienst gesteld op 1 mei 2008. Vmax. 70 km/u.
Het traject Genk-Goederen - As is buiten dienst maar voorbehouden voor toeristische exploitatie.

Verbindingsspoor:

[terug naar boven]


L. 21B : As - Eisden-Mijnen

As (L. 21A) - Eisden-Mijnen

Geopend: 1926 (de koolmijn had zelf al in 1919 een verbindingsspoor aangelegd).
Enkelspoor.
Reizigersverkeer opgeheven op 29 mei 1983.
Goederenverkeer opgeheven in 1988 (maar er bleven nog diensttreinen rijden met afval voor stortplaats op km 30,5 tussen As en Eisden - zeker tot in 1992).
Lijn buiten dienst maar voorbehouden voor toeristische exploitatie.

[terug naar boven]


L. 21C : Genk-Goederen - Bilzen

Genk-Goederen [= Winterslag] (L. 18, 21A) - Y Nieuwdak (L. 21A/1) - Y Bosdel (L. 230) - Y Termien (L. 231) - Genk-Zuid-Linkeroever - Y Kaatsbeek (L. 232) - Bilzen (L. 34)

Geopend op 15 juli 1932. Enkel voor goederenvervoer.
Enkelspoor. Vmax 60 km/u.

[terug naar boven]


L. 21D : Y Boksbergheide - Genk

Y Boksbergheide (L. 21A, 21A/1) - Genk

Geëlektrificeerd en geopend op 26 mei 1979.
Dubbelspoor. Vmax. 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 22 : Tienen - Drieslinter - Diest

Tienen (L. 36, 142) [- Grimde - Oplinter - [[Neerlinter (village) =]] Neerlinter - [[Neerlinter =]] Drieslinter (L. 23) - Budingen - Geetbets - Halen - Zelk - Webbekom -] Diest (L. 17, 35)

Geopend 27 mei 1878 als deel van de lijn Tienen - Diest - Leopoldsburg - Mol (Belgische Staat).
Enkelspoor. Het traject Tienen - Drieslinter was dubbelsporig; één spoor werd opgebroken onder de Duitse bezetting tijdens WO II.

Reizigersverkeer opgeheven op 29 september 1957 op de sectie Drieslinter - Diest en op 1 juni 1958 op de sectie Tienen - Drieslinter.

Goederenverkeer op de sectie Tienen - Halen gehandhaafd tot einde jaren 1960, op de sectie Tienen - Grimde (t.b.v. suikerfabriek Tienen en Citrique Belge) tot in 1988.

Sectie Halen - Diest opgebroken vóór augustus 1965, Grimde - Halen begin 1970, Tienen - Grimde in 1999.
Over het hele traject is thans een betonnen fietspad aangelegd. De stationsgebouwen van Grimde, Oplinter, Neerlinter (zeer mooi!), Drieslinter (onherkenbaar verbouwd tot tweewoonst, Stationsstraat 51-53) en Budingen zijn nog aanwezig, evenals wachthuisjes in Neerlinter, Drieslinter (km 12), Budingen, Geetbets (onherkenbaar verbouwd) en Zelk.

[terug naar boven]


L. 23 : Drieslinter - Sint-Truiden - Tongeren

[Drieslinter (L. 22) - Zoutleeuw - Wilderen -] Sint-Truiden (L. 21) [- Melveren - Bernissem - Ordingen - Hoepertingen - Rullingen - Borgloon - Kerniel - Jesseren - Piringen - Tongeren (Broek) - Tongeren (Brug) -] Tongeren (L. 24, 34)

Traject Drieslinter - Sint-Truiden geopend op 27 mei 1878 (samen met de lijn Tienen - Diest - Mol); traject Sint-Truiden - Tongeren op 10 september 1879 (Belgische Staat).
Enkelspoor.

Reizigersverkeer opgeheven op 29 september 1957.
In het winterspoorboekje 29/9/1957-31/5/1958 staat evenwel nog één treinenpaar vermeld, met de volgende dienstregeling:

	3150	            3199
	 x  	              x
	4.56	St-Truiden  17.56
	5.12	Borgloon    17.43
	5.17	Kerniel     17.40
	5.22	Jesseren    17.33
	5.32	Tongeren    17.25
Of deze trein effectief gereden heeft tot 31 mei 1958 weet ik niet.

Goederenverkeer op de sectie Sint-Truiden - Borgloon tot einde jaren '60, op de sectie Sint-Truiden - Ordingen tot omstreeks 1973, op de sectie Sint-Truiden - Bernissem (industrieterrein Terbiest) tot omstreeks 1988.

Opbraak van de sporen:
- Drieslinter - Sint-Truiden: begin 1970
- Ordingen - Tongeren: begin jaren '70 (vóór februari 1972)
- Bernissem - Ordingen: tussen 1972 en 1974
- Sint-Truiden - Bernissem: 1989 of 1990.

Op de bedding Drieslinter - Wilderen en op gedeelten van de bedding Sint-Truiden - Tongeren werd een fiets- en wandelpad aangelegd.
De stationsgebouwen van Wilderen (Gasthof De Statie), Hoepertingen, Jesseren en Piringen bestaan nog (omgebouwd tot woningen).

[terug naar boven]


L. 24 : (Tongeren) Y Glons - Botzelaer grens (Aachen-West)

(Tongeren (L. 23, 34) - [Vreren] - [Glons-Haut] -) Y Glons (L. 34) - [Glons (Slins)] - [Boirs] - [Roclenge] - Bassenge - [Wonck] - Visé-Haut (L. 24/2) - Y Berneau (L. 24/1) - [Berneau] - [Warsage] - [Sint-Martens-Voeren] - [Remersdaal] - [Hindel-Bas] - Montzen (L. 38, 39/1) - [Y Geulthal (L. 24A)] - [Botzelaer (L. 39)] - Duitse grens

Verbindingssporen:

Voor deze lijn werden in België al plannen gemaakt vanaf omstreeks 1900. Ze werd aangelegd tijdens de Eerste Wereldoorlog door de Duitse bezetter.
Dubbelsporige lijn zonder een enkele overweg of gelijkgrondse kruising, hellingen maximaal 1%, bogen met een straal van minimum 1200 m.
Tunnels van Glons (145 m), Wonck (1637 m, eind 20ste eeuw halverwege opengebroken ivm. krijtontginning), Veurs (twee pijpen, 2074 m, was - tot voor de aanleg van HSL 3 met de tunnel van Soumagne - de langste spoortunnel van België), Remersdaal (795 m) en Botzelaer (865 m, op de Belgisch-Duitse grens).
Viaduct van Moresnet, langste spoorbrug van België (1100 m).

Geopend voor militair verkeer op 15 februari 1917, voor reizigersverkeer op 9 oktober 1917.
Viaduct van Moresnet gebombardeerd op 11 september 1944, heropend op 2 oktober 1949.
Reizigersverkeer was er na WO II enkel nog op de sectie Visé - Montzen; het werd opgeheven op 2 juni 1957

Sinds 1973 behoort de sectie Tongeren - Y Glons administratief tot L. 34.
Sectie Tongeren - Visé geëlektrificeerd op 23 mei 1982; sectie Visé - Montzen op 26 mei 1984.
Tunnel van Botzelaer sinds 1991 uitgerust met een derde, meer centraal gelegen spoor voor buitenmaatse transporten.
Het baanvak Montzen - Duitse grens werd geëlektrificeerd in de loop van 2008. De bovenleiding werd onder spanning gezet op 16 november en de elektrificatie werd officieel in dienst genomen op 14 december 2008: 3kV gelijkstroom tot op het viaduct van Moresnet, neutrale zone, verder 15kV 16 2/3 Hz zoals in Duitsland. Het centrale spoor voor buitenmaatse transporten in de tunnel van Botzelaer werd niet geëlektrificeerd.
Dubbelspoor, Vmax. 90 km/u.
Op de sectie Montzen - Duitse grens rijden de treinen rechts en zijn de seinen rechts van het spoor geplaatst ("Duits systeem").

[terug naar boven]


L. 24A : (Montzen) Y Geulthal - grens (Y Ronheide - Aachen-Süd)

[Y Geulthal (L. 24) - Buschhausen - Duitse grens - Y Ronheide (L. 37)]

Dubbelsporige verbindingslijn aangelegd door de Duitse bezetter tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Geopend in 1917.
Na WO II op enkelspoor gebracht en reizigersverkeer opgeheven.
Tussen 1962 en 1966, tijdens de elektificatiewerken op lijn 37, werd een aantal internationale reizigerstreinen (waaronder de TEE Saphir) omgeleid via de lijnen 40, 24 en 24A.
Gesloten eind 1966, begin 1967; opgebroken vanaf 1969 en begin jaren '70.
De bedding is nog goed te volgen in het landschap. Een monumentaal overblijfsel is de betonnen brug ten oosten van het viaduct van Moresnet, waar lijn 24A onder lijn 24 door ging en waarin ook de toegangstrappen naar de halte Buschhausen nog te zien zijn.

[terug naar boven]


L. 25 : Brussel-Noord - Antwerpen

[Brussel-Groendreef /] Brussel-Noord (L. 0, 27, 36, 50, 161/2) - Schaarbeek - [Haren-Noord] - [Haren-]Buda - Vilvoorde - Eppegem - Weerde - Y Abeelstraat (L. 25N) - Mechelen - Mechelen-Nekkerspoel - Sint-Katelijne-Waver - Duffel - Kontich[-Kazernen] - Hove - Mortsel-Oude-God - Mortsel-Deurnesteenweg - Y Stadion (L. 27) - Antwerpen-Berchem - Y Lange Leemstraat (L. 27) - Antwerpen-Centraal (niveau -2) - Antwerpen-Luchtbal - Y Luchtbal (L. 4, 12)

Lijn Brussel-Groendreef - Mechelen geopend op dinsdag 5 mei 1835.
Eerste publieke spoorweg op het Europese vasteland. Voordien, vanaf 1830, waren al industriële spoorlijnen aangelegd door de steenkoolmijnen Bois-du-Luc, Grand-Hornu en Haut- et Bas-Flénu in Henegouwen.
Lijn Mechelen - Antwerpen geopend op dinsdag 3 mei 1836.

Het (eerste) station Brussel-Noord (aan het Rogierplein) werd ingehuldigd in 1846, het huidige Noordstation in 1952 samen met de Noord-Zuidverbinding; Brussel-Groendreef bleef in gebruik voor goederen- en forenzenverkeer tot 16 januari 1954.

Het eerste station in Antwerpen heette "Borgerhout" en later (vanaf 1854) "Gare de l'Est" (het spoor liep verder tot aan de "Gare Principale" aan de dokken). Met de bouw van de huidige "Middenstatie" of Centraal Station werd begonnen in 1895; de overkapping werd ingehuldigd in 1898, het stationsgebouw in 1905.

Lijn opgewaardeerd tot "expresslijn" (kruisingvrij vanaf de oostelijke sporen in Brussel-Noord tot de sporen 1-2 in Antwerpen-Centraal) en geëlektrificeerd op 5 mei 1935 (datum van de officiële inhuldiging; in december 1934 vonden reeds testritten plaats tussen Schaarbeek en Mechelen, en de volledige lijn werd in maart-april 1935 onder spanning gezet; de commerciële dienst startte op dinsdag 23 april 1935).
Van 1935 tot 1939 reden over lijn 25 alleen elektrische sneltreinen, non-stop tussen Brussel en Antwerpen of met halte in Mechelen. Vanaf 8 oktober 1939 werd ook een elektrische stoptreindienst ingevoerd.
Tunnel van Oude-God (252 m).

In de jaren 1997-2007 werd in Antwerpen de noord-zuid-tunnel aangelegd (3,8 km) en werd het station Antwerpen-Centraal vernieuwd: sporen op niveau +1 (kopstation), -1 (kopstation) en -2 (tunnel). De tunnel werd in gebruik genomen op maandag 26 maart 2007. Lijn 25 daalt nu vanaf Berchem naar niveau -2 en loopt verder door de tunnel tot aan de vertakking Luchtbal, waar ze aansluit op HSL 4.

Dubbelspoor. Vmax 160 km/u (op delen van het traject, o.m. op het baanvak Kontich - Berchem, elders 140 km/u, in de tunnel onder Antwerpen 90 km/u).

[terug naar boven]


L. 25A : (Mechelen) Y Vrouwvliet - Antwerpen-Zuid

[Y Vrouwvliet (L. 27 en 27B) - Waarloos - Kontich-Nieuwe Lei - Y L. 61 - Kontich-Molenstraat - Y fortenlijn - Wilrijk-Molenveld -] Antwerpen-Zuid (L. 52)

Lijn geopend op 4 april 1907, samen met lijn 27B uit Muizen. Het baanvak Y fortenlijn - Antwerpen-Zuid was al eerder in dienst.
Baanvak Y fortenlijn - Antwerpen-Zuid gesloten in 1937; vanaf dan reden de treinen via de fortenlijn, Hoboken en lijn 52 naar Antwerpen-Zuid.
Reizigersverkeer tot aan WO II en daarna vermoedelijk niet meer hervat.
Sectie Y Vrouwvliet - Y fortenlijn bleef na WO II nog jaren in gebruik voor goederenvervoer. In 1968 was er zelfs een heropleving van de treintrafiek naar aanleiding van een zware ontsporing in Kontich. Nadien werd de lijn buiten dienst gesteld en in 1970 opgebroken.

Grote delen van de bedding zijn hergebruikt voor autowegen (o.m. E19).
In Waarloos is een gedeelte van ongeveer 2,5 km van de bedding beschermd als natuurreservaat (moerassig gebied met bijzondere fauna en flora); er loopt een wandelpad door.
Tussen Y Vrouwvliet en de Nete is de spoorwergberm nog grotendeels aanwezig en kan bewandeld worden mits stevig schoeisel (modder!). Aan de kruising met de weg tussen Walem en Sint-Katelijne-Waver ligt nog veel puin van de voormalige brugpijlers, en van de brug over de Nete is nog één brugpijler aanwezig. (Met dank aan Peter Ceulemans voor deze informatie.)

De geschiedenis van L. 25A verdient nader onderzoek. De aanleg van de lijn werd al in 1893 gepland: kruisingsvrij en zonder overwegen, om een snel verkeer mogelijk te maken naar en van de oude Antwerpse haven en om aansluiting te geven op de Harwichboten die op de Schelde ter hoogte van Antwerpen-Zuid vertrokken (de boottreinen reden in de jaren 1920-1930 tot op de Scheldekaai). Wellicht was de lijn oorspronkelijk ook bedoeld als expresslijn Brussel-Antwerpen. Het prestigieuze stationsgebouw Antwerpen-Zuid, gepland naar aanleiding van de wereldtentoonstelling te Antwerpen in 1894 en voltooid in de jaren 1898-1902, wijst eveneens in die richting. Maar heel die infrastructuur werd uiteindelijk nauwelijks voor reizigersverkeer gebruikt en in de plaats daarvan werd L. 25, ontdubbeld door L. 27, als expresslijn heraangelegd en in 1935 geëlektrificeerd.

[terug naar boven]


L. 25N : Schaarbeek - Mechelen

Y Albertbrug (L. 36N) - Y Machelen-Zuid (L. 36C/2) - Y Machelen-Noord (L. 36C) - Y Abeelstraat (L. 25)

Nieuwe dubbelsporige lijn tussen Schaarbeek en Mechelen, grotendeels over de middenberm van de autosnelweg E19. Ter hoogte van het afrittencomplex Brucargo is er een aansluiting vanuit beide richtingen naar Brussel-Nationaal-Luchthaven en spoorlijn 36C (het zogeheten 'diaboloproject').
Aanleg begonnen in 2007.
De lijn werd officieel geopend op 7 juni 2012 en kwam in commerciële dienst vanaf 10 juni 2012.
De afwerking van het baanvak Schaarbeek - Y Machelen liep vertraging op o.m. door problemen met de bouwvergunningen.
Geëlektrificeerd dubbelspoor, Vmax 160 km/u.

[terug naar boven]


L. 26 : Schaarbeek - Halle

Schaarbeek (L. 25, 26A, 26B, 27, 28, 36, 161) - Schaarbeek-Vorming - Y Keelbeek-Noord (L. 26/1) - Y Keelbeek-Zuid (L. 36/1) - Y Harenheide (L. 36/3) - Haren[-Linde] - Bordet - Evere - Schaarbeek-Josafat (goederenstation) - Meiser - Merode - [Brussel-Cinquantenaire] - Delta - Y Etterbeek (L. 26/2) - Y Watermaal (L. 26/3) - Y Boondaal (L. 26/4) - Boondaal - Diesdelle - Sint-Job - Y Linkebeek-Halle (L. 26/5) - Moensberg - Beersel - Huizingen - [Y Buizingen (L. 26/6)] - Halle (L. 1, 94, 96, 96E, 96N)

Verbindingssporen:

Lijn gepland in 1890, aanleg begonnen in 1896.
Sectie Cinquantenaire - Etterbeek geopend in 1910, t.b.v. Tentoonstelling?
Sectie Schaarbeek - Watermaal geopend op 19 juli 1926.
Sectie Watermaal - Linkebeek geopend op 15 juli 1928.
Sectie Linkebeek - Halle geopend op 3 januari 1930.
Sectie Y Machelen - Linkebeek geëlektrificeerd op 16 januari 1950, samen met L. 27.
Sectie Linkebeek - Halle geëlektrificeerd op 28 mei 1963.

Reizigersverkeer:
Wat betreft reizigersverkeer werd deze lijn oorspronkelijk gebruikt voor doorgaande treinen vanuit Schaarbeek en Brussel-Leopoldswijk naar het zuiden van het land, zeker in de periode vóór de opening van de Noord-Zuidverbinding (oktober 1952). In de jaren '70 werden op de lijn stopplaatsen ingericht en werd er voorstadsverkeer georganiseerd. Op het baanvak Etterbeek - Halle vanaf 30 september 1973, op het baanvak Vilvoorde - Etterbeek vanaf 27 september 1976. Op NMBS-netkaarten van omstreeks 1970 staan op dat laatste traject drie stations aangeduid: Haren-Linde, Schaarbeek Josafat en Jubelpark (= Cinquantenaire). Aangezien er toen geen stoptrein-reizigersverkeer was, kunnen dat toen alleen maar goederenstations of bedieningspunten goederen geweest zijn.
De stopplaats Diesdelle (in het Frans: Vivier d'Oie) werd geopend op 9 december 2007.

Tunnels van de Cinquantenaire (onder de Tervuurse steenweg, 1716 m) en van Boondaal (onder het Terkamerenbos, 1063 m).
Dubbelspoor. Vmax 90 km/u.

N.B. Er heeft ook een tijdlang (van tijdens of na WO II tot in de jaren '50?) een rechtstreekse, korte verbindingsboog bestaan tussen Schaarbeek en Bordet.

[terug naar boven]


L. 26A : Schaarbeek - Y Haren-Noord

Schaarbeek (L. 25, 26, 26B, 27, 28, 36, 161) - Schaarbeek-Vorming - Y Haren-Noord (L. 27)

Verbindingslijn in het goederenstation van Schaarbeek.
Geëlektrificeerd enkelspoor, Vmax 40 km/u.

[terug naar boven]


L. 26B : Schaarbeek - Y Haren-Noord

Schaarbeek (L. 25, 26, 26A, 27, 28, 36, 161) - Schaarbeek-Vorming - Y Haren-Noord (L. 27)

Verbindingslijn in het goederenstation van Schaarbeek.
Geëlektrificeerd enkelspoor, Vmax 40 km/u.

[terug naar boven]


L. 27 : Brussel-Noord - Antwerpen-Centraal

Brussel-Noord (L. 0, 25, 36, 50, 161/2) - Schaarbeek (L. 25, 26, 26A, 26B, 28, 36, 161) - Y Haren-Noord (L. 26A, 26B) - [Haren-Noord reizigers =] Machelen (Brabant) - Y Machelen (L. 26/1) - Vilvoorde - Eppegem - Y Weerde (L. 27B) - Weerde - Mechelen (L. 25, 53, 53A) - Mechelen-Nekkerspoel - [Y Vrouwvliet (L. 25A)] - Y Otterbeek (L. 27B spoor A) - Y Sint-Katelijne-Waver (L. 27B spoor B) - Sint-Katelijne-Waver - Duffel - Y Duffel (L. 13/1) - Duffel - Kontich[-Kazernen] (L. 13) - Hove - Mortsel-Liersesteenweg - Y Liersesteenweg (L. 27A) - Y Drabstraat (L. 15) - Mortsel - Y Stadion (L. 25) - Y Noord Groenenhoek (L. 27/2) - Berchem - Y Zuid Berchem (L. 59/1) - Y Noord Berchem (L. 27/1) - Y Lange Leemstraat (L. 25) - Antwerpen-Centraal (niveau -1)

Verbindingssporen:

Deze ontdubbelingslijn van L. 25 Brussel - Antwerpen is in verscheidene fasen ontstaan:
- het baanvak Brussel - Vilvoorde - Muizen (zie L. 27B) - Mechelen ontstond al in 1907-1908, samen met L. 25A;
- baanvak Mechelen - Kontich: 1930;
- baanvak Kontich - Antwerpen: 1934, toen ook L. 25 vernieuwd en geëlektrificeerd werd.
L. 27 werd op haar beurt geëlektrificeerd op 11 maart 1950 (samen met de lijnen 26, 27A en 27B; het baanvak Linkebeek - Muizen werd al in dienst gesteld op 16 januari 1950); de verbinding Schaarbeek - Y Machelen op 2 oktober 1955.
Dubbelspoor, Vmax 120 km/u.

Nota over Haren-Noord

Haren-Noord was oorspronkelijk een station op lijn 25, ten zuiden van de huidige stopplaats Buda. Het stationsgebouw, dat opgericht werd in 1880, is thans verdwenen.

Toen lijn 25 in 1935 werd vernieuwd en geëlektrificeerd, reden er de eerste jaren alleen sneltreinen op lijn 25 en weken de stoptreinen uit naar lijn 27. Op lijn 27 werd toen een nieuwe stopplaats Haren-Noord ingericht. Vanaf 1939 reden er ook elektrische stoptreinen op lijn 25, die stopten in de nieuwe stopplaats Haren-Buda (sinds 1976 kortweg Buda genoemd).

In 1976, bij de invoering van een voorstadsdienst Vilvoorde - Etterbeek via lijn 26, werden vlakbij de stopplaats Haren-Noord op lijn 27 ook perrons aangelegd op lijn 26/1. Zowel de bestaande stopplaats Haren-Noord als die nieuwe stopplaats kregen toen de naam Machelen (Brabant). Die stopplaats Machelen wordt thans (2007) niet meer gebruikt voor de voorstadstreinen op lijn 26 (de perrons langs lijn 26/1 zijn trouwens afgegraven), maar wel nog occasioneel op lijn 27, wanneer de stoptreinen van lijn 25 wegens werken of incidenten omgeleid worden via lijn 27.

Haren-Noord bleef ook nog jarenlang de naam voor de goederenbundel ten westen van lijn 25, ter hoogte van het oorspronkelijke station Haren-Noord. Die goederenbundel werd bediend door een rechtstreekse spoorlijn vanuit Schaarbeek-vorming en gaf toegang tot het netwerk van industrieaansluitingen geëxploiteerd door de privémaatschappij CFI (Chemin de Fer Industriel de Haren). Er bestond dus jarenlang (van 1935 tot 1976) tegelijkertijd een goederenstation Haren-Noord en een stopplaats voor reizigers Haren-Noord. Het goederenstation en de CFI zijn thans (2007) verdwenen en de stopplaats Haren-Noord heet sinds 1976 Machelen.

[terug naar boven]


L. 27A : Y Liersesteenweg - bundel Rhodesië

Y Liersesteenweg (L. 27) - Y Krijgsbaan (L. 15/1) - [Y Deurne (L. 27A/2)] - Y Zuid Groenenhoek (L. 27/2) - Berchem - Y Oost Berchem (L. 59) - Antwerpen-Oost - Antwerpen-Schijnpoort - Antwerpen-Dam - Antwerpen-Noorderdokken - (verbindingswissels met L. 12) - Y Driehoekstraat (L. 12/1) - Y Schijn (L. 11) - Y Ekerse Dijk (L. 27C) - Y Noorderlaan (L. 220/221) - Y Leopold (L. 220/221) - Haven (bundel Rhodesië)

Verbindingssporen:

Dubbelsporige toegangslijn tot het goederenstation Antwerpen-Noord en de Antwerpse haven, aangelegd in de jaren 1926-1939.
Geëlektrificeerd op 11 maart 1950, Vmax 90 km/u.

[terug naar boven]


L. 27B : Y Weerde - Muizen - Y Otterbeek / Y St-Katelijne-Waver

Y Weerde (L. 27) - Hofstade[-Strand] - Y Prinsenhoek (L. 27B/1) - Muizen - Y Muizen (L. 53A) - Mechelen-Nekkerspoel - [Y Vrouwvliet (L. 25A)] - Y Otterbeek (spoor A: L. 27) / Y Sint-Katelijne-Waver (spoor B: L. 27)

Verbindingssporen:

Lijn aangelegd in 1907 samen met L. 25A;
Werd een onderdeel van de goederenlijn Charleroi - Brussel - Antwerpen via de lijnen 26 en 27.
Dubbelspoor, geëlektrificeerd in 1950, Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 27C : Y Ekerse Dijk - Antwerpen-Noord Blok 10

Y Ekerse Dijk (L. 27A) - Y Muisbroek (L. 27A/1) - Y Oorderen (L. 27C/1, 224) - Y Kruiske (L. 222) - Y Lillo (L. 224, 226) - Antwerpen-Noord Blok 10

Verbindingssporen:

Deel van de goederenlijnen in Antwerpen-Noord.
Geëlektrificeerd dubbelspoor, Vmax 40 km/u.

[terug naar boven]


L. 27D : Brussel-Noord - Schaarbeek

Brussel-Noord - Schaarbeek (B.2E) [NOS]
Geëlektrificeerd.

[terug naar boven]


L. 27E : Schaarbeek

Y Groep G - Schaarbeek (B.2E)
Geëlektrificeerd.

[terug naar boven]


L. 27F : Schaarbeek

Schaarbeek - Schaarbeek (B.2E) [ZOS]
Geëlektrificeerd.

[terug naar boven]


L. 28 : Schaarbeek - Y Laken - Brussel-Zuid

Schaarbeek (L. 25, 26, 26A, 26B, 27, 36, 161) - Y Zennebrug (L. 50, 161/1) - [Koninklijk station] - [Laken] - Y Laken (L. 50) - Y Pannenhuis (L. 28/1, 28A) - [Pannenhuis = Brussel-Noord-West] - Simonis [= Koekelberg] - Brussel-West - [Kuregem] - Y Kuregem (L. 28/2, 28/3) - Brussel-Zuid (L. 0, 50A, 96, 96A, 96B, 96C, 124)

Verbindingssporen:

Al in de eerste helft van de 19de eeuw werd er een verbindingsspoor aangelegd tussen het station Brussel-Groendreef en de lijn die vanuit Brussel-Bogaarden zuidwaarts liep. Deze spoorlijn, die de westelijke ringlanen van Brussel-stad volgde, werd ingehuldigd op 26 september 1841. Ze bleef in dienst tot 5 juni 1871, de datum waarop het huidige westelijke ringspoor, L. 28, werd ingehuldigd.

De dubbelsporige lijn 28 werd geëlektrificeerd op 2 oktober 1955.
Vmax 90 km/u.

Reizigersverkeer: reizigerstreinen die de tussenstations op lijn 28 bedienden hebben gereden tot en met 1 juni 1984 (enkel in de spits). Nadien werd de lijn gebruikt voor sommige doorgaande reizigerstreinen naar Dendermonde en als omleidingslijn bij werken of incidenten. De stations Simonis en Brussel-West werden heropend in december 2009 in het kader van het toekomstige GEN rond Brussel. Vanaf 14 december 2009 stoppen er CR-treinen naar Dendermonde.

[terug naar boven]


L. 28A : Y Pannenhuis - Brussel-Thurn en Taxis

Y Pannenhuis (L. 28) - Brussel-Thurn en Taxis

Lijn aangelegd in de jaren 1902-1907, samen met de uitbouw van de "gare maritime" of het station Thurn en Taxis: goederenstation en douanedepot aan het zeekanaal Brussel - Willebroek.
Aansluiting in dienst gesteld op 1 mei 1905 (bron: Op de baan nr. 122 p. 57).
In de jaren 1906-1914 is er op de lijn ook reizigersverkeer geweest: er reden arbeiderstreinen naar Brussel TT.
Lijn geëlektrificeerd op 13 januari 1958.
Het goederenstation Brussel TT werd in 1994 gesloten, maar tot in 2000 werd er nog een terminal voor gecombineerd vervoer bediend.
Lijn buiten dienst gesteld in 2000.
Er zijn vage plannen geweest om ooit een spoorwegmuseum in te richten in een deel van het monumentale goederenstation van Thurn en Taxis, maar die zijn zonder gevolg gebleven.

[terug naar boven]


L. 29 : Aarschot - Weelde grens (Tilburg)

Y Noord driehoek Aarschot (L. 16, 16/1) [- Ramsel - Westmeerbeek - Hulshout - Heultje - Noorderwijk-Morkhoven - Schravenhage] - Y Wolfstee (L. 207) - Y Albertkanaal (L. 15) (- Herentals -) Y Kruisberg (L. 15) - [Lichtaart] - Tielen - Turnhout [- Weelde-Merksplas - Weelde-Baarle-Nassau-grens = Nederlandse grens]

Openingsdata:
- Aarschot - Herentals: 2 maart 1863 (als deel van de verbinding Leuven - Herentals, 'Nord de la Belgique', ingang concessie 28 februari 1863)
- Herentals - Turnhout: 23 april 1855 (als deel van de verbinding Lier - Turnhout, ingang concessie 19 april 1855)
- Turnhout - Weelde grens: 1 oktober 1867 (Grand Central Belge).

Bij de aanleg van het Albertkanaal (1930) werd het tracé tussen Schravenhage en Herentals gewijzigd en naar het westen verlegd.

Reizigersverkeer opgeheven op de sectie Turnhout - Weelde grens op 7 oktober 1934; op de sectie Aarschot - Turnhout in 1957 beperkt tot twee treinenparen per dag; volledige opheffing op 31 mei 1959 (of op een datum tussen 31 mei en 4 oktober 1959: in het zomerspoorboekje van 1959 staat de dienstregeling nog steeds vermeld).
Tussen Herentals en Turnhout bleven wel speciale reizigerstreinen rijden, o.m. een wekelijkse trein voor militairen.
Reizigersverkeer heringevoerd op de sectie Herentals - Turnhout op maandag 28 september 1970.
Sectie Herentals - Turnhout geëlektrificeerd op 28 mei 1984.

Goederenverkeer einde 1986 stopgezet tussen Aarschot en Westmeerbeek, medio 1987 tussen Westmeerbeek en Noorderwijk-Morkhoven. Het baanvak Aarschot - Noorderwijk-Morkhoven werd opgebroken in de loop van 1988. Op de bedding werd een fiets- en wandelpad aangelegd.

Sectie Noorderwijk-Morkhoven - Y Wolfstee bleef in dienst ten behoeve van de spooraansluiting naar het Britse militaire domein van Olen; buiten dienst gesteld in 1999 en nadien opgebroken. Ook op dit baanvak en op de militaire aansluiting werden fiets- en wandelpaden aangelegd, die deel uitmaken van het fietspadennetwerk van de provincie Antwerpen. In het station van Noorderwijk-Morkhoven zijn de goederenkoer, het laadperron en enkele honderden meter rails nog blijven liggen. Deze rails lagen er nog steeds op 1 april 2007. Ook in Heultje liggen nog rails van een industrieaansluiting, met weegbrug en bijhorend gebouwtje (eveneens waarneming 1 april 2007, met dank aan Pieter Links voor deze info).

Sectie Y Wolfstee - Herentals in dienst voor bediening industrielijn 207. Enkelspoor, vereenvoudigde exploitatie, Vmax. 40 km/u. In 2012-2013 werd een rechtstreekse verbinding vanaf L. 15 naar L. 207 aangelegd, die L. 29 kruist. In juli 2013 waren beide toegangen naar L. 207 operationeel en beseind (waarneming 19/07/2013).

Sectie Herentals - Turnhout in dienst voor reizigersverkeer. Enkelspoor, geëlektrificeerd, Vmax. 120 km/u.
In 2007 werd in Tielen een tweede spoor aangelegd zodat de treinen er kunnen kruisen (in dienst vanaf 9 december 2007).

Sectie Weelde-grens - Tilburg buiten dienst gesteld op 1 juni 1973; sectie Turnhout - Weelde in 1977. Van 1974 tot 1981 reed er op het Nederlandse traject een toeristische stoomtrein (SSTT: Stichting Stoomtrein Tilburg - Turnhout) o.m. met ex-NS-stoomloc 3737.
Lijn thans opgebroken (1985; brug over het kanaal in Turnhout afgebroken in 1986). Over de bedding loopt sinds 1990 een internationaal fiets- en wandelpad (het 'Bels Lijntje'), tot in Tilburg.

[terug naar boven]


L. 30 : Zichem - Scherpenheuvel

Zichem (L. 35) [- Scherpenheuvel]

De concessie voor deze lijn werd in 1892 toegewezen aan de Nationale Maatschappij voor Buurtspoorwegen, die de normaalsporige lijn en het stationsgebouw van Scherpenheuvel (kopstation, dwars op de sporen) bouwde. De lijn werd echter vanaf het begin geëxploiteerd door de spoorwegmaatschappij Grand Central Belge, die de bouw onder die voorwaarde mee had gefinancierd.
Geopend: 22 januari 1894 (Grand Central Belge, overgenomen door de Belgische Staat op 1 juli 1898). Enkelspoor.
Reizigersverkeer opgeheven op 29 september 1957. Daarna reden occasioneel nog tot in 1972 speciale treinen voor bedevaarders.
Lijn buiten dienst gesteld in 1972. Beslissing tot opbreken werd genomen in 1974 en uitgevoerd in 1975 of later.
Op de bedding is een wandelpad in grind aangelegd, enkel onderbroken tussen de Steenweg op Diest en de Bredeveldstraat, waar de bedding werd geprivatiseerd.
Het stationsgebouw van Scherpenheuvel bestaat nog steeds en herbergt jeugdclub 't Boemelke en een 'werkwinkel' van de VDAB. Het voormalige sporenemplacement is omgevormd tot parkeerterrein en gemeentelijk magazijn.

[terug naar boven]


L. 31 : Liers - Ans

Liers (L. 34) [- Rocourt-Clinique - Rocourt - Alleur - Ans-Est (L. 32) -] Ans (L. 32, 36, 36B)

Geopend op 25 juni 1864, samen met de sectie Glons - Liers van L. 34 (Liégeois-Limbourgeois).
Oorspronkelijk enkelspoor; in het begin van de twintigste eeuw op dubbelspoor gebracht.
Reizigersverkeer opgeheven op 6 oktober 1941.
Druk gebruikt voor goederenverkeer na WO II tot in 1950, omdat de lijnen Voroux - Kinkempois en Tongeren - Visé - Montzen toen onbruikbaar waren.
In 1956 weer op enkelspoor gebracht.
Reizigersverkeer heringevoerd op 30 september 1973, in het kader van ambitieuze plannen voor voorstadsverkeer rond Luik.
Lijn geëlektrificeerd op 30 mei 1976.
Maar het voorstadsverkeer kende geen succes; het reizigersvervoer werd weer opgeheven en de lijn gedeselektrificeerd op 3 juni 1984.

De sectie Rocourt - Ans werd in de jaren 1990 (1996?) opgebroken en de ingraving tussen Ans en Ans-Est werd volledig opgevuld.
De sectie Liers - Rocourt werd toen buiten dienst gesteld voor de NMBS en werd enkel nog sporadisch gebruikt voor militair verkeer (arsenaal van Rocourt).
Op de (dubbelsporige) bedding en naast het spoor Liers - Rocourt werd in 2006 een Ravel-fietspad aangelegd.
In septemer 2007 werd ook de sectie Liers - Rocourt uit de inventaris van Infrabel geschrapt en de aansluiting met L. 34 in Liers opgebroken (waarneming 03/01/2008).
In maart 2008 was de hele lijn opgebroken, behalve de aansluitsporen van het arsenaal van Rocourt.

[terug naar boven]


L. 32 : Ans - Flémalle-Haute

[Ans-Est (L. 31) /] Ans (L. 31, 36, 36B) [- Ans-Plateau (L. 33A=32B=213) - Y Glain (L. 33=32A=212) - Glain-Ans - Saint-Nicolas (aansluiting steenkoolmijnen Espérance en Bonne-Fortune) - Horloz (gare privée) - Jemeppe-État] - Flémalle-Grande (L. 125) - Flémalle-Haute (L. 125, 125A)

Geopend: 3 februari 1868 (Liégeois-Limbourgeois).
Op deze enkelsporige lijn werd nooit een commerciële reizigersdienst georganiseerd. De lijn functioneerde hoofdzakelijk ten behoeve van de verschillende steenkoolmijnen die erop waren aangesloten. Vóór 1940 reden er wel speciale reizigerstreinen voor mijnwerkers tussen Ans en Gosson (L. 33/32A).

Vertakkingen:
- L. 33 (later L. 32A, later industrielijn 212): Y Glain - Glain-Montegnée - koolmijnen Espérance en Gosson
- L. 33A (later L. 32B, later industrielijn 213): Ans-Plateau - koolmijnen Bonne Fortune en Bonnier.

In 1930 werd een rechtstreekse verbinding Ans - Ans-Plateau aangelegd, met de bedoeling de "Liégeois-Limbourgeois"-installaties van Ans-Est buiten dienst te stellen. De brug over L. 36 en de rechtstreekse verbinding Ans-Est - Ans-Plateau werden in 1955 afgebroken.
Na WO II werd de sectie Saint-Nicolas - Jemeppe-État buiten dienst gesteld en in 1955 opgebroken. Het overblijvende gedeelte van de lijnen 32, 32A en 32B werd gedeclasseerd tot industrielijnen 210, 212 en 213.

De lijnen zijn thans volledig buiten dienst en grotendeels opgebroken in het midden van de jaren '90; hier en daar zijn nog rails aanwezig, ook dienstgebouwen en andere restanten zijn nog in het landschap aanwezig, evenals overblijfsels van de steenkolennijverheid.
De bedding tussen Flémalle-Grande en Jemeppe is in de jaren 1960 hergebruikt voor de heraanleg van L. 125 (afschaffen van overwegen en elektrificatie).

[terug naar boven]


L. 32A, 32B, 33, 33A

Zie de vertakkingen van L. 32.

[terug naar boven]


L. 34 : Hasselt - Tongeren - Liège-Guillemins

Hasselt (L. 21, 21A, 35) - [Godsheide] - Diepenbeek - [Beverst] - [Y Beverst (L. 20)] - Bilzen (L. 21C) - [Hoeselt] - [Alt-Hoeselt] - ['s-Herenelderen] - Tongeren (L. 23, 24) [- Nerem -] Y Glons (L. 24) - Glons[-Bas] - [Villers-Juprelle] - Liers (L. 31) - Milmort - [Milmort-Charbonnage] - [La Préalle] - Herstal - [Jolivet] - [Liège-Vivegnis] - Liège-Palais - Liège-Jonfosse - Liège-Guillemins (L. 36, 37, 125)

Openingsdata:
- sectie Hasselt - Y Beverst: 1 oktober 1856 als deel van de verbinding Hasselt - Maastricht (zie lijn 20)
- sectie Y Beverst - Tongeren: 9 november 1863 (Liégeois-Limbourgeois)
- sectie Tongeren - Glons: 10 maart 1864 (Liégeois-Limbourgeois)
- sectie Glons - Liers, samen met L. 31 Liers - Ans: 25 juni 1864 (Liégeois-Limbourgeois)
- sectie Liers - Vivegnis: 1 mei 1865 (Liégeois-Limbourgeois)
- sectie Vivegnis - Guillemins: 1 september 1877 (Belgische Staat)
Tunnels onder Pierreuse (848 m), Saint-Martin (800 m) en Saint-Gilles (892 m).

