Startpagina Stamreeks Waarschoot Contact

Van Holderbeke

Betekenis van de naam

HOLDERBEKE : is de naam van een gehucht te Sint-Martens-Lierde (nu Lierde), in de provincie Oost-Vlaanderen, gelegen een drietal km buiten Brakel, in de richting van Geraardsbergen, langs de N8.

Betekenis van de naam Van Holderbeke :

De naam bestaat uit drie delen:

  1. Holder : komt van de oud-Nederlandse/Duitse naam voor de Vlierboom of Vlierstruik (Holdre, Holler, Holder, holre).
  2. Beke : naam zegt het zelf, namelijk een beek.
  3. Van : van …

Dus Van Holderbeke betekent: Hij (of zij) die afkomstig is van een plaats bij een beek waar vlierbomen of vlierstruiken staan. We hebben nu nog een Hollebeek tussen Schorisse en Nukerke (zie verder hieronder) Er is nog steeds een beek in het gehucht Holderbeke, noemt nu de Laarebeek. In 2003 heb ik er echter geen vlierbomen of struiken meer teruggevonden.

Er bestaat een Duits synomiem : Holderbach, von Holderbach (nu nog voorkomend in Oostenrijk), ontstaan vermoedelijk door een vertaling naar het Duits van onze naam in de periode van Maximiliaan van Oostenrijk, van Holderbeke’s of Van Holderbeke’s die zich daar gevestigd hebben. Holder is nog steeds de naam voor de vlierbes in Oostenrijk.

Oorsprong van de naam

De oudste geschriften waarin een verwijzing van de naam Van Holderbeke voorkomen dateren van:

1275

In een oude tekst verwijst men naar een plaats gelegen tussen Nukerke en Schorisse (is dat het “Goed ter Holderbeke ?). Nu nog loopt er een kleine waterloop door Schorisse die de Hollebeek genoemd wordt.

Uittreksel : «Enoud de le Holrebeque …… encosté le voie de Renais à le Holrebeke ……». Ref. VR 1950 L. Verriest Le Polytyque Illustré « veil Rentier » de Messire Jehan de Pawele – Audenarde (1275) Bibliothèque Nationale de France à Paris. Geschreven in oud Doorniks dialect.


Een eenzame kruisvaarder, uit het gevolg van de Graaf van Vlaanderen Gwijde van Dampierre, op de terugweg van de mislukte achtste kruistocht, zo moet Enoud zich gevoeld hebben op zijn terugtocht naar zijn haardstede.

De eenzame kruisvaarder op de terugtocht naar huis.

1360

Geeft ons het bestaan van een Gérard de Holrebecque
Ref. : Inventaire des archives des chambres des comptes de Bruxelles.

1396

Het “Buitenpoortersboek van Geraerdsbergen” (LVA VI, 1- 109) van 1396 vermeld volgende namen:
Gillis fs Pieter van der Holderbeken (betaald 8 s)
Jan van der Holderbeken (betaald 8 s)
Pieter van der Holderbeken et + ux. Trude (betaald 9 s)
Allen verblijvend in Sente Martins Lierde, Holderbeke (Ref D37 – J. De Brouwer: Blz. 37 – 61 Sente Martins Lierde 22v°). In dat boek kan men goed de evolutie van de schrijfwijze van de naam Holderbeke volgen. In 1396 schrijft men al Holderbeke, kort daarop werd de plaats “Ter Hollebeke” genoemd, kort daarop terug Holderbeke te Sente Martins Lierde. Dat laatste werd Sint Martens Lierde, nu Lierde (sinds samenvoeging van de gemeenten).
Het gehucht «Holderbeke» bestaat nog steeds te Lierde, juist buiten Brakel, langs de N8 richting Geraardsbergen.

