Sequoia's

in België, Nederland en Luxemburg

Natuurlijk verspreidingsgebied

Natuurlijk voorkomen

De mammoetboom komt van nature voor in een klein, dun gebied van ongeveer 300 km lang op de westelijke hellingen van het Sierra Nevada gebergte in Californië, VS. Hij groeit op relatief grote hoogtes van ongeveer 900 tot 2440 meter en komt in slechts een klein aantal niet verbonden bosjes tot bossen voor, die samen een totale oppervlakte van om en bij de 14 400 hectare hebben.

In het noordelijke deel van zijn verspreidingsgebied zijn er slechts acht afzonderlijke bossen, waaronder drie in Yosemite National Park. Het zwaartepunt van hun voorkomen vinden we tussen de Kings River en Deer Creek Grove in het zuiden, met de meeste bossen in Sequoia & Kings Canyon National Park en Giant Sequoia National Monument. De bossen variëren in grootte van wouden van 1000 hectare met duizenden mammoetbomen tot kleine bosjes met slechts zes levende exemplaren.

Vele bomen zijn omgezaagd sinds de ontdekking van de bossen. Om de weinige resterende wouden te bewaren, zijn de meeste nu opgenomen in het Nationale Park-systeem van de Verenigde Staten of het State Park-systeem van de staat Californië zelf. Daar mogen ze uiteraard niet omgehakt worden maar ook buiten de parken is het omhakken van mammoetbomen bij wet verboden.

Nationale parken

Een groot deel van de mammoetboomwouden ligt nogal afgelegen en wordt enkel bezocht door trekkers. Een aantal van de grootste mammoetbomen, zoals "Stagg" en de "Ishi Giant", krijgen slechts heel sporadisch bezoek, terwijl een aantal andere, zoals "General Sherman", allicht honderdduizenden bezoekers per jaar krijgen.

Nationale parken, 'state parks' en 'national monuments' waar de mammoetbomen (giant sequoias, Sierra redwoods, giant redwoods of big trees, Sequoiadendron giganteum) kunnen bezocht worden, zijn:

  • Sequoia & Kings Canyon National Park waar het hooggelegen Giant Forest 's zomers een echte toeristische trekpleister is. In de winter zijn de mammoetboombossen doorgaans erg moeilijk tot niet bereikbaar wegens de sneeuwval.

    Beroemde reuzen die er te vinden zijn, zijn onder andere "General Sherman", "Washington", "General Grant", "President" en "Lincoln". "General Sherman" is de meest volumineuze boom ter wereld.

       

    Op bovenstaande foto's is links "General Sherman" te zien, centraal "General Grant" en rechts de stambasis van "The President".

    Tot 2003 was de weinig bezochte "Washington" één van de grootste en mooiste mammoetbomen. In de herfst van dat jaar veroorzaakte een blikseminslag echter een brand in de top van de boom, die dagenlang woekerde vooraleer boswachters het opmerkten. De boom was hierdoor zodanig verzwakt dat de boom tijdens een winterstorm in 2005 afbrak: de eens 77 m hoge boom is nu slechts 31 m hoog meer. De boom is echter niet dood hoewel het moeilijk te zeggen is hoelang de sterk verzwakte boom nog in leven zal blijven.

     

    "Washington" wordt ook aanzien als één van de oudste gekende, nog levende mammoetbomen. Onderzoek uit 2002 heeft zijn leeftijd op 2850 (+/- 300) jaar bepaald.

    Op bovenstaande foto zie je een natuurlijk mammoetboombos (Crescent Meadow in Sequoia National Park). Het verschil in vorm tussen de oude en de jonge bomen is goed zichtbaar.

  • Yosemite National Park

     

    Yosemite wordt 's zomers wellicht nog meer door toeristen bezocht dan Sequoia & Kings Canyon National Park. De meeste geraken echter niet verder dan Yosemite Valley, waarvan bovenstaande foto's met de karakteristieke rotsen enige sfeerbeelden geven. Het gletsjerlandschap heeft bovendien een erg interessante geologische achtergrond, maar ik ga braaf zijn en er niet verder over uitweiden.

    Er zijn drie mammoetboomlocaties in het park (Tuolumne, Merced en Mariposa Grove), waarvan Mariposa de grootste en meest bezochte is.