Sinds WO I kruisten in Glons de lijnen 24 en 34 elkaar met een brug, zonder verbinding tussen de beide lijnen (stations Glons-Haut en Glons-Bas). In 1973 werd een verbindingsbocht in gebruik genomen tussen de hooggelegen L. 24 en de laaggelegen L. 34, waarna het lijngedeelte Tongeren - Nerem - Glons van L. 34 buiten gebruik gesteld en opgebroken werd. Op de bedding is thans een fiets- en wandelpad aangelegd, tenminste op het grondgebied van het Vlaamse Gewest; het laatste stukje op Waals grondgebied werd opgevuld en geïntegreerd in de aanpalende weide. Het lijngedeelte Tongeren - Vreren - Y Glons van L. 24 werd vervolgens administratief overgeheveld naar L. 34.

Sectie Liers - Guillemins geëlektrificeerd op 30 mei 1976; sectie Hasselt - Liers op 23 mei 1982. Voorafgaand aan de elektrificatie werd het tracé tussen Hasselt en Godsheide iets meer zuidwaarts verlegd en opgehoogd.
Dubbelspoor; sectie Glons - Liers op enkelspoor gebracht voor de elektrificatie in 1982. Vmax. 120 km/u (Hasselt - Y Glons) en 90 km/u (Y Glons - Guillemins).

De kilometeraanduiding van de lijnen 34 en 35 is opgesteld in omgekeerde richting (Liège -> Leuven).

[terug naar boven]


L. 35 : Leuven - Aarschot - Hasselt

Leuven (L. 36, 53, 139) - Y Holsbeek (L. 35/2, 53/1) - [Holsbeek] - [Putkapel] - [Rotselaar] - Wezemaal - [Gelrode] - Aarschot - Y Zuid driehoek Aarschot (L. 16/1) - Y Oost driehoek Aarschot (L. 16) - Langdorp - Testelt - Zichem (L. 30) - Diest (L. 17, 22) - [Zelem] - [Linkhout] - Schulen - [Spalbeek] - [Kermt-Dorp] - [Kermt-Statie] - Y West driehoek Hasselt (L. 35/1) - Hasselt (L. 21, 21A, 34)

Verbindingssporen:

Openingsdata:
- Leuven - Aarschot: 2 maart 1863 (deel van de verbinding Leuven - Herentals: Nord de la Belgique, ingang concessie 28 februari 1863, later Grand Central Belge)
- Aarschot - Diest: 1 februari 1865 (Grand Central Belge)
- Diest - Hasselt: 1 juli 1865 (Grand Central Belge)

Sectie Leuven - Aarschot geëlektrificeerd op 4 januari 1981; sectie Aarschot - Hasselt op 27 september 1981.
Dubbelspoor. Vmax. 120 km/u (Leuven - Aarschot) en 140 km/u (Aarschot - Hasselt).

De kilometeraanduiding van de lijnen 34 en 35 is opgesteld in omgekeerde richting (Liège -> Leuven).

[terug naar boven]


L. 36 : Brussel-Noord - Liège-Guillemins

Brussel-Noord (L. 0, 25, 27, 36N, 50, 161/2) - Schaarbeek (L. 25, 26, 26A, 26B, 27, 28, 36N, 161) - Haren-Zuid - Y Diegem-West (L. 36/3) - Y Diegem-Oost (L. 36/1) - Diegem - Zaventem - Y Zaventem (L. 36C) - Y Nossegem (L. 36C/1) - Nossegem - Kortenberg - Erps-Kwerps - [Beisem] - Veltem - Herent - [Wilsele] - Y Wilsele (L. 35/2) - Leuven (L. 2, 35, 36/2, 36N, 53, 139) - Y Molenbeek (L. 36/2) - [Korbeek-Lo] - [Lovenjoel] - Vertrijk - [Roosbeek] - [Kumtich] - Tienen (L. 22, 142) - Ezemaal - Neerwinden - Landen (L. 21, 127, 147) - [Gingelom] - [Jeuk-Rosoux] - [Corswarem] - Waremme - Bleret - Remicourt - Momalle - Fexhe-le-Haut-Clocher (L. 36B) - Voroux[-Goreux] (L. 36A) - Bierset[-Awans] - Ans (L. 2, 31, 32, 36B) - [Montegnée] - [Liège-Haut-Pré] - Liège-Guillemins (L. 34, 37, 125)

Verbindingssporen:

Openingsdata:
- Sectie Leuven - Tienen geopend op 21 september 1837.
Tunnel van Kumtich (925 m), eerste spoorwegtunnel in België, tijdens het graven van een tweede koker ingestort op 21 januari 1845 en nadien vervangen door een uitgraving.
- Sectie Tienen - Ans geopend op 2 april 1838.
- Sectie Ans - Liège-Guillemins geopend op 1 mei 1842.
Hellende vlakken van Ans: helling van 3%. Oorspronkelijk kabelspoor aangedreven door vaste stoommachines in Haut-Pré. Dit systeem functioneerde voor alle treinen tot in 1866, voor de goederentreinen tot in 1872.
- Sectie Brussel - Leuven geopend op 15 december 1866 (Belgische staat).

Sectie Brussel - Leuven geëlektrificeerd op 17 oktober 1954; sectie Leuven - Luik op 1 oktober 1955.
Dubbelspoor; derde spoor tussen Schaarbeek en Y Zaventem sinds 1981. In de jaren 2000-2006 werd het traject Brussel - Leuven op vier sporen gebracht (zie lijn 36N).
Vmax 140 km/h (160 km/u op het baanvak Brussel - Leuven sinds de vernieuwing in de jaren 2000-2006).

[terug naar boven]


L. 36A : Y Voroux - Kinkempois

Y Voroux (L. 36B, thans L. 36) - Kinkempois (L. 37/1, 125A, 125B, 125C)

De Belgische staat begon al in 1920 met de aanleg van deze lijn, die moest dienen om goederentreinen weg te houden van de hellende vlakken van Ans. De voltooiing liet echter op zich wachten, onder meer vanwege de grote economische crisis van 1929. Toen op 31 augustus 1939 een blikseminslag de - wegens oorlogsdreiging ondermijnde - brug van Val-Benoît vernielde en alle spoorverkeer tussen Luik Guillemins en Kinkempois onmogelijk maakte, werd de lijn in recordtempo afgewerkt en geopend voor goederenverkeer op 15 september 1939, voor omgeleide reizigerstreinen op 18 september 1939.
Tunnels van Bierset (59 m), Hollogne (720 m), Corbeau (374 m), Horloz (132 m) en Sclessin (360 m).
Viaducten van Tilleur (metaal, 220 m lang, 22 m hoog) en van Renory (ongewapend beton, 9 bogen van 61,40 m en een van 34 m, 20 m hoog).
Geëlektrificeerd op 15 december 1956.
Dubbelspoor. Vmax 70 km/h.

[terug naar boven]


L. 36B : Fexhe-le-Haut-Clocher - Ans

Fexhe-le-Haut-Clocher (L. 36) - Voroux - Y Voroux (L. 36A) - Bierset[-Awans] - Ans (L. 31, 32, 36)

'Trage' dubbelsporige parallellijn naast L. 36, vermoedelijk aangelegd tussen de twee wereldoorlogen, in verband met L. 36A en het vormingsstation van Voroux.
Geëlektrificeerd in 1955-1956, samen met de lijnen 36 en 36A.
Buiten dienst gesteld en opgebroken in 1999, waarna de vernieuwde lijn 36 op de bedding van 36B werd gelegd. Op de oude bedding van L. 36 komt HSL 2.

[terug naar boven]


L. 36C : Y Zaventem - Brussel-Nationaal-Luchthaven - Y Machelen

Y Zaventem (L. 36) - Y Luchthaven (L. 36C/1) - [Melsbroek /] Brussel-Nationaal-Luchthaven - Y Brucargo (L. 36C/2) - Y Machelen-Noord (L. 25N)

De spoorlijn tussen Zaventem en het vliegveld van Melsbroek werd aangelegd door de Duitse bezetter in 1943.
Commerciële reizigersdienst Brussel-Centraal - Melsbroek geopend op 15 mei 1955 door de NMBS in samenwerking met Sabena.
In 1958 werd het nieuwe luchthavengebouw van Zaventem in dienst genomen en werd het laatste gedeelte van de spoorlijn omgeleid naar "Brussel-Nationaal-Luchthaven".
Geëlektrificeerd op 1 maart 1971.
Nieuw station Brussel-Nationaal-Luchthaven en nieuw ondergronds eindtraject van de lijn geopend op 1 mei 1998.
Dubbelspoor. Vmax 60 km/h.

In het kader van het 'diaboloproject' werd de spoorlijn ondergronds doorgetrokken naar het noorden en via de nieuwe lijn 25N verbonden met Mechelen en Brussel. De werken begonnen in 2007 en de verbinding werd officieel geopend op 7 juni 2012 en commercieel in dienst genomen vanaf 10 juni 2012.
Geëlektrificeerd dubbelspoor, Vmax 90 km/h.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]

L. 36N : Brussel-Noord - Leuven

Brussel-Noord (L. 0, 25, 27, 36, 50, 161/2) - Schaarbeek (L. 25, 26, 26A, 26B, 27, 28, 36, 161) - Y Albertbrug (L. 25N) - Leuven (L. 2, 35, 36/2, 36, 53, 139)

Lijn 36 werd in de jaren 2000-2006 tussen Schaarbeek en Leuven volledig vernieuwd en op vier sporen gebracht. De twee centraal gelegen sporen vormen lijn 36N, waarop HST's en binnenlandse IC's tegen 200 km/u zullen kunnen rijden (voorlopig 160 km/u). Tussen Herent en Leuven volgt lijn 36N een nieuw traject, met een viaduct over het kanaal Mechelen-Leuven en de Dijle heen. De lijn loopt over de sporen 2 en 3 door het station van Leuven, om voorbij het station over te gaan in HSL 2. Dit nieuwe traject werd in gebruik genomen op 16 juni 2003. Ook in Schaarbeek werd een nieuw viaduct gebouwd, over de sporen van de lijnen 25 en 27 heen. Lijn 36N werd in haar geheel in gebruik genomen in december 2006.
Geëlektrificeerd dubbelspoor, Vmax 200 km/h voor treinen met toegelaten materieel, rijdend onder ETCS1; voor andere treinen 160 km/h.

[terug naar boven]


L. 37 : Liège-Guillemins - Hergenrath grens (Aachen)

Liège-Guillemins (L. 34, 36, 125) - Y Val-Benoît (L. 37/2, 40, 125A, 125C) - Y Aguesses (L. 37/1, 37/2, 40/1) - Angleur (L. 43) - Chênée (L. 3, 38) - [Henne-Chèvremont] - [Chaudfontaine] - [La Brouck] - Trooz - Olne (geen stopplaats, wel goederenstation en uitwijkspoor) - Fraipont - Nessonvaux - [Goffontaine] - [Cornesse] - Pepinster (L. 44) - [Ensival] - [Y Herve (L. 38A)] - [Y Gérardchamps - Verviers-Ouest /] Verviers-Central [/ Verviers-Ouest - Y Chic-Chac] - Verviers-Palais - [Verviers-Est] - [Nasproué] - Dolhain-Gileppe - [Dolhain-Vicinal] - [Welkenraedt-Ouest (L. 39)] - Welkenraedt (L. 39, 49) - [Herbesthal] (L. 49) - [Astenet] - Y Hammerbrücke (L. 3) - Hergenrath - Duitse grens - [Y Ronheide (L. 24A)]

Verbindingssporen:

Openingsdata (Belgische Staat):
- Liège - Chênée: 16 oktober 1842
- Chênée - Chaudfontaine: 2 juli 1843
- Chaudfontaine - Verviers-Ouest: 17 juli 1843
- Verviers-Ouest - Duitse grens: 13-24 oktober 1843

Tunnels van Hauster (281 m), Chaudfontaine (100 m), Trooz (120 m), Fraipont (262 m), Nessonvaux (192 m), Halinsart (634 m), Becoën (176 m), Pepinster (212 m), Ensival (380 m), Chic-Chac (388 m), Justitiepaleis en Trou-du-Pont (152 en 151 m, verbonden door overdekte galerij van 201 m), Chantoir (169 m), Nasproué (195 m), Vieille Foulerie (167 m), Dolhain (50 m) [in 2012 vervangen door overdekte sleuf 'tunnel de la Moutarde', 446 m] en Ruyff (63 m). Viaduct van Dolhain (200 m lang, 18 m hoog). Hammerbrücke.

Het eerste station van Verviers, oorspronkelijk Verviers-Léopold en later Verviers-Ouest genoemd, was een kopstation. Op 15 maart 1867 werd een verbindingsboog (langs de Rue d'Ensival) in gebruik genomen zodat het kopmaken vermeden kon worden. De rechtstreekse lijn tussen Y Gérardchamps en Y Chic-Chac, met een voorlopig station Verviers-Central (in de volksmond Verviers-Matadi, waarschijnlijk wegens de 'koloniale' stijl van het gebouwtje), werd geopend in 1918-1920. Het huidige station Verviers-Central werd ingehuldigd in 1930. Verviers-Ouest bleef in gebruik als goederenstation, ook 'Verviers-Entrepôt' genoemd, toegankelijk zowel vanaf Y Chic-Chac (tot einde jaren 1950) als vanaf Y Gérardchamps (tot omstreeks 1963). Nadien enkel nog via de heraangelegde oostelijke vertakking Y Chic-Chac (lijn 37/3). Het stationsgebouw Verviers-Ouest werd omstreeks 1960-1970 afgebroken. Het stapelhuis Verviers-Entrepôt bestaat nog steeds. De spoorlijn 37/3 werd begin jaren 1990 opgebroken.

Voor W.O. I lag de Belgisch-Duitse grens tussen Welkenraedt en Herbesthal. Na W.O. I werd het traject Herbesthal - Hergenrath grens Belgisch grondgebied.

Elektrificatiewerken van 1960 tot 1966, tijdens dewelke de internationale treinen omgeleid werden via de lijnen 40, 24 en 39 of 24A en de meeste binnenlandse treinen vervangen werden door bussen. Elektrificatie ingehuldigd op 17 en 18 mei 1966.
Dubbelspoor, Vmax 120 km/h (140 op het baanvak Welkenraedt - grens).

Het station Hergenrath werd op 2 juni 1957 voor reizigersverkeer gesloten en het stationsgebouw werd in 1976 afgebroken. De stopplaats Hergenrath werd heropend op 9 december 2007.

Ter hoogte van Dolhain was het gesteente van de 'colline de la Moutarde' erg onstabiel geworden en moest de maximumsnelheid in 2005 beperkt worden tot 40 km/u. Uiteindelijk besliste men de lijn recht te trekken en de tunnel van Dolhain te vervangen door een nieuwe, overdekte sleuf van 446 m. De werken gingen van start in 2008 en de stopplaats Dolhain-Gileppe werd verplaatst naar een nieuwe locatie ongeveer 1 km verder in de richting van Welkenraedt, bijna exact op de plaats waar het vroegere station Dolhain-Vicinal (opgeheven in 1923 of 1926) zich bevond. De nieuwe stopplaats werd geopend op 11 december 2011. Het nieuwe traject werd op 24 januari 2012 in gebruik genomen.

[terug naar boven]


L. 38 : Chênée - Plombières

Chênée (L. 37) [- Vaux-sous-Chèvremont - Bois de Breux - Beyne - Fléron - Retinne - Micheroux - Y Micheroux (L. 38B) - Melen - Herve - Battice (L. 38A) - Thimister-Clermont - Blockhouse - Froidthier - Aubel - Merckhof - Hombourg - Y Hombourg (L. 38/1) - Hindel-Haut - Bleyberg = Plombières (L. 39)]

Verbindingssporen:

Openingsdata:
- Chênée - Micheroux: 15 juli 1872.
- Micheroux - Herve: 10 november 1873.
- Herve - Battice: 25 januari 1875.
- Battice - Aubel: 22 september 1881.
- Aubel - Bleyberg, met tunnel van Hombourg (134 m.): 2 oktober 1895.
Tijdens WO I, na aanleg van L. 24 Tongeren - Montzen - Aachen, opening van de verbindingsboog Y Hombourg - Montzen in 1917. L. 38 liep nu over een brug boven L. 24 en 38/1, en op dat punt ontstond station Hindel met twee niveaus: "Haut" en "Bas".
Van 1924 tot in WO II was de sectie Chênée - Micheroux dubbelsporig.
In 1940 werd de tunnel van Hombourg vernield en vervangen door een open sleuf.

Sectie Y Hombourg - Plombières (Franse naam van Bleyberg na WO I) gesloten op 18 mei 1952 en nadien opgebroken
Lijn 38 is vanaf dan de naam voor de verbinding Chênée - Montzen.
Reizigersverkeer opgeheven op 2 juni 1957.
Sectie Battice - Montzen buiten dienst gesteld op 2 juni 1957.
Sectie Chênée - Battice buiten dienst gesteld na 1983.
Lijn opgebroken en thans grotendeels fiets- en wandelpad.
Station Hombourg thans privé-eigendom van een particulier, die het, samen met een paar km spoor, inricht als een soort spoorwegmuseum.

[terug naar boven]


L. 38A : Battice - Verviers

[Battice (L. 38) - Chaîneux - Dison - Lambermont - Y Herve] (L. 37) - Verviers

Sectie Battice - Dison geopend op 5 juli 1879; Dison - Verviers-Ouest op 1 december 1879.
Tunnels van Battice (37 m), Dison of 'Sacré Coeur' (113 m), de la Pisseroule (72m) en Hodimont (426 m). Verscheidene viaducten.
In Dison was er een aansluitspoor naar de 'Conditionnement Public de Verviers' (huisvuilverwerking), in spoorwegtaal 'Dison-Déchets'.

De lijn werd tijdens WO II gedeeltelijk vernield, o.m. de tunnel van Battice stortte in of werd opgeblazen. Deze tunnel werd niet hersteld en het baanvak Battice - Dison werd na de oorlog buiten dienst gesteld en opgebroken.
Het baanvak Dison-Déchets - Y Herve bleef in dienst voor goederenvervoer tot 1959 of 1961 en werd in 1961 of 1962 opgebroken.

Door het steile lijnprofiel en het aantal kunstwerken over een afstand van amper 4 km is het spectaculaire tracé Dison - Verviers uniek in België. Er blijven nog verscheidene sporen van deze lijn, o.m. een overwegwachtershuisje tussen de tunnels van Pisseroule en Hodimont, de tunnelkoker van Hodimont (maar de tunnelmonden zijn vakkundig opgevuld en verdwenen uit het landschap) en een pijler van het viaduct van Pétaheid (tussen de tunnel van Hodimont en de voormalige halte Lambermont).

(Met dank aan Philippe Janssens voor deze informatie)

[terug naar boven]


L. 38B : Micheroux - Les Xhawirs

[Y Micheroux (L. 38) - Les Xhawirs (gare privée)]

Lijn voor de bediening van de steenkoolmijnen 'Les Halles' en 'Les Xhawirs' (Charbonnages de Wérister).
Geopend in 1877 (Belgische Staat).
De steenkoolexploitatie werd stopgezet op 30 september 1969. De lijn werd nog gebruikt tussen november 1972 en april 1973 bij de afvoer van de mijninstallaties.
Lijn officieel buiten dienst gesteld op 3 december 1980, uit de inventaris geschrapt op 18 juni 1985 en opgebroken in augustus-september 1986.
(bron: R. Marganne, Les lignes ferrées les plus courtes de Belgique, deuxième édition augmentée, 2010.)

[terug naar boven]


L. 39 : Welkenraedt - Plombières - Botzelaer, thans Welkenraedt - Montzen

Welkenraedt (L. 37, 49) - [Henri-Chapelle] - [Y Muhlbach (L. 39/1) - Birken - Moresnet (L. 39A) - Bleyberg = Plombières (L. 38) - Gemmenich -] Botzelaer (L. 24)

Verbindingssporen:

Sectie Welkenraedt - Bleyberg geopend op 7 december 1870.
Sectie Bleyberg - Botzelaer (- Aachen-Templerbend) geopend op 29 juli 1872.
Verbindingsboog naar Welkenraedt-Ouest geopend op 18 mei 1874.
De stopplaats Birken heette oorspronkelijk "Montzen", naam die later overging naar het grote station op de nieuwe lijn 24.
Bleyberg, met zijn loodmijnen ("Blei" in het Duits), kreeg na de Eerste Wereldoorlog de Franse naam "Plombières".
Verbindingsboog Y Muhlbach - Montzen geopend in 1917.
Verbindingsboog naar Welkenraedt-Ouest gesloten in 1932.
Sectie Y Muhlbach - Botzelaer gesloten op 18 mei 1952, opgebroken vanaf 1956.
De bedding is nog goed te volgen, vanaf Birken is ze thans een wandelpad in het groen, ook toegankelijk voor ruiters en terreinfietsen. Men herkent de plaats van het station Moresnet en de splitsing van lijn 39A, en het uitgestrekte terrein van de mijn en het station van Bleyberg/Plombières. Het stationsgebouw van Gemmenich bestaat nog. Men ziet ook nog de overblijfselen van de ongelijkgrondse aansluiting met lijn 24 en de stopplaats Botzelaer.

"Lijn 39" is sedert 1952 de lijn Welkenraedt - Montzen.
Reizigersverkeer opgeheven op 2 juni 1957.
Lijn in dienst hoofdzakelijk voor personeelstreinen en losse locomotieven.
Geëlektrificeerd op 17 november 2005.
Enkelspoor, Vmax. 60 km/u.

[terug naar boven]


L. 39A : Moresnet - Kelmis

[Moresnet (L. 39) - Moresnet industrieaansluiting (Eugène Schyns) - Kelmis/La Calamine]

Geopend op 12 maart 1871, oorspronkelijk privéconcessie maar uitgebaat door de Belgische Staat.
Kelmis/La Calamine behoorde toen tot een neutraal territorium, "Neutraal-Moresnet", tussen België en Pruisen, met op haar grondgebied de zinkmijn Altenberg of "Vieille Montagne". Aan deze situatie kwam een einde na de Eerste Wereldoorlog, toen Neutraal-Moresnet samen met de Oostkantons Belgisch werd en de Franse naam "La Calamine" kreeg (in het Duits Kelmis; de gemeente behoort thans tot het Duitse taalgebied).
Oorspronkelijk enkel goederenverkeer; vanaf 5 april 1925 ook reizigersverkeer.
Gesloten op 18 mei 1952; lijn opgebroken in 1956.
(bron: R. Marganne, Les lignes ferrées les plus courtes de Belgique, deuxième édition augmentée, 2010.)

De bedding is thans een mooi wandelpad in de Geulvallei, met prachtig uitzicht op het viaduct van Moresnet. Er staan nog twee overwegwachtershuisjes. Het laatste deel van de lijn liep vlak langs de Aachener Strasse, tot aan het voormalige directiegebouw van Vieille Montagne dat er nog steeds staat, evenals het huis (eigendom van de mijn) vlak ernaast dat als stationsgebouw fungeerde (Aachener Strasse 278).

[terug naar boven]


L. 40 : (Liège) Y Val Benoît - Visé grens (Maastricht)

Y Val Benoît (L. 37, 125A, 125C) - Y Garde-Dieu (L. 40/1, 125B) - [Liège-Vennes] - [Y Froidmont (L. 40A)] - [Cornillon (L. 40A/1)] - Bressoux - [Jupille] (L. 214) - [Souverain-Wandre] - [Wandre] - [Château-de-Cheratte] - [Cheratte] - [Sarolay] - [Argenteau] - [Pont-d'Argenteau] - [Visé-Central = Souvré] - Visé (L. 24/1) - Nederlandse grens

Verbindingssporen:

Openingsdata:
- Het lijnencomplex ten oosten van Luik (Val Benoît - Kinkempois / Liège-Longdoz) werd geopend in 1851 door de "Chemin de Fer de Namur à Liège", in 1854 overgenomen door de "Nord Belge".
- De lijn Liège-Longdoz - Maastricht werd geopend op 24 november 1861 door de maatschappij "Liège-Maestricht", in 1899 overgenomen door de Belgische Staat.
- De rechtstreekse verbinding Y Froidmont - Cornillon, met de tunnel van Froidmont, werd aangelegd door de Duitsers tijdens de eerste wereldoorlog en in juli 1917 in gebruik genomen.

Vanaf 30 september 1956 werd de stoptreindienst vervangen door bussen.

Elektrificatie:
- Y Val Benoît - Bressoux: 3 april 1977
- Bressoux - Visé: 23 mei 1982
- Visé - Nederlandse grens: 26 augustus 1985.

Tunnel van Froidmont (78 m). Dubbelspoor. Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 40A : Y Froidmont - Liège-Longdoz

[Y Froidmont (L. 40) - Liège-Longdoz]
[L. 40A/1: Liège-Longdoz - Cornillon (L. 40)]

Het statige kopstation Longdoz in 'Outre-Meuse' (de rechteroever van de Maas) was jarenlang het visitekaartje van de maatschappij "Nord Belge" in Luik. De gevel langs de straatzijde was een kopie van Paris-Nord in een soberder uitvoering.
Het baanvak Y Froidmont - Liège-Longdoz werd geopend op 26 augustus 1851 als onderdeel van de verbinding Namen - Luik. Vanaf 1854 werd deze verbinding geëxploiteerd door de "Chemins de Fer du Nord Français", die later de "Nord Belge" zou worden. Deze laatste werd pas in 1940 overgenomen door de NMBS.
Het baanvak Liège-Longdoz - Cornillon werd geopend op 24 november 1861 als onderdeel van de verbinding Luik - Maastricht ("Compagnie du chemin de fer de Liège à Maestricht et extensions", in 1899 overgenomen door de Belgische Staat).

Het reizigersverkeer naar en van Liège-Longdoz werd definitief stopgezet op 2 oktober 1960. Het betrof toen enkel nog reizigerstreinen richting Flémalle en Namen. De verbindingsboog naar Cornillon (lijn 40A/1) was al op 30 september 1956 buiten dienst gesteld voor reizigersverkeer en nadien opgebroken; de reizigerstreinen naar Maastricht vertrokken sindsdien allemaal uit het Guillemins-station.

Nadien was er nog goederenvervoer over lijn 40A t.b.v. een staalfabiek die in Longdoz een aansluiting had. De lijn werd in 1988 buiten dienst gesteld en in 1990 opgebroken. Ook het stationsgebouw van Liège-Longdoz werd afgebroken.

[terug naar boven]


L. 41 : Liège - Rivage

Gebruikt als tabelnummer in spoorboekjes.
Op de NMBS-netkaart behoort dit traject tot lijn 43.

[terug naar boven]


L. 42 : Rivage - Gouvy grens (Trois-Vierges)

Rivage (L. 43) - [Liotte] - [Hagoheid] - [Martinrive] - Aywaille - [Remouchamps] - [Nonceveux] - [Quarreux] - [Lorcé-Chevron] - Stoumont - [La Gleize] - [Roanne-Coo] - Coo - Trois-Ponts (L. 45) - [Grand-Halleux] - [Rencheux] - Vielsalm (L. 47A) - [Salmchâteau] - [Cierreux] - Bovigny - Gouvy (L. 163) - Luxemburgse grens

Openingsdata:
- Trois-Ponts - Luxemburgse grens: 20 februari 1867 (als deel van de internationale verbinding Luxemburg - Spa, zie L. 44, Compagnie Guillaume-Luxembourg, geëxploiteerd door de Est-français, overgenomen door de Belgische Staat in 1872)
- Rivage - Stoumont: 20 januari 1885.
- Stoumont - Trois-Ponts: 1 juli 1890.

Oorspronkelijk enkelspoor; sectie Rivage - Vielsalm op dubbelspoor gebracht door de Duitse bezetter tijdens WO I; sectie Vielsalm - Gouvy zou omstreeks 1922 dubbelsporig geworden zijn.
Tunnels van Liotte (82 m), Remouchamps (618 m), Targnon (279 m), Xhierfomont (127 m), Cheneux (250 m), La Gleize (59 m), Roanne-Coo (194 m), Coo (305 m) en Trois-Ponts (345 m).
Viaducten van Remouchamps (138 m), Targnon (44 m), Vennes (187 m lang, 21 m hoog) en Roanne-Coo (186 m lang, 23 m hoog).

Sectie Aywaille - Trois-Ponts op enkelspoor gebracht in 1989, met kruisingsmogelijkheid in Stoumont. Tegenspoorseinen in de richting Trois-Ponts - Aywaille. In 1998, tijdens de elektrificatiewerken, werd ook het baanvak Trois-Ponts - Vielsalm op enkelspoor gebracht. Vmax. 90 km/u.
Elektrificatie 25 kV 50 Hz:
- sectie Gouvy - Luxemburgse grens: 22 december 1993 (door CFL)
- sectie Trois-Ponts - Gouvy: 26 september 1999
- sectie Rivage - Trois-Ponts (met neutrale sectie 3 kV / 25 kV in Martinrive): 28 mei 2000.

[terug naar boven]


L. 43 : Angleur - Marloie

Angleur (L. 37) - [Streupas] - [Sauheid] - [Colonster] - [Sainval] - Tilff - Méry - Hony - Esneux - [Souverain-Pré] - [La Gombe] - Poulseur - [Chanxhe] - Rivage (L. 42) - [Comblain-au-Pont] - Comblain-la-Tour - Hamoir - Sy - Bomal - Barvaux - [Biron] - Melreux-Hotton - [Marenne] - Marche-en-Famenne - Marloie (L. 162)

Geopend: 25 juli 1865 (Melreux - Marloie) en 18 juni 1866 (Angleur - Melreux): Grande Compagnie du Luxembourg, genationaliseerd in 1873.
Tunnels van Esneux (612 m), Comblain-au-Pont (393 m) en Sy (404 m).
Geëlektrificeerd op 23 mei 1993.
Sectie Angleur - Bomal dubbelspoor, Vmax. 90 km/u.
Sectie Bomal - Marloie bij de elektrificatie op enkelspoor gebracht, Vmax. 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 44 : Pepinster - Spa - Stavelot

Pepinster (L. 37) - Pepinster-Cité - [Pepinster-Chinheid] - Juslenville - [Theux-Marie-Louise] - Theux - [Theux-Centre] - Franchimont - [La Reid] - [Marteau] - Spa - Géronstère [- Nivezé - Sart-lez-Spa - Hockai - Francorchamps -] [Stavelot] (L. 45)

Openingsdata:
- Pepinster - Theux: 21 oktober 1854
- Theux - La Reid: 7 november 1854
- La Reid - Spa: 17 februari 1855
- Spa - Stavelot: 20 februari 1867 (als deel van de internationale verbinding Luxemburg - Spa)
Exploitatie door de Société du chemin de fer Pepinster-Spa (1855-1867), Compagnie française des chemins de fer de l'Est (1867-1872), de Belgische staatsspoorwegen (1872-1926) en de NMBS (sinds 1926).

Enkelspoor. Sectie Pepinster - Spa op dubbelspoor gebracht in 1901-1903. Tweede spoor opgebroken door de Duitse bezetter in 1942.

Vanaf 1956 wilde de NMBS de reizigersdienst tussen Spa en Trois-Ponts opheffen, maar dat stuitte op heftige tegenstand bij plaatselijke politici en bevolking. In het zomerspoorboekje van 1957 is de dienstregeling tussen Spa en Stavelot vervangen door bussen, maar op de valreep werd de treindienst toch behouden en in de volgende spoorboekjes tot en met het zomerspoorboekje van 1959 staat opnieuw de treindienst. Uiteindelijk werd op de sectie Géronstère - Stavelot het reizigersverkeer opgeheven op 2 augustus 1959. Tot in 1966 reden wel nog speciale treinen naar Francorchamps (auto- en motorwedstrijden op het circuit).
Goederenvervoer werd definitief stopgezet op 30 juni 1969 (op de sectie Sart-lez-Spa - Stavelot reeds op 1 september 1962).
Het spoor werd opgebroken in 1973-1974.
Op het baanvak Sart-lez-Spa - Stavelot werd in juli 2010 een 'pre-Ravel' fiets- en wandelpad geopend.
Het stationsgebouw van Sart-lez-Spa is gaaf bewaard (omgevormd tot hotel-restaurant). In Hockai is het oude perron nog zichtbaar (539 m boven de zeespiegel, was tot WO I het hoogst gelegen station van België, nadien werd dat Losheimergraben met 613 m).

Sectie Pepinster - Géronstère geëlektrificeerd op 23 mei 1971.
Enkelspoor. Vmax. 70 km/u.
De stopplaats Géronstère werd op 15 december 2002 omgedoopt tot Spa-Géronstère.

[terug naar boven]


L. 45 : Waimes - Trois-Ponts

[Waimes (L. 48) - Malmédy - Meiz - Masta - Stavelot (L. 44) -] Trois-Ponts (L. 42)

Openingsdata:
- Stavelot - Trois-Ponts: 20 februari 1867 (als deel van de internationale verbinding Luxemburg - Spa, zie L. 44)
- Waimes - Malmédy: 1 december 1885 (Pruissische Staatsspoorwegen)
- Malmédy - Stavelot: 4 januari 1914 (Pruissische Staatsspoorwegen / Belgische Staat).
Na W.O. I werd heel de lijn Belgisch.
Enkelspoor. Tunnels van Meiz (75 m) en Burziheids of Berzilliers (507 m, tussen Masta en Stavelot).

Reizigersverkeer opgeheven op 23 februari 1959. Op het baanvak Stavelot - Trois-Ponts reden nog tot 2 augustus 1959 de reizigerstreinen van de verbinding Spa - Trois-Ponts (lijn 44).
Lijn buiten dienst gesteld op 18 mei 1983.
Lijn weer in dienst gesteld op 25 augustus 1989 (na het buiten dienst stellen van L. 48 tussen Raeren en Sourbrodt).
De lijn was sinds 1999 officieel weer "buiten dienst" voor de NMBS, wat niet wegneemt dat de NMBS tot einde 2003 wekelijks houttreinen naar Büllingen (L. 45A) heeft laten rijden. Bovendien werd de lijn tot in 2001 toeristisch uitgebaat door de Vennbahn, en reden er tot in 2004 sporadisch militaire treinen naar Sourbrodt (kamp Elsenborn). In mei 2005 werd het baanvak Malmédy - Trois-Ponts heropend ten behoeve van een constructiebedrijf in Malmédy dat onderdelen leverde voor de vernieuwing van een viaduct op lijn 24 in Remersdaal.
Vereenvoudigde exploitatie, Vmax. 40 km/u.
De laatste commerciële rit vond plaats op 4 oktober 2006.
De raad van bestuur van Infrabel heeft op 29 juni 2006 de buitendienststelling en het opbreken van de lijn goedgekeurd.
De lijn werd in de eerste maanden van 2008 opgebroken.
In juli 2010 werd op de lijn een geasfalteerd 'Ravel'-fiets- en wandelpad geopend. In de tunnel tussen Masta en Stavelot werd verlichting aangebracht.

[terug naar boven]


L. 45A : (Jünkerath) Losheimergraben grens - Weywertz

[Losheim - Duitse grens - Losheimergraben - Honsfeld - Büllingen - Bütgenbach - Weywertz (L. 48)]

Geopend op 1 juli 1912 als deel van de verbinding Remagen - Jünkerath - Vennbahn (Pruissische Staatsspoorwegen). Deze lijn werd door de Duitsers met militaire bedoelingen aangelegd; te steile hellingen werden vermeden en er was geen enkele overweg op de lijn; in Weywertz werd een groot station gebouwd, met o.m. vijf perronsporen en onderdoorgang. Het Duitse militaire kamp van Elsenborn (bij Sourbrodt, L. 48) bestond sinds 1894 en moest beter bereikbaar worden vanuit de Rijnstreek, en wellicht dacht men ook al aan de invasie van België en Frankrijk (zie ook de lijnen 46, 47, 47A, 163 en 163A).
Viaduct van Bütgenbach (104 m lang, 30 m hoog).
Na W.O. I werd de lijn Belgisch.
Daarmee werd het station Losheimergraben het hoogst gelegen station van België (613 m). Het hoogst gelegen punt van het Belgische spoorwegnet (619 m) lag bij kilometerpaal 22 tussen de grens en Losheimergraben. Van 1945 tot 1956 werd het Duitse station Losheim beheerd door de NMBS.
Reizigersverkeer opgeheven in 1952.
Nadien bleef de lijn in dienst voor internationaal goederenverkeer tot omstreeks 1981 en voor militair verkeer tot 18 oktober 1999.
De Deutsche Bahn heeft de sectie Jünkerath - Losheim-grens einde 1999 gesloten. Op 1 juli 2000 werd de exploitatie van deze sectie officieel overgenomen door de privémaatschappij EBM (Eisenbahnverkehrsgesellschaft im Bergisch-Märkischen Raum). Een houtverwerkend bedrijf te Losheim werd opnieuw vanuit Jünkerath bediend vanaf 8 juni 2000. Het was de bedoeling ook een toeristische exploitatie te organiseren, maar deze plannen hebben geen doorgang gevonden. De lijn werd definitief gesloten en op Duits grondgebied werden de sporen tussen Losheim-grens en Jünkerath opgebroken in de laatste maanden van 2004.
Sectie Büllingen - Weywertz bleef in dienst voor houttransport (bediening houtzagerij Pauls in Büllingen tot in december 2003) en voor toeristisch verkeer van de Vennbahn (tot in 2001).
Enkelspoor. Vereenvoudigde exploitatie. Vmax. 40 km/u.
De lijn werd opgebroken in de loop van 2006.

[terug naar boven]


L. 46 : Lommersweiler - Steinebrück grens (Bleialf)

[Lommersweiler (L. 47) - Steinebrück - Duitse grens]

Geopend: 1 oktober 1888 (verbinding Sankt-Vith - Prüm) door de Pruissische Staatsspoorwegen
Lijn op dubbelspoor gebracht in 1910.
Na WO I werd de lijn Belgisch, en weer op enkelspoor gebracht in de jaren dertig.
Na WO II, tijdens dewelke de lijn vernield werd, werd het reizigersverkeer op de sectie Lommersweiler - Steinebrück weer ingevoerd op 15 mei 1949. Grensoverschrijdend goederenverkeer tot Bleialf (DB).
Reizigersverkeer opgeheven op 18 mei 1952, goederenverkeer enkele jaren later.
Lijn opgebroken vanaf 1960.

[terug naar boven]


L. 47 : Sankt-Vith - Lengeler grens (Trois-Vierges)

[Sankt-Vith (L. 48, 163) - Y Wiesenbach (L. 163) - Neidingen - Lommersweiler (L. 46) - Auel - Reuland - Burg-Reuland - Oudler - Lengeler - Luxemburgse grens]

Geopend: 1 oktober 1888 (sectie Sankt-Vith- Lommersweiler, zie L. 46) en 4 november 1889 (sectie Lommersweiler - Trois-Vierges) door de Pruissische Staatsspoorwegen.
Tunnels van Lommersweiler (120 m), Elcherath (tussen Lommersweiler en Hemmeres, 387 m) en tussen Lengeler en Wilwerdange (langste tunnel van Luxemburg, 800 m)
Sectie Sankt-Vith - Lommersweiler op dubbelspoor gebracht in 1909.
Na WO I werd de lijn Belgisch, en weer op enkelspoor gebracht in de jaren dertig.