1571

In Schorisse bestond er een “Goed Ter Holderbeke”, de naam staat vermeld in een akte van 1571, maar het heeft al veel vroeger bestaan (zie Enoud de le Holrebeque van 1275).
Er is nog steeds een kleine waterloop met de naam Hollebeek tussen Schorisse en Nukerke.
Van het Goed ter Holderbeke is ter plaatse geen enkel spoor meer te vinden, geen ruines, geen aanduidingen, wel bestaat er nu nog de plaatsaanduiding of beter gezegd een bosje “Ter Beke”, dus toch een mogelijke schakel of hypothese van oorsprong.

De familienaam Holderbeke bestaat nu nog steeds te Lierde (5 à 6 families)

Naar boven

Wanneer te Waarschoot ?

Wanneer de naam Van Holderbeke voor het eerst opduikt in Waarschoot heb ik niet kunnen vastleggen, ook de verbinding tussen de (Van) Holderbeke van Sint-Martens-Lierde uit 1396 of vroeger met deze van Waarschoot heb ik niet kunnen vinden (nog niet!?). Er is dus een kloof van ongeveer honderdvijftig jaren. Er zijn slechts een paar mogelijke sporen te volgen en te onderzoeken hieromtrent:

1. Te paard op de grens van drie gemeenten, Lovendegem, Sleidinge en Waarschoot, bestond er de “Heerlijkheid Nieuwenhove”, dat een leengoed was van de Oudburg te Gent, dus van de Graaf van Vlaanderen. Het beschikte over een eigen gerechtsbevoegdheid (lagere), het had een baljuw en 7 schepenen. De oudste gekende bezitter van deze “heerlijkheid” vindt men terug in een akte van 1331 (ARA-RR, rolrekening anno 1331). Het is een Jehan van Brakel (Jehans de Bracle). Gezien de ligging van het gehucht Holderbeke te Lierde, op amper 3 Km buiten Brakel, is het goed mogelijk dat er mensen uit dat Holderbeke meegekomen zijn met hun heer om te werken in de “Heerlijkheid Nieuwenhove”, zodat hun de naam Van … Holderbeke gegeven werd (afkomstig uit Holderbeke). Een nabijgelegen straat : Arisdonk was in de 17de eeuw trouwens één van de twee hoofdwoonplaatsen van de familie Van Holderbeke.

2. In Waarschoot zelf echter bestond er een “Goed ten Brakel”. Men staat hier voor één van de oudste kolonies of nederzettingen aan de rand van de Westmoer te Waarschoot. De eerste eigenaar ervan, eveneens vermeld in 1331 noemt Wouter van Brakel (RAG – SP Rol 1010 bis – circa 1331). Het was gebruikelijk in die tijd het goed naar zijn eerste bezitter te noemen of naar zijn afkomst. Zelfde veronderstelling als hierboven, wat de naam of opduiken van de Van Holderbeke in Waarschoot betreft. Deze Wouter van Brakel was familie van de voornoemde Jehan van Brakel. Hier vinden we de andere hoofdwoonplaats van de Van Holderbeke families terug in de 17de eeuw, de straat noemt : Weststraat.
Maar reeds tegen het einde van de 17de eeuw is de naam verspreid over het ganse grondgebied van de Ambacht Waarschoot en omliggende parochies.

De veronderstelling dat er mensen uit Holderbeke of afkomstig uit het Hof ter Holderbeke meegekomen zijn met de Heren van Brakel is dus zeker aan te nemen. In dat geval moeten we de aankomst van de eerste Van Holderbeke’s in Waarschoot in de periode rond 1330 aannemen.

Het land van Geraardsbergen- Brakel behoorde zoals Waarschoot tot de rechtstreekse bevoegdheid van de Oudburg te Gent, dus de Graaf van Vlaanderen, die vanaf de 13° eeuw leenrechten uitgaf aan zijn trouwe vazallen en dienaren voor een ontginning en gebruik van de gronden te Waarschoot.

