Sequoia's

in BelgiŽ, Nederland en Luxemburg

Mammoetbomen elders ter wereld

Buiten hun natuurlijk verspreidingsgebied in het Sierra Nevada gebergte in CaliforniŽ, waar reusachtige, eeuwenoude exemplaren groeien, is de mammoetboom sinds zijn ontdekking midden de 19e eeuw in vele andere landen geÔntroduceerd.
Dit is niet overal gelukt wegens de specifieke klimaateisen van Sequoiadendron giganteum. Ook heeft de boomsoort nog nergens de tijd gehad om de afmetingen te bereiken die Sequoiadendron haalt in zijn natuurlijk verspreidingsgebied.

Inhoud

Europa

Er zijn vele duizenden mammoetbomen in Europa. Ze werden en worden vrij vaak aangeplant in Frankrijk, Duitsland, Zwitserland, BelgiŽ en Nederland en oudere exemplaren kunnen er vrij gemakkelijk herkend worden omdat hun top uitsteekt boven het gebladerte van de andere bomen.
  • Verenigd Koninkrijk
    In het Verenigd Koninkrijk, het eerste land waar de bomen terechtkwamen na hun ontdekking, was de boom zo populair dat men nergens ver moet reizen om er ťťn te zien. Het is in het Verenigd Koninkrijk, meer bepaald in Schotland, dat men de grootste en oudste aangeplante exemplaren kan terugvinden.
    In Benmore Botanic Garden (Schotland) kan men een indrukwekkende "mammoetbomenlaan" of "Avenue of the Giant Redwoods" bezoeken. Op de linkerfoto zie je een mammoetboom uit de avenue. De slanke vorm valt op, wat aantoont dat ze snel groeien.

     

    De hoogste mammoetboom van Groot-BrittanniŽ, en bij uitbreiding heel Europa, is ťťn van de bomen uit deze laan: in 2003 had deze reeds een hoogte van 54 m bereikt. De tweede en derde hoogste mammoetboom van Groot-BrittanniŽ zijn eveneens in Schotland terug te vinden: een exemplaar in Blair Atholl (Perth & Kinross) van 52,5 m (2000) en het beroemde exemplaar nabij Castle Leod in Strathpeffer van 51 m (2002).

    De Europese mammoetbomen met de grootste omtrek zijn eveneens Brits. Een exemplaar op een privť-domein in de Schotse county Perth & Kinross had in 2003 een omtrek van 11,15 m bereikt, een ander exemplaar in de Cluny House Gardens (in Aberfeldy, eveneens Perth & Kinross) haalde in datzelfde jaar een omtrek van 10,93 m. Deze laatste boom is op de rechterfoto te zien (foto door Trish Fosbury). Op de derde plaats komt een mammoetboom met een omtrek van 10,6 (gemeten in 2007) in Llangattock (Crickhowell) in Wales.
    Volgens het Britse Tree Register waren in 2006 maar liefst 32 mammoetbomen gekend die de omtrek van 9 meter reeds hadden bereikt. Nog 4 andere exemplaren hebben eveneens het potentieel deze grens reeds overschreden te hebben, maar moeten nog hermeten worden. Zo'n twee derde van deze bomen zijn in Schotland te vinden, niet toevallig de streek in Groot-BrittanniŽ met de meeste neerslag.

    Meer over mammoetbomen in het Verenigd Koninkrijk.

  • BelgiŽ en Nederland
    Zie deze pagina.

  • Duitsland
    In Duitsland zijn duizenden mammoetbomen aangeplant: het constant in opbouw zijnde Mammutbaumregister meldt nu reeds meer dan vijfduizend mammoetbomen. Het mogelijk massiefste exemplaar van Duitsland staat nabij Calw in Zwarte Woud. In 2000 had deze boom een omtrek van 9 m op 1 m hoogte gemeten. De hoogte was ongeveer 35 m.