Tijdens WO II werd de lijn erg beschadigd; ze werd nadien niet volledig hersteld en er was na de oorlog geen reizigersverkeer meer op de sectie Lommersweilier - Lengeler grens.
Op de sectie Sankt-Vith - Lommersweiler was er opnieuw reizigersverkeer van 8 oktober 1945 tot 18 mei 1952; goederenverkeer (naar Bleialf, zie L. 46) nog enkele jaren langer.
Goederenverkeer op de sectie Reuland - Lengeler grens tot 4 december 1962: deze sectie werd bediend via Trois-Vierges.
De sectie Lommersweiler - Reuland werd opgebroken in 1954, de sectie Sankt-Vith - Lommersweiler vanaf 1960, de sectie Reuland - Lengeler grens in 1964.

Nog zichtbare overblijfsels van deze lijn zijn de tunnels rond Lommersweiler, de onderdoorgang die in het station van Lommersweiler de drie perrons met elkaar verbond, de pijlers van de brug van Hemmeres, het gerestaureerde stationsgebouw van Reuland, bruggen in Oudler, het stationsgebouw (thans privéwoning) van Oudler, de tunnel van Lengeler en het stationsgebouw (thans privéwoning) van Wilwerdange in Luxemburg.

[terug naar boven]


L. 47A : Vielsalm - Born

[Y Vielsalm (L. 42) - Vielsalm-Sous-Bois - Burtonville - Recht - Ligneuville - Born (L. 48)]

Lijn voor militaire doeleinden aangelegd door de Duitse bezetter tijdens WO I; in dienst gesteld einde 1917 of begin 1918.
Indrukwekkende viaducten van Born (285 m lang, 18 m hoog) en van Hermanmont (Vielsalm, 260 m lang, 33 m hoog).
Voor WO I lag de grens tussen Burtonville en Recht; na WO I werd heel de lijn Belgisch.
Oorspronkelijk dubbelspoor, met een driehoek-aansluiting op L. 42: noordelijke vertakking richting Trois-Ponts, en zuidelijke vertakking richting Vielsalm. In de jaren 1930 werd de lijn op enkelspoor gebracht.
Op 10 mei 1940 werd het viaduct van Hermanmont gedynamiteerd door het Belgisch leger en nooit weer opgebouwd.
Tijdens WO II organiseerden de Duitsers een commerciële dienst tussen Born en Recht.
Na WO II werd de lijn buiten dienst gesteld en opgebroken in 1952, behalve de sectie Vielsalm - Vielsalm-Sous-Bois: deze sectie werd als industrielijn 220 geëxploiteerd tot in 1972, en in 1973 opgebroken.
Van deze kortstondige spoorverbinding bleven een paar imposante getuigen in het landschap over: in 1970 nog twee volledige bogen, in 2007 nog slechts één pijler van het viaduct van Hermanmont bij Vielsalm, en heel het betonnen "Von Korff"-viaduct in Born.

[terug naar boven]


L. 48 : (Aachen / Stolberg) Raeren grens - Sankt-Vith

Duitse grens - Raeren (L. 49) - [Y Periol (verbindingsboog naar L. 49)] - Rötgen - Lammersdorf - Konzen - Monschau - Kalterherberg - Sourbrodt [- Robertville - Weywertz-Nidrum - Weywertz (L. 45A) - Faymonville - Waimes (L. 45) - Ondenval - Montenau - Born-Village - Born (L. 47A) - Sankt-Vith (L. 47, 163)]

Openingsdata (Pruissische Staatsspoorwegen):
- Aachen - Monschau: 30 juni 1885
- Monschau - Waimes: 1 december 1885 (samen met de sectie Waimes - Malmédy van L. 45)
- Waimes - Sankt-Vith: 20 (22? 28?) november 1887.
Op dubbelspoor gebracht tussen 1890 en 1909.
Na WO I werden de Oostkantons Belgisch grondgebied, evenals de gehele bedding van de "Vennbahn", die tussen Raeren en Kalterherberg door Duits gebied loopt.
Omstreeks 1938 werd de lijn weer op enkelspoor gebracht.

Na WO II was er geen reizigersverkeer meer op de sectie Raeren - Kalterherberg.
Op de sectie Waimes - Sankt-Vith werd het reizigersverkeer opgeheven op 1 juni 1954.
Op de sectie Kalterherberg - Weywertz-Nidrum bleef het reizigersverkeer gehandhaafd tot 1 juni 1957, op de sectie Weywertz-Nidrum - Waimes tot 23 februari 1959.

Sectie Waimes - Sankt-Vith buiten dienst gesteld op 28 september 1982; opgebroken op het einde van de jaren 1980.
Op het baanvak Raeren - Sourbrodt goederenverkeer tot 30 juni 1989; op het baanvak Stolberg - Raeren tot 31 mei 1991.
De Vennbahn is thans buiten dienst voor de NMBS, maar werd van 1991 tot in 2001 toeristisch geëxploiteerd door de vzw. Vennbahn. Bovendien reden er op de sectie Weywertz - Waimes tot in december 2003 houttreinen naar Büllingen (L. 45A) en werden er tot in 2004 militaire treinen ingelegd naar Sourbrodt t.b.v. het kamp Elsenborn (tot 1989 via Raeren, vanaf augustus 1989 via Waimes).

Sinds 2004 kan het baanvak Kalterherberg - Sourbrodt met spoorfietsen bereden worden: zie RailBike des Hautes Fagnes.

De raad van bestuur van Infrabel heeft op 29 juni 2006 de buitendienststelling en het opbreken van het baanvak Sourbrodt - Waimes goedgekeurd. Uit de inventaris geschrapt in september 2007. Het baanvak werd in de eerste maanden van 2008 opgebroken. Op de bedding zal een RaVeL worden aangelegd.

[terug naar boven]


L. 49 : Welkenraedt - Raeren

Welkenraedt (L. 37, 39) - Herbesthal (L. 37) - Eupen - [Raeren-Rott] - [Y Rott] - Raeren (L. 48).

Verbindingssporen:

Sectie Herbesthal - Eupen geopend op 1 maart 1864.
Sectie Eupen - Raeren op 3 augustus 1887 (volgens een andere bron: 1 december 1885).
Deze lijn lag toen op Duits grondgebied en werd geëxploiteerd door de Pruissische Staatsspoorwegen. Na WO I werden de Oostkantons Belgisch grondgebied. In het begin van de twintigste eeuw werd de lijn door de Duitsers op dubbel spoor gebracht en dat bleef zo tot in de jaren dertig.
Tussen de twee wereldoorlogen werd een dubbelsporige verbindingsboog aangelegd tussen Raeren-Rott en de Vennbahn (L. 48); deze verbinding werd opgebroken in 1962.
In de jaren dertig werd, halfweg tussen Eupen en Raeren, een industrieaansluiting aangelegd door het Herzogenwald naar het bouwterrein van de stuwdam van Eupen; deze lijn bleef in dienst tot in de jaren zestig en werd opgebroken omstreeks 1970.

Reizigersverkeer opgeheven op 29 maart 1959.
Sectie Welkenraedt - Eupen geëlektrificeerd en reizigersverkeer weer ingevoerd op 3 juni 1984.
Enkelspoor; Vmax. 90 km/u.
Sectie Eupen - Raeren enkelspoor, vereenvoudigde exploitatie (Vmax. 40 km/u), sinds 1991 buiten dienst voor de NMBS, toeristische exploitatie door de vzw. Vennbahn tot in 2001. In 2004 werd een deel van het materieel van de Vennbahn via lijn 49 geëvacueerd. In 2005 werd het baanvak Eupen - Raeren heropend ten behoeve van het bedrijf Rails & Traction (het voormalige Locorem), dat de loods van de Vennbahn in Raeren heeft aangekocht en er oude locomotieven wil opknappen voor doorverkoop.

[terug naar boven]


L. 50 : Brussel-Noord - Gent-Sint-Pieters

Brussel-Noord (L. 0, 25, 27, 36, 161/2) - Y Zennebrug (L. 28, 161/1) - [Koninklijk Station] - [Laken] - Y Laken (L. 28) - Bockstael - Jette (L. 28/1, 60) - Sint-Agatha-Berchem - Groot-Bijgaarden - Dilbeek - Sint-Martens-Bodegem - Ternat - Essene-Lombeek - Liedekerke[-Teralfene] - Denderleeuw (L. 50A/2, 50A/3, 89, 90) - Erembodegem - [Aalst-Oost] - Aalst[-Noord] (L. 57, 61, 82) - Lede - Serskamp - Schellebelle (L. 53) - Wetteren - Kwatrecht - Y Melle (L. 50A/4, 122) - Melle - Merelbeke (L. 50E) - [Ledeberg] - [/- Gent-Zuid -/] - Gent-Sint-Pieters (L. 50A, 50E, 75)

Geopend:
- baanvak Schellebelle - Wetteren: 15 september 1837
- baanvak Wetteren - Gent-Zuid: 28 september 1837, beide als onderdeel van de lijn Mechelen - Gent
- baanvak Gent-Zuid - Gent-Sint-Pieters: 12 augustus 1838, onderdeel van de lijn Gent - Oostende
- baanvak Denderleeuw - Aalst: 1 december 1855, onderdeel van de "Dender en Waas"-spoorlijn Ath - Dendermonde - Lokeren
- baanvakken Brussel-Noord - Denderleeuw en Aalst - Schellebelle: 1 mei 1856.
Geëlektrificeerd:
- baanvak Denderleeuw - Aalst: 17 oktober 1954
- baanvak Brussel-Noord - Y Laken: april 1956
- baanvak Y Melle - Gent-Sint-Pieters: 2 november 1956
- de rest van de lijn: 25 januari 1961.
Dubbelspoor, Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 50A : Brussel-Zuid - Oostende

Brussel-Zuid (L. 0, 28, 96, 124) - Y Brussel-Klein-Eiland (L. 50A/1) - Y Sint-Katarina-Lombeek (L. 50A/2) - Y Welle (L. 50A/3) - Y Meulewijk (L. 50A/4) - Gent-Sint-Pieters (L. 50, 50E, 75) - Drongen - [Halewijn] - Landegem - Hansbeke - Bellem - Aalter - Maria-Aalter - Beernem - Oostkamp - Y Oostkamp (L. 50A/5) - Brugge (L. 50A/5, 51, 58, 66) - [Varsenare] - [Jabbeke] - [Oudenburg] - [Zandvoorde] - [Oostende-Stad (L. 62) /] Oostende[-Kaai]

Geopend:
- 12 augustus 1838: Gent - Brugge
- 28 augustus 1838: Brugge - Oostende (eerste inspectierit Brussel - Oostende reeds op 5 augustus)
- 1 juni 1923: Denderleeuw - Gent
- 1 mei 1933: Brussel-Zuid - Denderleeuw
Over de verschillende stations in Oostende zie de nota hieronder over de Oostendse stations en zie ook lijn 62.

Geëlektrificeerd:
- baanvak Brussel-Zuid - Gent-Sint-Pieters: 27 februari 1954
- baanvak Gent-Sint-Pieters - Oostende: 26 juni 1954
Dubbelspoor. Het baanvak Gent - Brugge wordt op vier sporen gebracht.
Vmax. 160 km/u.

Verbindingssporen:

De stations van Oostende

Het eerste stationsgebouw in Oostende werd opgetrokken in de jaren 1840-1844: het was een neo-classicistisch gebouw van architect Auguste Payen. In 1880 werd dat oude station geïntegreerd in een nieuw gebouw van de Oostendse archiect Felix Laureys, in Engelse gotiek. Dat was het station "Oostende-Stad", gelegen tussen de huidige Leopold III-laan en Perronstraat, aan de Handelsdokken, dat in 1956 werd gesloopt.

Oorspronkelijk meerden te Oostende de mailboten uit Engeland nabij de Visserskaai af. Dit betekende dat reizigers van en naar Engeland een eind bepakt en bezakt naar het station moesten lopen. In de jaren 1860 drong het stadsbestuur aan een rechtstreeks spoor aan te leggen tussen het station en de haven. Met dit doel moesten belangrijke delen van de Oostendse vesting worden gesloopt en nieuwe kaaien worden aangelegd. In 1871 werden het verbindingsspoor en een houten station ("Ostende-Maritime") in gebruik genomen, ongeveer ter hoogte van het huidige station. Van toen af konden dus de treinen die aansluiting gaven op de mailboten, vanaf het station "Oostende-Stad" doorrijden naar het zeestation.

Omstreeks de eeuwwisseling werden plannen gemaakt voor een nieuw, groter station "Oostende-Kaai". Er werd een nieuwe spoorlijn aangelegd vanaf de lijn uit Brugge naar dit nieuwe station, zodat de treinen uit het binnenland het station Oostende-Stad niet meer hoefden aan te doen en rechtstreeks naar Oostende-Kaai konden rijden. Tijdens de bouw van het nieuwe station werd het houten gebouw van "Ostende-Maritime" gesloopt en nam men tijdelijk een langgerekt houten gebouw, op de plaats van het huidige tramstation, in gebruik.

In 1913 was het nieuwe station, dat aansloot op de veerdiensten naar Engeland, eindelijk klaar. Het gebouw, in eclectische stijl met onmiskenbaar Franse invloed, werd ontworpen door de architecten Seulen en Otten. Het werd in oktober 1918 door de wegtrekkende Duitse troepen beschadigd en nooit volledig in zijn oude glorie hersteld. Dit is het station van Oostende dat thans nog altijd dienst doet en als monument werd beschermd.
(Zie Hugo De Bot, Stationsarchitectuur in België. Deel I: 1835-1914, Turnhout: Brepols, 2002.)

Vanaf 1871 tot in het begin van de jaren 1950 waren er in Oostende dus twee stations, op enkele honderden meters van elkaar gelegen. Oorspronkelijk kwamen de treinen uit Brugge (lijn 50A) en uit Torhout (lijn 62) aan in Oostende-Stad en konden van daaruit eventueel verder rijden naar het zeestation over een spoor dat, zo vermoed ik, gewoon over de straat liep. Omstreeks de eeuwwisseling (ergens tussen 1889 en 1907) werd een nieuwe, rechtstreekse verbinding aangelegd tussen de lijn uit Brugge en het nieuw te bouwen station Oostende-Kaai. Vanaf toen reden de treinen uit Brugge ofwel naar Oostende-Stad, ofwel naar Oostende-Kaai. De treinen uit Torhout (lijn 62) konden alleen het station Oostende-Stad bereiken.

Vanaf 5 april 1946 werd Oostende-Stad gesloten voor reizigersverkeer. Het tracé van lijn 62 werd naar het oosten verlegd zodat de treinen uit Torhout naar Oostende-Kaai konden rijden. De verbinding naar Oostende-Stad bleef nog enkele jaren in gebruik voor goederenverkeer, maar moest ten slotte wijken voor de aanleg van de rotonde en de Verenigde Natieslaan op het einde van de nieuwe autosnelweg Brussel-Oostende. Het station Oostende-Stad werd in 1956 afgebroken en alleen het station Oostende-Kaai, thans kortweg "Oostende" genoemd, bleef over.

[terug naar boven]


L. 50E : Merelbeke - Gent-Sint-Pieters

Merelbeke (L. 50) - Merelbeke-Goederen - Y Oost Driehoek Ledeberg (L. 58) - Y West Driehoek Ledeberg (L. 58/1) - Gent-Sint-Pieters (L. 50, 50A, 75)

Parallellijn naast lijn 50, bediening Merelbeke-Goederen en vormingsstation, aansluiting driehoek lijn 58.
Dubbelspoor, geëlektrificeerd, Vmax 90 km/u.

[terug naar boven]


L. 50F : Oostende-Zeehaven - Oostende

Parallelle verbindingslijn tussen het goederenstation Oostende-Zeehaven (in de achterhaven; niet te verwarren met het 19de-eeuwse "Ostende-Maritime") en Oostende.
Geëlektrificeerd dubbelspoor.

[terug naar boven]


L. 51 : Brugge - Blankenberge

Brugge (L. 50A, 50A/5, 58, 66) - Brugge-Sint-Pieters - Brugge-Dijk (L. 201) - Y Blauwe Toren (L. 51A) - [Dudzele] - [Zuienkerke] - [Uitkerke] - Blankenberge [- Zeebrugge-West (L. 51A) - Zeebrugge-Centrum - Heist-Sluizen - Heist]

Geopend:
- baanvak Brugge - Blankenberge: 26 juli (openingsrit) en 6 augustus (start exploitatie) 1863
- baanvak Blankenberge - Heist: 12 (of 22) juli 1868
(Compagnie du Chemin de Fer de Bruges à Blankenberghe, overgenomen door de Belgische Staat in 1878).
In 1906 werden Zeebrugge en Heist rechtstreeks met Brugge verbonden (zie lijn 51A).
Het baanvak Blankenberge - Zeebrugge werd op 1 oktober 1908 buiten dienst gesteld en bijgevolg werd Blankenberge vanaf toen een kopstation. Later (door de Duitsers tijdens W.O. I?) werd een nieuwe verbindingsboog Blankenberge - Zeebrugge aangelegd, die op 8 oktober 1933 werd geloten voor reizigersverkeer en vermoedelijk voor W.O. II werd opgebroken.
De lijn Brugge - Blankenberge werd geëlektrificeerd op 17 juli 1954.
Dubbelspoor, Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 51A : (Brugge) Y Blauwe Toren - Zeebrugge

Y Blauwe Toren (L. 51) - Y Dudzele (L. 51B) - [Dudzele-Kanaal] - Y Ter Doest (L. 51B/1) - Lissewege - Zwankendamme - [Zeebrugge-West (L. 51) =] Zeebrugge-Vorming - Zeebrugge-Strand - [Zeebrugge-Kaai] / Zeebrugge[-Centrum =]-Dorp (L. 202) [- Heist - Duinbergen - Knokke]

Er bestond al een spoorlijn Blankenberge - Heist sinds 1868 (zie lijn 51).
In verband met de aanleg van de nieuwe Brugse zeehaven (Zeebrugge) omstreeks 1900, werd in 1906 een nieuwe rechtstreekse lijn Brugge - Zeebrugge aangelegd, die in Zeebrugge aansloot met de bestaande lijn naar Heist, en met een nieuwe verbindingsboog naar Blankenberge (zie lijn 51).
De lijn werd door de Duitsers tijdens de Eerste Wereldoorlog verlengd tot Knokke voor het bevoorraden van de batterij Wilhelm II. Na de oorlog werd dit baanvak door de Belgische Staatsspoorwegen in gebruik genomen op 4 juli 1920.
Op 15 december 1951 werd een nieuw, meer zuidelijk gelegen tracé Heist - Knokke in dienst genomen.
Wegens de aanleg van een nieuwe achterhaven in Zeebrugge, werd de lijn tussen Zeebrugge en Heist in 1983 onderbroken en werd er een nieuwe, meer landinwaartse lijn aangelegd tussen Dudzele en Heist (zie lijn 51B).

Lijn 51A Brugge - Zeebrugge - Knokke werd geëlektrificeerd op 23 maart 1955.
Baanvak Brugge - Zeebrugge dubbelspoor, Vmax 120 km/u.
Het baanvak Zeebrugge - Knokke was tot in 1983 enkelsporig, met kruisingsmogelijkheid in Heist.
In 2001 werd op de aansluiting naar de Zeebrugse kaaimuur een nieuw station Zeebrugge-Strand geopend, waar de reizigers tijdens het weekend rechtstreeks van de trein naar het strand kunnen. Op werkdagen wordt het oude station Zeebrugge[-Centrum] bediend, herdoopt in Zeebrugge-Dorp. In de NMBS-administratie is lijn 51A nu de lijn naar Zeebrugge-Strand; de aftakking naar Zeebrugge-Dorp werd herdoopt tot lijn 51A/1 Zeebrugge-Vorming - Zeebrugge-Dorp (Vmax 40 km/u).

[terug naar boven]


L. 51B : (Brugge) Y Dudzele - Knokke

Y Dudzele (L. 51A) - Y Boudewijnkanaal (L. 51B/1) - Heist [(L. 51A)] - Duinbergen - Knokke

De spoorlijn (Brugge - Zeebrugge -) Heist - Knokke bestond al sinds 1920, werd zuidwaarts verlegd in 1951 en geëlektrificeerd in 1955 (zie lijn 51A).
Wegens de aanleg van een nieuwe achterhaven in Zeebrugge, werd de lijn tussen Zeebrugge en Heist in 1983 onderbroken en werd er een nieuwe, meer landinwaartse lijn aangelegd tussen Y Dudzele en Heist. Bij die gelegenheid werd het enkelsporige baanvak Heist - Knokke tevens dubbelsporig gemaakt.
Deze nieuwe lijn werd meteen geëlektrificeerd en in dienst genomen op 16 mei 1983.
Dubbelspoor, Vmax 120 km/u.

Verbindingssporen

[terug naar boven]


L. 52 : Dendermonde - Antwerpen-Zuid

Dendermonde (L. 53, 57, 60) - Baasrode-Noord - Sint-Amands - Oppuurs - Puurs (L. 54) - Ruisbroek-Sauvegarde - Y Sauvegarde (L. 52/2 = 61, 270) - Boom (L. 61) - [Krekelenberg] - Niel - Schelle - Hemiksem - [Hemiksem-Werkplaatsen] - [Y driehoek L. 52/1] - [Hoboken-Kapelstraat] - [Hoboken] - Hoboken-Polder - Antwerpen-Kiel (goederenstation) - Antwerpen-Zuid (L. 25A, 59)

Openingsdata:
- baanvak Hoboken - Antwerpen-Zuid: 10 juli 1878 (deel van de fortenlijn)
- baanvak Boom - Hoboken: 20 juli 1879
- baanvak Dendermonde - Puurs: 22 juli 1880
- baanvak Puurs - Boom: 8 augustus 1881.

De lijn werd dubbelsporig aangelegd maar de baanvakken Dendermonde - Puurs en Puurs - Boom werden in 1961 tot enkelspoor teruggebracht.

Samenhangend met de aanleg van de nieuwe ringlijn rond Antwerpen en de Kennedy-tunnel onder de Schelde, werd het oude kopstation Antwerpen-Zuid vanaf 1965 ontmanteld. Het monumentale stationsgebouw met toren werd afgebroken in 1965 maar de perronsporen bleven nog in dienst tot in 1968. Op 6 februari 1968 werd een voorlopig eindpunt van lijn 52 ingericht ter hoogte van de E. Vloorstraat. Vervolgens werd lijn 52 aangesloten op de ringlijn, waar aan de vertakking met lijn 59 een nieuw station Antwerpen-Zuid gebouwd werd. Vanaf 15 juli 1968 konden de treinen van lijn 52 de ringlijn en het nieuwe station Antwerpen-Zuid bereiken. Op 27 september 1970 kwam de ringlijn in dienst en konden de treinen uit Boom verder rijden naar Berchem en Antwerpen-Centraal.

Op 1 juni 1980 werd het baanvak Boom - Antwerpen-Zuid geëlektrificeerd.
Op dezelfde datum werd het baanvak Dendermonde - Puurs buiten dienst gesteld en het reizigersverkeer 'voorlopig' onderbroken op het baanvak Puurs - Boom.
Het baanvak Dendermonde - Puurs wordt sindsdien toeristisch geëxploiteerd door de BVS (Stoomspoorlijn Dendermonde-Puurs).
De vernieuwing van de ophaalbrug over het zeekanaal in Boom sleepte jarenlang aan; ondertussen was er op het baanvak Puurs - Y Sauvegarde enkel goederenverkeer ten behoeve van de fabriek Prayon-Rupel in Ruisbroek.
Pas in mei 1998 kwam er opnieuw reizigersverkeer op het inmiddels geëlektificeerde baanvak Puurs - Boom.

Huidige toestand:
- baanvak Dendermonde - Puurs: enkelspoor, toeristische exploitatie door de BVS
- baanvak Puurs - Boom: enkelspoor, geëlektrificeerd, Vmax 90 km/u
- baanvak Boom - Antwerpen-Zuid: dubbelspoor, geëlektrificeerd, Vmax 90 km/u.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 52/1 : (Antwerpen-Zuid) Hoboken - Mortsel ("Fortenlijn")

Hoboken / Hemiksem (L. 52) [- Wilrijk (L. 25A) - Luithagen -] Oude God (L. 25) / Mortsel (L. 27)

De lijn Antwerpen-Zuid - Hoboken - Wilrijk - Oude God werd aangelegd door de Belgische staat en geopend op 10 juli 1878. Deze lijn had in de eerste plaats een militaire functie: het bedienen van de fortengordel rond Antwerpen. Later werd ze vooral gebruikt voor goederenvervoer in combinatie met lijn 25A.
De dubbelsporige lijn werd aan beide uiteinden met een spoordriehoek verbonden aan de lijnen 52 en 25/27; in Wilrijk kwamen er aansluitingen met en een brug over lijn 25A.

Beperkt reizigersverkeer was er tot in de jaren 1958-1959; in die laatste jaren werden de doorgaande treinen Antwerpen-Centraal - Mechelen - Gent - Kortrijk (- Rijsel) omgeleid via deze lijn en Boom, wegens werken in het station van Mechelen (vanaf het winterspoorboekje 30 september 1956 - 1 juni 1957 tot en met het zomerspoorboekje 31 mei - 3 oktober 1959).

De lijn werd in fasen opgebroken in de jaren 1968-1970. Op het westelijk deel van de verhoogde bedding werd een autoweg aangelegd; het oostelijk deel, tussen de Prins-Boudewijnlaan en de driehoek van Mortsel, werd een wandel- en natuurgebied. Er zijn nog sporen zichtbaar van het station Luithagen.

[terug naar boven]


L. 53 : (Gent) Schellebelle - Leuven

Schellebelle (L. 50) - Wichelen - Schoonaarde - Oudegem (L. 57) - Dendermonde (L. 52, 57, 60) - Baasrode-Zuid - [Koude Haard] - Buggenhout - Malderen - [Molenheide] - Londerzeel[-West] (L. 61) - [Londerzeel-Oost L. 61)] - [Ramsdonk] - Kapelle-op-den-Bos - Y Heike (L. 54) - [Heike] - [Hombeek] - Mechelen (L. 27, 53A) - Muizen (L. 53A) - Y Hever (L. 27B/1) - Hever - [Biststraat] - Boortmeerbeek - Haacht - Wespelaar-Tildonk - Hambos - Wijgmaal - Y Dijlebrug (L. 53/1) - Leuven (L. 2, 35, 36, 36N, 139)

Openingsdata:
- Dendermonde - Mechelen: 2 januari 1837
- Mechelen - Leuven: 10 september 1837
- Schellebelle - Dendermonde: 15 september 1837 (deel van de lijn Mechelen - Gent).

In de jaren 1956-1958 werden grote werken uitgevoerd in het station Mechelen. Daardoor was de rechtstreekse verbinding tussen Muizen en Mechelen onderbroken. De reizigerstreinen uit Leuven reden naar Mechelen-Nekkerspoel via lijn 27B. De reizigers die in Mechelen aankwamen uit de richting Dendermonde en Sint-Niklaas en overstapten naar de elektrische lijn 25 Brussel-Antwerpen, moesten rekening houden met "ongeveer 7 minuten voor het afleggen van de weg tussen aankomst- en vertreksporen". Aldus vanaf het winterspoorboekje 30 september 1956 - 1 juni 1957 tot en met het zomerspoorboekje 1 juni - 27 september 1958.

Elektrificatie:
- Muizen - Leuven: 6 februari 1956 (aansluitend op lijnen 53A en 27B in Muizen)
- Mechelen - Muizen: 1 juli 1958
- Schellebelle - Mechelen: 20 mei 1983.
Dubbelspoor. Vmax 120 km/u (140 km/u op het baanvak Haacht - Wijgmaal sinds 31 mei 2002 en op het baanvak Y Hever - Haacht sinds oktober 2006).

Verbindingssporen:

Historische nota: de overval op de 20ste deportatietrein naar Auschwitz
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden joden die in België door de nazi's gevangen werden genomen, per trein vanuit de Dossinkazerne in Mechelen naar het vernietigingskamp in Auschwitz (Polen) gedeporteerd. Op maandag 19 april 1943, omstreeks halftwaalf 's avonds, werd de 20ste deportatietrein (stoomloc type 44, dertig goederenwagons en een rijtuig voor de Duitse soldaten) door drie jongemannen tot staan gebracht. In een bocht van het spoor tussen Boortmeerbeek en Haacht plaatsten zij een rode stormlamp tussen de rails. Zij slaagden erin een wagon te openen en zeventien mensen te laten ontsnappen, alvorens de Duitse bewakers begonnen te schieten. Tijdens het vervolg van de rit op Belgisch grondgebied (via Leuven, Tienen, Sint-Truiden, Tongeren, Visé en Montzen) konden nog ongeveer tweehonderd mensen zich uit de trein bevrijden. De machinist die de trein vanaf Tienen bestuurde, verklaarde achteraf dat hij soms extra traag reed om dat mogelijk te maken. Alle ontsnapten konden nadien rekenen op hulp van de Belgische bevolking. Niemand werd verraden.
Een gedenkbord naast het wegje dat parallel loopt met de spoorlijn, ongeveer 500 m ten noordwesten van het station Haacht, herinnert aan deze weinig bekende, unieke heldendaad. Meer hierover, en over de achtergronden van de jodenvervolging in België tijdens de Tweede Wereldoorlog, kan men lezen in het boek van Marion Schreiber, Stille rebellen. De overval op de 20e deportatietrein naar Auschwitz, Amsterdam/Antwerpen, uitgeverij Atlas, 2001, ISBN 90 450 0734 7

In het boek Stokken in de wielen. De Belgische spoormannen tijdens de tweede wereldoorlog van Claude Lokker (Antwerpen: MIM, 1985) staat op blz. 411-412 nog het volgende getuigenis:
"Ik ben op bezoek geweest bij de heer D., de machinist die tussen Tienen en Tongeren het 20e konvooi sleepte. Hij had op 19 april 1943 om 23 u. zijn dienst aangevat. De trein werd gesleept met twee locomotieven type 44, de zijne droeg het nummer 4713: Er waren al schoten gevallen vóór het konvooi in Tienen aankwam. Ik ben niet naar het achtereinde van de trein kunnen gaan. Omstreeks 21u30, [sic; dat tijdstip klopt wellicht niet] na de remproeven, is het konvooi (trein 801) naar Tongeren vertrokken. De toegelaten snelheid op de lijn bedroeg 40 km/h en er moest aan iedere overweg vertraagd worden tot 5 km/h. Ik heb ook 45 minuten stilgestaan vóór het inrijsein te Borgworm [sic; moet zijn: Borgloon] dat vermoedelijk door verzetslieden op onveilig was gezet. Onderweg ontsnapten er voortdurend gevangenen. Ze werden door de Duitsers onder vuur genomen, vooral te Jesseren. Het was volle maan. Toen ik met mijn locomotief in losse dienst uit Tongeren terugkeerde, kon ik langs de sporen de lijken zien liggen. De Duitsers hadden geen moeite gehad om ze neer te schieten, want het was zo helder als overdag."

[terug naar boven]


L. 53A : Muizen - Mechelen

Muizen (L. 53) - Y Muizen (L. 27B) - Mechelen (L. 27, 53)

Parallelle verbindingslijn voor de bediening van het goederen- en vormingsstation Muizen en voor de aansluiting met lijn 27B.
Geëlektrificeerd dubbelspoor, Vmax 50 km/u.

[terug naar boven]


L. 54 : (Mechelen) Y Heike - De Klinge grens (Terneuzen)

Y Heike (L. 53) - [Leest] - [Tisselt-Blaasveld] - [Blaasveld] - Willebroek (L. 61, 52/2) - [Kalfort] - Puurs (L. 52) - Bornem - Temse - [Eigenlo] - Sint-Niklaas (L. 56, 59) [- Sint-Pauwels - Sint-Gillis-Waas (L. 77) - Kalf - De Klinge - Nederlandse grens - (Hulst - Kijkuit - Axel -] Sluiskil (L. 55) - Terneuzen)

Geopend 28 juli 1870 (Mechelen - Bornem), 1 december 1870 (Bornem - St-Niklaas), mei of juni 1871 (Sint-Niklaas - De Klinge), 26 augustus 1871 (De Klinge - Terneuzen) door de maatschappij Mechelen-Terneuzen (MT), overgenomen door de NMBS en NS in 1948.
Brug Willebroek onderbroken van 17 mei 1940 tot en met 14 december 1950.
Brug Temse onderbroken van 18 mei 1940 tot 15 maart 1956.

Sectie Y Heike - Sint-Niklaas geëlektrificeerd op 19 maart 1985.
Enkelspoor.
Vmax. 120 km/u.

Sectie Sint-Niklaas - Terneuzen:
Reizigersverkeer opgeheven op 6 oktober 1951 (Hulst - Terneuzen) en 18 mei 1952 (Sint-Niklaas - Hulst). (Tijdens de strenge winter van 1962-1963 werden gedurende korte tijd opnieuw reizigerstreinen ingelegd tussen Sint-Niklaas en De Klinge omdat de wegen onberijdbaar waren.)
Goederenverkeer op de sectie De Klinge - Axel-aansluiting opgeheven in juli 1968.
Op de sectie Sint-Niklaas - De Klinge goederenverkeer tot oktober 1975, voor de bediening van de Antwerpse haven op de Linkeroever (de wagens werden met opleggers over de weg vervoerd tussen de Klinge en de haven, tot industrielijn 208 klaar was).
De sectie Sint-Niklaas - Axel-aansluiting is thans opgebroken (1984) en op het gedeelte Sint-Niklaas - Nederlandse grens is een fietspad aangelegd.
De sectie Axel-aansluiting - Sluiskil is nog in dienst voor de bediening van de plaatslijke industrie.

[terug naar boven]


L. 55 : (Gent) Wondelgem - Zelzate grens (Terneuzen)

Wondelgem (L. 58) - Y Zuid Everstein (L. 216) - Y Ringvaart (L. 55A nieuw) [- Y Noord Everstein (L. 217) - Langerbrugge - Doornzele - Terdonk-Kluizen] - Ertvelde - [Klein-Rusland] - Zelzate (L. 55A; 77) - Nederlandse grens - (Sas van Gent - [Philippine] - [Sluiskil-brug] - Sluiskil (L. 54) - Terneuzen)

Openingsdata:
- sectie Wondelgem - Zelzate: 20 december 1865
- sectie Zelzate - Terneuzen: 1 april 1869
Maatschappij Gent-Terneuzen, op 1 april 1930 overgenomen door de NMBS (Wondelgem - Zelzate) en de maatschappij Mechelen-Terneuzen (Zelzate - Terneuzen), welke op 1 juli 1948 op haar beurt werd overgenomen door de NMBS en NS.

Reizigersverkeer opgeheven op 15 april 1939 (Zelzate - Sluiskil), 6 oktober 1951 (Sluiskil - Terneuzen, zie ook L. 54) en 11 september 1961 (Wondelgem - Zelzate).

In de jaren 1960 werd het kanaal Gent-Terneuzen verbreed en gedeeltelijk verlegd in Zelzate en Sluiskil. In Zelzate kreeg de spoorlijn vanaf 1965 een nieuw, meer westelijk tracé en werd de verbinding met lijn 77 verbroken.
Lijn in dienst voor goederenverkeer.
Hoofdlijn, enkelspoor, Vmax 90 km/h.

Vanaf 2002 werd het tracé van lijn 55 opnieuw verlegd, in verband met het graven van een nieuw havendok ten westen van het kanaal Gent-Terneuzen. Het nieuwe traject loopt tussen de brug over de Ringvaart en Rieme langs de R4 tot even voor de Avrijevaart. Het werd in dienst genomen op maandag 28 juni 2004 (tegenspoorseinen in de richting Wondelgem - Zelzate). Later wordt de oude spoorlijn grotendeels afgebroken; wat rest (industrieaansluiting naar Langerbrugge) krijgt het nieuwe nummer 55A.

[terug naar boven]


L. 55A (nieuw) : Y Ringvaart - Langerbrugge

Y Ringvaart (L. 55) - Y Noord Everstein (L. 217) - Langerbrugge

Restant van het oorspronkelijke tracé van lijn 55. Vmax 40 km/u.

[terug naar boven]


L. 55A : Zelzate - Eeklo

Zelzate (L. 55, 77) [- Assenede - Boekhoute - Bassevelde - Kaprijke - Lembeke -] Eeklo (L. 58)

Geopend 14 april 1871 ("Chemin de fer d'Eecloo à Anvers", genationaliseerd in 1878).
Reizigersverkeer opgeheven op 1 augustus 1950.
Nadien bleef er nog goederenverkeer op de baanvakken Eeklo - Kaprijke (tot in 1965) en Zelzate - Assenede (tot in 1976).
De enkelsporige lijn werd in fasen opgebroken in de jaren 1966-1977.
Tussen Zelzate en Boekhoute is op de bedding een geasfalteerd fietspad aangelegd, dat in de loop van 2003 zal worden doorgetrokken tot Bassevelde. De stations van Assenede (thans postkantoor), Boekhoute en Bassevelde (thans privé-woningen) zijn bewaard gebleven, evenals enkele baanwachtershuisjes.

[terug naar boven]


L. 56 : (Dendermonde) Grembergen - Sint-Niklaas

Grembergen (L. 57) [- Grembergen-Moerzeke - Hamme - Zombeke - Waasmunster - Belsele - Sint-Niklaas-West] - Sint-Niklaas (L. 54, 59)

De "Termonde-Saint-Nicolas" (laatste concessie die in de 19de eeuw werd toegekend en laatste privé-spoorwegmaatschappij die toen werd opgericht) werd geopend op 25 januari 1875 (baanvak Grembergen - Hamme; tussen Dendermonde en Grembergen werd gebruik gemaakt van de reeds bestaande lijn Dendermonde - Lokeren, zie lijn 57) en 14 december 1877 (baanvak Hamme - Sint-Niklaas-West).
In Sint-Niklaas-West (eigen station van de "Termonde-Saint-Nicolas") was er oorspronkelijk geen verbinding met de toen nog smalsporige lijn Antwerpen - Gent. Wel liep er een verbindingsboog van Sint-Niklaas-West naar lijn 54 in de richting van Hulst (over de huidige Joseph Lonckestraat), zodat materieelovergave met de spoorweg "Mechelen-Terneuzen" mogelijk was. De situatie veranderde toen de lijn Antwerpen - Gent in 1896 genationaliseerd en op normaalspoor gebracht werd, en toen de "Termonde-Saint-Nicolas" op 1 januari 1907 eveneens door de Staat werd overgenomen.

Het reizigersverkeer werd opgeheven op 2 juni 1957.
Nadien bleef er nog goederenverkeer op de baanvakken Sint-Niklaas - Waasmunster (tot in 1964) en Grembergen - Hamme (tot 28 oktober 1982).
De enkelsporige lijn werd in fasen opgebroken in de jaren 1959 (Hamme - Waasmunster), 1968-1969 (Waasmunster - Sint-Niklaas) en 1984 (Grembergen - Hamme).
Delen van de bedding zijn bewaard gebleven:
- fietspad tussen Grembergen-Moerzeke en Hamme, waar het stationsgebouw nog bestaat (gerestaureerd door firma Tasibel, die het als kantoor gebruikt en die op het stationsemplacement een bedrijfshal heeft gebouwd);
- geasfalteerd wandelpad tussen Hamme en Zombeke (maar de brug over de Durme is verdwenen);
- wandelpad (met fit-o-meter) in Waasmunster, waar op het voormalige stationsplein nog een baanwachtershuisje staat;
- geasfalteerd fietspad tussen Belsele en Sint-Niklaas.

