Mammoetbomen kweken uit zaad, het is niet evident. Na het zelf al een aantal keer tevergeefs geprobeerd te hebben, ben ik sinds begin 2007 de toch wel trotse opzichter van een zelf gekweekt kleuterklasje mammoetboompjes!

Hoe aan zaadjes raken?
Om mammoetbomen te kweken uit zaad, heb je vanzelfsprekend eerst zaadjes nodig. Daar zijn twee manieren voor. Je kan deze kopen bij kwekerijen/zaadbanken (zo zijn er een aantal goede Engelse en Duitse kwekerijen die mammoetboomzaadjes aanbieden). Je kan deze kleine zaadjes ook zelf verzamelen.

• Aangekochte zaadjes komen doorgaans uit het natuurlijk verspreidingsgebied van deze bomen, het Sierra Nevada gebergte in Californië en hebben de grootste kiemkans.

• De mammoetbomen die onze streken zijn aangeplant zijn nog helemaal niet zo oud als de echt volwassen Californische bomen en beginnen wellicht nu pas enigszins "volwassen" te raken en vruchtbaar zaad te produceren. Wanneer je ze zelf verzamelt, probeer je dus best kegels ("denappels") te rapen van zo oud mogelijke bomen. Waar de oudste bomen in jouw buurt groeien, kan je hier nagaan.

Op bovenstaande foto is een kegel te zien van de mammoetboom van Esneux, die beduidend groter is dan de kegels van mammoetbomen met een stamomtrek die kleiner is dan zo'n 6 à 7 meter.

Mammoetbomen zijn éénhuizig, wat wil zeggen dat de mannelijke en de vrouwelijke delen samen op dezelfde boom voorkomen. Voor bevruchte zaadjes heb je dus genoeg aan één boom, het is niet nodig dat er zich nog andere mammoetbomen in de omgeving bevinden.

Hoe ouder de boom, hoe groter de kegels en hoe meer kans je hebt dat de zaadjes kiemen. Het kan slechts een paar jaar tot tientallen jaren duren vooraleer een mammoetboom kegels begint te produceren. Ik zag al mammoetbomen van pas anderhalve meter hoog met vele kegels en dan weer andere van zeker 20 meter hoog zonder kegels. Wellicht begint de mammoetboom pas kegels te vormen na een stressperiode zoals na een langdurige droge periode (een overlevingsmechanisme).
Afgevallen nog groene kegels zijn ook ideaal om te verzamelen: wanneer deze uiteindelijk opengaan, zitten ze nog barstensvol kleine, gevleugelde zaadjes.

Uit de grootste kegels komen ook de grootste zaadjes. Links zijn een aantal zaadjes te zien van de mammoetbomen in Oostmalle, rechts deze van de mammoetboom van Esneux. Er is een duidelijk grootteverschil merkbaar.

Zaaien
Vooraleer je gaat zaaien, plaats je de kegels best enkele dagen tot enkele weken in de koelkast. Wanneer je zaadjes dan zaait en op een warme plaats zet (bijvoorbeeld op de verwarming), "denken" deze dat de winter voorbij is en dat het moment om te kiemen is aangebroken. Ik heb de zaadjes al op verschillende dieptes uitgeprobeerd en het meeste succes bekomen wanneer de zaadjes niet in de potgrond zitten maar erop liggen, hoogstens met een hele lichte bedekking. Wellicht hebben de zaadjes dus ook licht nodig om te kiemen. Ze dienen wel in contact te staan met de vochtige grond, dus zacht aandrukken na het zaaien is gewenst.
De zaadjes zijn vrij gevoelig voor uitdroging. Je kan een glazen plaat of een plastic folie met gaatjes over het zaaibed plaatsen om de vochtigheid hoog te houden, maar opgepast: teveel water zal eventuele gekiemde boompjes eveneens fataal worden. Licht vochtig, maar niet nat lijkt het beste.

Je kan de zaadjes het hele jaar door zaaien, maar gezien de jonge plantjes het best zullen groeien tijdens zomer, doe je dit bij voorkeur in het (vroege) voorjaar.

