Sequoia's
in België, Nederland en Luxemburg
De mammoetboom (Sequoiadendron giganteum)
Zowel de naam mammoetboom als zijn wetenschappelijke naam Sequoiadendron giganteum geeft op uitstekende wijze weer wat aan deze boom bij het bekijken ervan onmiddellijk opvalt: giganteum - gigantisch.
Exemplaren van deze enorme naaldbomen in hun natuurlijk verspreidingsgebied, de Sierra Nevada in Californië, zijn ware reuzen.
Op de foto links is bij wijze van voorbeeld de stambasis van een eeuwenoude Californische mammoetboom te zien.
De boom "General Sherman", de grootste onder hen, is 83 meter hoog, op anderhalve meter heeft hij een stamomtrek van 24,10 meter. Zijn massa wordt geschat op 1950 à 2145 ton, zijn leeftijd op 2000 à 3000 jaar. Hij wordt vaak het grootste levende wezen ter wereld genoemd.
Hoewel de Sequoiadendron giganteum de grootste boom ter wereld is in volume, is de hoogste boom ter wereld een exemplaar van Sequoia sempervirens, een nauwe verwant van de mammoetboom.
De oudste in Europa aangeplante mammoetbomen (vanaf 1852) hebben nog niet de tijd gehad deze afmetingen te krijgen. Toch zijn de hoogste in onze contreien reeds meer dan 40 meter hoog en hebben de dikste reeds een stamomtrek van meer dan 8 meter bereikt.
Beschrijving
De mammoetboom is een altijdgroene naaldboom, gekenmerkt door een roodbruine stam met zachte, dikke bast (tot 50 à 60 cm bij oudere exemplaren).
De boom heeft een grote, nogal smalle kegelvormige kruin. De toptakken zijn opgericht, terwijl de takken onderaan neerhangend zijn met opgerichte toppen. Bij jongere bomen (tot ong. 10 m hoogte) zijn de onderste takken nog niet neerhangend en is de kruin een nagenoeg perfecte smalle kegel. Bij oudere bomen begint de top steeds minder spits te worden. Op de tekening rechts is het typische silhouet van een alleenstaande Europese mammoetboom met een leeftijd van ongeveer 120 à 150 jaar te zien.
De stam begint breed onderaan, versmalt na enkele meters en blijft cilindrisch. De opvallend zachte, vezelige bast kan met de vuist gemakkelijk ingedeukt worden, wat zijn bijnaam "boksboom" verklaart. De kwaliteit van het hout is zeer matig zodat de boom van geen betekenis is in de bosbouw.
De naalden zijn klein en bevinden zich dicht op de takken die volledig door de naalden bedekt worden. De naalden vallen nooit alleen af, bij uitdroging is het steeds een takje of een bosje takjes samen.
Ook de eivormige kegels zijn niet zo groot (4 à 5 x 3 à 4 cm), maar kunnen wel honderden kleine, zeer lichte zaadjes van 3 à 4 mm lang bevatten.
 |
 |
 |
 |
 |
 |
met mannelijke kegels |
met één jaar oude, nog groene, vrouwelijke kegel |
De boom is éénhuizig, wat wil zeggen dat de mannelijke en de vrouwelijke delen samen op dezelfde boom voorkomen. De bestuiving gebeurt via de wind. De vrij onopvallende mannelijke kegels bloeien in het vroege voorjaar en hebben een lichtgele kleur. De (vrouwelijke) kegels doen er twee jaar over om te rijpen en zich te openen en kunnen tientallen jaren aan de boom blijven hangen.
Natuurlijk verspreidingsgebied
De mammoetboom komt van nature voor in een aantal bestanden in een dunne strook van ongeveer 300 km lang op de westelijke hellingen van het Sierra Nevada gebergte (Californië, VS).
De boom komt voor op vrij grote hoogtes: van ongeveer 900 tot 2440 meter.
De meeste gebieden waar deze sequoia's groeien, zijn nationaal park (zoals het Yosemite National Park en Sequoia & Kings Canyon National Park). Op de foto rechts zie je een volwassen mammoetboom in het Sequoia National Park, Californië.
Resistent tegen storm en bosbranden
Door de dikke vezelige bast die nagenoeg onbrandbaar is, is de mammoetboom vrijwel ongevoelig voor bosbranden. Hij heeft ze zelfs nodig voor de voortplanting!