[terug naar boven]


L. 57 : Aalst - Lokeren

Aalst[-Noord] (L. 50, 61, 82) [- Hofstade - Gijzegem -] Oudegem (L. 53) - Dendermonde (L. 52, 53, 60) - [Grembergen] - [Y Grembergen (L. 56)] - [Huivelde] - Zele - [Bokselaar] - Lokeren (L. 59, 77A)

Openingsdata:
- baanvak Aalst - Oudegem: 19 juni 1853 ("Dender en Waas")
- baanvak Dendermonde - Lokeren: 13 februari 1856 ("Dender en Waas")
- tussen Oudegem en Dendermonde werd gebruik gemaakt van de sinds 1837 bestaande staatsspoorlijn Mechelen - Gent.

Het baanvak Aalst - Oudegem werd buiten dienst gesteld (reizigers en goederen) op 31 mei 1964 en opgebroken tussen 1966 en 1969. Tussen Aalst en Gijzegem werd op de bedding een fiets- en wandelpad aangelegd.

Het baanvak Dendermonde - Lokeren werd op 29 mei 1976 tijdelijk gesloten met het oog op elektrificatie en vernieuwingswerken. In Lokeren werd het spoor opgehoogd; in Dendermonde werd een nieuwe brug over de Schelde gebouwd. Vanaf 1977 werd een partiële reizigersdienst georganiseerd tussen Zele en Lokeren. De geëlektrificeerde lijn werd opnieuw in haar geheel in dienst gesteld op 28 april 1981.
Enkelspoor, Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 58 : Gent - Brugge

Y Oost Driehoek Ledeberg (L. 50E) - Y Noord Driehoek Ledeberg (L. 58/1) - [Gentbrugge-Zuid] - Gentbrugge - [Gentbrugge-Noord] - [Gent-Heirnisse] [/- Gent-Oost/] - [Gent-Eecloo =] Gent-Dampoort (L. 59) - Y Boma (L. 204) - Y Muide (L. 58/2) - [Gent-Muide] - [Y Kanaal Terneuzen (L. 58A)] - Wondelgem (L. 55, 203) - Evergem - Sleidinge - Waarschoot - Eeklo (L. 55A) - [Boelare] - [Balgerhoeke] - [Adegem] - Maldegem - [Donk - Sijsele - Assebroek - Steenbrugge -] Brugge (L. 50A, 51, 66)

Verbindingssporen:

Openingsdata (maatschappijen Eeklo-Gent en Eeklo-Brugge):
- Gent - Eeklo: 25 juni 1861
- Eeklo - Maldegem: 16 november 1862
- Maldegem - Brugge: 22 juni 1863

Op het baanvak Eeklo - Brugge werd het reizigersverkeer opgeheven op 26 februari 1959.

Opheffing goederenverkeer:
- Sijsele - Assebroek: 1959 of kort daarna.
- Donk - Sijsele (enkel militair vervoer naar Sijsele): omstreeks 1962.
- Assebroek - Brugge: 1 augustus 1967.
- Maldegem - Donk (meststoffenbedrijf Cherlet): 1970.
- Eeklo - Maldegem: 16 april 1988.

Opbreken van de sporen:
- Sijsele - Assebroek: 1962.
- Donk - Sijsele: 1962 of kort daarna.
- Assebroek - Brugge: 1968.
- Maldegem - Donk: 1970.

(Met dank aan Koen Goossens van Stoomcentrum Maldegem voor de informatie in de drie voorgaande alinea's.)

De sectie Driehoek Ledeberg - Gent-Dampoort werd geëlektrificeerd in mei 1973 als onderdeel van de verbinding Gent - Antwerpen (L. 59).

De stopplaats Evergem werd heropend op 10 juni 2007. Het station was gesloten op 2 juni 1957, in verband met de aanleg van de Gentse ringvaart.

Huidige toestand:
- Driehoek Ledeberg - Wondelgem: dubbelspoor, Vmax 90 km/h.
- Wondelgem - Eeklo: enkelspoor, Vmax 90 km/h.
- Eeklo - Maldegem: enkelspoor, vereenvoudigde exploitatie, buiten dienst voor de NMBS, toeristische exploitatie (Stoomcentrum Maldegem).
- Maldegem - Donk: smalspoor (60 cm) aangelegd door Stoomcentrum Maldegem.
- Donk - Brugge: opgebroken; op de bedding is een toeristisch fiets- en wandelpad aangelegd ('Abdijenroute'). De stationsgebouwen van Maldegem, Donk en Sijsele zijn in goede staat bewaard gebleven.

[terug naar boven]


L. 58A : (Gent-Zeehaven) - Y Kanaal - Gent-Rabot

Y Kanaal Terneuzen (L. 58) - Gent-Rabot

Goederenlijn in het Gentse haven-industriegebied. De verbinding Gent-Eecloo - Muide - Rabot zou geopend zijn op 1 juni 1872 (volgens andere bronnen 1 december 1873), opgeheven in 1985 en in 1986 opgebroken. Vanaf 1875 (volgens andere bronnen: november 1879) tot 15 mei 1935 was er ook reizigersverkeer op deze lijn: Gent-Zuid - Ledeberg - Gentbrugge-Zuid - Gentbrugge-Noord - Gent-Heirnisse - Gent-Eecloo - Gent-Muide - Gent-Kanaal-Terneuzen - Gent-Rabot (spoorboekjes van 1907, 1914, 1920 en 1931).

Oostelijke en westelijke ringlijn rond Gent - de Gentse stations

Het eerste station van Gent was Gent-Zuid (1837): een kopstation van waaruit de lijnen naar Mechelen / Brussel, Brugge en Kortrijk vertrokken. Al gauw kwam er een verbindingsboog bij Ledeberg waarover treinen uit Mechelen / Brussel rechtstreeks naar Brugge / Kortrijk vv. konden rijden zonder kop te hoeven maken in Gent-Zuid; de treinen naar Brugge stopten dan aan de halte Gent-Sint-Pieters (aan de Parklaan en de kruising van de spoorlijn met de Kortrijksesteenweg; houten stationnetje gebouwd in 1889, gesloten in 1908 en gesloopt in 1912). Gent-Zuid bleef evenwel het hoofdstation van Gent tot in 1913, toen naar aanleiding van de wereldtentoonstelling een nieuw en groot station Gent-Sint-Pieters werd gebouwd (van 1908 tot 1912 was een voorlopig stationsgebouw aan de Prinses Clementinalaan in gebruik). Het station Gent-Zuid werd gesloten op 7 oktober 1928 en gesloopt in 1929-1930.

Het tweede station was Gent-Waas (1847): kopstation van de smalspoorlijn naar Antwerpen via het Waasland, in de buurt van het huidige station Gent-Dampoort, aan de oostkant van de sporen (zie L. 59). Dit stationsgebouw werd gesloopt in 1912.

Op 22 december 1856 (volgens een andere bron: 1 april 1857) werd een spoorverbinding tussen het Zuidstation en het Stapelhuis aan het Handelsdok in gebruik genomen. Die verbinding liep over het tracé van de huidige Tweebruggenstraat en Kasteellaan. Gedurende de eerste jaren werden de wagons getrokken door paarden. Vanaf juni 1861 gebeurde dat door een locomotief. Na de aanleg van de oostelijke ringlijn (zie hieronder) werd de nutteloos geworden verbinding Gent Zuid - Stapelhuis in 1881 opgebroken.

De oostelijke ringlijn kwam er na de aanleg van de spoorlijn Gent-Eeklo (zie L. 58). Waar nu het station Dampoort ligt, aan de oostzijde van de huidige sporen en tegenover het station Gent-Waas, lag toen het station Gent-Eecloo (1861), thuisbasis van de "Chemin de fer d'Eecloo à Gand" en oorspronkelijk eveneens een kopstation. Het oostelijke ringspoor, dat de verbinding maakte tussen lijn 50 in Ledeberg, het station Gent-Eecloo en Gent-Rabot (L. 58A) werd aangelegd tussen 1869 en 1874. Het baanvak Y Ledeberg - Gent-Eecloo werd geopend op 1 juni 1872. De lijn naar Wondelgem liep oorspronkelijk wel over een ander, meer noordelijk gelegen tracé dan nu. In verband met de verbreding van het kanaal Gent-Terneuzen in de jaren 1903-1910 werd vanaf 1 augustus 1902 over het huidige tracé via de kanaalbrug in de Muide gereden. In die jaren werd ook het ringspoor verhoogd (1909), het tracé van lijn 59 verlegd (1911) en het station Gent-Waas werd afgebroken (1912). Vanaf toen fungeerde het stationsgebouw van Gent-Eecloo als het enige station Gent-Dampoort. In 1973 werd dat stationsgebouw afgebroken (het maakte plaats voor de busperrons die er thans liggen) en werd het huidige stationsgebouw Dampoort opgetrokken, aan de westkant van de sporen.

Ten zuidwesten van het station Gent-Dampoort, waar nu een groot parkeerterrein is, werd omstreeks 1875 een goederenstation aangelegd, oorspronkelijk 'gare du Champ de Manoeuvres' genaamd (daar lag tot midden 19de eeuw een militair oefenterrein, nabij de militaire versterking 'het Spaans kasteel', cfr. de naam 'Kasteellaan'), later Gent-Oost, aangesloten op de ringlijn. Het gebouw 'Gent Oost' werd opgericht in 1905 en werd onder meer gebruikt voor de pakjesdienst NMBS-Colli. Het werd in 1995 buiten dienst gesteld en in het voorjaar van 2000 afgebroken.

Meer info over de vroegere stations aan de Dampoort met foto's vindt u hier.

Ten slotte werd, samen met de bouw van het in 1913 geopende nieuwe Sint-Pietersstation, een westelijke ringlijn gepland. De aanleg liep evenwel vertraging op. De lijn werd pas na de oorlog afgewerkt en in 1922 in dienst genomen (volgens andere bronnen: op 3 mei 1923 voor goederen, op 7 oktober 1928 voor reizigers), met de volgende stopplaatsen voor reizigerstreinen: Gent-Sint-Pieters - Drongensteenweg - Mariakerke - Eeclooweg - Lindestraat - Gent-Muide / Wondelgem. Volgens het spoorboekje van 1931 reden de treinen uit Gent naar Eeklo en Zelzate hetzij linksom, hetzij rechtsom, en waren er enkele treinen van/naar Geraardsbergen die de 'grote toer' maakten: Sint-Pieters - Muide - Dampoort - Gentbrugge - Merelbeke en verder naar lijn 122.
Het reizigersverkeer over de westelijke ringlijn werd op 1 augustus 1950 opgeheven. De lijn werd in 1955 (volgens andere bronnen: 1952) buiten dienst gesteld en nadien opgebroken. Over een deel van de verhoogde bedding loopt thans een wandelpad in het natuurgebied Bourgoyen-Ossemeersen in Mariakerke (met dank aan Vic Van Cutsem voor deze informatie).

Voor meer info over de spoorweg en de stations in en rond Gent, zie het boek Gent op het spoor. Stations maken de stad, eindredactie Christiane Van Rijckeghem en Herman Welter, Gent/Kortrijk: uitgeverij Snoeck, 2010. Wanneer in de tekst hierboven naar 'andere bronnen' wordt verwezen, dan zijn gegevens uit dit boek bedoeld.

[terug naar boven]


L. 59 : (Antwerpen) Y Oost Berchem - Gent

[Antwerpen-Waas - veerboot over de Schelde - Vlaams Hoofd = Antwerpen-Linkeroever /] Y Oost Berchem (L. 27A) - Y West Berchem (L. 59/1) - Antwerpen-Zuid (L. 52) - [Antwerpen-Linkeroever] - Zwijndrecht - Y Zwijndrecht-Fort (L. 10) - [Zwijndrecht-Fort] - Melsele - Beveren-Waas - [Haasdonk] - [Westakkers] - Nieuwkerken-Waas - Sint-Niklaas (L. 54, 56) - [Sint-Niklaas-West (L. 56)] - Belsele[-Noord] - [Duizend Appels =] Sinaai-Waas - [Heiken] - Lokeren (L. 57, 77A) - [Staakte] - [Zeveneken] - Beervelde - [Lochristi] - [Destelbergen] [- Gent-Waas /] - [Sint-Amandsberg] - [Oostakker] - Y St-Bernadettestraat (L. 59B) - Gent-Zeehaven (goederenstation) - Gent-Dampoort (L. 58)

Geopend op 6 november 1844 (Vlaams Hoofd - Sint-Niklaas) en 9 augustus 1847 (Sint-Niklaas - Gent-Waas).
Deze lijn werd in privé-concessie (verleend in 1842) gebouwd door Gustaaf De Ridder, inwoner van Sint-Niklaas en ingenieur van de eerste Belgische staatsspoorwegen.
De enkelsporige lijn werd op smalspoor aangelegd (spoorbreedte 1,151 meter) en uitgebaat door de NV "Chemin de fer d'Anvers à Gand", ook genaamd "Pays de Waes" of in de volksmond "Pietje Waas". Locomotief nr. 2 is bewaard gebleven en prijkt thans als blikvanger in het spoorwegmuseum te Brussel-Noord.
Het stationsgebouw Antwerpen-Waas stond in Antwerpen op de rechter-Scheldeoever; daar scheepten de reizigers in op de veerboot naar het "Vlaams Hoofd", waar de treinen vertrokken. Van Destelbergen liep de lijn oorspronkelijk rechtdoor naar het station Gent-Waas, in de buurt van het huidige Dampoortstation.
Opmerkelijk detail: de hele lijn werd voltooid zonder het voorziene kapitaal te overschrijden, en zolang de concessie duurde werkte de maatschappij nooit met verlies: een vrijwel uniek feit in de spoorweggeschiedenis.

In 1896 werd de "Pays de Waes" overgekocht door de Belgische staat en in 1897 werd de spoorbreedte naar normaalspoor (1,435 m) omgebouwd: eerst één spoor op het (inmiddels dubbelsporige) baanvak Sint-Niklaas - Lokeren, en nadien op twee nachten de baanvakken Lokeren - Gent (27-28 juni 1897) en Antwerpen - Sint-Niklaas (29-30 juni 1897).
Op 1 mei 1911 werd in Gent een nieuw tracé in gebruik genomen, in een boog via Oostakker, zodat de lijn aansluiting kreeg met lijn 58 en het Dampoortstation.
Na de bouw van de voetgangerstunnel onder de Schelde (1931-1933) werd de veerdienst opgeheven, het station Antwerpen-Waas afgebroken (1935) en op het "Vlaams Hoofd" een nieuw station "Antwerpen-Linkeroever" gebouwd.

Door de bouw van de Kennedytunnel (spoortunnel 1665 m lang) en de aanleg van de nieuwe ringlijn in Antwerpen, kon de lijn ook in Antwerpen op het overige spoorwegnet aangesloten worden. Dit gebeurde op 1 februari 1970 (dieseltractie; gedurende enkele maanden reed er een pendeldienst tussen Zwijndrecht-overweg 4 en Antwerpen-Zuid). Op 24 september 1970 was het baanvak Antwerpen - Sint-Niklaas op dubbel spoor gebracht en geëlektrificeerd. Het oude station Linkeroever en het lijnstukje erheen werden toen buiten dienst gesteld; in de plaats kwam er een stopplaats Linkeroever ter hoogte van de Katwilgweg, die in 1984 evenwel weer werd opgeheven.
Tegelijk met de elektrificatie werd de doortocht van de steden Sint-Niklaas en Lokeren aangepast: er kwamen nieuwe stations en het spoor werd opgehoogd. Daardoor was de lijn van 2 augustus 1970 tot 28 mei 1972 onderbroken in Sint-Niklaas en werd het oude station Sint-Niklaas-West tijdelijk weer in dient genomen: de elektrische treinen reden tot in het nieuwe station van Sint-Niklaas en er was een busverbinding naar Sint-Niklaas-West, waar de dieseltreinen vertrokken naar Lokeren en Gent.
Op 3 juni 1973 kwam ook het baanvak Sint-Niklaas - Gent onder draad, de sectie Lokeren - Oostakker voorlopig nog op enkelspoor; maar einde jaren 1970 was de gehele lijn dubbelsporig.
Vmax 140 km/u.

Het station Beervelde werd in 1957 gesloten voor de reizigersdienst. Na de elektrificatie in 1973 werd de stopplaats Beervelde heropend maar bij de invoering van het IC-IR-plan in 1984 weer gesloten. Op 14 december 2008 werd de stopplaats Beervelde opnieuw heropend.

Verbindingssporen:

Er waren militaire aansluitingen in Zwijndrecht-Fort en in Haasdonk (naar kazerne Westakkers). De miltaire spoorlijn van 2 km naar Westakkers werd in 1928 aangelegd en gebruikt tot in 1998, waarna de lijn in 2004 officieel buiten dienst werd gesteld. Ze zal in 2009 worden opgebroken en de gemeente Beveren-Waas wil op de bedding een fiets- en wandelpad aanleggen.

[terug naar boven]


L. 60 : (Brussel-Noord) Jette - Dendermonde

Jette (L. 28/1, 50) - [Ganshoren] - Zellik - [Walfergem] - Asse - Mollem - Merchtem - [Droeshout] - Opwijk (L. 61) - Heizijde - Lebbeke - Sint-Gillis - Dendermonde (L. 52, 53, 57)

Geopend 18 mei 1879 (baanvak Asse - Dendermonde) en 15 september 1881 (baanvak Jette - Asse). Belgische staat.
Geëlektrificeerd 17 mei 1981.
Dubbelspoor. Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 61 : Antwerpen - Aalst

Oude God (L. 25) [- Edegem] / Kontich-Kazernen (L. 25) [- Kontich-Dorp - Y L. 25A - Reet -] Boom (L. 52) - Y Sauvegarde (L. 52) - Willebroek (L. 54) [- Tisselt-West -] [Londerzeel-Oost] (L. 53) - Londerzeel[-West] (L. 53) [- Steenhuffel - Peizegem -] Opwijk (L. 60) [- Nijverzeel - Baardegem - Moorsel - Mijlbeke (De Rozen) -] Aalst[-Noord] (L. 50, 57, 82)

Deze lijn, bijgenaamd "Leireken", maakte oorspronkelijk deel uit van een geplande internationale verbinding Antwerpen - Douai, via Zottegem - Ronse - Tournai. Maar de verbinding met Frankrijk werd nooit gerealiseerd en er hebben nooit doorgaande treinen verder dan Aalst gereden.

Openingsdata:
- Oude God / Kontich - Boom: 28 december 1875.
- Boom - Londerzeel: 8 augustus 1881.
- Londerzeel - Opwijk: 8 september 1878.
- Opwijk - Aalst: 12 oktober 1879.

Omstreeks 1898 werd het tracé van L. 61 in Londerzeel verlegd. Oorspronkelijk liep de lijn van Londerzeel-Oost (kruising met L. 53) rechtstreeks naar Steenhuffel. In 1898 werd L. 53 (i.v.m. werken aan het zeekanaal Brussel-Rupel) opgehoogd; L. 61 liep sindsdien via een brug onder L. 53 door, volgde L. 53 van Londerzeel-Oost tot Londerzeel-West (= het huidige station Londerzeel op L. 53) en boog vandaar zuidwaarts af naar Steenhuffel.

Opheffing reizigersverkeer:
- Oude God - Kontich-Dorp: 1931.
- Kontich-Kazernen - Boom en Willebroek - Londerzeel: tussen 1950 en 1953 (2 oktober 1952?)
- Londerzeel - Opwijk: 2 oktober 1952.
- Boom - Willebroek: 2 juni 1957.
- Opwijk - Aalst: 2 juni 1957.

Opbreken van de sporen:
- Oude God - Kontich-Dorp: vermoedelijk 1931 of kort daarna, in verband met de vernieuwing en elektrificatie van lijn 25.
- Kontich-Kazernen - Boom: 1953.
- Willebroek - Londerzeel: 1955-1956.
- Steenhuffel - Opwijk: einde 1956.
- Londerzeel - Steenhuffel: 1957.
- Moorsel - Aalst: 1961.
- Opwijk - Moorsel: einde 1976.
De allerlaatste reizigerstrein op 'Leireken' was een speciale stoomtrein (locomotief 29.013 met drie L-rijtuigen) tussen Opwijk en Moorsel op 1 augustus 1976 ter gelegenheid van de Moorselse Pikfeesten.

Huidige toestand
- Tussen Mortsel en Reet zijn op de bedding wegen aangelegd: de Boniverlei in Edegem, de expressweg N171 in Kontich.
- Het baanvak Kontich-Kazernen - Kontich-Dorp is nog goed zichtbaar in het landschap, van spoorlijn 25 tot aan de Boniverlei (gedeeltelijk fietspad; bomenrij - met dank aan Steven Ceuppens voor deze informatie).
- Tussen Reet en Boom zijn er nog sporen van de bedding terug te vinden in het landschap; er zijn echter plannen om de N171 door te trekken tot aan de A12.
- In Boom ligt op de oude spoorwegbedding nu de Acacialaan, verderop Spoorweglaan.
- Boom - Willebroek: bestaande spoorlijn 52/2, geëlektrificeerd in mei 1998, samen met het baanvak Boom - Puurs van lijn 52. Het baanvak Boom - Willebroek werd echter niet terug in gebruik genomen; op 5 augustus 2002 werd het baanvak officieel buiten dienst gesteld. De bovenleiding zou wel nog onder spanning staan en fungeren als stroomtoevoer.
- Willebroek - Londerzeel: de bedding is in het landschap nog tamelijk goed te volgen; enkele voormalige baanwachtershuisjes bestaan nog.
- Londerzeel - Aalst: prachtig fiets- en wandelpad 'Leireken'. De stationsgebouwen van Steenhuffel (vzw. Leireken) en Baardegem (café 't Stationneke met spoorwegattributen) zijn mooi gerestaureerd. Verscheidene baanwachtershuisjes. Bij het station van Steenhuffel staat een K-rijtuig (eerste klasse met bagageafdeling) uit 1935 opgesteld.

Literatuur
Louis De Bondt en Philippe Callaert, Leireken. De geschiedenis van lijn 61 Aalst - Antwerpen Zuid, uitgegeven door de auteurs in eigen beheer, 1996.

[terug naar boven]


L. 62 : Oostende - Torhout

Oostende (L. 50A) [- Meiboom - Stene - Snaaskerke - Gistel - Moere - Eernegem - Ichtegem - Wijnendale -] Torhout (L. 63, 66)

Geopend 1 april 1868 (Ostende - Armentières; teruggekocht door de Belgische staat op 1 januari 1880).
Het oorspronkelijke tracé liep van het station Oostende-Stad rechtstreeks zuidwaarts naar Stene. In 1946 werd het tracé naar het oosten verlegd, zodat de treinen uit Torhout Oostende-Kaai als nieuw eindpunt kregen. Zie de afzonderlijk nota over de stations van Oostende.

Tweede spoor aangelegd in 1897, weer opgebroken in 1940.
Reizigersverkeer opgeheven op 26 mei 1963.
Goederenverkeer opgeheven in 1967.
Lijn opgebroken in 1984-1985.
Op de bedding is thans een fiets- en wandelpad aangelegd, "De Groene 62". De stationsgebouwen van Moere en Wijnendale zijn bewaard gebleven.

[terug naar boven]


L. 63 : Torhout - Ieper

Torhout (L. 62, 66) [-] Kortemark (L. 73) - [Sint-Jozef - Staden - Westrozebeke - Poelkapelle - Langemark - Boezinge - Brielen Hoekje -] Ieper (L. 64, 69)

Geopend 15 augustus 1873 (Ostende - Armentières; teruggekocht door de Belgische staat op 1 januari 1880).
Enkelspoor.
Reizigersverkeer opgeheven op de sectie Torhout - Kortemark na WO II, ten laatste in 1949; op de sectie Kortemark - Ieper op 22 mei 1955.
Sectie Torhout - Kortemark opgebroken in 1968.
Sectie Kortemark - Westrozebeke, sinds 1990 buiten dienst voor de NMBS, werd behouden voor militair verkeer naar Houthulst tot 2 juni 2003. Op die datum werd de lijn volledig buiten dienst gesteld. Ze werd in 2005 opgebroken.
Sectie Westrozebeke - Ieper was al eerder opgebroken: Langemark - Ieper in 1985; Westrozebeke - Langemark in 1992.
Op de lijn werd een fiets- en wandelpad is aangelegd, op de sectie Westrozebeke - Boezinge in de jaren 1990 ('Vrijbosroute'), op de sectie Kortemark - Westrozebeke in 2006. De stationsgebouwen van Sint-Jozef, Staden, Westrozebeke, Poelkapelle, Langemark en Boezinge bestaan nog.

[terug naar boven]


L. 64 : Ieper - Roeselare

Ieper (L. 63, 69) [- Kruiskalsijde - Frezenberg - Zonnebeke - Kerselaar - Moorslede-Passendale - Vierkavenhoek - Meiboom (West) -] Roeselare (L. 65, 66)

Geopend 12 april 1868 (Flandre Occidentale).
Reizigersverkeer opgeheven top 17 mei 1953.
Sectie Vierkavenhoek - Roeselare opgebroken in 1955.
Sectie Ieper - Vierkavenhoek opgebroken in 1971.
De bedding van de sectie Ieper - Zonnebeke werd hergebruikt voor een autoweg. Het station van Zonnebeke bestaat nog. De bedding Zonnebeke - Roeselare is grotendeels omgevormd tot geasfalteerd/gebetonneerd fiets- en wandelpad (waarneming 2013).

[terug naar boven]


L. 65 : Roeselare - Menen grens (Tourcoing)

Roeselare (L. 64, 66) [- Meiboom - Den Aap=Zilverberg - Beitem - Ledegem-Dadizele - (Moorsele-)Kezelberg - Menen (Bruggepoort)] Menen (L. 69) - Franse grens

Geopend in 1887, volgens andere bronnen 22 november 1889 (Flandre Occidentale).
Reizigersverkeer opgeheven op 8 oktober 1950; op de verbinding Menen - Tourcoing reed nog één reizigerstrein heen en weer per dag tot in 1954-1955.
Goederenverkeer opgeheven:
- op het baanvak Roeselare - Beitem in 1952;
- op het baanvak Beitem - Menen in 1975.
Lijn opgebroken:
- baanvak Roeselare - Beitem in 1955;
- baanvak Beitem - Menen in 1978.

Huidige toestand:
In Roeselare is op het eerste gedeelte van het traject (gemeenschappelijk met L. 64) de Koning Albert I-laan aangelegd. Tot aan de voormalige halte Den Aap/Zilverberg is de lijn praktisch verdwenen. Tussen Beitem en Menen is op de bedding een fiets- en wandelpad aangelegd. De stationsgebouwen van Beitem en Ledegem-Dadizele bestaan nog.
Het lijngedeelte vanuit Menen richting Franse grens bleef nog jaren in gebruik als industrieaansluiting. Het werd opgebroken in 2013; slechts een kleine 100 meter spoor na de aansluitingswissel lagen er nog begin 2014 (met dank aan Bruno Malfait voor deze laatste informatie).

[terug naar boven]


L. 66 : Brugge - Kortrijk

Brugge (L. 50A, 51, 58) - [Sint-Michiels] - [Loppem] - Zedelgem - [Veldegem] - Torhout (L. 62, 63) - Lichtervelde (L. 73) - [Gits] - [Beveren] - Roeselare (L. 64, 65) - [Rumbeke] - [Kachtem] - Izegem - Ingelmunster (L. 66A, 73A) - [Lendelede] - [Sint-Katherina] - Heule (Leiedal) - Y Kortrijk-West (L. 69) - Y Leiebrug (L. 66/1) - Kortrijk (L. 75, 83)

Openingsdata (maatschappij Flandre Occidentale):
- 4 oktober 1846: baanvak Brugge - Torhout
- 28 februari 1847: baanvak Torhout - Lichtervelde
- 31 maart 1847: baanvak Lichtervelde - Roeselare
- 1 mei 1847: baanvak Roeselare - Izegem
- 28 mei 1847: baanvak Izegem - Ingelmunster
- 14 juli 1847: baanvak Ingelmunster - Kortrijk

Het eerste station van Brugge lag dichter bij het stadscentrum, aan 't Zand; het oorspronkelijke tracé van lijn 66 liep van daaruit rechtstreeks zuidwaarts naar Loppem. Later (1939) werd een nieuw station meer zuidwaarts gebouwd, "extra muros" bij Sint-Michiels, en lijn 66 werd oostwaarts omgeleid.

Geëlektrificeerd op 20 mei 1986.
Dubbelspoor. Vmax 120 km/u.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 66A : Ingelmunster - Anzegem

Ingelmunster (L. 66, 73A) [- Wante - Oostrozebeke - Wielsbeke - Sint-Eloois-Vijve -] Waregem (L. 75) [- De Biest = Gaverbeek - Heirweg -] Anzegem (L. 89)

Geopend 20 december 1868.
Reizigersverkeer opgeheven in 1934 (Waregem - Anzegem); op het baanvak Ingelmunster - Waregem bleef het reizigersverkeer gehandhaafd tot tijdens of kort na WO II (ten laatste tot in 1949).
Goederenverkeer bleef er
- op het baanvak Ingelmunster - Wielsbeke tot in de jaren 1970 (opgebroken in 1978);
- op de baanvakken St-Eloois-Vijve - Waregem en Waregem - Gaverbeek (= industrielijn 206) tot in de jaren 1980.
De lijn is thans zo goed als helemaal opgebroken; enkel tussen Sint-Eloois-Vijve en Waregem (thans natuur-wandelpad) zouden de sporen gedeeltelijk zijn blijven liggen (zie De Oude Spoorwegberm).
Het stationsgebouw van Sint-Eloois-Vijve, thans eigendom van een privé-firma, is merkwaardig door een rij blauwe glazuurtegels onder de kroonlijst, waarop de werkzaamheden van de vlasnijverheid staan uitgebeeld.
In Oostrozebeke zijn nog delen van de bedding zichtbaar en is het stationsgebouw bewaard gebleven.
Aan de kruising met de N43 in Sint-Eloois-Vijve staat nog een wachtershuisje (thans frituur 't Routehuizeke).
Tussen Waregem en de E17 is de bedding omgevormd tot fietspad.
(met dank aan José Ketels voor de info in de bovenstaande drie regels)
Het stationsgebouw van Heirweg is gerestaureerd en tot woning omgebouwd (met dank aan Denis Dujardin voor dit bericht).

[terug naar boven]


L. 67 : Comines - Le Touquet grens (Armentières)

Comines (L. 68, 69) [- Mai Cornet - Bas-Warneton - Warneton (L. 69B) - Pont-Rouge - Le Touquet - Franse grens]

Geopend op 1 november 1870 (Flandre Occidentale, in 1880 overgenomen door de Belgische Staatsspoorwegen).
Grensoverschrijdend reizigersverkeer opgeheven in 1937.
Op het baanvak Comines - Le Touquet werd het reizigersverkeer opgeheven op 8 oktober 1950.
Grensoverschrijdend goederenverkeer tot 29 mei 1988.
Lijn buiten dienst gesteld op 25 juli 1988, uit de inventaris geschrapt op 24 april 1989 en kort nadien opgebroken.
De stationsgebouwen van Warneton en Pont-Rouge zijn gerestaureerd als privé-woningen.

[terug naar boven]


L. 68 : Comines - Comines grens (Lille)

Comines (L. 67, 69) [- Franse grens]

Deze lijn, die slechts 1 km over Belgisch grondgebied liep (de Belgisch-Franse grens loopt dwars door Comines heen en er is dus een Belgische én een Franse gemeente met die naam) werd geopend op 15 juni 1876. Het reizigersverkeer werd over de gehele lijn georganiseerd door de Nord-Français/SNCF tot aan de opheffing van de grensoverschrijdende exploitatie op 18 februari 1955. De korte Belgische sectie van de lijn werd op 1 januari 1966 'buiten dienst' verklaard en kort nadien opgebroken. Tussen Lille en Comines (Fr.) wordt thans nog steeds rezigersverkeer georganiseerd door de SNCF.

[terug naar boven]


L. 69 : Kortrijk - Abele grens (Hazebrouck)

Y Kortrijk-West (L. 66) - Bissegem - Wevelgem - Menen (L. 65) - Wervik - Comines (L. 67, 68) - [Houthem] - [Hollebeke] - [Zillebeke] - Ieper (L. 63, 64) - [Vlamertinge] - [Brandhoek] - Poperinge (L. 76) [- Abele - Franse grens]

Openingsdata (Flandre Occidentale):
- Kortrijk - Wervik: 14 januari 1853
- Wervik - Comines: 18 juni 1853
- Comines - Ieper: 18 maart 1854
- Ieper - Poperinge: 20 maart 1854
- Poperinge - Franse grens: 10 juni 1870.

De lijn werd op Frans grondgebied tot Hazebrouck geëxploiteerd door de Belgische Staatsspoorwegen en vanaf 1926 door de NMBS tot in 1941.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het baanvak Ieper - Hazebrouck door het Belgische leger op dubbelspoor gebracht voor druk militair verkeer; na de oorlog werd het tweede spoor weer opgebroken.

Op het baanvak Poperinge - Abele werd het reizigersverkeer opgeheven tussen op 8 oktober 1950.
Daarna bleef er nog internationaal reizigersverkeer (SNCF) op het baanvak Abele - Godewaersvelde - Hazebrouck tot 22 mei 1954.
Locaal grensoverschrijdend goederenverkeer bleef er tot 26 september 1970 en in 1971 werd het baanvak buiten dienst gesteld en opgebroken.
In Poperinge is een kort stukje van de bedding omgevormd tot de 'Quintenswandeling', de rest van de bedding werd ingenomen door de N38 naar Steenvoorde.

Het baanvak Kortrijk - Poperinge werd geëlektrificeerd op 22 mei 1987.
Kortrijk - Comines dubbelspoor, Comines - Poperinge enkelspoor. Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 69B : Warneton - Nieuwkerke

[Warneton (L. 67) - Mesen - Nieuwkerke]

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd door het Britse leger een spoorlijn aangelegd vanuit Bailleul (Belle) in Frankrijk als aanvoerlijn naar het front. Deze lijn liep ten zuiden van Dranouter, tussen Wulvergem en Nieuwkerke, tot aan de steenweg Mesen - Ploegsteert (aldus te zien op een spoorwegkaart van het Tweede Britse Leger, situatie 1 februari 1918, Imperial War Museum - dank aan Paul Van Heesvelde voor deze informatie). Later (door het Duitse leger tijdens het lenteoffensief van 1918? door het Belgische leger? door de Staatsspoorwegen na de oorlog?) werd de lijn doorgetrokken tot Warneton.

Na de oorlog werd het baanvak Warneton - Nieuwkerke opgenomen in het net van de Staatsspoorwegen. Reizigersverkeer was er van oktober 1924 tot mei 1928. Vanaf 1925 stopten de treinen ook te Mesen. Van Nieuwkerke is een afbeelding van een houten station bekend (zie Hugo De Bot, Stationsarchitectuur in België. Deel II, Turnhout: Brepols, 2003, p. 17). Goederenverkeer zou er zijn geweest tot in 1962, en de lijn zou zijn opgebroken in 1965.

[terug naar boven]


L. 72 : Gent - Deinze

Gebruikt als tabelnummer in spoorboekjes.
Op de NMBS-netkaart behoort dit traject tot lijn 75.

[terug naar boven]


L. 73 : Deinze - Adinkerke grens (Dunkerque)

Deinze[-Petegem] (L. 75) - [Grammene] - [Wontergem] - Aarsele - [Karmstraat] - [Laakestraat] - Tielt (L. 73A) - [Pittem] - [Ardooie-Koolskamp] - [Kortekeer] - Lichtervelde (L. 66) - Kortemark (L. 63) - [Handzame] - [Zarren] - [Esen] - Diksmuide (L. 74) - [Kaaskerke (L. 74)] - [Oostkerke] - [Avekapelle] - Veurne - Koksijde - [Adinkerke-]De Panne (L. 76) - Franse grens

Openingsdata:
- Deinze - Tielt: 31 december 1855 (Flandre Occidentale)
- Lichtervelde - Veurne: 11 mei 1858 (Chemin de fer de Lichtervelde à Furnes)
- Veurne - Franse grens: 5 februari 1870 (Compagnie de Furnes à Dunkerque)
- Tielt - Lichtervelde: 23 maart 1880 (Belgische Staat).

Op de sectie Adinkerke-De Panne - Franse grens werd het reizigersverkeer opgeheven op 28 september 1958. Wel reden er daarna nog occasioneel toeristentreinen. Internationaal goederenverkeer werd gereactiveerd op 7 december 1999: 's nachts reed een trein met vier wagons die elk 150 ton vloeibaar gietstaal (temperatuur 1400° C) bevatten van het staalbedrijf Sollac in Duinkerke naar de fabrieken van Cockerill-Sambre in Marcinelle bij Charleroi. De trein, die met een Franse diesellok tot De Panne kwam en daar overgenomen werd door een E-lok van de NMBS, reed over de lijnen 73, 66, 75, 94, 96, 117, 124A en 260, dus via Lichtervelde, Kortrijk, Tournai, Ath, Jurbise, Soignies, Ecaussinnes, Manage, Luttre en Monceau-Vorming. Na een proeftijd zou dit nieuwe project in 2001 uitgebreid worden tot twee treinen per dag (500.000 ton staal per jaar). Het plan heeft echter geen doorgang gevonden; de laatste goederentrein reed in 2002 en op 15-16 maart 2003 werd het doorgaande spoor De Panne - Bray-Dunes zelfs onderbroken wegens spoorwerkzaamheden in De Panne.

Sectie Deinze - De Panne geëlektrificeerd op 28 mei 1996.
Deinze - Diksmuide dubbelspoor, Diksmuide - Franse grens enkelspoor, kruisingsmogelijkheid in Veurne en op het dubbelsporige lijngedeelte tussen het station Koksijde (niet inbegrepen) en De Panne.
Vmax 120 km/u (Deinze - De Panne) en 40 km/u (De Panne - Franse grens). Sinds 16 maart 2003 is er echter voorlopig geen spoorverkeer meer mogelijk tussen De Panne en Bray-Dunes. Begin 2014 heeft Infrabel de sporen op Belgisch grondgebied uitgebroken.

[terug naar boven]


L. 73A : Tielt - Ingelmunster

Tielt (L. 73) [- Meulebeke - Zandberg -] Ingelmunster (L. 66, 66A)

Geopend: 30 november 1854 (Flandre Occidentale)
Reizigersverkeer opgeheven na WO II, ten laatste in 1949.
Goederenverkeer op het baanvak Tielt-Meulebeke tot in 1982.
Lijn opgebroken in 1953 (baanvak Meulebeke - Ingelmunster) en in 1984 (baanvak Tielt - Meulebeke).
De site en het stationsgebouw van Meulebeke zijn goed bewaard gebleven (info van José Ketels dd. 1 oktober 2008).

[terug naar boven]


L. 74 : Diksmuide - Nieuwpoort-Bad

Diksmuide (L. 73) - [Kaaskerke] (L. 73) [- Pervijze - Booitshoeke - Ramskapelle - Nieuwpoort-Stad - Nieuwpoort-Bad]

Geopend op 10 februari 1868 (Belgische staat).
[Volgens R. Vancraeynest in De tram maakte de kust zou het baanvak Diksmuide - Nieuwpoort-Stad geopend zijn op 29 oktober 1867, verlengd tot Nieuwpoort-Bad op 15 augustus 1869, maatschappij 'Chemin de fer de l'Ouest de la Belgique']
Reizigersverkeer opgeheven in mei 1952.
Baanvak Nieuwpoort-Stad - Nieuwpoort-Bad opgebroken in 1965.
Baanvak Diksmuide - Nieuwpoort-Stad buiten dienst gesteld in 1974 en opgebroken in 1977.
Op de bedding ligt thans een fiets- en wandelpad ('Frontzate').
Het stationsgebouw van Pervijze, in de typische 'villastijl' die men nog elders in de Westhoek aantreft (De Panne, Warneton, Comines, Kortemark), bestaat nog, zij het ernstig verminkt. In Ramskapelle vindt men nog, als een soort oorlogsmonument, de ruïne van het eerste station, vernield in 1914 en nadien tijdens de oorlog gebruikt als versterkte observatiepost. Op de goederenkoer van Ramskapelle staan twee NMVB-stootblokken met stukjes meterspoor: dit is een restant van plannen omstreeks 1980 om op de bedding van lijn 74 een toeristische tramlijn aan te leggen, een project dat echter een vroegtijdige dood is gestorven.

