de Aarde

Bibnet


PANGEA



Een stelsel van breuken dat een continent in tweeŽn splijt, een geul die zich verdiept en water aantrekt. Bij het water voegen zich enorme lavastromen van een diep magma dat langs breuken omhoog komt. Deze beschrijving is een samenvatting van de oeroude opening van de Atlantische Oceaan en de scheiding van PAngea, het oercontinent dat 250 miljoen jaar geleden in een blok omhoog kwam uit de oceaan en alle continentale massa's met elkaar verbond.

Iets langer dan 200 miljoen jaar geleden werd Pangea getroffen door een reusachtige meridiaanbreuk. Mettertijd - in 150 miljoen jaar - breidde de splijting zich van de ene pool van de aardbol tot de andere uit. De breukzijde werd al snel een geul waarvan het oppervlak onder zeeniveau langzaam dieper werd en dat water aantrok. De ondergelopen landzijde breidde zich uit en werd dieper, tot die veranderde in de embryonale Atlantische Oceaan. Uit de mediaanscheuren kwam voortdurend magma naar boven. Stollend onder water vormde het magma een bergketen van duizenden kilometers vulkanen die allemaal actief waren. Het oercontinent Pangea werd verdeeld in twee blokken : Afrika en Europa aan de ene, de Amerika's aan de andere kant. Bij elke lavauitstoot die opwelde uit het centrum van de nieuwe oceaan, verwijderden de twee blokken zich enkele centimeters verder van elkaar. De onderzeese lavastromen vulden de leegte die ontstond door de verschuivingen.

Ditzelfde scenario speelt zich sinds 20 miljoen jaar in het klein af in Centraal- en Oost-Afrika. Sindsdien is de breuk in de aardkorst langs het Victoriameer, het Tanganikameer en het Nassameer alleen maar dieper geworden. De grote geul blijft water aantrekken. Nu is dat water uit de rivieren, morgen water uit de Rode Zee en de nabijgelegen Indische Oceaan. Aan de nieuwe Afrikaanse Oceaan wordt al gewerkt.



TITANENBOTSINGEN



Iets minder dan 200 miljoen jaar geleden maakte India, een minuscuul deel van het continent, zich los van Afrika. Hiermee had het land lange tijd en geheel gevormd. Met een gemiddelde snelheid van 10 km per jaar begon India naar het noorden te schuiven en zette koers naar een onvermijdelijke breuk met EuraziŽ. De inslag begon zo'n 50 miljoen jaar geleden. Door de krachtige stoot schoof een deel van de Indische plaat onder die van AziŽ.

Bergketens van vaak vele kilometers lang begonnen zich langzaam te keren, zich kneedbaar gedragend onder invloed van de groeiende druk en temperatuur. Er zijn enorme plooien ontstaan en nieuwe soorten, sterk vervormde rotsen. In de loop der tijd hebben de dikke vervormde rotspakketten zich onder toenemende druk langzaam opgehoopt als reusachtige tegels.

Zo is de vorming van het Himalayagebergte begonnen. De bergen kwamen met enkele milimeters per jaar naar omhoog en dit proces is tot op heden niet onderbroken. Als gevolg daarvan zijn de grote plooien die in d ediepte zijn gegenereerd, langzaam omhooggekomen tot de huidige grote hoogte. De erosie aan de oppervlakte, die door gletsjers en rivieren is veroorzaakt, heeft uiteindelijk de uiterst steile reliŽfs van de bergketen gevormd, waardoor de binnenste structuren zichtbaar worden.

De vervormingsgschiedenis van de Himalaya is ook de geschieenis die talloze andere bergketens op de planeet hebben doorgemaakt, bergketens die zijn ontstaan door enorme, uiterst langzame frontale botsingen tussen platen in de aardkorst. Die platen konden door hun lage dichtheid niet naar beneden worden geduwd om door de aardmantel verwoest te worden en worden daarom gevouwd en vervormd in de buurt vand e oppervlakte.

webmaster