    In Mariposa Grove bevindt zich de wereldberoemde Wawona "Tunnel" Tree. In 1881 werd een tunnel door deze boom gemaakt waar je met de koets, en later met de auto, kon doorrijden. Dit is blijkbaar iets dat erg tot de verbeelding spreekt: dit is bijna altijd één van de eerste weetjes over mammoetbomen of sequoia's waar men iets van leest of hoort. Wat men echter vaak niet weet, is dat de boom de ingreep niet overleefde: in 1969 stierf de boom op ongeveer 2100-jarige leeftijd ten gevolge van het aanleggen van de tunnel. De boom werd neergehaald en er werd geen nieuwe 'tunnel tree' gemaakt, zodat foto's zoals deze voorgoed verleden tijd zijn.

    Site Yosemite National Park
    Een andere bekende mammoetboom in Mariposa Grove is de grillig vertakte "Grizzly Giant", de grootste mammoetboom van Yosemite. Toch staat deze boom slechts 27e op de lijst met volumineuze mammoetbomen en wordt hij ook in omtrek door een tien- à twintigtal mammoetbomen voorafgegaan.

     

    Op de foto rechts (uit 1903) is onder andere president Theodore Roosevelt en botanicus John Muir bij deze boom te zien. De foto links toont hoe een groot mannelijk muildierhert (Odocoileus hemionus) honderd jaar later uitrust aan de voet van de Grizzly Giant.

  • Sequoia National Forest en Giant Sequoia National Monument

    Dit zijn de omliggende wouden van het Sequoia National Park die ook opgenomen zijn in het natuurbeschermingssysteem van de Verenigde Staten. Hier zijn de meest uitgestrekte en minst bezochte mammoetboombossen te vinden. Omdat in de 19de eeuw de houthakkers het oorspronkelijke woud zijn te lijf gegaan, vinden we in bepaalde delen ervan slechts vrij jonge bomen van 100 jaar of minder.

    Op de foto rechts krijgen we een beeld uit de Long Meadow Grove. Let op de typische kegelvorm van jonge mammoetboom rechts en de totaal andere vorm van de eeuwenoude mammoetbomen links. De kleine dennen onderaan behoren tot de soort Pinus ponderosa.

    Meer over de flora in de mammoetboombossen...
    Eén van de valleien die in de 19e eeuw volledig verwoest werden door houthakkers, is het zogenaamde Converse Basin. De grootste boom werd omwille van zijn afmetingen gespaard door Frank Boole, de directeur van het houtzaagbedrijf en werd de "Boole Tree" genoemd. Op de oude foto links zijn de houthakkers te zien, samen met de "Boole Tree". De foto rechts toont de alleen overgebleven boom. Op enkele ontoegankelijke exemplaren na is deze boom de enige resterende oude mammoetboom in de vallei.

       

    Momenteel laat men de natuur in de vallei weer de vrije loop zodat deze boom momenteel nog uitsteekt tussen een groot aantal snel groeiende honderdjarigen. Op de foto centraal boven kan je de stambasis van de Boole Tree zien zoals die er tegenwoordig uitziet. In het Converse Basin zijn overal nog sporen terug te vinden van de 19e en begin 20e eeuwse kaalslag: overal staan gigantische restanten van stammen en liggen grote brokstukken op de grond. Mammoetbomen brachten namelijk namelijks hout op: door de matige kwaliteit van het hout en de afmetingen van de eeuwenoude bomen versplinterden ze nogal vaak wanneer ze neergehaald werden.

    Website van het Giant Sequoia National Monument en het Sequoia National Forest.
    Een fotoreeks van de mammoetboombossen in het Sequoia State Forest.

  • Calaveras Big Trees State Park South Calaveras Grove (groot) en North Calaveras Grove (klein)
    Dit staatspark is één van de meest bezochte van alle sequoiabossen, vooral dankzij een relatief gemakkelijke toegang. De zogenaamd eerst ontdekte mammoetboom (1852), "The discovery tree", bevindt zich in de North Calaveras Grove, althans hetgeen er van overblijft: de boom werd slechts een jaar later, in 1853, geveld.

     

    Op de foto links kan je het restant van de "Discovery Tree" zien. De foto rechts toont een zicht in het Calaveras Big Tree State Park.
    Meer over de "Discovery Tree"...
    Site Calaveras State Park

  • Sierra National Forest Nelder Grove en McKinley Grove

    Een goed overzicht van alle "sequoia groves".

Zelf bezoeken?

Mensen die meer informatie willen over hoe de Californische nationale parken zoals Yosemite en Sequoia National Park bezocht kunnen worden, kunnen misschien hun gading vinden op volgende Google adressen:
Na de ontdekking van de mammoetboom tijdens de goldrush midden de 19e eeuw, werd de soort ook elders ter wereld aangeplant, waaronder ook in België en Nederland.