[terug naar boven]


L. 75 : Gent-Sint-Pieters - Mouscron grens (Lille)

[oorspronkelijk: Gent-Zuid - Maaltebrugge - Sint-Denijs-Westrem - De Pinte...]
Gent-Sint-Pieters (L. 50, 50A, 50E) - [Sint-Denijs-Westrem] - [Hemelrijk] - De Pinte (L. 86) - [Deurle] - [Astene] - Deinze (L. 73) - [Machelen] - [Olsene] - [Zulte] - Waregem (L. 66A) - [Desselgem] - [Beveren (Leie)] - Harelbeke - Y Zandberg (L. 89) - Kortrijk (L. 66, 69, 83) - Kortrijk-Vorming (L. 66/1) - [Marke] - [Lauwe] - [Aalbeke] - Mouscron (L. 75A) - [Mont-à-Leux] - Franse grens

De lijn vertrok oorspronkelijk van het station Gent-Zuid en liep van daaruit rechtstreeks naar De Pinte, met onderweg haltes in Maaltebrugge en Sint-Denijs-Westrem. Naar aanleiding van de bouw van het nieuwe station Gent-Sint-Pieters werd de lijn verlegd naar een meer westelijk tracé om te vertrekken vanuit Gent-Sint-Pieters. Op dit nieuwe tracé, dat geopend werd op 1 juli 1910, kwam een nieuw station Sint-Denijs-Westrem, en een halte Hemelrijk ongeveer ter hoogte van de stopplaats Sint-Denijs-Westrem op het oude tracé. Over de bedding van een gedeelte van het oude tracé loopt thans de De Pintelaan.

Openingsdata (Belgische staat):
- 25 augustus 1838: Gent-Zuid - Deinze
- 22 september 1838: Deinze - Kortrijk
- 24 oktober 1842: Kortrijk - Mouscron (als deel van de lijn Kortrijk - Tournai)
- 6 november 1842: Mouscron - Franse grens

Elektrificatie:
- 1 juni 1980: Gent - Kortrijk
- 24 mei 1981: Kortrijk - Mouscron
- 24 september 1982: Mouscron - Franse grens (25 kV 50 Hz)

Dubbelspoor. Vmax. 160 km/u.

[terug naar boven]


L. 75A : Mouscron - Froyennes (Tournai)

Mouscron (L. 75) - [Herseaux-Place] - Herseaux (L. 85) - [Leers-Nord] - [Néchin] - [Templeuve] - Froyennes (L. 94)

Geopend op 24 oktober 1842 (Belgische staat: lijn Kortrijk - Tournai).
Geëlektrificeerd op 10 januari 1982.
Dubbelspoor. Vmax. 140 km/u.

[terug naar boven]


L. 76 : Adinkerke - Poperinge

Adinkerke-De Panne (L. 73) [(Adinkerke-Oost) - (Moerenhoek) - (Elzentap =) Houtem-Wulveringem - (Isenberge =) Leisele-Izenberge - (Klein Leisele =) Beveren-Stavele - (Waayenburg =) Roesbrugge - Proven -] Poperinge (L. 69)

Lijn aangelegd door het Belgische en het Britse leger tijdens de Eerste Wereldoorlog in de jaren 1915-1916 voor de bevoorrading van het IJzerfront. In september 1915 begon het Belgische leger de lijn aan te leggen vanuit Adinkerke, met stations te Adinkerke-Oost, Moerenhoek, Elzentap en Izenberge. De lijn werd later in verschillende stappen verlengd, eerst tot Klein-Leisele (november 1915) en vervolgens, nadat er een brug over de IJzer was gelegd, tot Waayenburg (juni 1916) en tot Proven, waar ze op 10 juli 1916 aansloot op het Britse oorlogsnet (lijn Bergues - Boezinge). In 1917 werd de lijn op dubbel spoor gebracht. (Bronnen: A.E.M. Denis, Les chemins de fer de campagne de l'armée belge pendant la guerre de 1914-1918, in Bulletin belge des sciences militaires, 1920-1921; en Paul Van Heesvelde e.a., Bestemming front. Spoorwegen in België tijdens de Grote Oorlog, Lannoo, 2014, p. 67)

Na de oorlog, in 1920, werd de lijn opgenomen in het net van de staatsspoorwegen, met stations te Houtem-Wulveringem, Leisele-Izenberge, Beveren-Stavele, Roesbrugge en Proven. Reizigersverkeer was er tot in het begin van de jaren 1930. Na 1932 wilde de NMBS de brug over de IJzer niet meer hernieuwen en werd de lijn opgedeeld in twee trajecten voor goederenverkeer: Adinkerke - Beveren en Roesbrugge - Poperinge. De lijn werd tijdens de Tweede Wereldoorlog gesloten (1941) en nadien opgebroken op bevel van de Duitse bezetter.

Van deze lijn blijven in het landschap nog enkele sporen zichtbaar:
- de bedding in Adinkerke, langs de weg Adinkerke - Koksijde;
- de brughoofden van de spoorbruggen over de kanalen Veurne - Adinkerke en Veurne - Sint-Winoksbergen;
- de stationssite te Houtem (Elzentap): thans een rustplaats voor wandelaars en ruiters (ruiterpad Adinkerke - Westouter);
- de kasseien van de overweg op de weg Izenberge - Leisele;
- de oude weegbrug van het station Roesbrugge (Waayenburg), tussen het verdwenen café 'De Nieuwe Statie' en de hoeve 'Rocour'.
(met dank aan Jacques Ameloot uit Nieuwpoort voor deze informatie)
- bruggenhoofden aan de Vleterbeek nabij de N38 te Poperinge
- bocht in de spoorbedding nabij de Loviestraat te Poperinge
- kasseien van de overweg in de Loviestraat te Poperinge op de wijk 'het Vogeltje'
(info aangebracht door Walter Tailly uit Westouter, 15/01/2008)

[terug naar boven]


L. 77 (nieuw) : voorbehouden nummer voor eventuele goederenlijn Antwerpen - Gent

Het nummer werd in augustus 1999 toegekend aan het baanvak Y Steenland (L. 10) - Y Koestraat (L. 10/2) - Bundel Zuid, een deel van de voormalige industrielijn 229, aangelegd in de jaren 1980 ter ontsluiting van de Waaslandhaven op de linker Scheldeoever. Het baanvak werd in 1999 opgewaardeerd tot hoofdlijn. Het nummer 77 wijst op een mogelijke toekomstige verlenging in de richting van Zelzate en het Gentse havengebied. Inmiddels (omstreeks 2007) werd het baanvak een onderdeel van L. 10

[terug naar boven]


L. 77 : Sint-Gillis-Waas - Zelzate

[Sint-Gillis-Waas (L. 54) - Kemzeke - Stekene - Klein-Sinaai - Moerbeke-Waas (L. 77A) - Wachtebeke - Y Rostijne (L. 204) / - Zelzate-Kanaal -] Zelzate (L. 55, 55A)

Geopend 5 mei 1867 (Moerbeke - Zelzate, "Chemin de fer de Lokeren à la frontière des Pays-Bas", zie L. 77A), 20 oktober 1873 (St-Gillis-Waas - Moerbeke, "Chemin de fer d'Eecloo à Anvers, zie L. 55A), genationaliseerd 1 januari 1878.

De brug over het kanaal in Zelzate werd in 1918 door de Duitsers vernield. Van 1918 tot 1928 reden de treinen uit Sint-Gillis-Waas slechts tot Zelzate-Kanaal en was de verbinding met Zelzate verbroken. In 1928 werd een nieuwe, meer zuidelijk gelegen brug geopend en werd de verbinding hersteld; deze brug werd in 1940 op haar beurt vernield en de verbinding met lijn 55 was opnieuw verbroken, nu definitief: opnieuw reden de reizigerstreinen slechts tot Zelzate-Kanaal. In de jaren 1960 kwam er in Zelzate-Kanaal (staalbedrijf Sidmar) een verbinding tot stand met industrielijn 204 op de rechteroever van het kanaal Gent-Terneuzen. Op 1 september 1978 werd een rechtstreekse verbindingsboog in gebruik genomen tussen Y Rostijne op lijn 204 en lijn 77 richting Moerbeke en werd het gedeelte van lijn 77 tussen de nieuwe verbindingsboog en Zelzate-Kanaal opgebroken. Van dan af werd L. 77 de naam voor de lijn Moerbeke-Waas - Y Rostijne (L. 204) (zie verder).

Reizigersverkeer opgeheven tussen 1950 en 1953 (in 1952?).
Lijn gedeeltelijk opgebroken op 17 september 1956 (St-Gillis-Waas - Kemzeke), 7 januari 1974 (Kemzeke - Moerbeke).
Het traject Moerbeke - Y-Rostijne (L. 204) bleef in dienst voor goederenvervoer (bieten uit Poperinge en Ieper naar de suikerfabriek van Moerbeke, tijdens de bietencampagne in oktober-december). Niet in 2005, toen werden alle bieten per vrachtwagen naar de suikerfabriek van Veurne vervoerd. De suikerfabriek van Veurne werd echter gesloten en in 2006 en 2007 reden er in het bietenseizoen opnieuw twee bietentreinen per dag van Poperinge naar Moerbeke. Eind december 2007 kwam evenwel het bericht over de sluiting van de suikerfabriek te Moerbeke en dat betekende het einde van deze lijn. Het baanvak Moerbeke - Y Rostijne, dat in 1999 in de NMBS-administratie herdoopt werd tot lijn 77A (vereenvoudigde exploitatie, Vmax 40 km/u), om het te onderscheiden van de nieuwe L. 77 in de Waaslandhaven op Antwerpen-Linkeroever, werd door Infrabel officieel buiten dienst gesteld op 8 augustus 2008. De sporen werden opgebroken in 2013.
Het traject St-Gillis-Waas - Moerbeke is thans een fietspad. De stationsgebouwen van Kemzeke, Stekene, Klein-Sinaai en Moerbeke bestaan nog steeds.

[terug naar boven]


L. 77A : Lokeren - Moerbeke-Waas

Lokeren (L. 57, 59) [- Daknam - Eksaarde -] Moerbeke-Waas (L. 77)

Geopend: 5 mei 1867 (concessie "Dendre et Waes" voor een lijn Dendermonde - Lokeren - Moerbeke - Zelzate, aangelegd door "Chemin de fer de Lokeren à la frontière des Pays-Bas", genationaliseerd in 1878).
Reizigersverkeer opgeheven op 29 mei 1960.
Lijn opgebroken in 1975.
Op de bedding ligt thans een fiets- en wandelpad, van Lokeren tot aan de Moervaart in Moerbeke.

[terug naar boven]


L. 78 : Saint-Ghislain - Tournai

Saint-Ghislain[-Hornu] (L. 90, 97, 99, 100, 102) - [Boussu-Haine] - [Hautrage-État] - Ville-Pommeroeul - Harchies - Blaton (L. 79, 80, 81) - [Basècles-Carrières] (L. 86) - Péruwelz[-Bon-Secours] (L. 92) - Callenelle - Maubray - Y Maubray (L. 1/3) - Antoing (L. 88) - [Vaulx] - Tournai (L. 87, 88A, 94)

Openingsdata:
- 15 februari 1861: Saint-Ghislain - Basècles (Chemin de fer Hainaut-Flandres, verbinding St-Ghislain - Leuze - Oudenaarde - Gent, op 1 januari 1871 overgenomen door de Belgische Staat)
- 1 maart 1867: Basècles - Péruwelz
- 15 februari 1870: Péruwelz - Tournai
Geëlektrificeerd: 10 januari 1982
Dubbelspoor. Vmax. 160 km/u.

[terug naar boven]


L. 79 : Blaton - Quevaucamps

Blaton (L. 78, 80, 81) [- Quevaucamps-Route - Quevaucamps-Place - Quevaucamps-Vicinal - Quevaucamps]

Geopend:
- Blaton - Quevaucamps-Place: 20 mei 1895
- Quevaucamps-Place - Quevaucamps: 1 juli 1897
De boog aan de aftakking van lijn 78 in Blaton werd in 1925 op een nieuw tracé heraangelegd.
Deze korte (3 km) enkelsporige lijn werd tijdens de Tweede Wereldoorlog buiten dienst gesteld en in 1942 opgebroken door de Duitse bezetter.

[terug naar boven]


L. 80 : Blaton - Bernissart

Blaton (L. 78, 79, 81) [Pont d'Harchies - Grande-Bruyère - Bernissart]

Geopend: 15 november 1876 (Belgische Staat). Enkelspoor.
Tussen Blaton en Grande-Bruyère werd het spoor verhoogd en het tracé gewijzigd bij de aanleg van het nieuwe kanaal Nimy - Blaton - Péronnes.
Reizigersverkeer opgeheven op 28 september 1963.
Goederenverkeer opgeheven in 1976. Nadien werd de lijn nog sporadisch bereden, o.m. voor de evacuatie van (afbraak)materiaal van de mijn.
Buiten dienst gesteld op 15 oktober 1979 en opgebroken in 1979-1980.
Op de bedding wordt een fiets- en wandelpad aangelegd (RAVeL-netwerk, aanbesteding van 6 december 1999).

In het station Bernissart vertrokken drie industrieaansluitingen:
- twee naar de beide mijnzetels van Bernissart (in een daarvan werden de beroemde Iguanodons gevonden);
- een naar de mijn van Hensies-Pommeroeul.
Deze laatste industrieaansluiting, aangelegd door de mijn in 1923 en 6 km lang, werd in 1927 geëlektrificeerd en werd ook gebruikt voor reizigersvervoer voor de mijnwerkers, georganiseerd door de mijn (na 1945 ook door de NMBS) tot einde 1961. In dat verband waren ook de NMBS-sporen in het station van Bernissart (hoofdspoor en wijkspoor) geëlektrificeerd, alles met enkelvoudige stroomdraad. Deze geëlektrificeerde privé-industrielijn bleef in dienst tot 1976, toen de steenkoolmijn van Hensies-Pommeroeul, als allerlaatste van de Borinage, dicht ging.

(Met dank aan Philippe Janssens voor het grootste deel van deze informatie.)

[terug naar boven]


L. 81 : Blaton - Ath

Blaton (L. 78, 79, 80) [- Grandglise - Stambruges - Ecacheries - Beloeil - Huissignies - Ladeuze - Ormeignies - Irchonwelz -] Ath (L. 90, 94, 287)

Openingsdata:
- 20 juli 1876: Blaton - Beloeil
- 24 juni 1877: Beloeil - Ath
Reizigersverkeer opgeheven en baanvak Beloeil-Ath buiten dienst gesteld in juli 1960.
Baanvak Beloeil-Ath opgebroken in 1968.
Op het baanvak Blaton-Beloeil bleef nog goederenverkeer tot in 1984.
Het baanvak werd buiten dienst gesteld op 25 juli 1984 en opgebroken in 1985.
Op de bedding zou in het kader van RAVeL een fiets- en wandelpad aangelegd worden.

[terug naar boven]


L. 82 : Aalst - Ronse

Aalst[-Noord] (L. 50, 57, 61) - Aalst-Kerrebroek - Vijfhuizen - Erpe-Mere - Bambrugge - Burst (L. 89) (- Terhagen - Herzele - Hillegem - [Leeuwergem] - Zottegem (L. 89, 122) -) [Y L. 82/89 - Slijpstraat - Rozebeke - Michelbeke - Nederbrakel - Opbrakel - Flobecq-Bois - Queneau-Boudenghien - Rigaudrye (L. 87) - Ellezelles (L. 87) -] [Maryve] (L. 86) - Ronse (L. 86, 87)

Openingsdata:
- Aalst - Burst: 1 juni 1876
- Burst - Zottegem 1868 (zie lijn 89)
- Zottegem - Ellezelles: 1 juli 1885
- Ellezelles - Ronse 1883 (zie lijn 87)
Opheffing reizigersverkeer:
- Nederbrakel - Ronse: voorjaar 1963
- Zottegem - Nederbrakel: najaar 1963
Het baanvak Nederbrakel - Ellezelles werd opgebroken in 1964, Zottegem (Y L. 82/89) - Nederbrakel in 1965.

Huidige toestand:
- baanvak Aalst - Burst in dienst voor reizigersverkeer, enkelspoor, Vmax. 70 km/u.
- baanvak Burst - Zottegem maakt deel uit van lijn 89.
- op de bedding van het baanvak Slijpstraat - Opbrakel werd een fiets- en wandelpad aangelegd. Het stationsgebouw van Nederbrakel, omgevormd tot jeugdclub, is blijven staan tot in september 2002. In het gehucht Tenbergen, ongeveer 2 km ten zuiden van Opbrakel, bevindt zich nog een baanwachtershuisje (?) met opschrift "Brakel".
- verder zuidwaarts, tot aan lijn 87, is de bedding grotendeels verdwenen.

[terug naar boven]


L. 83 : Kortrijk - Ronse

Kortrijk (L. 66, 69, 75) [- Luipaardbrug - Zwevegem - Knokke (Zwevegem) - Moen-Heestert - Avelgem (L. 85) - Orroir - Mont de l'Enclus (L. 87) - Amougies - Russeignies - Ronse-Leuzesteenweg -] Ronse (L. 82, 86, 87)

Geopend op 1 juni 1869 door de maatschappij "Braine-le-Comte à Courtrai", genationaliseerd in 1872.
Reizigersverkeer opgeheven
- op 2 augustus 1959 (baanvak Avelgem - Ronse)
- en op 20 maart 1960 (baanvak Kortrijk - Avelgem).
Er bleef nog goederenverkeer tot in 1966 op het traject Kortrijk - Knokke, en tot in 1991 op het traject Kortrijk - Zwevegem (Bekaertfabriek).
De lijn werd opgebroken in de jaren 1962-1968, behalve op het baanvak Kortrijk - Zwevegem, waar de sporen bleven liggen tot in september 2003.
In het kader van de installatie 'Secret Gardens' door kunstenaar Denis Dujardin werd in de zomer van 2002 de stopplaats Luipaardbrug heringericht en werden de sporen er in fosforescerende verf geschilderd. In september 2003 werden de sporen evenwel opgebroken.
Op delen van de bedding loopt thans een fiets- of wandelpad, o.a. op de sectie Zwevegem - Avelgem en in de omgeving van Mont de l'Enclus. Tussen Avelgem en Orroir wordt in 2014 een fietsbrug aangelegd over de Schelde, ter hoogte van de spoorwegbedding. Tussen Moen en de vroegere "Sousterrain" (tunnel van de vaart) is de lijn nu een bewandelbaar natuurgebied. In 2006 werd ook op het baanvak Kortrijk - Zwevegem (Bekaert) een fietspad aangelegd. Enkele stationsgebouwen zijn bewaard gebleven, o.m. de stations van Avelgem (gerestaureerd) en Orroir (thans woonhuis).

[terug naar boven]


L. 85 : (Roubaix-Wattrelos) Herseaux grens - Leupegem (Oudenaarde)

[Franse grens - Herseaux-grens -] Herseaux (L. 75A) [- Evregnies - Dottignies-Saint-Léger - Spiere - Sint-Denijs-Helkijn - Bossuit - Avelgem (L. 83) - Ruien - Berchem - Melden -] Leupegem (L. 86)

Openingsdata:
- Herseaux - Avelgem: 1 augustus 1881
- Avelgem - Leupegem: 2 oktober 1890
- Franse grens - Herseaux: 3 juli 1893
Opheffing reizigersverkeer:
- Franse grens - Herseaux: tijdens of kort na de Eerste Wereldoorlog
- Herseaux - Leupegem: 2 augustus 1959
Het baanvak Franse grens - Herseaux werd buiten dienst gesteld en opgebroken in 1955;
het baanvak Herseaux - Avelgem omstreeks 1960 (opgebroken in 1970);
het baanvak Avelgem - Ruien omstreeks 1975 (opgebroken in 1984).

Het baanvak Ruien - Leupegem was tot einde 1999 een enkelsporige hoofdlijn, Vmax 40 km/u, voor goederenverkeer ten behoeve van de elektriciteitscentrale van Ruien. Sindsdien geschiedt het kolenvervoer voor die centrale uitsluitend per schip en is de lijn buiten dienst gesteld. In juni 2006 werd ook dit laatste baanvak opgebroken.

Huidige situatie:
- in de omgeving van Herseaux is de bedding grotendeels ingenomen door autowegen;
- op het baanvak Herseaux - Avelgem is een fiets- en wandelpad aangelegd ('Trimaarzate');
- tussen Avelgem en Orroir wordt in 2014 een fietsbrug aangelegd over de Schelde, ter hoogte van de spoorwegbedding;
- in Ruien bestaan plannen voor een ecologisch pad;
- op het baanvak Ruien - Leupegem wordt een fietspad aangelegd (aanleg begonnen in februari 2008, voltooid najaar 2008).
Het stationsgebouw van Dottignies-Saint-Léger is sinds 1968 een kleuterschool.
De stationsgebouwen van Bossuit, Avelgem en Ruien bestaan nog.

[terug naar boven]


L. 86 : De Pinte - Basècles-Carrières

De Pinte (L. 75) - Eke-Nazareth - Gavere-Asper - Zingem - [Heurne] - Eine - Oudenaarde (L. 89) - [Leupegem (Y L. 85)] - [Etikhove] - [Louise-Marie] - [Maryve] (L. 82/87) - Ronse (L. 82, 83, 87) [- Dergneau - Anvaing - Ellignies-lez-Frasnes - Frasnes-lez-Anvaing[= Frasnes-lez-Buissenal] - Grandmetz -] Leuze (L. 94) [- Tourpes - Thumaide - Basècles -] [Basècles-Carrières] (L. 78)

Openingsdata (maatschappij Hainaut-Flandres):
- 29 juni 1857: De Pinte - Oudenaarde
- 21 mei 1861: Leuze - Basècles-Carrières
- 1 september 1861: Oudenaarde - Leuze (tunnel van Louise-Marie: 422 m)
Op het baanvak Leuze - Basècles-Carrières werd het reizigersverkeer opgeheven op 3 juni 1984, op het baanvak Ronse - Leuze op 1 juni 1988.
Het baanvak Leuze - Basècles werd buiten dienst gesteld op 25 april 1986.
Op het baanvak Basècles - Basècles-Carrières bleef er nog goederenverkeer tot in 1992; op het baanvak Ronse - Frasnes tot in 1998; op het baanvak Frasnes - Leuze tot in 2005.

Huidige toestand:
- baanvak De Pinte - Ronse: in dienst voor reizigers- en goederenverkeer, enkelspoor, Vmax. 120 km/u. Sinds de spoorvernieuwingswerken in 1994 ligt er dubbelspoor tussen Gavere-Asper en Zingem; voordien waren dat twee afzonderlijke kruisingsstations.
- baanvak Ronse - Frasnes: enkelspoor, sinds 1998 buiten dienst, opgebroken in 2012.
- baanvak Frasnes - Leuze: tot einde 2005 in dienst voor goederenverkeer (suikerfabriek Frasnes en meststoffenfirma S.A. Rosier), enkelspoor, vereenvoudigde exploitatie, Vmax. 40 km/u. Werd buiten dienst gesteld op 1 januari 2006 en opgebroken in 2012.
- baanvak Ronse - Leuze uit inventaris van Infrabel geschrapt in september 2007, midden maart 2012 was het volledige baanvak opgebroken. De stationsgebouwen van Dergneau, Frasnes en Grandmetz bestaan nog, evenals enkele overwegwachtershuisjes.
- baanvak Leuze - Basècles-Carrières opgebroken (1988/1995). Op de bedding van dit baanvak wordt een fietspad aangelegd in het kader van het RAVeL-netwerk (aanbesteding 30/11/1999).

De kilometeraanduiding van lijn 86 is opgesteld in omgekeerde richting (zuid -> noord).

[terug naar boven]


L. 87 : Bassilly - Tournai

Bassilly (L. 94) [- Bois de Lessines -] Ollignies - Lessines-Carrières - Lessines (L. 90) [- Ghoy - Ogy - Flobecq - Flobecq-Planche - Rigaudrye (L. 82) - Ellezelles (L. 82) -] [Maryve] (L. 86) - Ronse (L. 82, 83, 86) [- Ronse-Leuzesteenweg - Russeignies - Amougies - Y Mont de l'Enclus (L. 83) - Celles-Escanaffles - Pottes - Hérinnes-Warcoing - Pecq - Obigies - Kain -] Tournai (L. 78, 88A, 94)

Openingsdata:
- Bassilly - Lessines: 17 juli 1880
- Lessines - Flobecq: 5 juni 1882
- Flobecq - Ellezelles: 1 september 1882
- Ellezelles - Ronse: 1 oktober 1883
- Ronse - Y Mont de l'Enclus 1869 (zie lijn 83)
- Y Mont de l'Enclus - Pecq: 5 juni 1882
- Pecq - Tournai: 1 november 1882
Opheffing reizigersverkeer:
- Y Mont de l'Enclus - Tournai: tussen 1950 en 1953
- Ronse - Y Mont de l'Enclus: 2 augustus 1959
- Bassilly - Rigaudrye: 1960 (22 augustus?)
- Rigaudrye - Ronse: 1963
Op het baanvak Tournai - Kain is nog lange tijd goederenverkeer geweest (industrielijn 231; opgebroken in 1975).
Het baanvak Lessines - Ollignies functioneert nog steeds als industrie-aansluiting naar de firma Dupuis (Ollignies, betonnen dwarsliggers voor de NMBS) en naar een stortplaats van de dienst Infrastructuur van de NMBS (Lessines-Carrières). [Met dank aan Wim De Ridder voor deze informatie.]
De rest van de lijn is thans helemaal opgebroken.

Op de bedding tussen Flobecq en Ronse ligt een mooi fiets- en wandelpad.
Sinds 2006 is ook het baanvak Lessines - Flobecq ingericht als wandel- en mountainbike-pad.
De stationssite van Flobecq is volledig bewaard: stationsgebouw, goederenloods, overwegwachtershuis en volledig buurtspoorwegdepot.
Ook de stationssite van Ellezelles loont de moeite: het stationsgebouw zelf is verdwenen maar de goederenloods, het seinhuis, perronboorden, stationsmoestuin, stationsplein met café, MR-seinplaat... zijn nog te bewonderen.
Voorts zijn er op dit baanvak nog verscheidene overwegwachtershuisjes blijven staan.

[terug naar boven]


L. 88 : Antoing - Bléharies grens (Saint-Amand)

Antoing (L. 78) [- Péronnes - Hollain - Bléharies - Franse grens]

Geopend op 9 juni 1881.
Reizigersverkeer opgeheven in 1950.
Lijn buiten dienst gesteld op 30 juni 1979 en nadien opgebroken.
Het stationsgebouw van Hollain bestaat nog. In Bléharies bevindt zich nog een overwegwachtershuisje (waarneming april 2007, met dank aan Kristof Avonds).

[terug naar boven]


L. 88A : Tournai - Rumes grens (Orchies)

Tournai (L. 78, 87, 94) [- Allain - Chercq - Saint-Maur - Ere - Willemeau-Froidmont - Rumes - Franse grens]

Geopend op 30 december 1883.
Reizigersverkeer op het baanvak Tournai - Rumes opgeheven in 1950. Grensoverschrijdend reizigersverkeer was al eerder opgeheven.
Nadien bleef er nog lange tijd goederenverkeer: op het baanvak Tournai - Rumes tot in 1964, op het baanvak Tournai - Chercq tot in 1988, op het baanvak Tournai - Allain tot in 1994.
Tournai - Allain uit inventaris geschrapt op 15 mei 1996.
De lijn is thans volledig opgebroken.
Het stationsgebouw van Rumes bestaat nog: een typisch grensstation met twee woongedeelten (voor stationschef en douane).
In Allain staat een Cockerill rangeerstoomloc als monument, een kilometer verder in de richting van Chercq staat er nog steeds een Moës rangeerdieselloc op de vroegere aansluiting van een staalbedrijf (waarneming april 2007, met dank aan Kristof Avonds).

[terug naar boven]


L. 89 : Denderleeuw - Y Zandberg (Kortrijk)

Denderleeuw (L. 50, 50A/2, 50A/3, 90) - Welle - Haaltert - Ede - Burst (L. 82) - Terhagen - Herzele - Hillegem - [Leeuwergem] - Zottegem (L. 82, 122) - [Roborst] - Munkzwalm - Sint-Denijs-Boekel[-Nederzwalm] - [Welden] - [Ename] - Oudenaarde (L. 86) - [Petegem] - [Elsegem] - Anzegem (L. 66A) - [Sterhoek] - Vichte - Deerlijk - [Stasegem] - Y Zandberg (L. 75)

Openingsdata:
- 12 april 1868: Oudenaarde - Y Zandberg
- 14 december 1868: Denderleeuw - Oudenaarde

Elektrificatie:
- 23 mei 1982: Denderleeuw - Zottegem
- 5 januari 1986: Zottegem - Y Zandberg.

Dubbelspoor. Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 90 : Denderleeuw - Saint-Ghislain

Denderleeuw (L. 50, 50A/1, 50A/2, 89) - Iddergem - Okegem - Ninove - Eichem - Appelterre - Zandbergen - Idegem - Schendelbeke - Geraardsbergen (L. 122, 123) - [Overboelare] - Acren - Lessines (L. 87) - Houraing - Papignies - [La Cavée] - Rebaix - Ath (L. 81, 94, 287) - Maffle (L. 100) - Mévergnies-Attre - Brugelette - Cambron-Casteau - Lens - Y Lens (96/2) - Jurbise (L. 96) [- Erbisoeul - Baudour (L. 247) -] Saint-Ghislain[-Hornu] (L. 78, 97, 99, 100, 102)

Openingsdata:
- 29 september 1847: Maffle - Jurbise (Compagnie Tournai-Jurbise)
- 30 oktober 1847: Ath - Maffle (Compagnie Tournai-Jurbise)
- 9 april 1855: Geraardsbergen - Ath (Compagnie Dender & Waes)
- 1 december 1855: Denderleeuw - Ath (verbinding Ath - Aalst - Dendermonde - Lokeren, Compagnie Dender & Waes)
- 1 maart 1876: Jurbise - Saint-Ghislain (Belgische Staat)

Op het baanvak Jurbise - Saint-Ghislain werd het reizigersverkeer opgeheven omstreeks 1940; de sporen werden opgebroken in 1959. In de omgeving van Baudour is nog een gedeelte van de bedding met metalen spoorwegbrug en spoorweghuisjes bewaard gebleven.

Baanvak Denderleeuw - Jurbise:
Elektrificatie:
- 17 mei 1986: Denderleeuw - Geraardsbergen
- 5 mei 1988: Geraardsbergen - Ath - Jurbise
Dubbelspoor. Vmax 120 km/u.

De kilometeraanduiding van het baanvak Ath-Jurbise is opgesteld in omgekeerde richting (Jurbise -> Ath).

[terug naar boven]


L. 92 : Péruwelz - Péruwelz grens (Anzin - Somain)

Péruwelz[-Bon-Secours] (L. 78) [- Franse grens]

Lijn geopend op 9 augustus 1874 (Belgische Staat). Deze lijn sloot over de Franse grens aan op de lijn van de privémaatschappij Compagnie des Mines et du Chemin de fer d'Anzin. Reizigers- en goederenverkeer werden tot op het einde door de Franse mijnmaatschappij geëxploiteerd.
Reizigersverkeer opgeheven op 16 april 1963, goederenverkeer op 15 oktober 1975.
Lijn definitief buiten dienst gesteld in 1978 en nadien opgebroken.
Aanleg van een fiets- en wandelpad in het kader van het RAVeL-netwerk (aanbesteding 23/11/1999).

[terug naar boven]


L. 93 : Brussel - Halle

Gebruikt als tabelnummer in spoorboekjes.
Op de NMBS-netkaart behoort dit traject tot lijn 96.

[terug naar boven]


L. 94 : Halle - Blandain grens (Lille)

Halle (L. 26, 96) - [Beert-Bellingen] - [Saintes] - [Bierghes] - [Petit-Enghien] - Enghien (L. 123) - [Marcq] - //[Bassily (L. 87) - Silly - Hellebecq -] Ghislenghien - [Meslin-l'Évêque] - [Isières] - [Lanquesaint] - Ath = L. 287)// Silly - Y Silly (L. 1/1) - Y Coucou (L. 1/2) - Ath (L. 81, 90, 287) - [Villers-Notre-Dame] - [Ligne] - [Chapelle-à-Wattines] - Leuze (L. 86) - [Pipaix] - [Barry-Maulde] - Havinnes - [Havinnes-Village] - Tournai (L. 78, 87; 88A) - Froyennes (L. 75A) - [Blandain] - Franse grens

Openingsdata:
- 24 oktober 1842: Tournai - Froyennes (deel van de lijn Kortrijk - Tournai)
- 30 oktober 1847: Ath - Tournai (deel van de lijn Jurbise - Ath - Tournai)
- 1 december 1865: Froyennes - Franse grens
- 16 januari 1866: Halle - Ath

In september 1985 werd een nieuw, rechtlijnig baanvak Marcq - Ath in dienst genomen. Het baanvak Marcq - Ghislenghien van de oude lijn werd toen buiten dienst gesteld en opgebroken, het baanvak Ghislenghien - Ath werd de enkelsporige industrielijn 287.

Elektrificatie:
- 10 januari 1982: Tournai - Froyennes (als deel van Saint-Ghislain - Tournai - Mouscron)
- 28 mei 1986: Halle - Tournai
- 23 mei 1993: Froyennes - Franse grens (met neutrale zone tussen de 3kV van de NMBS en de 25kV van de SNCF)
Dubbelspoor. Vmax 140 km/u.

[terug naar boven]


L. 96 : Brussel-Zuid - Quévy grens (Aulnoye)

Brussel-Zuid (L. 0, 28, 50A, 96A-B-C, 124) - Vorst-Zuid - Y Ruisbroek (L. 96A, N) - Ruisbroek - Lot (L. 96E) - Buizingen - Halle (L. 1, 26, 94, 96E) - Lembeek (L. 106) - Tubize (L. 115) - [Stéhoux] - Hennuyères - Braine-le-Comte (L. 117, 123) - Y Soignies (L. 96/1) - Soignies (L. 114) - Neufvilles - Masnuy-Saint-Pierre - Y Jurbise (L. 96/2) - Jurbise (L. 90) - Erbisoeul[-Brûlotte] - Ghlin (L. 247) - [Nimy-Maisières] - Mons (L. 97, 98, 118) - [Cuesmes[-Nord]] - Frameries (L. 102) - Genly - [Blaregnies] - Quévy - Franse grens

Openingsdata:
- 18 mei 1840: Brussel-Bogaarden - Tubize
- 31 oktober 1841: Tubize - Soignies
- 19 december 1841: Soignies - Mons
- 12 december 1857: Mons - Franse grens (Nord Belge, vanaf 1940 NMBS)

De lijn vertrok oorspronkelijk in het Bogaardenstation, aan het Rouppe-plein. In 1869 werd het Zuidstation, buiten de stadsmuren, in gebruik genomen. De werken aan het nieuwe Zuidstation begonnen in 1910 en werden in 1952 voltooid, samen met de Noord-Zuid-verbinding.
De door de Belgische Staat aangelegde verbinding met Frankrijk liep oorspronkelijk via Saint-Ghislain en Quiévrain (lijn 97). De verbinding via Quévy werd later door een privé-maatschappij aangelegd en tot aan de Tweede Wereldoorlog geëxploiteerd door de maatschappij Nord Belge.

Tussen Hennuyères en Braine-le-Comte was er een tunnel van 544 m lang, na de tunnel van Kumtich (lijn 36) de tweede spoorwegtunnel in België. Er waren twee tunnelkokers maar een van beide stortte in tijdens de bouw en er werd er dus maar één gebruikt. Deze enkelsporige 'flessenhals' voor de exploitatie werd in 1931 weggewerkt door de aanleg van een omleidingsspoor van 3 km lengte in openlucht. In 1957, naar aanleiding van de elektrificatiewerken, werd dat omleidingsspoor dubbelsporig gemaakt en de tunnel buiten gebruik gesteld. Op 5 april 1957 om 8:22 uur reed de laatste trein door de tunnel.

Ook ten zuiden van Mons gebeurde er een wijziging in het tracé naar aanleiding van de elektrificatie. Het Nord-Belge-tracé tussen Mons en Frameries was steil, bochtig en instabiel wegens de koolmijnen in de ondergrond. Het nieuwe tracé volgt grotendeels de bestaande spoorlijn 98 tot voorbij Cuesmes-État; verder werd een nieuwe lijn aangelegd tot Frameries. Dit nieuwe tracé werd einde april 1963 in gebruik genomen.

Elektrificatie:
- 6 januari 1963: Brussel-Zuid - Braine-le-Comte
- 28 mei 1963: Braine-le-Comte - Mons
- 14 juli 1963: Mons - Franse grens (25 kV 50 Hz vanaf Quévy).
Dubbelspoor, Vmax 140 km/u (160 km/u tussen Y Ruisbroek en Halle en tussen Tubize en Soignies).

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 96A : Brussel-Zuid - Ruisbroek (- Halle)

Brussel-Zuid - Brussel-Klein-Eiland (L. 28/2, 50A/1) - Vorst-Zuid - Y Ruisbroek (L. 96, 96N) [- Ruisbroek - Lot - Buizingen - Halle]

Oorspronkelijk derde spoor parallel met lijn 96 tussen Brussel-Zuid en Halle; geëlektrificeerd enkelspoor.
Sinds de aanleg van HSL 1 en lijn 96N in 1997 is de situatie grondig gewijzigd.
Lijn 96A is thans een parallelle verbinding met lijn 96 en 96N in de sporenbundel van Brussel-Zuid.
Geëlektrificeerd dubbelspoor, Vmax 90 km/u.
Het zuidelijke overblijfsel van L. 96A heet thans L. 96E.

[terug naar boven]


L. 96B : Brussel-Zuid - Vorst-Rijtuigen

Verbindingslijn in de sporenbundel van Brussel-Zuid.
Geëlektrificeerd dubbelspoor, Vmax 40 km/u.

[terug naar boven]


L. 96C : Brussel-Zuid - Vorst-Rijtuigen

Verbindingslijn in de sporenbundel van Brussel-Zuid.
Geëlektrificeerd dubbelspoor, Vmax 40 km/u.

[terug naar boven]


L. 96E : Lot - Halle

Parallellijn van lijn 96 tussen Lot en Halle, overblijfsel van de vroegere L. 96A.
Geëlektrificeerd enkelspoor, Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 96N : Brussel-Zuid - Halle

Nieuwe lijn 96 als verbinding tussen Brussel-Zuid en HSL 1.
Het baanvak Y Ruisbroek (L. 96, 96A) - Halle (L. 1) werd einde 1997 geopend; de verbinding tussen Brussel-Zuid en Y Ruisbroek, met een "fly-over" in Brussel-Zuid, werd later aangelegd en eind 2006 in dienst genomen.
Geëlektrificeerd dubbelspoor, Vmax 160 km/u (wordt 220 km/u).