  • Zwitserland
    De grootste mammoetboom van Zwitserland is een kanjer: een omtrek van 11,53 m op 1 m hoogte. Deze Sequoiadendron staat nabij de weverij in Walenstadt en zou met zijn indrukwekkende 48 meter de hoogste boom van Zwitserland zijn. De omtrek op 30 m hoogte zou nog meer dan 3 meter bedragen. De eigenaar van de privťtuin waar de boom staat, kocht dit perceel speciaal omwille van de boom aan omdat deze dreigde omgezaagd te worden bij de verkoop van de grond.

    Walenstadt, Roland Beck   Walenstadt, Roland Beck

    In deze vrij hooggelegen valleien van de Alpen is er relatief veel neerslag: werkelijk ideaal voor de mammoetboom!
    Deze boom is zonder twijfel nog massiever dan de Belgische mammoetboom van Esneux en is waarschijnlijk de meest volumineuze boom van continentaal Europa, of het zou de Italiaanse mammoetboom van Roccavione moeten zijn. Deze boom was eind 2008 48 m hoog, werd geplant in 1886 en was in 1928 reeds 35 meter hoog. In 1961 had deze boom reeds een omtrek van 7,5 m op borsthoogte en een hoogte van 51 m. Later werd de boom door bliksem getroffen en verloor ongeveer 7 m[1].

    De oudste exemplaren van Zwitserland staan Rheineck en zijn geplant in 1858. Ze zouden een geschenk van de Britse koningin Victoria aan het vorstenhuis Hohenzoller-Sigmaringen geweest zijn.

  • ScandinaviŽ
    Het meest noordelijk zijn ze te vinden langs de kust van Noorwegen waar de warme golfstroom zorgt voor milde winters in het koude klimaat. Op de noordelijke kust van het Fjord van Sogne, in de tuin van een oude kerk in Leikanger op 61,11 į NB bevindt zich het meest noordelijke exemplaar. Het werd geplant in de jaren 1880 en had midden de jaren '90 een omtrek van ongeveer 4,4 meter.
    Het grootste Deense exemplaar zou in 1976 een omtrek hebben gehad van 5,3 m en ongeveer 35 m hoog zijn geweest. In Finland en Zweden zouden geen mammoetbomen groeien.

  • Centraal- en Oost-Europa

    Verder zuid- en oostwaarts wordt de sequoia zeldzamer. Toch groeien ze nog in TsjechiŽ, Slovakije, Hongarije, Bulgarije en langs de Zwarte Zee in OekraÔne en RoemeniŽ.

    Blijkbaar worden ze tegengehouden door de strenge continentale winters en hete zomers: in Polen zijn mij slechts exemplaren uit het zuidwesten gekend, namelijk in Wrocław en Szczecin.

    Sequoiadendron in Wroclaw, Polen   Sequoiadendron in Blagoevgrad, Bulgarije, foto Tim Bekaert
    Op de foto links is de mammoetboom in de botanische tuin van Wrocław te zien. Tussen het centrale gedeelte in Polen rond Łódź en het Tatarengebergte in het zuiden (Katowice, Kraków), een gebied dat ik vrij goed ken, heb ik nog geen enkele mammoetboom kunnen bespeuren. Het lijkt zo te zijn dat het Poolse klimaat in de Europese vlakte maar heel middelmatige mammoetbomen toelaat, als dat al gebeurt.

    Op de foto rechts is een goed groeiende, jonge mammoetboom te zien in Blagoevgrad (Благоевлрад), Bulgarije, te zien. Ten oosten van de Alpen en de Balkan, in de vlakte van de Zwarte Zee doen mammoetbomen het dan weer wel goed. Ik zag ik Bulgarije vrij veel mammoetbomen aangeplant, waaronder grote exemplaren van meer dan 100 jaar oud.

    Volgens www.floranimal.ru zouden de eerste mammoetbomen in Rusland in 1858 aangeplant zijn in de Nikitsky Botanische tuinen, nabij Jalta op de Krim. Ook zouden ze later met succes zijn aangeplant in grotere gebieden langs de Zwarte Zee, tot aan de Kaukasus en Centraal-AziŽ.
    Er wordt vermeld dat, hoewel de bomen onder deze omstandigheden trager groeien dan in hun natuurlijk verspreidingsgebied, zij toch aanzienlijke afmetingen bereiken: 70 jaar oude exemplaren zouden 30 m hoog zijn en een omtrek van meer dan 3 m halen.