Flora van de sequoiawouden

In tegenstelling tot de kustmammoetboom (Sequoia sempervirens), die bossen met nagenoeg enkel Sequoia sempervirens-bomen vormt, groeit de mammoetboom in gemengde naaldwouden. Daarbij zijn de mammoetbomen typisch in het gezelschap van de Colorado-zilversparren (Abies concolor var. lowiana).

Overige naaldbomen die men er kan terugvinden, zijn:

  • Pinus lambertiana
  • Jeffreyden Pinus jeffreyi
  • Gele den Pinus ponderosa
  • Douglasspar Pseudotsuga menziesii
  • Wierookceder Calocedrus decurrens
Men kan er de eikensoort Quercus kelloggii terugvinden.
Er groeien ook struiken als Castanopsis sempervirens en de Amerikaanse sering Ceanothus cordulatus.

General Sherman

De General Sherman-boom is niet alleen de grootste mammoetboom, maar ook de grootste boom ter wereld. Hij is 83,8 meter hoog, op anderhalve meter heeft hij een stamomtrek van 24,10 meter (bij de grond 31 meter). Zijn massa wordt geschat op 1950 à 2145 ton. De breedte van zijn kroon is 33 meter, zijn eerste tak heeft hij pas op ongeveer 40 meter van de grond.

 

Lange tijd dacht men dat hij reeds een leeftijd van 2000 à 3000 jaar bereikt had, sommigen spraken zelfs van leeftijden van 6000 tot 11000 jaar. Een onderzoek uit 2000 heeft echter uitgewezen dat hij waarschijnlijk 'slechts' zo'n 2000 jaar oud is. Waarschijnlijk is hij zelfs nog een paar eeuwen jonger, aangezien de gebruikte meetmethode niet zo nauwkeurig is en vele andere, nauwkeuriger gemeten, grote mammoetbomen ook slechts 1500 à 2000 jaar oud bleken te zijn. Wel zijn reeds bomen omgezaagd van 3220 jaar (via tellen van jaarringen) en veronderstelt men dat er exemplaren bestaan tot zelfs 4000 jaar. Maar de oudste bomen zijn niet altijd de grootste.

De foto links is een poging om de volledige boom weer te geven. Let op de mensen onderaan (klik op de foto om te vergroten). General Sherman is de grootste mammoetboom in termen van volume, maar is noch de hoogste noch de dikste mammoetboom.

Hij wordt vaak het grootste levende wezen ter wereld genoemd. Daarover kan gediscussieerd worden.
Een groot deel van de boom is immers dood xyleemmateriaal. Ook de precieze definitie van 'levend wezen' is niet duidelijk. Een aardbeiplant bijvoorbeeld kan zich via uilopers vegetatief voortplanten. Is zo'n aardbeiveldje vol plantjes dan één plant of zijn het meerdere plantjes? Zo kunnen ook hele wouden (bv. wouden Populus tremuloides) of zwammen die zich vele vierkante kilometers onder de grond voortplanten gezien worden als één levend wezen.
Feit is dat geen enkele alleenstaande boom gevonden is die volumineuzer is dan General Sherman.

 

Tijdens een winterstorm in januari 2006 brak een grote zijtak (met een omtrek van 6,6 meter) af. Bij deze gebeurtenis verpletterde de meer dan 30 meter lange tak (met afmetingen gelijkaardig aan de grootste mammoetbomen in België en Nederland) het hek onderaan de boom. Men heeft besloten de tak te laten liggen zodat de bezoekers deze van nabij kunnen zien. Het verlies van de tak wordt aanzien als een natuurlijk beschermingsmechanisme tegen te sterke winden en verandert het uitzicht van de boom niet ingrijpend. Bovendien wordt zijn positie als meest volumineuze boom ter wereld niet bedreigd: dergelijke volumeberekeningen gebeuren altijd op basis van de stam alleen.
Op bovenstaande foto links is deze tak te zien. De foto rechts poogt de boom volledig weer te geven.

 

Bovenstaande foto's geven enkele typische sfeerbeelden weer van General Sherman en zijn omgeving in het toeristische zomerseizoen.

Volumebepaling van de stam

General Sherman is niet de hoogste boom ter wereld, noch deze met de grootste stamomtrek maar haalt zijn titel "grootste boom ter wereld" van zijn totale houtvolume of, meer precies, het totale stamvolume.
Meer over de hoogste bomen ter wereld...

Het officiële volume, zoals opgemeten door Amerikaanse bomenmeters en vermeld op het informatiebordje, is 52500 kubieke voet, of, in het decimaal stelsel, 1487 m³.