Hoe lang duurt het vooraleer de zaadjes kiemen?
Eerst en vooral moeten we zeggen dat de mammoetboomzaadjes een erg lage kiemkans hebben. Wanneer er enkele van tientallen zelf verzamelde zaadjes kiemen, kunnen we al van een succes spreken... Bij aangekochte Californische zaadjes, ligt het kiempercentage hoger maar het is zeker zo dat meer dan de helft van de zaadjes toch niet zal kiemen. Verschillende lezers van de website die dit al eens probeerden, spreken van een kiempercentage van zo'n 15 tot 25%.
De zaadjes komen ten vroegste een week na het zaaien uit maar kunnen na vele maanden nog kiemen. Denk dus niet te vlug dat het niks wordt: geduld is een mooie deugd!

Wanneer een zaadje kiemt, is het eerste wat je ziet een klein, rabarberkleurig, lusvormig stammetje. Na enkele dagen is het plantje opgericht en valt het uitgedroogde zaadje eraf (mocht het er niet naar uitzien dat dit vanzelf zal gebeuren, kan je dit heel voorzichtig zelf doen). Er zijn vier kiemblaadjes, hoewel het er soms ook drie of vijf kunnen zijn.

Op bovenstaande foto is het babymammoetboompje anderhalve week oud en een tweetal cm hoog. De eerste stapjes in het leven van een mooie en fascinerende boom, die bovendien wellicht een gigant in wording is.

Het "fotodagboek" van het mammoetboompje van bovenstaande foto's.
Ervaringen van lezers met het kweken van mammoetbomen.

Het stekken van mammoetbomen (Sequoiadendron giganteum) zou ook mogelijk zijn, maar ik heb er weinig ervaring mee. Ooit kreeg ik eens een aantal loten van jonge mammoetbomen door de winter. Wanneer die in de lente begonnen uit te lopen, plantte ik ze in potgrond in de hoop dat ze daar zouden wortelen, maar het werd niks. Het gebruik van "rooting hormone" (stekpoeder zoals bv. Rhizopon) en aangepaste potgrond zou het wortelingsproces wellicht een eind vooruit helpen. De verschillende cultuurvariëteiten of cultivars zouden vermeerderd worden door te enten op de soort.

Wanneer je stekjes neemt, doe je dit best in het najaar wanneer de groeikracht van de takjes nog groot is en het nieuwe loof toch al enigszins verhout is. Stekjes neem je ook best van zo jong mogelijke bomen. Het kan wellicht ook wel met takjes van al wat oudere bomen daar alle mammoetbomen in België en Nederland eigenlijk nog niet echt "oud" zijn. Waar je mammoetbomen in jouw buurt kan vinden, kan je hier nagaan.

Voor degenen die liever niet experimenteren met zaadjes of stekjes, mammoetbomen zijn ook verkrijgbaar in de grotere Belgische en Nederlandse boom- en plantenkwekerijen ("pepinières"). Ze zijn niet algemeen, maar toch niet onvindbaar. Af en toe zie ik ze staan in boomkwekerijen en plantencentra, waarbij de prijs van een ongeveer 30 cm hoog boompje schommelt tussen de 15€ en de 30€.

Mammoetbomen met een hoogte van 10 m (en meer) zijn ook te verkrijgen, al stijgt de prijs natuurlijk navenant naarmate de boom ouder en groter is. Ze zijn ook moeilijk verplantbaar. Om een idee te hebben van het kostenplaatje van middelgrote mammoetbomen: in 2005 plantte de Zoo van Antwerpen bijvoorbeeld acht mammoetbomen tussen de 5 m en 10 m hoog. Totale kostprijs: 52.000 €.

Euh, misschien toch maar eens zelf proberen zaaien of stekken?

Eén van de twee andere sequoiasoorten, de kustsequoia (Sequoia sempervirens), is gemakkelijker te zaaien (ongeveer de helft van de zaadjes kiemt). Deze soort vermeerdert men echter het best - en zéker de derde sequoiasoort, de watercipres (Metasequoia glyptostroboides) - door stekjes te nemen. In tegenstelling tot deze van de mammoetboom wortelen deze stekjes naar verluidt wel vlot tot zeer vlot.

De kustsequoia Sequoia sempervirens
Ik heb zelf nog nooit dergelijke sequoia's gezaaid of gestekt en heb daar dus geen ervaring mee. Toch heb ik twee kleine kustsequoiaatjes staan: het zijn twee natuurlijk gekiemde boompjes die ik heb uitgegraven in het Engelse New Forest.

 

Sinds ze op mijn terras staan, zijn ze goed gegroeid. Op de foto rechts is het grootste exemplaar te zien, met in de pot op de achtergrond een paar kleine douglassparretjes.