[terug naar boven]


L. 97 : Mons - Quiévrain grens (Valenciennes)

Mons (L. 96, 98, 118) - Jemappes - Quaregnon[-Wasmuel] - St-Ghislain[-Hornu] (L. 78, 90, 99, 100, 102) - Boussu - Hainin - Thulin - Quiévrain (L. 98) - Franse grens

Openingsdata (Belgische Staat, eerste verbinding met Frankrijk):
- Mons - Quiévrain: 7 augustus 1842
- Quiévrain - Franse grens (Blanc-Misseron): 14 november 1842

Op het baanvak Quiévrain - Blanc-Misseron werd het reizigersverkeer opgeheven in 1976;
het werd buiten dienst gesteld in 1992.

Elektrificatie:
- Mons - Saint-Ghislain: 25 november 1963
- Saint-Ghislain - Quiévrain: 28 mei 1995
Tijdens de elektrificatiewerken werd het baanvak Boussu - Franse grens op enkelspoor gebracht.

Huidige toestand:
- Mons - Saint-Ghislain: dubbelspoor, Vmax 160 km/u.
- Saint-Ghislain - Quiévrain: dubbelspoor tot inrit Boussu, verder enkelspoor, Vmax 120 km/u.
- Quiévrain - Franse grens: enkelspoor, buiten dienst.

[terug naar boven]


L. 98 : Mons - Warquignies - Quiévrain

Mons (L. 96,97) - Cuesmes[-État] (L. 109) [- Flénu-Central - Flénu-Produits (L. 102) - Pâturages - Wasmes - Petit-Wasmes - Warquignies (L. 99) - Warquignies-Clinique - Boussu-Bois - Dour (L. 98A) - Elouges -] Quiévrain (L. 97)

In de Borinage werden al in de eerste helft van de negentiende eeuw industriële spoorlijnen aangelegd t.b.v. de steenkoolmijnen. De geschiedenis van het ontstaan van de spoorlijnen in deze streek is bijzonder complex. De spoorlijn zoals hierboven beschreven verbond verscheidene reeds bestaande industriële spoorlijnen met elkaar en ontstond in de jaren 1871-1873.

Opheffing reizigersverkeer:
- baanvak Warquignies - Quiévrain: 13 augustus 1961
- baanvak Mons - Warquignies: 3 juni 1984.

Het baanvak Dour - Quiévrain werd in 1961 buiten dienst gesteld en in 1965 opgebroken.
Het baanvak Cuesmes - Dour werd in de jaren 1990 buiten dienst gesteld en opgebroken in 1996.
Het baanvak Mons - Cuesmes-État maakt sinds april 1963 deel uit van het nieuwe tracé van lijn 96.

[terug naar boven]


L. 98A : Dour - Roisin-Autreppe grens (Cambrai)

[Dour (L. 98) - Wihéries - La Cambuse - Audregnies - Angre - Angreau - Roisin-Autreppe - Franse grens]

Deze lijn werd geopend in 1882 (Dour - Audregnies: 1 mei; Audregnies - grens: 12 juni).
Het grensoverschrijdende verkeer tussen Roisin-Autreppe en Bavay werd opgeheven in de jaren 1930; het baanvak Roisin-Autreppe - grens werd opgebroken in 1959.
Op het baanvak Dour - Roisin-Autreppe werd het reizigersverkeer opgeheven op 29 mei 1960; de lijn werd in 1961 buiten dienst gesteld en in 1965 opgebroken.

[terug naar boven]


L. 99 : Saint-Ghislain - Warquignies

Saint-Ghislain[-Hornu] (L. 78, 90, 97, 100, 102) [- Boussu-Route - Warquignies (L. 98)]

Ontstaan als industriële spoorlijn in 1840.
Reizigersverkeer opgeheven op 3 juni 1984.
Lijn buiten dienst gesteld in de jaren 1990 en opgebroken in 1996.
Deze lijn heeft ook het nummer 98B gedragen.

[terug naar boven]


L. 100 : Saint-Ghislain - Maffle (Ath)

Saint-Ghislain[-Hornu] (L. 78, 90, 97, 99, 102) - Tertre [- Villerot - Sirault - Neufmaison - Vaudignies-Neufmaison - Vaudignies - Chièvres -] Maffle (L. 90)

Openingsdata:
- Maffle - Neufmaison: 18 september 1879
- Neufmaison - Saint-Ghislain: 8 november 1879.

Opheffing reizigersverkeer: 6 augustus 1962.
Tot omstreeks 1970 bleven er echter reizigerstreinen rijden tussen Saint-Ghislain en Tertre ten behoeve van de mijnwerkers. Deze treinen stonden niet vermeld in het spoorboekje.

Het baanvak Tertre - Maffle werd opgebroken in 1965.
Het baanvak Saint-Ghislain - Tertre (Carbo) is nog steeds een druk door goederentreinen bereden enkelsporige hoofdlijn, Vmax 70 km/u.

[terug naar boven]


L. 102 : Saint-Ghislain - Frameries

Saint-Ghislain[-Hornu] (L. 78, 90, 97, 99, 100) [- Hornu - Monsville - Y (L. 246) - Flénu-Produits (L. 98) - Crachet-Picquery - Y (L. 235) - Frameries (L. 96)]

Lijn geopend op 1 juli 1858 (Chemin de Fer de Mons à Hautmont et de Saint-Ghislain).
Reizigersverkeer opgeheven in de jaren 1930.
Door de aanleg van het nieuwe tracé van lijn 96 in 1963 werd de aansluiting tussen de lijnen 96 en 102 in Frameries verbroken (niveauverschil).
Lijn buiten dienst gesteld en opgebroken in de jaren 1980-1990.
Baanvak Flénu-Produits - Frameries opgebroken in 1996.
Deze lijn heeft ook het nummer 98C gedragen.

[terug naar boven]


L. 106 : Lembeek - Ecaussinnes-Carrières

Lembeek (L. 96) - Clabecq (L. 115) [- Oisquercq - Virginal - Fauquez - Ronquières - Henripont - Ecaussinnes (Nord) -] Ecaussinnes[-Carrières] (L. 107, 117)

Openingsdata:
- 21 januari 1884: Clabecq - Virginal (samen met Tubize - Clabecq, L. 115)
- 20 mei 1884: Lembeek - Clabecq en Virginal - Ecaussinnes-Carrières

Opheffing reizigersverkeer: 3 juni 1984.
Het baanvak Clabecq - Ecaussinnes werd opgebroken in 1989. Er bestaan plannen om op de bedding een RAVeL-fiets- en wandelpad aan te leggen.

Het baanvak Lembeek - Clabecq werd geëlektrificeerd op 31 maart 1964, samen met Clabecq - Tubize (L. 115).
Het is in dienst voor goederenverkeer.
Hoofdlijn, enkelspoor, Vmax 40 km/u.

[terug naar boven]


L. 107 : Ecaussinnes-Carrières - Y Saint-Vaast (Haine St-Pierre)

Ecaussinnes[-Carrières] (L. 106, 117) [- Mignault - Houdeng-Goegnies (L. 114) -] Y Saint-Vaast (L. 112, 118/1)

Geopend op 20 januari 1860 (Chemin de fer du Centre).
Opheffing reizigersverkeer:
- 26 mei 1963: baanvak Houdeng-Goegnies - Y Saint-Vaast
- 17 januari 1965: baanvak Ecaussinnes - Houdeng-Goegnies.
Het baanvak Mignault - Houdeng-Goegnies werd in 1965 buiten dienst gesteld en kort nadien opgebroken.
De rest van de lijn bleef nog meerdere jaren, zeker tot in de jaren 1980, in dienst voor goederenverkeer.
De lijn is thans helemaal opgebroken.

[terug naar boven]


L. 108 : (Haine St-Pierre) Y Mariemont - Erquelinnes

Y Mariemont (L. 112) - [Hayettes] - [Cronfestu] - Leval (L. 241) - [Ressaix] - Binche [- Bonne-Espérance - Fauroeulx (L. 109) - Peissant - Grand-Reng -] Erquelinnes (L. 130A)

Geopend 2 augustus 1857 (Chemin de fer du Centre).
Sectie Binche - Erquelinnes: reizigersverkeer opgeheven op 4 november 1962.
Goederenverkeer tot Grand-Reng tot in 1984; sectie thans buiten dienst en opgebroken.
Sectie Y Mariemont - Binche: geëlektrificeerd op 9 mei 1983.
Dubbelspoor; op enkelspoor gebracht in 2002. Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 109 : (Mons) Cuesmes - Chimay

Cuesmes-État (L. 98) - Hyon-Ciply - Harmignies [- Vellereille-le-Sec - Estinnes - Bonne-Espérance (L. 108) / Fauroeulx (L. 108) - Merbes-Sainte-Marie - Bienne-lez-Happart (L. 110) -] Lobbes (L. 130A) - Thuin-Ouest - Biesme-sous-Thuin [- Thuillies (L. 111) - Donstiennes (gare privée: sucrerie) - Strée - Beaumont - Solre-Saint-Géry - Sivry - Rance - Froidchapelle - Robechies - Saint-Remy -] Chimay (L. 156)

Deze lijn is ontstaan als verbinding tussen verscheidene reeds bestaande lijnen en trajecten: zie de lijnen 108, 110 en 111.
Openingsdata:
- 10 januari 1868: Cuesmes - Bonne-Espérance (Chemin de Fer des Bassins Houillers du Hainaut)
- 25 januari 1875: Thuillies - Beaumont (Belgische Staat)
- 1 februari 1877: Fauroeulx - Bienne-lez-Happart
- 15 december 1880: Bienne-lez-Happart - Lobbes
- 1 maart 1882: verbindingsboog Estinnes - Fauroeulx
- 1 maart 1882: Lobbes - Thuillies
- 1 maart 1882: Beaumont - Froidchapelle
- 10 augustus 1882: Froidchapelle - Chimay

Opheffing reizigersverkeer:
- 30 september 1962: Cuesmes - Lobbes
- 31 mei 1964: Lobbes - Chimay

Er bleef nadien goederenverkeer op de baanvakken Cuesmes - Vellereille-le-Sec, Lobbes - Strée en Sivry - Chimay (tot in 1971).

Opbreken van de sporen:
- 1940: verbindingsboog Estinnes - Bonne-Espérance
- 1962: Vellereille - Bienne-lez-Happart
- 1971: Strée - Chimay
- 1972: Bienne-lez-Happart - Lobbes

Huidige toestand:
Cuesmes - Harmignies: goederenlijn, enkelspoor, vereenvoudigde exploitatie, Vmax 40 km/u.
Lobbes - Biesme-sous-Thuin: heraangelegd op meterspoor door de ASVI, met trammuseum in Thuin-Ouest.
De rest van de lijn is inmiddels opgebroken. Op de bedding wordt een Ravel-pad aangelegd.
Enkele stationsgebouwen bestaan nog, o.m. het mooi gerestaureerde station van Sivry, met langs het perron vier L-rijtuigen: daarin is het 'Centre permanent d'étude de la nature' ondergebracht.

[terug naar boven]


L. 110 : Piéton - Bienne-lez-Happart

Piéton (L. 112, 113, 121) [- Anderlues-Chaussée de Charleroi - Anderlues - Ansuelle - Buvrinnes - Bienne-lez-Happart (L. 109)]

Openingsdata:
Piéton - Buvrinnes: 20 maart 1876
Buvrinnes - Bienne-lez-Happart: 1 december 1877
verbindingsboog Buvrinnes - L. 109 richting Lobbes: 15 december 1880

Opheffing reizigersverkeer: einde mei of 4 oktober 1959 (de dienstregeling staat nog in het zomerspoorboekje van 1959).
Goederenverkeer gehandhaafd op het baanvak Piéton - Anderlues tot in 1989 (industrielijn 281).
De sporen werden opgebroken in 1962 (Anderlues - Bienne-lez-Happart) en 1989 (Piéton - Anderlues).

[terug naar boven]


L. 111 : Thuillies - Laneffe

[Thuillies (L. 109) -] Berzée (L. 132) [- Thy-le-Château - Cafonnette - Gourdinne - Laneffe]

Geopend:
- sectie Berzée - Laneffe: 27 november 1848 (Entre Sambre et Meuse; oorspronkelijk enkel goederenverkeer; geen reizigerstreinen vóór 1875);
- sectie Thuillies - Berzée: 25 januari 1875 (Belgische Staat).
Enkelspoor.
Reizigersverkeer opgeheven op 2 oktober 1960.
Op het baanvak Berzée - Gourdinne bleef er nog goederenverkeer tot in 1982; tot Thy-le-Château nog enkele jaren langer.
De lijn is thans opgebroken.

[terug naar boven]


L. 112 : Marchienne-au-Pont - La Louvière-Centre

Marchienne-au-Pont (L. 124, 124A) - Y Martinet (L. 112/1, 267, 268B) //[- Goutroux -] Fontaine-l'Evêque - Y Forchies (= L. 252)]// - Forchies - Y Forchies (L. 252) - Piéton (L. 110, 112A, 113, 248, 250) Y Bois-des-Vallées (L. 251) - Carnières[-Nord] - Morlanwelz - [Mariemont] - Y Mariemont (L. 108) - [Haine-Saint-Pierre [[= Baume]] (L. 240)] - [Haine-Saint-Paul] - La-Louvière-Sud - [La-Louvière-Bouvy] - Y Saint-Vaast (L. 107, 118/1) - La-Louvière-Centre (L. 116, 118)

Het baanvak Y Mariemont - Y Saint-Vaast bestond al sinds 1857-1860 (zie lijnen 107 en 108).
Morlanwelz - Y Mariemont geopend op 17 oktober 1864 voor goederenverkeer.
Marchienne-au-Pont - Morlanwelz geopend voor goederenverkeer op 7 januari 1865 en heel de lijn voor reizigersverkeer op 1 juni 1865 (Chemin de Fer du Centre).

Er was sinds omstreeks 1870 ook een lijn Piéton - Y Bois-des-Vallées - Carnières-Sud - Leval (L. 108). Ik weet niet of daar ooit reizigersverkeer op is geweest. Industrielijn 251 is daarvan een overblijfsel.

Op het einde van de jaren 1970 werd tussen Marchienne-au-Pont en Piéton een nieuwe spoorlijn aangelegd ter vervanging van het bochtige tracé via Goutroux en Fontaine-l'Evêque. Het nieuwe tracé, met een nieuwe stopplaats te Forchies (niet te verwarren met de stopplaats Forchies op lijn 112A, die tot 2 juni 1984 in dienst bleef!), werd in gebruik genomen op 21 december 1983 (commerciële dienst vanaf 16 januari 1984). Het oude tracé bleef tussen Fontaine-l'Evêque en Y Forchies behouden als enkelsporige industrielijn 252; tussen Marchienne-au-Pont en Fontaine-l'Evêque werd de oude lijn opgebroken.

Elektrificatie:
- 25 mei 1983: Piéton - La-Louvière
- 16 januari 1984: Marchienne-au-Pont - Piéton (nieuwe lijn)
Dubbelspoor, Vmax 140 km/u.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 112A : Roux - Piéton

Roux (L. 121, 124A) [- Wilbeauroux (L. 121) - Courcelles-Centre (L. 266) - Trazegnies (L. 120, 249, 254) - Forchies -] Piéton (L. 110, 112, 113, 248, 250)

Geopend in verschillende secties tussen 1 januari 1869 en 23 mei 1874 (Belgische Staat).
Reizigersverkeer opgeheven op 2 juni 1984.
Baanvak Courcelles-Centre - Piéton buiten dienst gesteld op 27 september 1987 en nadien opgebroken.
Baanvak Roux - Courcelles-Centre buiten dienst gesteld in 1992 en opgebroken in 2004-2005.

[terug naar boven]


L. 113 : Manage - Piéton

Manage (L. 116, 117, 141) [- Bellecourt (L. 265) - Chapelle-lez-Herlaimont -] Bascoup (L. 254) - [Beauregard] - Piéton (L. 110, 112, 112A, 248, 250)

Geopend in 1865, het baanvak Manage - Bascoup op 20 juni en het baanvak Bascoup - Piéton op 5 oktober.
Reizigersverkeer opgeheven op 2 juni 1984.
Het baanvak Manage - Bascoup werd op 24 september 1987 buiten dienst gesteld en nadien opgebroken.
Het baanvak Bascoup - Piéton bleef in dienst voor de NMBS-werkplaats van de 'dienst Baan' in Bascoup.
Enkelspoor, Vmax 40 km/u., vereenvoudigde exploitatie.

[terug naar boven]


L. 114 : Soignies - Houdeng-Goegnies

Soignies (L. 96) [- Soignies-Carrières - Naast - Petite-Hollande - Roeulx - Trieu-à-Vallée - Houdeng-Goegnies (L. 107)]

Geopend op 7 augustus 1876 (Belgische Staat).
Reizigersverkeer opgeheven op 4 oktober 1959.
Goederenverkeer gehandhaafd op het baanvak Soignies - Roeulx tot in 1967 of 1968;
op het baanvak Soignies - Soignies-Carrières tot in 1978 of 1979.
De sporen werden opgebroken in
- 1965-1969 (Roeulx - Trieu-à-Vallée)
- 1970-1971 (Soignies-Carrières - Roeulx)
- 1980 (Trieu-à-Vallée - Houdeng-Gougnies)
- eind jaren 1980: Soignies - Soignies-Carrières.

[terug naar boven]


L. 115 : Braine-l'Alleud - Rognon

Braine-l'Alleud (L. 124) [- Sart-Moulin - Noucelles - Wauthier-Braine - Braine-le-Château - Nidérand -] Clabecq (L. 106) - Tubize (L. 96) - [Ripain] - Quenast [- Rebecq - Rognon (L. 123)]

Openingsdata:
- 1 juli 1872: Tubize - Quenast
- 15 november 1879: Quenast - Rognon
- 21 januari 1884: Clabecq - Tubize
- 15 september 1884: Braine-l'Alleud - Clabecq

Opheffing reizigersverkeer:
- Braine-l'Alleud - Clabecq 22 november 1959
- Tubize - Rognon 1961
- Clabecq - Tubize 3 juni 1984

Het baanvak Clabecq - Tubize werd geëlektrificeerd op 31 maart 1964, samen met Lembeek - Clabecq (L. 106).
Het baanvak Quenast - Rognon werd opgebroken in 1964.
Op de bedding tussen Rebecq en Rognon werd met oude tramrails een toeristische smalspoorlijn (60 cm) aangelegd (Rail Rebecq-Rognon, "Le Petit Train du Bonheur"), in bedrijf sinds de jaren 1980.
Het baanvak Braine-l'Alleud - Clabecq werd opgebroken in de jaren 1980.

Huidige toestand:
- Braine-l'Alleud - Noucelles: bedding bewandelbaar. Stationsgebouwen van Sart-Moulin (mooi gerestaureerd) en Noucelles (privé-woning) bestaan nog.
- Wauthier-Braine - Clabecq: bedding gedeeltelijk geprivatiseerd.
- Clabecq - Tubize: geëlektrificeerde hoofdlijn in dienst voor goederenvervoer, enkelspoor, Vmax 40 km/u.
- Tubize - Quenast: lijn in dienst voor goederenvervoer (steengroeven Quenast), vereenvoudigde exploitatie, enkelspoor, Vmax 40 km/u.
- Rebecq - Rognon: toerstische smalspoorlijn.

[terug naar boven]


L. 116 : Manage - La Louvière-Centre

Manage (L. 113, 117, 141) - Y Bois-d'Haine (L. 116/1) - [Bois d'Haine] - La Croyère - La Louvière-Centre (L. 112, 118)

Geopend op 20 oktober 1849 (Chemin de Fer de Mons à Manage).
Geëlektrificeerd op 28 september 1980.
Dubbelspoor. Vmax 90 km/u.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 117 : Braine-le-Comte - Luttre

Braine-le-Comte (L. 96, 123) - Y Ecaussinnes (L. 96/1) - Ecaussinnes[-Carrières] (L. 106, 107) - Marche-lez-Ecaussinnes - Y Zoning-Feluy (L. 269) - Familleureux (L. 276) - Y Familleureux (L. 116/1) - Manage (L. 113, 116, 141) - Godarville - Gouy-lez-Piéton - Pont-à-Celles[-Nord] - Luttre[-Pont-à-Celles] (L. 119, 120, 124, 124A)

Geopend op 2 augustus 1843, als onderdeel van de verbinding Braine-le-Comte - Manage - Charleroi - Namur (Belgische Staat).
Enkelsporige tunnel van Godarville werd in ? (1960-1970?) afgebroken en vervangen door open sleuf met dubbelspoor.
Geëlektrificeerd in mei 1979.
Dubbelspoor. Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 118 : La Louvière-Centre - Mons

La Louvière-Centre (L. 112, 116) - Y La Paix (L. 118/1) - [Bois-du-Luc] - Bracquegnies - Thieu - Havré[-Ville] - Obourg - Nimy - Mons (L. 96, 97, 98)

Geopend op 20 oktober 1849 (Chemin de Fer de Mons à Manage).
Geëlektrificeerd op 28 september 1980.
Dubbelspoor. Vmax 140 km/u.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 119 : Châtelet - Luttre

[Châtelineau-]Châtelet (L. 130, 138, 140A) [- Gilly-Sart-Allet - Gilly-Sart-Culpart - Y Noir-Dieu (L. 131, 257) - (brug over L. 140) - Hamendes - Trianoy - Houbois (L. 121) - Jumet-Brûlotte (L. 119A) - Malavée (L. 121) - Chef-Lieu - Le Carosse - Gosselies - Thiméon - Viesville -] Luttre[-Pont-à-Celles] (L. 117, 120, 124, 124A)

Openingsdata:
- 19 november 1874: Gilly-Sart-Allet - Y Noir-Dieu (deel van L. 131)
- 1 juni 1876: Gosselies - Luttre
- 22 september 1876: Châtelineau - Gilly-Sart-Allet
- 10 februari 1877: Jumet-Brûlotte - Gosselies
- 24 maart 1879: Y Noir-Dieu - Jumet-Brûlotte (Belgische Staat)

Opheffing reizigersverkeer: 4 oktober 1953.
Het baanvak Thiméon - Luttre werd meteen gesloten en opgebroken in 1956.
Goederenverkeer bleef er tot in
- 1985: Jumet-Brûlotte - Thiméon
- 1989: Gilly-Sart-Allet - Jumet-Brûlotte
- 1992: Châtelet - Gilly-Sart-Allet.
De sporen werden opgebroken in de jaren 1988-1995.

Huidige toestand: over het grootste gedeelte van de bedding is een fietspad aangelegd en er zijn nog heel wat relicten te zien van het spoorverleden en van de industrie-aansluitingen. Het stationsgebouw en de goederenloods van Gilly-Sart-Allet, de goederenloods van Gosselies en het stationsgebouw van Viesville (thans cultureel centrum) staan er nog.

[terug naar boven]


L. 119A : Jumet - Marchienne-Est

[Jumet-Brûlotte (L. 119) - Chemin-Puissant - Lodelinsart-Ouest - Bougnou - Docherie-Bierraux -] Marchienne-Est (L. 124, 124A)

Geopend 8 maart 1880 (Belgische Staat).
Reizigersverkeer opgeheven tijdens of kort na WO II (ten laatste in 1949).
Sporen opgebroken in 1966.

[terug naar boven]


L. 120 : Luttre - Trazegnies

Luttre[-Pont-à-Celles] (L. 117, 119, 124, 124A) [- Pont-à-Celles-Sud - Trazegnies-Nord - Trazegnies (L. 112A, 249, 254)]

Geopend op 13 november 1879 (Belgische Staat).
Reizigers- en goederenverkeer opgeheven begin jaren 1930; lijn opgebroken in 1934 behalve het zuidelijke gedeelte dat bleef functioneren als industrielijn 249 naar Courcelles-Fosse.

[terug naar boven]


L. 121 : Lambusart - Roux / Wilbeauroux

[Lambusart] (L. 147) [- Le Vieux Campinaire (L. 131) - Le Vieux Campinaire Formation -] Ransart (L. 140) [- Masses-Diarbois - Houbois (L. 119) - Jumet-Brûlotte (L. 119, 119A) - Malavée (L. 119) -] Roux (L. 112A, 124, 124A) / [Sart-les-Moines - (brug over L. 124) - Wilbeauroux (L. 112A)]

Openingsdata:
- 3 juli 1879: Masses-Diarbois - Jumet-Brûlotte
- 15 januari 1880: Ransart - Masses-Diarbois en Lambusart - Le Vieux Campinaire
- 5 augustus 1880: Jumet-Brûlotte - Wilbeauroux (Belgische Staat)

Reizigersverkeer opgeheven tijdens of kort na WO II (ten laatste in 1949) en kort nadien opgebroken, behalve de baanvakken Le Vieux Campinaire - Ransart (= L. 259) en Ransart - Masses-Diarbois (= L. 256), waar nog goederenverkeer bleef tot in 1983 en die in 1985 opgebroken werden.

[terug naar boven]


L. 122 : (Gent) Y Melle - Geraardsbergen

Y Melle (L. 50, 50A/4) - Gontrode - Landskouter - Moortsele - Scheldewindeke - Balegem-Dorp - Balegem-Zuid - Zottegem (L. 82, 89) - [Erwetegem] - [Sint-Maria-Oudenhove] - [Sint-Maria]-Lierde - [Hemelveerdegem] - [Gemeldorp] - Geraardsbergen (L. 90, 123)

Geopend op 5 januari 1867 (Chemin de fer de Braine-le-Comte à Gand)
Dubbelspoor. Vmax 90 km/u.

De kilometeraanduiding van de lijnen 122 en 123 is opgesteld in omgekeerde richting (Braine-le-Comte -> Y Melle).

[terug naar boven]


L. 123 : Geraardsbergen - Braine-le-Comte

Geraardsbergen (L. 90, 122) - Viane-Moerbeke - Galmaarden - Tollembeek - Herne - Enghien (L. 94) [- Grandchamps - Rognon (L. 115) -] Braine-le-Comte (L. 96, 117)

Geopend op 5 januari 1867 (Chemin de fer de Braine-le-Comte à Gand)
Tunnel van Overboelare (tussen Geraardsbergen en Viane-Moerbeke), 401 m lang, met in elkaar lopende sporen.

Het baanvak Geraardsbergen - Enghien werd geëlektrificeerd op 24 mei 1986
Dubbelspoor. Vmax 120 km/u.

Het dubbelsporige baanvak Enghien - Braine-le-Comte werd buiten dienst gesteld op 29 mei 1988 en kort nadien opgebroken.

De kilometeraanduiding van de lijnen 122 en 123 is opgesteld in omgekeerde richting (Braine-le-Comte -> Y Melle).

[terug naar boven]


L. 124 : Brussel-Zuid - Charleroi-Sud

Brussel-Zuid (L. 0, 28, 50A, 96, 96A-B-C) - Y Vorst-Oost (L. 28/3) - Vorst-Oost - Ukkel-Stalle - Ukkel-Kalevoet - Y Linkebeek (L. 26/5) - Linkebeek - Holleken - Sint-Genesius-Rode - De Hoek - Waterloo - Braine-l'Alleud (L. 115) - Lillois - Baulers (L. 124B-C, 141) - Nivelles[-Est] - [Bois de Nivelles (L. 131)] - Obaix-Buzet - Luttre[-Pont-à-Celles] (L. 117, 119, 120, 124A) - [La Chaussée] - Courcelles-Motte - Roux (L. 112A, 121) - Marchienne-au-Pont (L. 112, 268A) - [Marchienne-Est (L. 119A)] - Marcinelle (goederenstation, L. 140) - Charleroi-Sud (L. 124A, 130, 130A, 130C, 140/1)

Openingsdata:
- 23 oktober 1843: Luttre - Charleroi (deel van de verbinding Braine-le-Comte - Manage - Namur)
- 20 september 1873: Brussel-Zuid - Ukkel-Kalevoet
- 22 december 1873: Ukkel-Kalevoet - Sint-Genesius-Rode
- 1 februari 1874: Sint-Genesius-Rode - Waterloo
- 10 maart 1874: Waterloo - Braine-l'Alleud
- 10 april 1874: Braine-l'Alleud - Lillois
- 1 juni 1874: Lillois - Luttre

Geëlektrificeerd op 19 november 1949.
Dubbelspoor. Vmax. 120 km/u (140 km/u op het baanvak Nivelles - Luttre sinds eind februari 2010).

[terug naar boven]


L. 124A : Luttre - Charleroi-Sud

Luttre[-Pont-à-Celles] (L. 117, 119, 120, 124) - [La Chaussée] - Courcelles-Motte - Roux (L. 112A, 121) - Monceau (vormings- en goederenstation, L. 112/1, 260, 260A) - Marchienne-au-Pont (L. 112, 268A) - Y La Sambre (L. 124A/1) - [Marchienne-Est (L. 119A)] - Marcinelle (goederenstation, L. 140) - Charleroi-Sud (L. 124, 130, 130A, 130C, 140/1)

Derde en vierde spoor tussen Luttre en Charleroi. Geëlektrificeerd, Vmax 120 km/u.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 124B : Baulers - Nivelles

Derde spoor tussen Baulers en Nivelles, geëlektrificeerd, Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 124C : Baulers - Nivelles

Vierde spoor tussen Baulers en Nivelles, geëlektrificeerd, Vmax 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 125 : Liège-Guillemins - Namur

Liège-Guillemins (L. 34, 36, 37) - [Val-Benoît] - Sclessin - Tilleur (nog enkel goederenstation) - Pont-de-Seraing - Jemeppe-sur-Meuse - [Bons-Buveurs] - Flémalle-Grande - Y Leman (L. 125/1, 271) - [Rue Général] Leman - Flémalle-Haute (L. 125A) - [Chokier] - [Aigremont] - Engis - [Stockay] - Hermalle-sous-Huy (nog enkel goederenstation) - Flône (goederenstation) - Haute-Flône - Amay - Ampsin - [Corphalie] - Huy[-Nord] - Statte (L. 126, 127) - Bas-Oha - [Java] - Andenne[-Seilles] - Château-de-Seilles - Sclaigneaux - Namêche - Marche-les-Dames - [Beez] - [Faubourg Saint-Nicolas] - Namur (L. 130, 142, 142A, 154, 161, 162)

Openingsdata:
- Val-Benoît - Bouge (bij Namur): 18 november 1850
- Bouge - Namur: 12 mei 1851
- Liège-Guillemins - Val-Benoît: 19 mei 1851
(Chemin de fer de Namur à Liège, in 1855 overgenomen door de Nord Belge, genationaliseerd op 10 mei 1940)
Tunnels van Corphalie (371 m), tussen Hoei en Statte (230 m) en van Sclaigneaux (225 m).

In Hoei was er oorspronkelijk een kopstation (een voorlopig houten gebouw?), dichter bij het stadscentrum (het spoor en het stationsemplacement bevonden zich waar nu de Boulevard Albert I ligt). Dat werd in 1890-1892 vervangen door een nieuw, doorgaand station op de huidige plaats.
Tijdens de voorbereidingswerken voor de elektrificatie op het einde van de jaren 1960 werd de lijn tussen Pont-de-Seraing en Flémalle-Grande verlegd in noordelijke richting op de bedding van de voormalige lijn 32; de nieuwe stopplaats Jemeppe-sur-Meuse ligt ongeveer waar vroeger het station Jemeppe-État lag. Dit nieuwe lijngedeelte werd in dienst genomen op 27 april 1970. Een gedeelte van de oude lijn werd hergebruikt als industrielijn 271 Y Leman - Flémalle-Espérance.
De tunnel van Hoei, die sinds 1904 ten gevolge van verstevigingswerken op enkelspoor geëxploiteerd moest worden, werd in de jaren 1967-1970 vervangen door een nieuwe, dubbelsporige tunnel van 253 m.

De lijn werd geëlektrificeerd op 27 september 1970.
Dubbelspoor, Vmax 120 km/u.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 125A : (Liège) Y Val-Benoît - Flémalle-Haute

Y Val-Benoît (L. 37, 37/2, 40, 125C) - Kinkempois (L. 36A, 37/1, 125B, 125C) - Renory - [Ougrée] - Seraing - Y Val-Saint-Lambert (L. 285) - [Val-Saint-Lambert] - Flémalle-Annexe - Y Borgnet (L. 125/1) - [Rue Paul Borgnet] - Flémalle-Haute (L. 125)

Openingsdata:
- Ougrée - Flémalle-Haute: 15 april 1851
- Kinkempois - Ougrée: 20 juni 1851
- Liège-Longdoz (zie lijnen 40 en 40A) - Kinkempois: 26 augustus 1851
(Chemin de fer de Namur à Liège, in 1855 overgenomen door de Nord Belge, genationaliseerd op 10 mei 1940)

Opheffing reizigersverkeer: 29 mei 1976.
Elektrificatie: 26 mei 1984.
Dubbelspoor. Vmax 90 km/u.

[terug naar boven]


L. 125B : Y Garde-Dieu - Kinkempois

Y Garde-Dieu (L. 40) - Kinkempois (L. 125A)

Geopend 26 augustus 1851, geëlektrificeerd 26 mei 1984, dubbelspoor, Vmax 90 km/u.

[terug naar boven]


L. 125C : Y Val-Benoît - Kinkempois

Y Val-Benoît (L. 37) - Kinkempois (L. 125A)

Derde en vierde verbindingsspoor, parallel met L. 125A, geëlektrificeerd 26 mei 1984, dubbelspoor, Vmax 40 km/u.

[terug naar boven]


L. 126 : Statte - Ciney

Statte (L. 125, 127) - [Huy-Saint-Hilaire] - [Huy-Sud] - [Fleury] - Marchin [- Régissa] - [Fourneau] - [Barse] - [Roiseux] - [Vyle-et-Tharoul] - [Modave] - [Modave-Village] - [Clavier] - [Les-Avins-en-Condroz] - [Petit-(H)avin] - [Havelange] - [Bormenville] - [Hamois-en-Condroz] - [Emptinne] - [Liennes] - Ciney (L. 128, 162)

Openingsdata:
- sectie Statte - Modave: 10 juni 1872 (Hesbaye-Condroz)
- sectie Modave - Ciney: 1 februari 1877 (Hesbaye-Condroz)
In 1900 overgenomen door de Belgische Staatsspoorwegen, die de lijn vanaf het begin exploiteerden.
Enkelspoor. Tunnels van Huy-Sud (75 m), Fleury en Modave.

Reizigersverkeer opgeheven op de sectie Huy-Sud - Ciney op 11 november 1962, op de sectie Statte - Huy-Sud op 29 september 1963.
Sectie Marchin - Clavier buiten dienst gesteld in 1965, sectie Clavier - Hamois in 1973, sectie Hamois - Ciney in 1975.
De rails zijn nog jaren blijven liggen wegens het 'strategisch belang' van de lijn, maar ten slotte werden de sporen op de sectie Marchin - Ciney opgebroken (aanbesteding 18/11/1999).
De bedding wordt opgenomen in het Ravel-netwerk van trage wegen: het traject Petit-Avin - Ciney in oktober 2009, de rest volgt in het voorjaar van 2010.
Het station van Hamois werd verbouwd tot restaurant ('Au Petit Train') en in 2002 werd het K1-rijtuig 28108 op een stuk spoor voor het gebouw geplaatst.

Sectie Statte - Marchin in dienst voor goederenverkeer ten behoeve van een metaalbedrijf.
Vmax 40 km/u (vereenvoudigde exploitatie).

[terug naar boven]


L. 127 : Landen - Statte

Landen (L. 21, 36, 147) [- Waasmont - Avernas - Bertrée - Hannut - Villers-le-Peuplier - Avennes - Braives - Fallais - Fumal - Huccorgne -] Moha - Statte (L. 125, 126)

Geopend: 22 november 1875 (Hesbaye-Condroz, geëxploiteerd door de Belgische Staatsspoorwegen, die de lijn in 1900 overnamen).
Enkelspoor. Vmax. 60 km/u.
Tunnels van Huccorgne (71 m) en Moha (114 m).

Reizigersverkeer opgeheven op 29 september 1963.
Sectie Landen - Hannut buiten dienst gesteld begin 1964.
Sectie Hannut - Moha buiten dienst gesteld op 15 oktober 1981. Een laatste trein reed op 18 oktober 1982 om de in Hannut afgestelde goederenwagons op te halen.
Sectie Moha - Statte in dienst voor goederenverkeer naar de steengroeve en kalkoven Carmeuse in Moha. Vereenvoudigde exploitatie, Vmax. 20 km/u.
De rails op de sectie Landen - Moha zijn nog jaren blijven liggen (strategisch belang van de lijn), maar werden in 1992 opgebroken.
In de bedding werd in 2002-2003 een ondergrondse hoogspanningsleiding aangelegd van Tihange naar Avernas voor de voeding van HSL 2 (Leuven-Ans).
Nadien wordt op de bedding een RAVeL-fiets- en wandelpad aangelegd.
Waarneming april 2011: bedding befietsbaar tussen Waasmont en Huccorgne (met dank aan Kris Quistwater voor deze info).

[terug naar boven]


L. 128 : Ciney - Yvoir

Ciney (L. 126, 162) - [Halloy] - Braibant - [Sovet] - Senenne - Spontin - [Spontin-Sources] - Dorinne-Durnal - Purnode - [Evrehailles-Bauche] - [Yvoir-Carrières] - Yvoir (L. 154)

Openingsdata:
- Ciney - Spontin: 5 mei 1898.
- Spontin - Dorinne-Durnal: 1 mei 1902.
- Dorinne-Durnal - Evrehailles-Bauche: 1 mei 1903.
- Evrehailles-Bauche - Yvoir: 1 juni 1907.
Enkelspoor. Tunnel van Spontin (537 m), drie tunnels tussen Dorinne-Durnal en Purnode: van Durnal (314 m), Lèche (74 m) en Purnode (222 m), tunnel van Yvoir (1050 m).

Reizigersverkeer opgeheven op 31 juli 1960.
Goederenverkeer gehandhaafd op de sectie Ciney - Evrehailles-Bauche tot einde jaren 1960, daarna op de sectie Ciney - Spontin-Sources (industrieaansluiting steengroeve La Rochette, die ballast leverde voor de NMBS).
De lijn werd op 7 november 1983 buiten dienst gesteld door de NMBS. Ze werd niet opgebroken.
Sinds 1992 laat het TSP museumtreinen rijden op de lijn. De eerste jaren occasioneel, tot Spontin; sinds 1999 volgens een regelmatige dienstregeling tijdens de weekends en feestdagen in de zomer en de herfst en daarbuiten op bijzondere dagen. De museumlijn werd uitgebreid tot Dorinne-Durnal en vanaf het seizoen 2007 tot Purnode. Voor meer details zie de website Le Chemin de fer du Bocq.
De mooie stationsgebouwen in natuursteen van Braibant, Sovet, Spontin, Dorinne-Durnal, Purnode (vakantiewoning, verhuurd door buitensportorganisatie Rocks 'n Rivers, prachtige eenzame ligging!) en Evrehailles-Bauche (restaurant Le Terminus) zijn bewaard gebleven.

[terug naar boven]


L. 130 : Namur - Charleroi-Sud

Namur (L. 125, 130B, 130D, 142, 142A, 154, 161, 162) - Ronet (L. 283) - Flawinne - Floreffe (L. 288) - Franière - [Mornimont] - Moustier - Y Moustier (L. 130/1) - Ham-sur-Sambre - Jemeppe-sur-Sambre (L. 144) - Auvelais - Tamines (L. 147, 150) - Aiseau - [Tergnée] - Farciennes - [Le Campinaire] - [Châtelineau-]Châtelet (L. 119, 130C, 138) - [Montignies-Formation] - [Couillet-Montignies] - Couillet[-Centre] - [Y Couillet-Centre (L. 133=261)] - Charleroi-Sud (L. 124, 124A, 130A, 130C, 140/1)

Geopend: 23 oktober 1843.
In 1932 werden op deze lijn, voor het eerst in België, lichtseinen geïnstalleerd.
Geëlektrificeerd:
- sectie Namur - Jemeppe-sur-Sambre (- Gembloux, L. 144): 25 februari 1957.
- sectie Jemeppe-sur-Sambre - Charleroi: 31 mei 1959.
Dubbelspoor. Vmax. 100 km/u (120 km/u op het baanvak Châtelet - Charleroi sinds begin 2010).