    Voor de liefhebbers: op deze Russische site las ik overigens een interessante verklaring waarom de boom in het Russisch мамонтово Дерево noemt, letterlijk vertaald "mammoetboom". Het predicaat "mammoet-" zou niet verwijzen naar de grote afmetingen van de boom, maar naar de typische vorm van de takken: massieve, gekromde takken die aan de basis naar beneden gericht zijn met oprichte punten, net zoals de slagtanden van een mammoet.

  • Zuid-Europa
    In Zuid-Europa verhinderen de droge zomers van het mediterrane klimaat de groei, tenzij 's zomers voldoende water voorhanden is. Hoewel er verschillende exemplaren te vinden zijn in Spanje, ItaliŽ en ex-JoegoslaviŽ, overleefde geen enkele boom het klimaat in AlbaniŽ en Griekenland. In Zuid-Frankrijk worden exemplaren over het algemeen gevonden op grotere hoogtes waar mildere temperaturen heersen.
    De grootste Italiaanse mammoetbomen groeien in het noordwesten, waar het meeste neerslag is. In het dorpje Roccavione (PiŽmont) staat de recordhouder: een omtrek van 9,94 m en een hoogte van 42 m. De tweede grootste boom, in Torre Pellice (PiŽmont), heeft 8 m en 42 m als afmetingen.
    Enkele van de grootste Europese exemplaren zijn te vinden op het koninklijk domein van La Granja in Madrid, Spanje. In het warme klimaat ťn met regelmatige bewatering zijn de twee exemplaren reeds meer dan 40 meter hoog. Ze zijn geplant op het einde van de 19e eeuw. Omdat het alleenstaande bomen zijn, hebben ze al hun takken nog tot op de grond, iets wat zelden gezien wordt in hun natuurlijk verspreidingsgebied.

Noord-Amerika

Gezien het gelijkaardige klimaat als in hun natuurlijk verspreidingsgebied op de westelijke flanken van het Sierra Nevada gebergte in CaliforniŽ hoeft het niet te verbazen dat mammoetbomen het erg goed doen in het (regenrijke) Pacifische noordwesten van Noord-Amerika. Overal van westelijk Oregon (V.S.) tot zuidwestelijk British Columbia (Canada) zijn florerende mammoetbomen te zien die erg snel aan het groeien zijn. In de Amerikaanse staten Oregon en Washington is het niet ongewoon om deze soort aangeplant te zien, zowel in landelijke valleien als in de stedelijke gebieden.

Ten oosten van de Rocky Mountains is het een ander verhaal. Wanneer ze goed bevloeid worden, blijven ze in leven in de centraal-westelijke staten als Arizona en Nevada maar oostelijker wordt het moeilijk. In het zuiden van de VS groeien ze al zeker niet wegens het broeierige klimaat, in het noordoosten (New York, Washington) zijn er een aantal exemplaren te vinden, maar deze groeien merkbaar trager en zijn vrij gevoelig voor schimmelziektes.

Hier kan je een Engelstalige mammoetboominventaris vinden, met Amerikaanse exemplaren die aangeplant zijn buiten hun natuurlijk verspreidingsgebied.

Midden-Oosten en AziŽ

Overige landen en gebieden waar mammoetbomen succesvol aangeplant zijn, zijn: Turkije, Egypte, Libanon, IsraŽl, Cyprus en Japan.

Over mammoetbomen in Oost- en Zuidoost-AziŽ is mij helaas weinig bekend. Het valt echter te verwachten dat deze bomen het vrij goed zouden kunnen doen in Noord-Japan en Centraal- en Noordoost-China. Ik moet nog meer onderzoek doen naar neerslagpatronen en temperatuurcurves om hier gedetailleerder uitspraak over te doen.