Wanneer een bosbrand alle concurrenten heeft uitgeroeid en de dikke, droge lagen takjes en naalden heeft opgebrand, maken de zaadjes in de vruchtbare asgrond het meest kans tot een jonge boom uit te groeien.
Men merkt dat in de mammoetboomwouden in de VS het aantal mammoetbomen per km² de laatste honderd jaar is afgenomen omdat bosbranden er van nature niet meer voorkomen.
De laatste jaren hoopt men door gecontroleerde, zelf aangestoken bosbranden de situatie te herstellen. Oude mammoetbomen hebben vaak donkere brandplekken onderaan de stam als gevolg van deze branden.
Van de boom is ook gekend dat hij, zelfs bij de meest forse windstoten, zelden omwaait (maar op heel hoge leeftijd uiteindelijk wel instort).
Dit is te wijten aan de opvallende kegelvormige structuur van zowel de kruin als de stam. Wel heeft hij om begrijpelijke redenen vaak last van blikseminslagen.
Pas in 1852 ontdekt tijdens de goldrush, dan richting kasteeltuinen
In de tweede helft van de 19e eeuw was het voor de Europese kasteelheren modieus om een zogenaamde Engelse tuin (ook een tuin in landschapsstijl genoemd) aan te leggen.
Deze tuinen, beïnvloed door de romantiek, waren tuinen met veel schijnbaar wilde stukjes, kronkelende paadjes en veel plantensoorten.
Zodra de reuzenwouden in het Californische gebergte tijdens de goldrush ontdekt waren (in 1852), werd de mammoetboom een graag geziene gast in deze tuinen, die vaak aangelegd waren als arboretum. Dit verklaart waarom de oudste Europese exemplaren in kasteeltuinen en arboreta terug te vinden zijn.
Meer...
In Groot-Brittannië groeien ze erg snel, vooral in het regenrijke Schotland. De hoogste zijn er al meer dan 54 m hoog en de dikste hebben al een omtrek van meer dan 11 m.
Dit zijn de hoogste mammoetbomen buiten Californië en groeien in de botanische tuin van Benmore in Schotland. Deze dreef werd aangelegd in 1863 en de hoogste boom in de dreef is momenteel 54 m hoog. De meeste meten 50-53 m en zijn nog snel aan het groeien.
Mammoetbomen in België en Nederland.
Mammoetbomen elders ter wereld.
De naam
De botanicus Endlicher koos in 1847 de naam Sequoia voor de reuzenaaldbomen van de soort Sequoia sempervirens, de eerst ontdekte van de drie nog bestaande sequoiasoorten. Hij gaf bij de beschrijving van het geslacht echter geen verklaring over de oorsprong van het woord zodat niet met zekerheid gekend is waarom hij die naam koos. Het is echter erg waarschijnlijk dat de boom genoemd werd naar Sequoyah (figuur), de halfbloed Cherokee-indiaan die een schrift ontwikkelde van 1809 tot 1821. Deze had de bedoeling zo de Cherokee cultuur te bewaren (via boeken, kranten, ...) in de westerse wereld. Duizenden indianen leerden lezen en schrijven in het nieuwe alfabet, dat trouwens nog steeds gebruikt wordt.
De mammoetboom Sequoiadendron giganteum (meer), evenals de Chinese sequoia Metasequoia (meer) kregen hun naam later, in 1939 resp. 1941.
De mammoetboom is in het Engels gekend als de giant sequoia, Sierra redwood, giant redwood of de Wellingtonia.
Meer...
Sequoia's
Naast de mammoetboom zijn er nog twee andere soorten sequoia's:- de kustsequoia of kustmammoetboom Sequoia sempervirens, de hoogste boom ter wereld
- de Chinese watercipres Metasequoia glyptostroboides
Wetenschappelijke classificatie
De mammoetboom (reuzensequoia) of Sequoiadendron giganteum behoort tot de cipressenfamilie, de Cupressaceae, orde Pinales. Binnen deze familie vormt de mammoetboom samen met de twee andere soorten sequoia's de subfamilie Sequoioideae.Meer...
Zelf sequoia's zaaien of kweken
Het is niet onmogelijk om zelf mammoetbomen (Sequoiadendron) te kweken uit zaad.Cultivars
Er zijn sinds de ontdekking van de soort al een aantal cultuurvariëteiten geselecteerd zoals 'Pygmaeum', een dwergvorm, 'Barabits Requiem', een brede treurvorm, 'Blauer Eichzwerg', een blauwe vorm en 'Variegatum', een bontgekleurde vorm.Meer...