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 130A : Charleroi-Sud - Erquelinnes grens (Jeumont)

Charleroi-Sud (L. 124, 124A, 130, 130C, 140/1) - Marcinelle (goederenstation, L. 124, 140) - [La Villette] - La Sambre (L. 124A/1, 132) - Marchienne-Zône - [Zône-Formation] - [Jambe-de-Bois] - Landelies - Hourpes - Thuin[-Nord] - Lobbes (L. 109) - Fontaine-Valmont - Labuissière - Solre-sur-Sambre - Erquelinnes-Village - Erquelinnes (L. 108) - Franse grens

Geopend op 6 november 1852 (Chemin de Fer de Charleroi à la frontière de France, in 1854 overgenomen door de Nord Belge, genationaliseerd in 1940).
Tunnel van Leernes (tussen Landelies en Hourpes).
Geëlektrificeerd op 28 december 1964.
Dubbelspoor. Vmax 120 km/u.

Grensoverschrijdend reizigersverkeer tussen Erquelinnes en Jeumont opgeheven op 10 september 2012.

[terug naar boven]


L. 130B : Namur - Ronet

Namur (L. 125, 130, 130D, 142, 142A, 154, 161, 162) - Ronet (L. 130, 130D, 283)

Derde spoor tussen Namur en Ronet (vormingsstation, werkplaats en aansluiting naar centrale werkplaats van Salzinnes via L. 283).
Geëlektrificeerd, enkelspoor, Vmax 40 km/u.

[terug naar boven]


L. 130C : Charleroi-Sud - Châtelet

Charleroi-Sud (L. 124, 124A, 130, 130A, 140/1) - Charleroi-Sud-Quai - Couillet[-Centre] - [Châtelineau-]Châtelet (L. 119, 130, 138)

Derde en vierde spoor tussen Charleroi en Châtelet, in dienst gesteld vanaf 1978; bediening van de stel- en werkplaats Charleroi-Sud-Quai en van het vormingsstation Châtelet.
Geëlektrificeerd, dubbelspoor, Vmax 40 km/u (Charleroi - Couillet) en 90 km/u (Couillet - Châtelet).

[terug naar boven]


L. 130D : Namur - Ronet

Namur (L. 125, 130, 130B, 142, 142A, 154, 161, 162) - Ronet (L. 130, 130B, 283)

Vierde spoor tussen Namur en Ronet (vormingsstation, werkplaats en aansluiting naar centrale werkplaats van Salzinnes via L. 283).
Geëlektrificeerd, enkelspoor, Vmax 40 km/u.

[terug naar boven]


L. 131 : Gilly Sart Culpart - Bois de Nivelles

[Y Noir-Dieu (L. 119, 257) - Nord de Gilly - Le Vieux Campinaire (L. 121) - Y L. 147] - Fleurus (L. 140, 147) [- Saint-Amand-lez-Fleurus - Chassart [[= Wagnelée-St-Amand]] - Villers-Perwin - Frasnes-lez-Gosselies - Rêves - Commune -] [Bois de Nivelles] (L. 124)

Openingsdata:
- 19 november 1874: Gilly - Y L. 147
- 20 september 1876: Wagnelée-Saint-Amand - Bois de Nivelles
- 14 december 1876: Fleurus - Wagnelée-Saint-Amand

Opheffing reizigersverkeer:
- Gilly - Fleurus: kort na WO II (ten laatste in 1949)
- Chassart - Bois de Nivelles: vóór of in 1952
- Fleurus - Chassart: 1952 of 1953 (4 oktober 1953?)

Het baanvak Frasnes-lez-Gosselies - Bois de Nivelles werd al in de jaren 1950 opgebroken. Op de baanvakken Y Noir-Dieu - Le Vieux Campinaire (= L. 258) en Fleurus - Frasnes-lez-Gosselies bleef er nog goederenverkeer tot in de jaren 1980. Nadien werd heel de lijn opgebroken.

Tussen Fleurus en Bois de Nivelles zijn nog heel wat spoorwegrelicten terug te vinden. Een bijzondere vermelding verdient Chassart, een in volle veld gelegen station dat oorspronkelijk de naam had van de dorpen Wagnelée en Saint-Amand, maar reeds in 1881 omgedoopt werd tot Wagnelée-Chassart, vanaf 1886 Chassart, naar het kasteel en het nabijgelegen landbouw- en industriedomein van de adellijke familie Dumont de Chassart. Dit agro-industriële complex met o.m. suikerfabriek, jeneverstokerij, meststoffenfabriek... kende zijn bloeiperiode in de tweede helft van de 19de en de eerste helft van de 20ste eeuw. Het had een eigen netwerk van Decauville-smalspoorlijntjes (60 cm) naar de naburige velden en boerderijen, een normaalspooraansluiting met L. 131 in het station van Chassart en bovendien was er een aansluiting met de buurtspoorlijn Gosselies - Mellet - Tilly - Chastre (meterspoor) die langs het domein liep. Deze buurtspoorlijn kruiste L. 131 over een afzonderlijke spoorbrug naast de brug waarover de weg loopt. Na de afschaffing van die buurtspoorlijn, in 1958, werd de brug aangekocht door de kasteelheer, Jean Dumont de Chassart. Uitgerust met een soort 'losinstallatie' (vierkante openingen in het brugdek) kon ze nog dienen om met behulp van landbouwtractoren en aanhangwagens bieten rechtstreeks te lossen in spoorwegwagons onder de brug. De brug, nog steeds privé-bezit van de familie Dumont de Chassart, ligt er vandaag nog, met een stukje meterspoor erop, evenals het agro-industriële complex met zijn monumentale toegangspoorten. Op de binnenkoer van het domein ligt nog een stuk normaalspoor, en in de kasteelhoeve Chassart zou nog een stuk Decauville-smalspoor met draaischijf bewaard gebleven zijn (zie Le tram de Chassart, Vicinalia 17, brochure uitgegeven door ASVi; zie ook de website Récit du réseau ferroviaire à Chassart).
Voorts zijn de stationsgebouwen van Frasnes-lez-Gosselies (thans taverne), Rêves (privé-woning) en Commune bewaard gebleven.

[terug naar boven]


L. 132 : (Charleroi) La Sambre - Treignes grens (Vireux-Molhain)

La Sambre (L. 124A/1, 130A) - [Mont-sur-Marchienne = Zône-État] - [Montignies-le-Tilleul] - [Bomerée] - Jamioulx (L. 133) - Beignée - Ham-sur-Heure - Cour-sur-Heure - Berzée (L. 111) - Pry - Walcourt (L. 135, 136) [- Gerlimpont - Silenrieux - Falemprise - Cerfontaine - Senzeille (L. 136B) -] [Neuville-Sud] - [Roly] - Mariembourg (L. 134, 156) - Nismes - Olloy - Vierves - Treignes [- Franse grens (Vireux-Viroin -] Vireux-Molhain)

Geopend:
- Charleroi - Walcourt: 27 november 1848
- Walcourt - Silenrieux: 6 november 1852
- Silenrieux - Cerfontaine: 31 december 1853
- Cerfontaine - Mariembourg: 8 juni 1854
- Mariembourg - Vireux-Molhain: 15 juni 1854 (Entre Sambre et Meuse, op 1 juli 1865 opgegaan in de Grand Central Belge)

Oorspronkelijk dubbelspoor van Charleroi tot Nismes.
Sectie Mariembourg - Nismes op enkelspoor gebracht in 1948, sectie Walcourt - Mariembourg in 1959.
Tunnels van Jamioulx (145 m), Ham-sur-Heure (444 m), Senzeille (594 m), Nismes (485 m) en Najauge (243 m, op Frans grondgebied).

Op 31 augustus 1970 werd het traject Walcourt - Neuville-Sud buiten dienst gesteld wegens het aanleggen van stuwdammen op de Eau d'Heure. Lijn 132 werd omgeleid via gedeelten van lijnen 135, 136 en 136B en nieuwe verbindingsbogen te Saint-Lambert en Neuville. Stations Yves-Gomezée en Philippeville.
Op het oude traject is het opmerkelijke station van Cerfontaine (op een brug boven het spoor gelegen) bewaard gebleven en omgevormd tot regionaal museum. De bedding tussen Senzeille en Neuville-Sud is thans een wandelpad.

Op de sectie Mariembourg - Vireux werd het reizigersverkeer opgeheven op 29 september 1963 (10 december 1962 tussen Treignes en Vireux).
Goederenverkeer opgeheven op de sectie Nismes - Vireux op 1 november 1971; op de sectie Mariembourg - Nismes op 12 oktober 1977.
Sectie Treignes - Vireux opgebroken in 1975.
De sectie Mariembourg - Treignes wordt sinds 1976 toeristisch uitgebaat door de CFV3V.
De sectie Charleroi - Mariembourg is in dienst voor reizigers- en goederenverkeer; Vmax. 90 km/u.

[terug naar boven]


L. 133 : Couillet-Centre - Jamioulx

Couillet-Centre (L. 130) [- Hauchies - Marcinelle-Haies - Bois-Madame -] Jamioulx (L. 132)

Geopend: 20 november 1882 (Belgische Staat).
Enkelspoor.
Industrieaansluitingen, o.m. naar de mijn "Bois du Cazier" (mijnramp 1956) in Marcinelle.
Reizigersverkeer opgeheven in 1914.
Goederenverkeer opgeheven: op het baanvak Marcinelle-Haies - Jamioulx in 1934.
Op het baanvak Hauchies - Marcinelle-Haies in 1974.
Op het baanvak Couillet - Hauchies (industrielijn 261) in 1984.
Lijn opgebroken in 1936 (Marcinelle-Haies - Jamioulx), 1975 (Hauchies - Marcinelle-Haies) en 1986 (Couillet - Hauchies).
Zie ook industrielijn 261
Er bestaan plannen om het tracé van deze lijn op te nemen in het RAVeL-netwerk van fiets- en wandelpaden, zie de website van lijn 261.

[terug naar boven]


L. 134 : Mariembourg - Couvin

Mariembourg (L. 132, 156) - [Frasnes-lez-Couvin] - Couvin

Geopend: 15 juni 1854 (Entre Sambre et Meuse, op 1 juli 1865 opgegaan in de Grand Central Belge)
Reizigersverkeer opgeheven in oktober 1964.
Reizigersverkeer opnieuw ingevoerd op 3 juni 1984.
Enkelspoor. Vmax. 90 km/u.

[terug naar boven]


L. 135 : Walcourt - Florennes

Walcourt (L. 132) - [Vogenée] - [Rossignol] (L. 136 = 132N) [- Fairoul - Fraire - Fraire-Humide - Froidmont - Morialmé - Morialmé (Minières) - Morialmé-Bifurcation (L. 138) - Pavillons - Y Stave (L. 136A) - Florennes-Est (L. 138A) / Florennes-Central (L. 136, 138A)]

Geopend:
- Walcourt - Morialmé (Minières): 27 november 1848 (Entre Sambre et Meuse, op 1 juli 1865 opgegaan in de Grand Central Belge)
- Morialmé-Bifurcation - Florennes-Est: 23 juni 1862 (Est-Belge) als onderdeel van de lijnen 138 en 138A
- Morialmé (Minières) - Morialmé-Bifurcation: 23 november 1908 (Belgische Staat)
- verbinding naar Florennes-Central: 1910 (Belgische Staat)
Enkelspoor (baanvak Walcourt - Rossignol dubbelsporig van omstreeks 1877 tot 1959; Y Stave - Florennes dubbelsporig van 1911 tot 1959)

Op het baanvak Rossignol - Florennes werd het reizigersverkeer opgeheven op 17 oktober 1954.
Op het baanvak Walcourt - Rossignol bleef er reizigersverkeer tot 9 juli 1962 (zie lijn 136) en nadien weer vanaf 31 augustus 1970 (nieuw tracé lijn 132)

Goederenverkeer:
- baanvak Walcourt - Rossignol bleef in dienst, zie lijnen 136 en 132
- baanvak Rossignol - Fraire-Humide: tot 1954; opgebroken 1959
- baanvak Fraire-Humide - Morialmé: tot 1976 of 1978; opgebroken 1981
- baanvak Morialmé - Y Stave: tot 1980; opgebroken 1981
- baanvak Y Stave - Florennes-Central: tot 23 oktober 1980; opgebroken 1996.

Huidige toestand:
- baanvak Walcourt - Rossignol maakt deel uit van het nieuwe tracé van lijn 132
- baanvak Rossignol - Florennes: opgebroken, gedeeltelijk wandelpad. Het stationsgebouw van Pavillons bestaat nog en werd omgebouwd tot privé-woning.

[terug naar boven]


L. 136 : (Walcourt) Rossignol - Florennes

[Rossignol] (L. 135 = 132N) - Yves-Gomzée - [Saint-Lambert] (L. 132N) [- Y Froimont (L. 136B) - Hemptinne - Saint-Aubin - Florennes-Sud / - Florennes-Central (L. 135, 138A)]

Geopend:
- Rossignol - Saint-Lambert: 15 december 1853
- Saint-Lambert - Florennes (Sambre-et-Meuse) [later Florennes-Sud genoemd]: 7 juli 1854 (Entre Sambre et Meuse, op 1 juli 1865 opgegaan in de Grand Central Belge)
- verbinding naar Florennes-Central: 1910 (Belgische Staat)
Enkelspoor (baanvak Y Froimont - Florennes-Central dubbelsporig van omstreeks 1911 tot 1959)

Reizigersverkeer opgeheven op 9 juli 1962; op het baanvak Rossignol - Saint-Lambert heringevoerd op 31 augustus 1970 (nieuw tracé lijn 132)
Het baanvak Saint-Lambert - Florennes-Central bleef in dienst voor goederenverkeer tot 2 januari 1984 en werd opgebroken in 1988.

Huidige toestand:
- baanvak Rossignol - Saint-Lambert maakt deel uit van het nieuwe tracé van lijn 132
- baanvak Saint-Lambert - Florennes opgebroken, bedding gedeeltelijk wandelpad. De stationsgebouwen van Hemptinne, Saint-Aubin, Florennes-Sud en Florennes-Central bestaan nog en werden verbouwd tot privé-woningen.
- er zijn plannen om het baanvak Saint-Lambert - Hemptinne opnieuw aan te leggen en in dienst te stellen tegen 2009/2010, ten behoeve van de exploitatie van een nieuwe steengroeve in Hemptinne door de firma Carmeuse.

De stations van Florennes

Op het einde van de 19de eeuw waren er in Florennes drie stations:
- Florennes (Sambre-et-Meuse), in 1899 Florennes-Sud genoemd: kopstation van de lijnen 136 naar Walcourt en 136B naar Philippeville (sinds 1854);
- Pavillons en Florennes (Est-Belge), in 1899 Florennes-Est genoemd, beide op de lijn 138/138A Châtelineau - Morialmé - Givet (sinds 1862).

In 1895 werd op de door de Belgische Staatsspoorwegen gebouwde lijn 136A uit Ermeton-sur-Biert een voorlopig station Florennes (État) geopend, dicht bij Florennes (Est-Belge).
In juli 1899 werd een verbinding tot stand gebracht tussen die beide stations; het voorlopige station Florennes (État) werd gesloten en de stations Florennes (Sambre-et-Meuse) en Florennes (Est-Belge) werden herdoopt in Florennes-Sud en Florennes-Est.

Maar er was dus nog geen verbinding tussen enerzijds de lijnen 136A an 138 die Florennes-Est bedienden en anderzijds de lijnen 136 en 136B die in het kopstation Florennes-Sud aankwamen. Die verbinding werd door de Belgische Staatsspoorwegen (die in 1897 de Grand Central Belge overgenomen hadden) tot stand gebracht in 1910. Lijn 136 werd over een nieuw verhoogd traject van 2 km langs de noordzijde van Florennes geleid en sloot met een spoordriehoek aan op lijn 138, met een noordelijke tak richting Y Stave en een zuidelijke tak naar Florennes-Est. Het station Florennes-Sud werd afgeschaft en op de nieuwe verbinding werd het majestueuze station Florennes-Central gebouwd, dat niet alleen onderdak bood aan de spoorwegdiensten maar ook aan post, telegraaf en telefoon. Het station werd ingehuldigd in 1912. Er waren zes perronsporen (met overkappingen en onderdoorgang) voor reizigerstreinen en zes sporen voor goederentreinen, twee Saxby-seinhuizen, een locomtievenloods in rotondevorm en een draaischijf.

Het stationsgebouw van Florennes-Central bestaat nog steeds en is thans ingericht als bejaardentehuis.
Ook de stationsgebouwen van Florennes-Sud, Florennes-Est en Pavillons bestaan nog en zijn thans privéwoningen.

[terug naar boven]


L. 136A : Ermeton-sur-Biert - Y Stave (Florennes)

[Ermeton-sur-Biert] (L. 150) [- Biesmerée - Stave - Florennes (État) - Y Stave (L. 135)]

Geopend (Belgische Staat):
- 1 mei 1895: Ermeton-sur-Biert - Stave
- 10 november 1895: Stave - Florennes (État)
- 20 juli 1899: Florennes (État) - Y Stave
Enkelspoor.

Reizigersverkeer opgeheven op 9 juli 1962.
Goederenverkeer opgeheven in 1972 (Ermeton - Biesmerée) en 1980 (Biesmerée - Florennes).
Lijn opgebroken in 1996. Op de bedding wordt een wandelpad aangelegd.

[terug naar boven]


L. 136B : (Florennes) Y Froimont - Senzeille

[Y Froimont (L. 136) -] [Jamagne] - Philippeville - [Neuville-Nord] (L. 132N) [- Senzeille (L. 132)]

Geopend:
- Y Froimont - Philippeville: 14 november 1854 (Entre Sambre et Meuse, op 1 juli 1865 opgegaan in de Grand Central Belge)
Eerste (kop)station van Philippeville lag ten noorden van de agglomeratie en de later gebouwde tunnel; dat gebouw bestaat nog.
- Philippeville (nieuw traject met tunnel en nieuw station ten zuiden) - Senzeille: 25 april 1908 (Belgische Staat)
Enkelspoor. Tunnel van Philippeville (237 m).

Reizigersverkeer opgeheven op 17 oktober 1954; op het baanvak Saint-Lambert (nieuwe verbindingsboog naar L. 136) - Neuville-Nord (nieuwe verbindingsboog naar Nauville-Sud, L. 132) heringevoerd op 31 augustus 1970 (nieuw tracé lijn 132)

Goederenverkeer:
- baanvak Hemptinne - Philippeville: tot 1954; opgebroken 1959; heraangelegd 1970 (nieuw tracé L. 132)
- baanvak Philippeville - Neuville-Nord: in dienst gebleven tot reactivering reizigersverkeer 1970
- baanvak Neuville-Nord - Senzeille: tot 31 augustus 1970 en nadien opgebroken (aanleg stuwdammen Eau d'Heure). De bedding is nu een wandelpad.

[terug naar boven]


L. 137 : Acoz - Mettet

Acoz (L. 138) [- Acoz-Centre (L. 138) - Villers-Poterie - Gougnies - Biesmes - Scry -] [Mettet] (L. 150)

Geopend: 25 april 1887 (Belgische Staat). Enkelspoor.
Opheffing reizigersverkeer: oktober 1954.
Baanvak Gougnies - Mettet opgebroken in 1965.
Op het baanvak Acoz - Gougnies bleef er goederenverkeer tot in 1977. Het werd buiten dienst gesteld op 1 oktober 1977 en opgebroken in 1980.

[terug naar boven]


L. 138 : Châtelet - Morialmé-Bifurcation (Florennes)

[Châtelineau-]Châtelet (L. 130)- Châtelet-Ville - Bouffioulx - Chamborgneau - Acoz (L. 137) [- Acoz-Centre (L. 137) - Gerpinnes - Hymiée - Hanzinne - Oret[-Morialmé] - Morialmé-Bifurcation (L. 135)]

Lijn Châtelet - Morialmé geopend op 14 juni 1855; in 1862 verlengd naar Florennes en Givet [zie lijnen 135 en 138A] (Est-Belge; vanaf 1864 deel van de Grand Central Belge). Enkelspoor.
Reizigersverkeer opgeheven 9 maart 1959.
Goederenverkeer op de sectie Châtelet - Gerpinnes tot 14 maart 1983.
Sectie Acoz - Morialmé-Bifurcation opgebroken in 1985.
Thans nog goederenverkeer op de sectie Châtelet - aansluiting Disteel (km 4,500); sectie Disteel - Acoz buiten dienst.
Enkelspoor, Vmax. 40 km/u, vereenvoudigde exploitatie.

[terug naar boven]


L. 138A : Florennes - Doische grens (Givet)

[Florennes-Central (L. 135, 136) - Florennes-Est (L. 135) - Chaumont - Villers-le-Gambon - Merlemont-Village - Merlemont - Romedenne-Surice - Gimnée - Doische (L. 156) - Franse grens]

Geopend:
- Florennes-Est - Doische - Givet: 23 juni 1862 (voortzetting van L. 138, Est-Belge, vanaf 1864 deel van de Grand Central Belge)
- Verbinding Florennes-Central - Florennes-Est: 1910 (Belgische Staat). Enkelspoor; verbinding Florennes-Central - Est dubbelsporig van 1911 tot 1959.

Opheffing reizigersverkeer:
- Doische - Givet: WO II? Opgebroken in 1948.
- Florennes - Doische: oktober 1954.
Op het baanvak Florennes - Doische bleef er nog goederenverkeer tot in de jaren 1960; op het baanvak Florennes - Merlemont tot 2 januari 1984. In de jaren 1975-1976 heeft de NMBS het baanvak Merlemont - Doische opnieuw bedrijfsklaar gemaakt omdat er een klant was voor goederenverkeer in Doische; de plannen gingen echter niet door en de lijn werd opgebroken na 1984.

[terug naar boven]


L. 139 : Leuven - Ottignies

Leuven (L. 35, 36, 53) - Y Parkbrug (L. 139/1) - Heverlee - Oud-Heverlee - [Zoetwater] - Sint-Joris-Weert - Pécrot - Florival - Archennes - Gastuche - Basse-Wavre - Wavre - Bierges(-Walibi) - Limal - Ottignies (L. 140, 161)

Verbindingssporen:

Geopend 12 febuari (Leuven - Wavre) en 18 augustus (Wavre - Ottignies) 1855.
Geëlektrificeerd 14 januari 1956 (Wavre - Ottignies) en 3 februari 1957 (Leuven - Wavre).
Dubbelspoor, Vmax. 90 km/u; vanaf 6 oktober 2013 opgetrokken tot 120 km/u.

[terug naar boven]


L. 140 : Ottignies - Marcinelle (Charleroi)

Ottignies (L. 139, 161) - Céroux-Mousty - Court-Saint-Etienne (L. 141) - Faux - La Roche - Villers-la-Ville - [Strichon-Mellery] - Tilly - [Marbisoux] - [Marbais] - Ligny[-Carrières] - Fleurus (L. 131, 147) - [Wangenies] - [Ransart (L. 121, 256)] - [Bois-Noël] - Lodelinsart (L. 264, 140A) - [La Planche] - [Dampremy-Charbonnage (L. 262)] - Charleroi-Ouest (L. 140/1, 260) - Marcinelle (L. 124, 124A, 130A)

Geopend 13-14 augustus 1855.
Geëlektrificeerd 1 juni 1986.
Dubbelspoor (sectie Court-St-Etienne - Fleurus tijdelijk op enkelspoor gebracht maar bij de elektrificatie weer dubbelsporig gemaakt).
Vmax. 120 km/u.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 140A : Châtelet - Lodelinsart

[Châtelineau-]Châtelet (L. 119, 130, 130C, 138) [- Montignies-sur-Sambre - Montignies-Neuville - Charleroi-Nord -] Lodelinsart (L. 140)

Geopend: 23 juni 1862 (Est-Belge)
Reizigersverkeer opgeheven in 1925.
Baanvaak Charleroi-Nord - Lodelinsart opgebroken in 1950.
Rest van de lijn opgebroken in 1962, behalve de industrieaansluiting Châtelet - Roctiau, opgebroken in 1988.

[terug naar boven]


L. 141 : Manage - Court-St-Etienne

Manage (L. 113, 116, 117) - Seneffe [- Feluy-Arquennes - Monstreux - Nivelles-Nord -] Baulers (L. 124) [- Fonteny -] Genappe - [Thy] - [Bousval] - [Basse-Laloux] - [Noirhat] - Court-Saint-Etienne (L. 140)

Openingsdata:
- Manage - Nivelles-Nord: 7 augustus 1854.
- Nivelles-Nord - Genappe: 6 december 1854.
- Genappe - Court-Saint-Etienne: 19 mei 1855 (Jonction de l'Est).
(Overgenomen door de Grand Central Belge in 1864, door de Belgische Staatsspoorwegen in 1897.)

Opheffing reizigersverkeer:
- Baulers - Court-Saint-Etienne: 1953.
- Manage - Baulers: 22 november 1959.

Goederenverkeer bleef er op de secties Manage - Seneffe (industriepark); Nivelles-Nord - Baulers (bediening BN-fabriek, stopgezet einde jaren 1980); en Genappe - Court-Saint-Etienne (bediening suikerfabriek Genappe, tot in 2004).
De sectie Seneffe - Nivelles-Nord werd opgebroken einde jaren 1970, de sectie Baulers - Genappe begin jaren 1980, de sectie Nivelles-Nord - Baulers einde jaren 1980, de sectie Genappe - Court-Saint-Etienne begin 2007.

Huidige toestand:
- sectie Manage - Seneffe (industriepark) in dienst voor goederenverkeer, enkelspoor, vereenvoudigde exploitatie, Vmax 40 km/u.
- sectie Seneffe - Genappe opgebroken.
- sectie Genappe - Court-Saint-Etienne wordt opgebroken in 2007. Er wordt een fietspad aangelegd, maar Infrabel reserveert wel de bedding met het oog op een eventuele heraanleg van de lijn Nivelles - Court-Saint-Etienne op enkelspoor in het kader van de RER rond Brussel.

[terug naar boven]


L. 142 : Namur - Tienen

Namur (L. 125, 130, 142A, 154, 161, 162) [- Frizet - Vedrin - Daussoulx - Cognelée - Waret-la-Chaussée - Leuze-Longchamps - Eghezée - Noville-Taviers (L. 143) - Ramillies (L. 147) - Hédenge - Huppaye - Jodoigne - Saint-Jean-Geest - Zétrud-Lumay - Hoegaarden - Bost -] Tienen (L. 22,36)

Sectie Ramillies - Tienen geopend op 6 juni 1867.
Sectie Namur - Ramillies geopend op 15 mei 1869 (na aanslepende discussies met de Grande Compagnie du Luxembourg over de gemeenschappelijke exploitatie van een kort stukje spoorlijn in Namen!).
(Compagnie du Chemin de Fer de Tamines à Landen, geëxploiteerd door de Société Générale d'Exploitation, op 1 januari 1871 overgenomen door de Belgische Staat.).
Vmax 70 km/u; na opheffing reizigersverkeer 40 km/u en vereenvoudigde exploitatie.

Opheffing reizigersverkeer:
- baanvak Ramillies - Tienen: 20 november 1960;
- baanvak Namur - Ramillies: 10 december 1962 (tussen november 1960 en december 1962 reden nog slechts twee treinenparen per dag).

De lijn bleef nog een aantal jaren in dienst voor goederenverkeer en voor bijzondere ritten. Zo zou er in de strenge winter van 1966 zelfs opnieuw reizigersverkeer geweest zijn tussen Namur en Ramillies. Goederenverkeer was er voornamelijk op de secties Namur - Eghezée en Jodoigne - Tienen (o.m. suikerfabriek Hoegaarden; goederenkoer Jodoigne; bietenrasperij Longchamps).
Het baanvak Hoegaarden - Tienen werd opgebroken in 1968-1969, ivm. de aanleg van de autosnelweg Brussel - Luik.
Het baanvak Cognelée - Hoegaarden werd definitief buiten dienst gesteld in 1973; Frizet - Cognelée op 21 maart 1980 en Namur - Frizet op 24 oktober 1988.

Het baanvak Longchamps - Hoegaarden werd opgebroken in 1978; Frizet - Longchamps in 1984 en Namur - Frizet in 1989.
De bedding wordt heringericht als toeristisch fiets- en wandelpad (deel van RAVeL 2; "Croix de la Hesbaye"). Enkele stationsgebouwen bleven bewaard of werden zelfs prachtig gerestaureerd: Leuze-Longchamps (kinderdagverblijf), Eghezée (gemeentelijke diensten), Ramillies (superette Batard) inclusief de loodsen, Hédenge, Huppaye, St-Jean-Geest, overwegwachterhuisje '14' (Art Sanctuary), Zétrud-Lumay.

(Alain Bauwin & Didier Funken, La Croix de Hesbaye. Histoire des lignes de chemin de fer 142 et 147, Bouge (Namur): Mediascreen, 2002)

[terug naar boven]


L. 142A : Namur - St-Servais

Namur (L. 125, 130, 142, 154, 161, 162) [- Saint-Servais]

Lijn 142A was een korte goederenlijn, parallel met het begin van de bergop lopende lijn 142, naar het goederenstation Saint-Servais bij Namur, dat verscheidene locale industrieaansluitingen bediende. Ze werd vermoedelijk geopend samen met of kort na L.142 en bleef in dienst tot omstreeks 1980. Ze werd opgebroken in 1981.

[terug naar boven]


L. 143 : Noville-Taviers - Ambresin

[Noville-Taviers (L. 142) - Taviers (route de Namur) - Francquenée - Boneffe - Branchon (Pont) - Branchon (Station) - Wasseiges - Ambresin = Embresin (Station) - Embresin (Dépôt)]

Geopend op 1 september 1879, privé-concessie Joseph Emmanuel Zaman.
Smalspoor 72 cm., metalen viaduct in Branchon.
Tussen Noville-Taviers en Boneffe werd de lijn met vier rails aangelegd, zodat ze ook gebruikt kon worden door normaalspoorwagons naar de bietenrasperij in Boneffe. Bovendien kwam er een normaalspoor-aansluiting naar de suikerfabriek van Ramillies; deze aansluiting takte van lijn 143 af ter hoogte van het dorp Taviers.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog, in 1917, werd de lijn ontmanteld door de Duitse bezetter.
In 1923 kreeg de NMVB (Nationale Maatschappij voor Buurtspoorwegen) toestemming om op de bedding een buurtspoorlijn op meterspoor aan te leggen. Er kwam een derde rail voor normaalspoor tot Boneffe, en een normaalspoor-aansluiting naar Ramillies. Het viaduct van Branchon (eigenlijk een overbodig 'fantasietje' van baron Zaman) werd niet heraangelegd.
De lijn werd in 1925 heropend voor bietenverkeer, in 1926 voor reizigers.
Het reizigersverkeer werd stilgelegd in 1945, het goederenverkeer in 1958; de lijn werd definitief gesloten op 13 oktober 1958.
Nadien werd de lijn opgebroken.

Er zijn nog heel wat sporen van deze lijn terug te vinden in het landschap. Op een overweg tussen de velden zijn de rails van de aansluiting naar Ramillies blijven liggen in de kasseien naast de betonbaan van Ramillies naar Eghezée (laatste waarneming 23 november 2011).

[terug naar boven]


L. 144 : Gembloux - Jemeppe-sur-Sambre

Gembloux (L. 147, 161) - Chapelle-Dieu - [Vichenet-Bossières] - Mazy - [Onoz-Spy] - [Jemeppe-Froidmont] (L. 130/1) - Jemeppe-sur-Sambre (L. 130)

Geopend: 5 maart 1877.
Na de Eerste Wereldoorlog op dubbelspoor gebracht.
Geëlektrificeerd: 25 februari 1957.
Dubbelspoor. Vmax. 90 km/u.

[terug naar boven]


L. 147 : Landen - Tamines / Auvelais

Landen (L. 21, 36, 127) [- Racour - Lincent - Maret - Orp - Jauche - Autre-Eglise - Ramillies (L. 142) - Petit-Rosière - Perwez - Grand-Leez-Thorembais - Sauvenière -] Gembloux (L. 144, 161) [- Penteville - Corroy-le-Château - Sombreffe - Ligny-Sud] - Fleurus (L. 131, 140) - [Y L. 131] - [Lambusart (L. 121)] - [Moignelée] - [Tamines-Alloux] - [Y Nord Tamines (L. 147/1) -] Tamines (L. 130, 150) / Auvelais (L. 130)

Verbindingssporen:

Openingsdata:
- sectie Landen - Fleurus: 15 oktober 1865 (reizigersverkeer vanaf 15 november).
- sectie Fleurus - Tamines: 12 juni 1868.
(Compagnie du Chemin de Fer de Tamines à Landen, vanaf 1867 geëxploiteerd door de Société Générale d'Exploitation, op 1 januari 1871 overgenomen door de Belgische Staat.)

Baanvak Sombreffe - Tamines op dubbelspoor gebracht in 1909; Landen - Gembloux in de jaren 1919-1924; Gembloux - Sombreffe in 1926.
Tussen de beide wereldoorlogen was er druk doorgaand goederenverkeer op deze lijn, en tijdens de tweede wereldoorlog druk militair verkeer.
In de jaren 1948-1950 werd de lijn terug op enkelspoor gebracht.
Vmax 70 km/u; na opheffing reizigersverkeer 40 km/u en vereenvoudigde exploitatie.

Opheffing reizigersverkeer:
- sectie Landen - Fleurus: 4 oktober 1959 (ofschoon de dienstregeling nog steeds vermeld staat in het winterspoorboekje 1959-1960), behalve op het baanvak Ramillies - Gembloux, waar nog tot 1 maart 1961 één reizigerstreinenpaar per dag bleef rijden.
- sectie Fleurus - Tamines: 12 juli 1965.

Opheffing goederenverkeer:
- Gembloux - Sombreffe: 4 oktober 1959.
- Jauche/Orp - Perwez: 1963.
- Perwez - Gembloux: 1971.
- Fleurus - Lambusart: 1973.
- Lambusart - Tamines: 1979 (na sluiting van de steenkolenmijn in Lambusart).
- Landen - Orp: 20 oktober 1981.
- Sombreffe - Fleurus: 1 september 1992.

Omdat de lijn door het ministerie van defensie strategisch belangrijk werd geacht, zijn de sporen op heel de lijn nog vele jaren blijven liggen en werd de lijn zelfs summier onderhouden (onkruidverdelging).
De lijn werd opgebroken in 1989-1990, behalve de sectie Sombreffe - Fleurus waar de sporen nog jaren zijn blijven liggen (tot? waarneming 17 december 2009: opgebroken); voor de sectie Fleurus - Auvelais zie hieronder.
Aanleg van een fiets- en wandelpad in het kader van het RAVeL-netwerk ("Croix de la Hesbaye").
Waarneming april 2011: van Racour tot Ligny-Sud is de RAVeL volledig berijdbaar, behalve het baanvak Perwez - Grand-Leez-Thorembais (met dank aan Kris Quistwater voor deze info).
Het station van Racour werd door de huidige eigenaars-bewoners prachtig gerestaureerd en in 2001 als monument beschermd. Zie deze link.
Tussen Racour en Gembloux zijn trouwens alle stationsgebouwen goed bewaard of in restauratie (waarneming Kris Quistwater april 2011).

(Alain Bauwin & Didier Funken, La Croix de Hesbaye. Histoire des lignes de chemin de fer 142 et 147, Bouge (Namur): Mediascreen, 2002)

Het baanvak Fleurus - Auvelais, met een nieuwe verbindingsboog en brug over de Samber naar lijn 130 richting Namen te Auvelais, werd in de jaren 1997-2001 heraangelegd en geëlektrificeerd (3000 V gelijkstroom) ten behoeve van de noord-zuid-goederenas naar de Athus-Maaslijn. Voor meer uitleg zie de site van Michel Marin.
Nieuwe lijn in dienst gesteld op 10 juni 2001.
Enkelspoor. Tegenspoorseinen in de richting Auvelais-Fleurus. Vmax 90 km/u.

[terug naar boven]


L. 148

Gebruikt als tabelnummer in spoorboekjes voor het traject Landen - Gembloux.
Op de NMBS-netkaart behoort dit baanvak tot lijn 147.

[terug naar boven]


L. 150 : Tamines - Jemelle

Tamines (L. 130, 147) - Y Sud Tamines (L. 147/1) - [Falisolle] - Aisemont - [Fosse] - [Bambois] - [Saint-Gérard] - [Mettet (L. 137)] - [Furnaux] - [Ermeton-sur-Biert (L. 136A)] - [Maredret] - [Denée-Maredsous] - [Sosoye] - [Falaën] - [Haut-le-Wastia (goederenstation)] - [Warnant] - [Moulins] - [Anhée] - [Y Anhée (L. 154/1)] - [Y Bouvignes] (L. 154) (- Dinant - Y Neffe (L. 154/166) - Anseremme - [Walzin] - Gendron-Celles - [Ardenne (halte privée)] -) Houyet (L. 166) [- Hour-Havenne - Wanlin - Vignée - Villers-sur-Lesse-Jamblinne - Eprave - Rochefort -] Jemelle (L. 162)

Openingsdata (Belgische Staat):
- 3 september 1879: Tamines - Mettet
- 15 september 1880: Rochefort - Jemelle
- 16 februari 1886: Eprave - Rochefort
- 22 september 1888: Villers-sur-Lesse - Eprave
- 3 januari 1889: Wanlin - Villers-sur-Lesse
- 3 januari 1889: Mettet - Ermeton-sur-Biert
- 15 oktober 1890: Ermeton-sur-Biert - Anhée
- 5 juli 1891: Anhée - Y Anhée
- 1 mei 1892: Y Anhée - Y Bouvignes
- 4 januari 1894: Houyet - Wanlin
- 1 april 1896: Gendron-Celles - Houyet
- 27 juli 1896: Anseremme - Gendron-Celles
- 1 juni 1898: Y Neffe - Anseremme
- 1907: Y Anhée - Y Houx (Yvoir) (L. 154/1)
De sectie Y Bouvignes - Y Neffe, deel van de Nord Belge-lijn Namur - Dinant - Givet (L. 154), was al in dienst sedert 5 februari 1862 (Y Bouvignes - Dinant) en 5 februari 1863 (Dinant - Y Neffe).

Tunnels van Maredsous (283 m), Falaën (45 m), Haut-le-Wastia (76 m), Anseremme (410 m), Furfooz (459 m), Gendron (381 m), Pont-à-Lesse (200 m), Ardenne (507 m), Hour-Havenne, Rochefort.
Maasbrug van Anseremme.

Een bijzondere vermelding verdient de privé-halte Ardenne (Royal d'Ardenne of Château d'Ardenne), aan de voet van het kasteel dat eigendom was van koning Leopold I en door Leopold II werd herbouwd en verfraaid. Leopold liet ook het station bouwen om er de koninklijke trein te laten stoppen. In 1897 werd het kasteel verkocht aan een hotelmaatschappij en de stopplaats werd tot in de jaren 1920 bediend ten behoeve van de hotelgasten. In 1970 werd het kasteel gekocht door een rijke Amerikaan die het steen voor steen liet afbreken en aan de overkant van de grote plas weer opbouwen. Op het domein ligt thans een golfterrein.