Laten we dit even narekenen met de op deze pagina in meer detail beschreven methode.
Als omtrekmetingen werden deze gebruikt die vermeld staan op het informatiebord bij de boom: 31,3 m omtrek nabij de grond, 5,3 m diameter op 60 voet enzovoort. De bekomen functie r(x) is getoond op onderstaande figuur. Ter illustratie wordt ook hier de "cilinder" met straalverloop r(x) getoond op de linkerfiguur.


Als volume bekom ik zo 1465 m³, nagenoeg identiek aan de "officiële" 1487 m³. Strikt genomen heb ik een drietal metingen toegevoegd om het profiel van de boom minder hoekig en meer natuurlijk te maken. Deze zijn aangegeven in het rood op bovenstaande figuur. Door de eerste toegevoegde meting werd het volume wat kleiner, door de twee andere weer wat groter. Zonder die toegevoegde metingen bekom ik 1494 m³, ook nagenoeg gelijk aan het opgegeven volume.

Ik vind het overigens pretentieus om het volume bij een boom als deze tot op de kubieke meter na te bepalen: een kleine verandering in de hoogte of het doorsnedeprofiel verandert de berekende waarde lichtjes. Er is sowieso al wat onzekerheid op de hoogte- en omtrekmetingen.

De grootteorde blijft echter steeds gelijk: we kunnen dus besluiten dat "General Sherman" een stamvolume heeft van 1400 à 1500 m³.

Hoogste, dikste, oudste?

  • Hoogste?
    De mammoetboom (Sequoiadendron giganteum) is dus de meest volumineuze boom ter wereld, maar hij is niet de hoogste (hoogste mammoetboom: 94,9 m, Redwood Mountain Grove, Kings Canyon National Park).

    Drie andere Noord-Amerikaanse naaldbomen bereiken aan de vochtige westkust fenomenale hoogten. Het hoogste gemeten exemplaar van de kustsequoia Sequoia sempervirens is 115,55 m hoog en is daarmee de hoogste boom ter wereld. Het hoogste als dusdanig gekende exemplaar van de douglasspar (Pseudotsuga menziesii), de zogenaamde Doerner Fir (vroeger gekend onder de naam Brummit fir), meet 100,3 m en de hoogste gemeten sitkaspar (Picea sitchensis) is 96,7 m hoog.

       

    De twee foto's links tonen Sequoia sempervirens: links een typisch mistig kustsequoiabos, centraal de "Screaming Titans", één van de meest volumineuze, maar zeker niet de hoogste Sequoia sempervirens.

    Van alle loofbomen groeit de Australische eucalyptus (Eucalyptus regnans) tot de grootste hoogte. Op de foto rechts is "Icarus Dream" te zien, met 97 m één de hoogste gemeten eucalyptusbomen. De hoogste gemeten eucalyptus meet 100 à 101 m en is daarmee de hoogste loofboom op aarde. Net als de Sequoia sempervirens staat deze soort zwaar onder druk van houtzaagbedrijven en reeds omgezaagde exemplaren zouden grotere hoogtes bereikt hebben. Deze bomen zouden hoger geweest zijn dan de huidige recordhouders, de Amerikaanse kustsequoia's.

    Meer over de hoogste bomen ter wereld.

  • Dikste?
    De mammoetboom is evenmin net niet de dikste (dikste mammoetboom: 8,98 meter diameter, Boole Tree). Sommige Afrikaanse apebroodbomen (baobab, Adansonia digitata), zie foto rechts, bereiken aan het eind van het natte seizoen gelijkaardige stamomtrekken.

    Deze savanneboom slaat tijdens het natte seizoen zoveel mogelijk water op in zijn stam, zodat de omtrek naargelang het moment in het jaar sterk kan variëren.

     

    Als men meerstammige bomen meetelt, is er een dikkere moerascipressoort (Taxodium mucronatum). Een grillig gevormd exemplaar van deze soort, namelijk de beroemde árbol del Tule in Mexico, heeft een "diameter" van 11,42 m (foto links).

  • Oudste?
    De mammoetboom behoort tot de soorten die het oudst kunnen worden, maar moet toch de duimen leggen voor een kleine Californische dennesoort Pinus longaeva (4000 à 5000 jaar) en de Zuid-Amerikaanse Fitzroya cupressoides.
    De oudste Pinus longaeva waarvan de leeftijd nauwkeurig bepaald werd aan de hand van jaarringenonderzoek was in 1965 maar liefst 4844 jaar oud en was daarmee de oudste boom ter wereld waarvan de leeftijd gekend was (de boom werd omgezaagd).