AustraliŽ en Nieuw-Zeeland

Op het zuidelijk halfrond groeien mammoetbomen ook goed: in Nieuw-Zeeland en AustraliŽ groeien exemplaren met "Britse" afmetingen in Engelse landschapstuinen, aangelegd door Britse kolonisten naar het model van hun moederland.

Ballarat Botanical Garden, AustraliŽ, foto door Bill Stine

Mammoetboom in de plantentuin van Ballarat, AustraliŽ
Foto door Bill Stine

In de plantentuin van Ballarat (Ballarat Botanical Gardens) zijn een 20 ŗ 30 mammoetbomen aangeplant van 1863 tot 1874. Mammoetbomen zijn ook aangeplant in het Jubilee Park in Daylesford en in Cook Park in Orange in de staat New South Wales. In dat laatste park zou een fors alleenstaand exemplaar te zien zijn, geplant in 1870.
De bomen zijn echter aangetast door een schimmelziekte met de naam cipreskanker, waardoor de naalden verdrogen en afvallen. Volgens de hoofddendroloog van de botanische tuinen, David Grant, zou dit te wijten zijn aan de droogte. In 2004 zijn een aantal bomen uit de laan gestorven, waarop extra bevloeiing werd voorzien, de grond verbeterd werd met een meststof op basis van zeewier, het gras werd verwijderd en de grond luchtiger werd gemaakt. De behandeling zou zijn vruchten afwerpen: de bomen zouden het weer beter doen[1].

Giant sequoia in Picton, New Zealand, photo by Stephen Paul Hayden

Giant sequoia in Picton, Nieuw-Zeeland
Foto door Stephen Paul Hayden

Er zouden meerdere indrukwekkende mammoetbomen aangeplant zijn op het zuidereiland van Nieuw-Zeeland. Er staan een aantal forse mammoetbomen in het park van Picton (foto), evenals een aantal exemplaren in de botanische tuinen van Queenstown.

Latijns-Amerika

Giant sequoia in Argentina

Mammoetboom in ArgentiniŽ

In het zuiden van Zuid-Amerika, waar het klimaat Europeser is dan in de tropen, blijkt het ook niet onmogelijk te zijn mammoetbomen te laten groeien.

Afrika

Voor zover ik weet groeien er geen sequoia's in Afrika, wat mij eerlijk gezegd zou verbazen. In Zwart-Arfika groeien ze quasi zeker niet, gezien het te warme en vochtige klimaat. In de woestijngordels rond Zwart-Afrika (Sahara, Kalahari) zijn ze allicht ook niet te vinden, maar ze zouden het wel goed kunnen doen in de Kaapprovincie of in Natal in Zuid-Afrika gezien het Europese klimaat.

Waarom dan toch zo'n klein natuurlijk verspreidingsgebied?

Het voorkomen van de mammoetboom in zoveel landen en in zoveel verscheiden milieus kan de vraag opwerpen hoe het komt dat het natuurlijk verspreidingsgebied zo klein is. Maar dan vergeet men dat het hier om aangeplante en soms verzorgde bomen gaat die afhankelijk zijn van de mens voor hun voortplanting. Nergens buiten de Sierra Nevada, CaliforniŽ heeft men al gemerkt dat de mammoetboom zich voortplantte zonder hulp van de mens. Zelfs in de Sierra Nevada, waar soms aan de voorwaarden voor natuurlijke voortplanting is voldaan, zijn de jonge plantjes bijzonder kwetsbaar. Op de foto rechts zijn een aantal jonge mammoetbomen te zien in Schovenhorst (kleine pinetum) te Putten (Nederland).

Eerlijkheidshalve moet daarbij wel gezegd worden dat buiten de Sierra Nevada ook nog nergens echt volwassen mammoetbomen staan, maar het ziet er helemaal niet naar uit dat de boom in de toekomst zal beginnen woekeren.

Referenties

  1. Sequoiapark.de

Inhoudstafel - top van pagina

© Tim Bekaert