Ik neem dus aan dat we in de goede richting gaan met het veronderstellen dat onze verre voorouders afkomstig zijn uit het gehucht Holderbeke te Lierde en dat de mensen die van daar mee gekomen zijn met de Heren van Brakel zo genoemd werden waaruit dan de naam Van Holderbeke gesproten is. Blijft mij dus nog het “bewijs” te leveren en de ontbrekende schakels te vinden tussen halfweg – einde van de dertiende eeuw en halfweg – einde van de zestiende eeuw, tijdstip van wanneer de eerste akten in Waarschoot bestaan. De naam Van Holderbeke, onder deze schrijfwijze, is te Waarschoot al opgenomen in de eerste geschreven akten rond 1560.

Naar boven

Schrijfwijze van de naam Van Holderbeke

De schrijfwijze van onze naam Van Holderbeke wijkt in principe niet veel af en er zijn maar kleine verschillen vast te stellen.
Van Holderbeke komt voor onder de volgende schrijfvorm: Van Holderbeke zelf, de meest voorkomende schrijfwijze en ook de basisnaam, verder Vanholderbeke (in één woord, nu ook nog bestaande) en dan, volgens de periode van de bezetting van Vlaanderen door vreemde mogendheden vinden we de naam nog onder volgende vormen: Van Olderbeke, Olderbeke, Van Holderbeeke, Van Holderbeecke, Van Holderbecke, Van Holderbeeck, Holderbeek, Holderbeke, Van Holderbecque enz…, de basisnaam is echter steeds goed duidelijk te herkennen.
Deze varianten zijn meestal het gevolg van een taalonkundige ambtenaar (lokaal dialect) die de naam “fonetisch” schrijft op het gehoor en volgens zijn eigen taalgebruik (Oostenrijkse, Franse, Spaanse, Hollandse overheersing). Ergens is mij opgevallen dat er één en dezelfde Van Holderbeke in de registers onder drie verschillende vormen voorkomt. Het is ook voorgekomen dat de naam van het kind foutief geschreven werd in één en dezelfde akte en verschilde van de schrijfwijze van de naam van de vader. Men nam het niet altijd even nauw in die tijd.
Voor het ogenblik bestaan de volgende vier varianten: Van Holderbeke, Holderbeke, Vanholderbeke en van Holderbeke.

Wapen en Leuze

De hierboven genoemde ridder “Enoud de le Holrebeque» had geen eigen wapenschild, maar droeg als wapenschild dat van zijn leenheer, de Graaf van Vlaanderen ( Ref. : blazoen der Wapens van Vlaanderen, II, N° 21809).

Wapenschild Graaf van Vlaanderen Gwijde van Dampierre

Hij had wel een eigen wapenspreuk, in oud Doorniks dialect:

« SANS   PAOUR   NE   MERCY »

Wat zoveel betekent als:

« Zonder   Vrees   noch   Erbarmen »

Naar boven

Startpagina Van Holderbeke Stamreeks Waarschoot Contact

Refertes: De betekenis van de naam Van Holderbeke werd bevestigd door twee Belgische genealogen en historici (Mr. Y. De Baets en Mr. Louagie) en door de archivaris van de Bibliothèque National de France (Francois Mitterand).

Meest voorkomende verwijzingen in gans de bundel :

  1. ARA : Algemene Rijksarchieven te Brussel
  2. RAG : Rijksarchief te Gent
  3. RAB : Rijksarchief te Beveren
  4. SAG : Stadsarchief te Gent
  5. VVF : Vlaamse Vereniging voor Familiekunde Centrum te Melle
  6. AWA : Archieven van de Gemeente Waarschoot
  7. APW : Archieven van de Parochie Sint Ghislenus te Waarschoot
  8. IGN/NGI : geografische kaarten van België – uittreksels
  9. BNF : Bibliothèque Nationale de France – François Mitterand - Paris
  10. CGF : Centr Généalogique de France - Paris
Copyright © 2007-2010 Roland Van Holderbeke

Valid XHTML 1.0 Strict     Valid CSS!