Lijn oorspronkelijk enkelspoor. Sectie Tamines - Houyet op dubbelspoor gebracht in de jaren 1921-1928, samen met de Athus-Maas-lijn, dit in verband met toenemend goederenvervoer. De Belgische staatsspoorwegen (vanaf 1926 de NMBS) leidden het ijzererts- en cokesvervoer van en naar Luxemburg-Lotharingen over de Athus-Maas-lijn en lijn 150, om de Nord-Belge-lijn Givet - Namen te omzeilen. In Warnant bevond zich een groot station met opstelsporen en draaischijf, omdat daar vaak een locomotiefwissel plaatsvond. Na de Tweede Wereldoorlog, toen de Nord Belge genationaliseerd werd, nam dat goederenvervoer over lijn 150 sterk af. De overbodig geworden installaties van Warnant fungeerden na 1948 als 'kerkhof' voor stoomlocomotieven...

Opheffing reizigersverkeer:
- sectie Houyet - Jemelle: 5 april 1959.
- sectie Ermeton - Y Bouvignes: 25 augustus 1962.
- sectie Tamines - Ermeton: 30 september 1962.

Na opheffing van het reizigersverkeer werd de sectie Tamines - Y Houx / Y Bouvignes terug op enkelspoor gebracht en werden de secties Houyet - Hour-Havenne, Mettet - Falaën en Y Anhée - Y Bouvignes buiten dienst gesteld.
De sectie Houyet - Hour-Havenne werd opgebroken in 1978-1979.
De sectie Hour-Havenne - Jemelle werd buiten dienst gesteld op 25 januari 1980 en opgebroken na 1983.
De sectie Aisemont - Y Houx werd buiten dienst gesteld in de jaren 1981-1983 maar de lijn werd om strategische redenen in stand gehouden. In september 2007 werd het baanvak evenwel uit de inventaris van Infrabel geschrapt. Op het baanvak Haut-le-Wastia - Anhée werden de sporen opgebroken in de laatste maanden van 2007.

Huidige toestand:
- sectie Tamines - Aisemont: in dienst voor goederenverkeer, vereenvoudigde exploitatie, Vmax 40 km/u.
- sectie Aisemont - Y Bouvignes: buiten dienst en sporen gedeeltelijk opgebroken. Het is de bedoeling de bedding op te nemen in het Ravel-netwerk van trage wegen: de sectie Fosse - Mettet zou klaar zijn in het najaar van 2010. Op de sectie Denée-Maredsous - Warnant wordt toeristisch spoorfietsenverkeer georganiseerd: "Les Draisines de la Molignée". In september 2011 was de Ravel volledig klaar en berijdbaar van Fosse tot aan de Maasvallei in Anhée (bericht van Kris Quistwater 5/9/2011)
- sectie Y Neffe - Houyet behoort thans administratief tot lijn 166.
- sectie Houyet - Jemelle: opgebroken. Er is een fiets- en wandelpad aangelegd in het kader van RAVeL. Op de sectie Rochefort - Jemelle ligt een betonnen piste met een (thans weer uitgebroken) centrale rail: daar werden einde jaren '80 proeven gehouden met de GLT (Guided Light Transit), half tram half bus.

[terug naar boven]


L. 154 : Namur - Heer-Agimont grens (Givet)

Namur (L. 125, 130, 142, 142A, 161, 162) - Jambes[-Nord] - [Velaine] - [Dave-Nord] - [Tailfer] - [Profondeville = Rochers de Frène] - Lustin - Godinne - [Fidevoie] - Yvoir (L. 128) - [Houx] - Y Houx (L. 154/1) - [Bouvignes-sur-Meuse] - Dinant - [Neffe] - Y Neffe (L. 166) - [Waulsort] - [Waulsort-Village] - [Hastière (L. 156)] - [Hermeton-sur-Meuse] - [Heer-Agimont] - Franse grens

Geopend:
- baanvak Namen - Dinant: afgewerkt op 5 februari 1862, opening voor goederenverkeer op 15 februari 1862, officiële inhuldiging op 10 oktober 1862 en start van het reguliere reizigersverkeer op 11 november 1862.
- baanvak Dinant - Givet: 5 februari 1863 (Nord Belge).
Tunnels van Lustin (354 m), Godinne (81 m) en Neffe (135 m).
Oorspronkelijk enkelspoor, Vmax 60 km/u. In 1915 op dubbelspoor gebracht door de Duitse bezetter. Baanvak Y Neffe - Hastière op enkelspoor gebracht in 1968-69, Hastière - Heer-Agimont in 1971.

Het baanvak Y Neffe - Givet werd gesloten voor reizigersverkeer op 28 mei 1988, voor goederenverkeer op 1 juli 1989. Het werd nadien tot in het jaar 2000 als museumspoorlijn uitgebaat door de CFV3V. Sindsdien buiten dienst.

Elektrificatie:
- baanvak Namen - Jambes: 28 mei 1989
- baanvak Jambes - Dinant: 27 mei 1990
- baanvak Dinant - Y Neffe: 19 november 2002 (Athus-Maas-lijn).
Dubbelspoor, Vmax 90 km/u.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 155 : Marbehan - Lamorteau grens (Ecouviez)

Marbehan (L. 162) - [Villers-sur-Semois] - [Sainte-Marie] - Y Saint-Lambert (L. 289) - Croix-Rouge [- Buzenol - Ethe - Belmont - Virton -] Virton-Saint-Mard (L. 165) - Harnoncourt [- Lamorteau - Franse grens]

Sectie Marbehan - Virton geopend op 9 november 1872; commerciële goederendienst vanaf 21 april 1873, reizigersdienst vanaf 28 mei 1873.
Sectie Virton - Lamorteau grens geopend op 15 maart 1881.
Compagnie de Virton, genationaliseerd in 1894.

Reizigersdienst opgeheven op de sectie Marbehan - Virton-Saint-Mard op 5 februari 1951; op de sectie Virton-Saint-Mard - Lamorteau grens op 7 oktober 1951.
De dubbelsporige sectie Virton-Saint-Mard - Lamorteau grens (Vmax. 70 km/u) bleef evenwel nog jarenlang intens gebruikt door ertstreinen.
Sectie Ethe - Virton buiten dienst gesteld in 1953 en opgebroken in 1956.
Baanvak Croix-Rouge - Ethe buiten dienst gesteld omstreeks 1960 en opgebroken in 1968.
Sectie Harnoncourt (industrieaansluiting Cellulose des Ardennes) - Lamorteau grens buiten dienst gesteld op 29 september 1985.

Huidige toestand:
- sectie Marbehan - Croix-Rouge in dienst voor goederenverkeer (houtbedrijf in Croix-Rouge en bediening bottelarij Valvert via L. 289): enkelspoor, vereenvoudigde exploitatie, Vmax 40 km/u;
- sectie Croix-Rouge - Virton opgebroken; fiets- en wandelpad op de sectie Croix-Rouge - Ethe (zal verlengd worden tot Virton);
- sectie Harnoncourt - Franse grens opgebroken; fiets- en wandelpad op de sectie Harnoncourt - Lamorteau;
- stationsgebouwen van Sainte-Marie, Croix-Rouge, Buzenol, Ethe en Lamorteau (mooi gerestaureerd als feestzaal) bestaan nog, evenals overwegwachtershuisjes (privé-woning) in Villers-sur-Semois en Buzenol. Ook het seinhuis ten noorden van Lamorteau staat er nog, en aan de brugleuning van de nabijgelegen brug over de rivier de Ton zijn nog de wieltjes bevestigd waarover de trekkabels voor wissels en seinen liepen... (waarneming mei 2014).

[terug naar boven]


L. 156 : (Anor) Momignies grens - Hastière

Franse grens - Momignies - [Macon] - [Séloignes-Monceau] - [Villers-la-Tour] - Chimay (L. 109) - Virelles - Lompret - Aublain - Boussu-en-Fagne - Y Frasnes (L. 286) - Mariembourg (L. 132, 134) [- Fagnolle-Roly - Matagne-la-Grande - Matagne-la-Petite - Romerée - Gimnée - Doische (L. 138A) - Agimont-Village - Hermeton-sur-Meuse -] Hastière (L. 154)

Openingsdata (Compagnie de Chimay):
- Chimay - Mariembourg: 1 september 1858
- Franse grens - Chimay: 8 november 1859
- Mariembourg - Doische: 30 maart 1864
- Doische - Hastière: maart 1866.
De Compagnie de Chimay werd overgenomen door de NMBS op 1 februari 1948.

Opheffing reizigersverkeer:
- Franse grens - Chimay: 15 november 1953
- Mariembourg - Hastière: 17 oktober 1954
- Chimay - Mariembourg: 14 september 1964.

Het baanvak Mariembourg - Hastière werd buiten dienst gesteld in 1954 en opgebroken in 1978.
Op de bedding werd een fiets- en wandelpad aangelegd: op het baanvak Doische - Agimont al in 1978; op het baanvak Agimont - Hermeton in 1989; en op het baanvak Mariembourg - Doische op het einde van de jaren 1990.
De stationsgebouwen van Matagne-la-Grande, Matagne-la-Petite, Romerée, Doische en Agimont zijn nog aanwezig.

Het baanvak (Momignies -) Chimay - Mariembourg bleef nog in dienst voor goederenvervoer tot in 1987 en werd daarna toeristisch uitgebaat als museumlijn door de CFV3V. Sinds 1994 is de lijn echter buiten dienst wegens de slechte staat van het spoor. In september 2007 werd het baanvak Macon - Mariembourg uit de inventaris van Infrabel geschrapt.
Tijdens de toeristische exploitatie door de CFV3V, meer bepaald van 1987 tot 1992, werd er op het baanvak Chimay - Mariembourg ook aan goederenvervoer gedaan door de privé-maatschappij TEMCA, een initiatief van de lokale besturen en de CFV3V. Sinds 1986 verzorgt de steengroeve van Wallers zelf haar goederenvervoer vanuit Momignies richting Anor (Frankrijk).

[terug naar boven]


L. 160 : Brussel-Leopoldswijk - Tervuren

Brussel-Leopoldswijk (L. 161) - Etterbeek (L. 161) [- Watermaal-Tervuren - Oudergem-Waverse steenweg - Oudergem-Station - Woluwe-Laan - Woluwe-Station - Kapelleveld - Stokkel - Wezembeek - Oppem-Sterrebeek - Tervuren]

Geopend 9 juni 1881 (Etterbeek-Oudergem), 18 mei 1882 (Oudergem-Woluwe), 15 september 1882 (Woluwe-Tervuren). Belgische staat.
In Tervuren liep de lijn oorspronkelijk naar Tervuren-dorp, over de huidige Albertlaan.
Op 20 april 1897, ter gelegenheid van de grote koloniale tentoonstelling in Tervuren, werd over de laatste anderhalve kilometer een nieuw tracé in gebruik genomen naar het Afrika-museum, waar een mooi nieuwe station werd gebouwd in Vlaamse Renaissance (architect Seulen).
In 1925 werd de dubbelsporige lijn in concessie gegeven aan de Société Générale des Chemins de Fer Économiques, die de lijn exploiteerde onder de naam 'Brussel-Tervuren' (BT).
Geëlektrificeerd 1500 V gelijkstroom op 1 december 1931.
Reizigersverkeer opgeheven op 31 december 1958.
De lijn werd overgenomen door de NMBS die goederenverkeer organiseerde tot in 1970.
Opgebroken in 1970.

In Watermaal werd een klein deel van de bedding hergebruikt voor de Brusselse metrolijn 1A (station Beaulieu).
Tussen Oudergem-Waverse steenweg en Kapelleveld werd op de bedding een mooi wandelpad aangelegd: een oase van groen en rust in de Brusselse agglomeratie. De verhoogde perrons van Oudergem-Waverse steenweg, Oudergem-Station, Woluwe-Laan, Woluwe-Station en Kapelleveld zijn nog aanwezig, en op de voormalige goederenkoer van Oudergem-Station liggen nog rails tussen de kasseien.
Tussen Kapelleveld en Oppem werd de bedding hergebruikt voor de Brusselse tramlijn 39. Het stationsgebouw van Stokkel staat nog langs die tramlijn, die haar eindpunt heeft in Ban-Eik, ten oosten van de oude stopplaats Oppem-Sterrebeek.
Het huis aan de Albertlaan nr. 17 in Tervuren zou de voormalige terminus van Tervuren-dorp geweest zijn.
Tegenover het Afrika-museum in Tervuren, naast het eindpunt van tramlijn 44, vindt men de overblijfselen van het tweede eindstation: uitgestrekt emplacement met verhoogde perrons, overwoekerd door bomen en struikgewas, en de voormalige goederenloods, thans taverne "Spoorloos Station", rijkelijk voorzien van spoorweg-relieken. Het mooie stationsgebouw van Tervuren werd jammer genoeg afgebroken in 1964.

[terug naar boven]


L. 161 : Schaarbeek - Namur

Schaarbeek (L. 25, 26, 26A, 26B, 27, 28, 36, 36N) - Y Josaphat (L. 161/1, 161/2) - [Koninklijke-Sint-Mariastraat] - [Rogierstraat] - [Leuvensesteenweg] - [Wetstraat] - Brussel-Schuman - Brussel-Luxemburg [= Leopoldswijk (L. 160, 161A)] - Etterbeek (L. 26/2, 26/4, 160) - Watermaal (L. 26/3, 161A) - Bosvoorde - [Zoniënwoud] - [Y Groenendaal (L. 161B)] - Groenendaal - Hoeilaart - [Bakenbos] - La Hulpe (L. 161C) - Genval (L. 161C) - Rixensart - Profondsart - [Limelette-Buston] - Ottignies (L. 139, 140) - Y Louvain-la-Neuve-Université (L. 161D) - Mont-Saint-Guibert - Blanmont - Chastre - Ernage - Gembloux (L. 144, 147) - Lonzée - Beuzet - Saint-Denis-Bovesse - Rhisnes - Namur (L. 125, 130, 142, 142A, 154, 162)

Verbindingssporen:

Openingsdata:
- Brussel-Luxemburg - La Hulpe: 12 augustus 1854
- La Hulpe - Gembloux: 9 juni 1855
- Gembloux - Rhisnes: 10 september 1855
- Rhisnes - Namur: 14 april 1856
- Brussel-Noord / Brussel-Groendreef - Brussel-Luxemburg: 23 oktober 1856 (Grande Compagnie du Luxembourg, overgenomen door de Belgische Staat in 1873)
- Schaarbeek - Y Josaphat: 25 september 1874 (Belgische Staat)

Tunnels van Josaphat (Chamberlainlaan, 385 m), Deschanel (Armand Steursplein, 548 m), Clovislaan (711 m) en Berlaymont (Schuman, 970 m).

Geëlektrificeerd in 1956 (Brussel - Ottignies - Wavre op 14 januari; Ottignies - Namur op 30 september).
Dubbelspoor, Vmax 130 km/u.

In 2009 zijn de werken gestart om, in het kader van het GEN (Gewestelijk Expres Net) rond Brussel, het baanvak Brussel - Ottignies op vier sporen te brengen.

[terug naar boven]


L. 161A : Brussel-Leopoldswijk - Watermaal

Brussel-Leopoldswijk (L. 160, 161) - Etterbeek - Watermaal (L. 26/3, 161)

Derde spoor naast L. 161 tussen Brussel-Leopoldswijk en Watermaal.
Dit spoor wordt sinds de jaren 1990 niet meer als een aparte lijn geïnventariseerd maar maakt gewoon deel uit van L. 161.

[terug naar boven]


L. 161B : Y Groenendaal - Groenendaal-Renbaan

Y Groenendaal (L. 161) - Groenendaal-Renbaan

Geopend 3 juli 1892.
Enkelspoor.
Enkel voor speciale treinen ter gelegenheid van de paardenwedrennen op de hippodroom van Groenendaal.
Opgebroken in 1979 of 1980 (K.B. 28 juni 1978).

[terug naar boven]


L. 161C : La Hulpe - Genval

La Hulpe (L. 161) - Genval (L. 161)

Derde spoor naast L. 161 tussen La Hulpe en Genval.
Geëlektrificeerd, Vmax. 70 km/u.

[terug naar boven]


L. 161D : (Ottignies) Y Louvain-la-Neuve-Université - Louvain-la-Neuve-Université

Y Louvain-la-Neuve-Université (L. 161) - Louvain-la-Neuve-Université

Geopend op 1 september 1975.
Geëlektrificeerd op 11 september van hetzelfde jaar.
Tunnel van Biéreau (875 m).
Dubbelspoor, Vmax. 90 km/u.

[terug naar boven]


L. 162 : Namur - Sterpenich grens (Kleinbettingen)

Namur (L. 125, 130, 142, 142A, 154, 161) - Jambes-Est [= Jambes-État] - Dave-Saint-Martin [= Dave-État] - Naninne - Sart-Bernard - Courrière - Assesse - Florée - Natoye - [Braibant] (L. 128) - Ciney (L. 126, 128) - Leignon - Chapois - Haversin - [Hogne] - Aye - Marloie (L. 43) - Jemelle (L. 150) - Forrières - [Lesterny] - Grupont - [Mirwart] - Poix-Saint-Hubert- [Hatrival] - [Y Serpont (L. 162/1)] - Libramont (L. 163, 165) - [Verlaine] - [Longlier-]Neufchâteau - [Hamipré] - [Cousteumont] - [Lavaux] - [Mellier] - Marbehan (L. 155) - [Rulles] - [Houdemont] - Habay - [Hachy] - [Fouches] - Stockem - Viville - Arlon - [Weyler] - [Autelbas] - Y Autelbas (L. 167) - [Barnich] - [Sterpenich] - Luxemburgse grens

Openingsdata:
- Namur - Ciney: 15 mei 1858
- Ciney - Grupont: 17 juli 1858
- Grupont - Arlon: 27 oktober 1858
- Arlon - Luxemburgse grens: 14 september 1859 (Grande Compagnie du Luxembourg, overgenomen door de Belgische Staat in 1873)

Om kosten te besparen werd de lijn zoveel mogelijk volgens de rivierbeddingen aangelegd; er is geen enkele tunnel.

Geëlektrificeerd in september 1956.
Dubbelspoor, Vmax 130 km/u.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 163 : Libramont - Sankt-Vith

Libramont (L. 162, 165) - [Ourt] - [Bernimont] - [Wideumont] - [Rosières] - [Morhet] - [Sibret] - [Villeroux] - Bastogne-Sud (L. 164) [- Bastogne-Nord - Bizory - Bourcy - Tavigny - Limerlé -] Gouvy (L. 42) [- Beho - Maldingen - Weisten - Krombach - Y Mailust - Y Wiesenbach (L. 47) / Y Mailust - Sankt-Vith (L. 47, 48)]

Sectie Libramont - Gouvy
Openingsdata:
- Libramont - Bastogne-Sud: 15 november 1869 (Grande Compagnie du Luxembourg, overgenomen door de Belgische Staat in 1873)
- Bastogne-Sud - Limerlé: 20 februari 1884
- Limerlé - Gouvy: 26 oktober 1885 (Belgische Staat)
Lijn op dubbelspoor gebracht door de Duitse bezetter tijdens de Eerste Wereldoorlog. In 1936 weer op enkelspoor gebracht door de NMBS.

Op het baanvak Bastogne-Nord - Gouvy werd het reizigersverkeer opgeheven op 3 juni 1984.
Het goederenverkeer werd opgeheven in 1986 (Bourcy - Gouvy) en 1991 (Bastogne - Bourcy).
Het baanvak werd opgebroken in 1998.
Er wordt een RAVeL-fietspad op aangelegd, evenals op de bedding van de voormalige buurtspoorlijn Bourcy - Houffalize. Deze RAVeL was in april 2011 volledig klaar, het gedeelte Bastogne - Bourcy - Houffalize al een tijd eerder (met dank aan Kris Quistwater voor deze info).
Op het baanvak Libramont - Bastogne-Nord werd alle verkeer "voorlopig opgeschort en de reizigerstreinen vervangen door autobussen" op 22 mei 1993...

Sectie Gouvy - Sankt-Vith
Lijn voor militaire doeleinden aangelegd door de Duitse bezetter tijdens WO I, als onderdeel van de verbinding Remagen - Gerolstein - Lommersweiler (of via Jünkerath - Weywertz - Sankt-Vith) - Gouvy - Libramont - Bertrix - Carignan (zie ook lijnen 46 en 163A). In deze heuvelachtige streek werd de dubbelsporige lijn toch zo vlak mogelijk aangelegd, met zo weinig mogelijk bochten, zonder overwegen en met aan beide uiteinden een driehoek-aansluiting: in Gouvy een noordelijke vertakking richting Vielsalm, en een zuidelijke vertakking onder L. 42 door naar Gouvy; in Sankt-Vith een noordelijke vertakking van Y Mailust over L. 163 en L. 47 heen naar Sankt-Vith, en een zuidelijke vertakking van Y Mailust naar Y Wiesenbach (L. 47) rechtstreeks naar Lommersweiler.
Lijn in dienst gesteld in februari 1918.
Voor WO I lag de grens tussen Beho en Maldingen; na WO I werd heel de lijn Belgisch.
In de jaren 1930 werd heel de lijn 163 op enkelspoor gebracht.
In 1944, tijdens WO II, werd de lijn zwaar beschadigd maar vlug hersteld door het Amerikaanse leger, behalve de noordelijke vertakking van de driehoek in Sankt-Vith. Van dan af konden de treinen niet meer rechtstreeks naar Sankt-Vith; goederentreinen reden tot voorbij Y Wiesenbach en dan achteruit over L. 47 naar Sankt-Vith; reizigerstreinen reden de verbinding Gouvy - Lommersweiler en stopten aan de nieuw ingerichte stopplaats Wiesenbach om Sankt-Vith te bedienen.
Reizigersverkeer opgeheven op 18 mei 1952.
Sectie Maldingen - Y Wiesenbach gesloten in 1953.
Op de sectie Gouvy - Maldingen bleef er goederenverkeer tot in 1963; daarna werd de lijn definitief gesloten en opgebroken.
De bedding van de lijn en de kunstwerken (talrijke bruggen; viaducten van Weisten en van Neundorf) zijn nog goed zichtbaar in het landschap. Ten noorden van Beho liep de lijn door een diepe ingraving, die jammer genoeg verworden is tot een immens en hallucinant sluikstort... (geconstateerd tijdens een verkenning op 6 april 2003).
Op een deel van de bedding wordt vanaf 2010 een nieuwe industrieaansluiting aangelegd, van het station van Gouvy naar de industriezone Courtil (bosbouw en houtnijverheid), totale lengte 2 km waarvan 1 km op de bedding van de oude lijn Gouvy - Sankt-Vith. Wordt wellicht geopend in 2012.

[terug naar boven]


L. 163A : (Bertrix) Y Orgeo - Muno grens (Messempré)

[Y Orgeo] (L. 165) [- Orgeo-Gribomont - Orgeo-Ardoisières - Cugnon-Mortehan - Herbeumont - Sainte-Cécile - Muno - Franse grens]

Aanleg begonnen in 1904.
Enkelsporige lijn zonder overwegen, en met tunnels en viaducten aangelegd voor dubbele spoorbreedte.
Tunnels van Saint-Médard (687 m), Cugnon-Mortehan (250 m) en Sainte-Cécile (1365 m).
Viaducten van Maurepire, Conques (120 m lang, 40 m hoog) en Muno.
Lijn voor militaire doeleinden geopend door de Duitse bezetter in 1915, als onderdeel van de verbinding Remagen - Gerolstein - Lommersweiler (of via Jünkerath - Weywertz - Sankt-Vith) - Gouvy - Libramont - Bertrix - Carignan (zie ook lijnen 46 en 163).
Grensoverschrijdende sectie Muno - Messempré opgebroken na de wapenstilstand in 1918.
Opening gewone reizigersdienst op de sectie Bertrix - Muno: 15 mei 1919.
Sectie Muno - Messempré heraangelegd door de Duitse bezetter in 1940.
Viaducten vernield in 1944; treinverkeer bleef enkel gehandhaafd op de sectie Bertrix - Orgeo-Ardoisières; lijn Bertrix - Muno heropend op 14 februari 1949.
Reizigersverkeer opgeheven op 23 februari 1959.
Goederenverkeer bleef er minstens tot in 1962, wellicht ook nog daarna.
Tot in 1969 reed er jaarlijks een bijzondere reizigerstrein naar Herbeumont t.b.v. een kindervakantiekolonie.
Lijn officieel buiten dienst gesteld op 26 maart 1969, opgebroken in het voorjaar van 1973.
Op een gedeelte van de bedding (sectie Sainte-Cécile - Franse grens) is thans een fiets- en wandelpad aangelegd; de rest van de bedding, inclusief de tunnels, is nog goed te volgen.

[terug naar boven]


L. 164 : Bastogne - Benonchamps grens (Wiltz)

Bastogne-Sud (L. 163) [- Bastogne-Nord - Neffe - Benonchamps - Luxemburgse grens]

Openingsdata:
- 18 juli 1887: Bastogne - Benonchamps
- 22 september 1887: Benonchamps - Luxemburgse grens (Belgische Staat)
- 1 juli 1888: Luxemburgse grens - Wiltz (Compagnie Prince Henri).
De hele lijn werd geëxploiteerd met materieel van de Compagnie Prince Henri, na W.O. II van de CFL.

Opheffing reizigersdienst:
- 8 oktober 1950 of 1951: Bastogne - Benonchamps (NMBS)
(maar bij slechte weersomstandigheden in de winter reden de CFL-motorwagens toch nog tot in Bastogne)
- 23 september 1967: Benonchamps - Luxemburgse grens - Wiltz (CFL)

De lijn werd gesloten op 23 september 1967 en opgebroken in 1974.
Op de bedding is een prachtig fiets- en wandelpad aangelegd, de tunnels op Luxemburgs grondgebied zijn toegankelijk en verlicht. De stationsgebouwen van Schimpach-Wampach en Schleif (Luxemburgs grondgebied) zijn goed bewaard.

[terug naar boven]


L. 165 : Libramont - Athus

Libramont (L. 162, 163) - [Y Recogne (L. 162/1)] - [Recogne] - [Neuvillers] - [Rossart] - Bertrix (L. 166) - [Y Orgeo (L. 163A)] - [Orgeo] - [Saint-Médard] - [Straimont] - [Les Epioux] - [Lacuisine] - Florenville - [Pin] - [Izel] - [Jamoigne] - [Saint-Vincent-Bellefontaine] - [Lahage] - [Meix-devant-Virton] - [Berchiwé] - [Houdrigny] - Virton[-Saint-Mard] (L. 155) - [Chenois-Latour] - [Latour (stelplaats en vorming)] - [Ruette] - [Saint-Remy] - [Signeulx (industrielijn naar Gorcy in Frankrijk)] - [Baranzy] - [Musson] - Halanzy - Aubange - Y Aubange (L. 165/1, L. 165/2) - Athus (L. 167, 171)

Openingsdata:
- Signeulx - Athus: 6 november 1876
- Florenville - Signeulx: 26 maart 1879
- (Gedinne, L. 166 -) Bertrix - Florenville: 20 december 1880
- Libramont - Bertrix: 21 augustus 1882 (Belgische Staat)
Tunnel van Lahage (172 m).

Op het baanvak Virton - Athus werd het reizigersverkeer opgeheven op 2 juni 1984 en weer ingevoerd op 10 december 2006.
Elektrificatie (25 kV 50 Hz) ingehuldigd op 19 november 2002 (baanvak Libramont - Bertrix in augustus 2004).
Stopplaatsen Halanzy en Aubange heropend op 14 mei 2007. Dubbelspoor. Vmax 120 km/u.

Verbindingssporen:

[terug naar boven]


L. 166 : (Dinant) Y Neffe - Bertrix

Y Neffe (L. 154) - Anseremme - [Walzin] - Gendron-Celles - [Ardenne (halte privée)] - Houyet (L. 150) - [Wiesme] - Beauraing - [Martouzin] - Pondrôme - Vonêche - Gedinne - [Louette-Saint-Denis] - [Bièvre] - Graide - Carlsbourg - [Merny] - Paliseul - [Nollevaux] - [Offagne] - [Glaumont] - [Burhaimont] - Bertrix (L. 163A, 165)

Openingsdata:
- Gedinne - Bertrix (- Florenville, L. 165): 20 december 1880
- Houyet - Beauraing: 22 oktober 1895
- Gendron-Celles - Houyet: 1 april 1896
- Anseremme - Gendron-Celles: 27 juli 1896
- Y Neffe - Anseremme: 1 juni 1898
- Beauraing - Pondrôme: 1 augustus 1898
- Pondrôme - Vonêche: 1 oktober 1898
- Vonêche - Gedinne: 20 oktober 1899 (Belgische Staat; voor het baanvak Y Neffe - Houyet zie ook L. 150.

Tunnels van Anseremme (410 m), Furfooz (459 m), Gendron (381 m), Pont-à-Lesse (200 m), Ardenne (507 m), Pondrôme (702 m), Vonêche (261 m) en Gedinne (675 m).

Elektrificatie (25 kV 50 Hz) ingehuldigd op 19 november 2002.
Dubbelspoor. Vmax 90 km/u (Y Neffe - Beauraing) en 120 km/u (Beauraing - Bertrix)

[terug naar boven]


L. 167 : (Arlon) Y Autelbas - Athus Franse grens (Mont-St-Martin)

Y Autelbas (L. 162) - [Sélange] - [Turpange] - Messancy - Athus (L. 165, 171) [- Franse grens]

Baanvak Y Autelbas - Athus geopend op 13 januari 1862, reizigersdienst vanaf 1 april 1862.
Baanvak Athus - Mont-Saint-Martin geopend op 10 januari 1863, reizigersdienst vanaf 12 februari 1863 (Grande Compagnie du Luxembourg, genationaliseerd in 1873).

Reizigersdienst opgeheven op baanvak Athus - Mont-Saint-Martin op 27 september 1970.
Reizigersdienst opgeheven op baanvak Arlon - Athus op 29 mei 1988
Baanvak Athus - Mont-Saint-Martin op enkelspoor gebracht en geëlektrificeerd (25 kV) op 30 mei 1988.
Baanvak Athus - Mont-Saint-Martin buiten dienst gesteld op 26 september 1993, i.v.m. aanleg verbindingslijn 165/1.

Baanvak Y Autelbas - Athus werd op enkelspoor gebracht (datum?) en bleef in dienst voor goederenverkeer. Vmax 90 km/u.
Elektrificatie (25 kV 50 Hz) ingehuldigd op 19 november 2002.
Vanaf die datum wordt "lijn 167" administratief de naam voor de lijn Y Autelbas - Athus - Luxemburgse grens (Rodange) (zie lijn 171).
Op 10 december 2006 werd opnieuw reizigersverkeer ingevoerd op het baanvak Arlon - Athus.
De stopplaats Messancy werd heropend op 14 mei 2007.

[terug naar boven]


L. 171 : Athus - Athus Luxemburgse grens (Rodange)

Athus (L. 165, 167) - Luxemburgse grens

Geopend op 1 december 1874 (Compagnie Prince Henri).
Geëlektrificeerd (25 kV) door de CFL op 29 mei 1961.
Lijn in dienst voor reizigersverkeer (georganiseerd door de CFL, vanaf 10 december 2006 ook door de NMBS) en goederenverkeer.
Dubbelspoor, na aanleg van verbindingslijn 165/1 teruggebracht tot enkelspoor, Vmax 75 km/u.
Sinds november 2002 behoort dit baanvak administratief tot lijn 167.

[terug naar boven]


Industrielijnen

* achter het lijnnummer = lijn buiten dienst of opgebroken.
201*
Brugge-Dijk (51) - Brugge-Zeehaven (buiten dienst en grotendeels opgebroken in 2006)
202
Zeebrugge (51A) - Zweedse kaai
202A
Oostende-Vorming (50A) - industrieterrein Plassendale (in dienst begin 2006)
203*
Wondelgem (58) - Wondelgem-verbinding of Wondelgem-Kanaal (opgeheven in 1990)
204
Y Boma (58) - Y Henri Farmanstraat (204/1) - Gent-Rodenhuize - Gent-Noord - Rostijne (L. 77) (geopend in 1963)
204/1
Gent-Zeehaven - Y Henri Farmanstraat (204)
205*
Lier (15) - Broechem (- Oelegem)
206*
Waregem (75) - Gaverbeek (= vroegere lijn 66A)
207
Y Wolfstee (29) / Y Albertkanaal (nieuw) (15) - Meerhout [- Zittaard]
In 2012-2013 werd een rechtstreekse verbinding vanaf L. 15 naar L. 207 aangelegd, die L. 29 kruist. In juli 2013 waren beide toegangen naar L. 207 operationeel en beseind (waarneming 19/07/2013).
208
Y Farnese (211) - Y Geslecht (211) - Liefkenshoek
209
Kallo (10) - Zwijndrecht-Industriezone

210*
Ans (36) - Saint-Nicolas (= vroegere lijn 32)
211
Y Steenland (10) - Y Kruipin (10/2) - Y Den Beer (211A) - Y Farnese West (208/1) - Y Geslecht (208) - Bundel Zuid (10)
211A
Y Den Beer (211) - Y Farnese Oost (208)
212*
Y Glain (210) - Gosson (= vroegere lijn 33 = 32A)
213*
Ans-Plateau (210) - Bonnier (= vroegere lijn 33A = 32B)
214
Jupille (40) - Chertal
216
Y Zuid Everstein (55) - Evergem-Sluis
217
Y Noord Everstein (55A) - Evergem-Overdam (geopend in 1989)
218
Tessenderlo (17) - Paal (enkel het gedeelte tot KP 3.450, aansluiting DOW, is nog in dienst)

220*
Y Vielsalm (42) - Vielsalm-Sous-Bois (deel van de vroegere lijn 47A)
220
Y Noorderlaan (27A) - Straatsburgbrug
220/1
Y Leopold - Y Ford
221
Y Ford (220) - Y Lillobrug (223)
221/1
Y Bayer - Y Witte Molen
221A
Y Noorderlaan - Y Oosterweel
221B
Y Amerika - Y Kastel
221C
Y Kruisschans - Y Meestoof
222
Y Oorderen (27C) - Oorderen
223
Antwerpen-Noord (27A) - Noordland
223A
Y Oudendijk - Y Frederik
224
Antwerpen-Noord (27A) - Y Lillo. Geëlektrificeerd op 27 maart 2002.
224/1
Y West Driehoek Lillo - Y Noord Driehoek Lillo
228*
Y Stabroek - Zandvliet
226
Y Lillo (224) - Y Berendrecht (11A)
229*
Y Zwijndrecht-Fort (59) - Bundel-Zuid (= thans L. 10 en 77)

230
Y Bosdel (21C) - Genk-Zuid-Rechteroever - Zutendaal
231*
Tournai - Raccordement Carbonnelle (= deel van lijn 87)
231
Y Termien (21C) - Genk-Zuid (Paniswijerstraat)
232
Y Kaatsbeek (21C) - Genk-Zuid (Eikelaarstraat) (Ford-fabriek)
235*
Y ? (98C=102) - Raccordement Craibel

240*
Haine-Saint-Pierre (112) - aansluiting Verreries & Baume et Marpent
241*
Leval (108) - Puits Ste-Barbe - Elektrische centrale van Péronnes-lez-Binche
242*
Faisceau Criquelion (247) - Darse Sud (aangelegd begin jaren 1960, buiten dienst gesteld begin jaren 1980, wordt heraangelegd ten behoeve van een nieuwe klant, het chemisch bedrijf Kemira, en zou in 2008 weer in dienst gesteld worden)
244*
Warquignies - Escouffiaux
245*
Saint-Ghislain - Saint-Ghislain-Rivage
246*
Y ? (98C=102) - Flénu Central - Levant
247*
Ghlin (96) - Zoning Ghlin - Baudour (L. 90) - Y Criquelion (100) - Darses S / Rivage de Jemappes
248*
Piéton (112) - Puits 17
249*
Trazegnies (112A) - Puits 6 & 8 / Courcelles-Fosses

250*
Piéton - Puits 10 Monceau-Fontaine
251*
Y Bois-des-Vallées (112) - Gare privée du Viernoy - Charbonnages d'Anderlues
252
Piéton (112) - Fontaine l'Évêque - Puits n° 1 (= vroegere lijn 112)
252A
Fontaine l'Évêque - BK 1.646
253*
Bascoup (113) - ...
254*
Bascoup (113) - Puits 5 - Pietoco - Trazegnies (112A)
256*
Ransart (140) - Masses-Diarbois (= oude lijn 121)
257*
Y Noir-Dieu (119) - Charleroi-Nord (140A)
258*
Y Noir-Dieu (119) - Nord de Gilly - Le Vieux-Campinaire (= oude lijn 131)
259*
Ransart (140) - Le Vieux Campinaire (= oude lijn 121)

260*
Monceau-Formation (124A) - Charleroi-Ouest (140) (geëlektrificeerd) (buiten dienst begin 2012)
260A
Monceau-Formation (124A) - Docherie - Amercoeur (Centrale) / Port de Dampremy
260B*
Docherie (260A) - St-Auguste
260D*
Y Providence (260) - Providence Gare privée
260E*
Y Tréfilerie (260) - St-Théodore
261*
Y Couillet-Centre (130) - Hauchies - Marcinelle-Haies (= oude lijn 133)
Voor meer info over de geschiedenis van deze lijn klik hier.
262*
Dampremy-Charbonnage (140) - racc. verres spéciaux
263*
Charleroi-Nord (140A) - Gilly 4 Bras
264*
Lodelinsart (140) - Deschassis - Jumet-Coupe / Mambourg
265*
Bellecourt (113) - Raccordement Wuyckens / La Brugeoise & Nivelles
266*
Courcelles-Centre (112A) - Estacade - Puits 4
267*
Y Martinet (112) - Puits 3 Monceau-Fontaine
268A*
Marchienne-au-Pont (124A) - Rivages - Puits 2
268B*
Y Martinet (112) - Puits 14 Monceau-Fontaine
269
Y Feluy (117) - Feluy-Zoning (geëlektrificeerd)
269A
Feluy-Zoning - BK 3.150 (racc. BP)
269B
Feluy-Zoning - BK 0.696 (faisceau B)

270
Y Sauvegarde (52) - Ruisbroek (Prayon Rupel)
271
Y Leman (125) - Flémalle-Espérance (= oude lijn 125)
272
Y Heule (66) - Kuurne
273
Balen-Werkplaatsen (19) - Lommel-Maatheide
275*
Veurne (73) - Lovaart
276*
Familleureux (117) - Parc industriel de Seneffe-Manage
278*
Y Heisbroeck (27) - Sint-Katelijne-Waver fort
279*
Y Keizerstraat - Industriezone Harelbeke

280
Ninove (90) - Industriezone Stad (in 1984 in dienst genomen, sinds 15 oktober 1992 niet meer gebruikt, gereactiveerd in 2009, begin 2011 weer buiten dienst)
280*
Hoboken (52) - Fort 7
281*
Piéton - Anderlues (= ex 110)
283
Ronet (130) - Atelier Central Salzinnes (geëlektrificeerd)
284*
Montignies-sur-Sambre (140A) - Y Trieu - Kaisin
285
Y Val-Saint-Lambert (125A) - Parc industriel d'Hermalle-sous-Huy
286*
Y Frasnes (156) - Parc industriel de Mariembourg
287
Ath (94) - Ghislenghien (= oude lijn 94)
288
Floreffe (130) - Parc industriel de la Basse-Sambre (Vmax 20 km/h)
289
Y Saint-Lambert (155) - Zoning de Gantaufet

[terug naar boven]


Laatste wijziging op 9 december 2014.
Commentaar is welkom bij de auteur, Paul Kevers.