     

    Bovenstaande foto's tonen zulke eeuwenoude dennen. Ze groeien op grote hoogte in erbarmelijke omstandigheden, zodat deze taaie bomen erg traag groeien en nogal getekend door het leven zijn. De oudste nog levende Pinus longaeva zou ongeveer 4789 jaar oud zijn.
    Laat even doordringen hoe oud dit is. Amerika was nog niet ontdekt, er was geen christendom of islam. Rome of Athene was nog lang niet gesticht, zelfs de piramiden in Egypte waren nog niet gebouwd toen deze boom hier al groeide en weer en wind trotseerde.
    Dan komt de westerse mens en zaagt die gewoon om. Zo'n gebrek aan respect, ik kan er met mijn verstand niet bij.

    Op de tweede plaats in lijst van boomsoorten met oude exemplaren komt Fitzroya cupressoides: de leeftijd van een exemplaar in Chili werd in 1993 op 3622 jaar bepaald.

    De mammoetboom komt op de derde plaats: een bepaald exemplaar bleek 3266 jaar oud te zijn toen hij werd omgezaagd.
    Een lijst met de oudste bomen ter wereld: de oldlist-databank.

     

    Ook in West-Europa komen eeuwenoude bomen voor. De oudste zijn ongetwijfeld de taxussen (Taxus baccata) die men op vele kerkhoven in Normandië en Groot-Brittannië kan terugvinden. Gezien het belang van deze soort in de Keltische mythologie, werd deze vaak bij kerkhoven aangeplant en werden in die hoedanigheid ook nooit omgehakt.

    Bovenstaande foto's tonen twee zulke eeuwenoude taxussen in het zuiden van Engeland (links deze van Tandridge, rechts deze van Crowhurst). En ik die, tot ik deze bomen in levende lijve zag, dacht dat taxussen alleen werden aangeplant om haagjes aan te leggen...

    Bij het bespreken van oude bomen werden hier enkel individuele niet-klonen bekeken, want een boom kan afsterven en telkens kan een jonge boom herschieten uit de wortels met hetzelfde genetisch materiaal. Zo komen er in onze streken bijvoorbeeld linden- en eikenhakhoutstoven voor die vele honderden tot misschien duizenden jaar oud zijn.

Na het bekijken van de hoogste, dikste en oudste bomen ter wereld moge het duidelijk zijn dat de mammoetboom, de boomsoort met het grootste stamvolume, tot de hoogste, dikste en oudste bomen ter wereld behoort. Een tweede opmerking die je kan maken is dat zowel de oudste, de grootste als de hoogste boom ter wereld in de staat Californië groeit. Amerikanen zeggen graag dat alles er "bigger and better" is en op vlak van natuurlijke fenomenen hebben ze niet helemaal ongelijk.

  • Andere bomenrecords
    Voor de liefhebbers van bomenrecords plaats ik er hier nog eentje bij: de boom met de grootste kruin zou een banyan of Bengaalse vijg (Ficus benghalensis) zijn in het Indiase Howrah. De kruin van deze boom zou een oppervlakte van meer 1200 m² in beslag nemen. Deze tropische boomsoort speelt het echter niet helemaal eerlijk: de boom plant zich namelijk voort met behulp van wurgende, ondersteunende luchtwortels.
    Volgende foto maakt waarschijnlijk één en ander duidelijk.

    Op bovenstaande foto poseer ik bij Ficus macrophylla (F. magnolioides), een nauwe verwant van de banyan. Vanuit de takken vormt de boom voortdurend ondersteunende "wortels", zodat na verloop van tijd een woud van luchtwortels ontstaat dat inderdaad een grote oppervlakte kan innemen. Het is zelfs mogelijk dat de oorspronkelijke stam afsterft, waardoor de boom zich kan verplaatsen en "op wandel" kan gaan.

    De foto werd op een broeierige Italiaanse zomerdag genomen in de Orto botanico di Palermo op Sicilië. De boom was daar ook al het nabijgelegen paadje overgestoken. Volgens het Italiaanse Corpo Forestale heeft deze boom een omtrek van 13,5 m en een hoogte van 30 m, al kan je je natuurlijk afvragen in hoeverre het zinvol is hier van een "omtrek" te spreken. Op vijf minuutjes wandelen daarvandaan, op Piazza Marina, staat trouwens een minstens even indrukwekkende soortgenoot met een "omtrek" van 20 m.

Inhoudstafel - top van pagina

© Tim Bekaert