Sequoia's

in BelgiŽ, Nederland en Luxemburg

Sequoia sempervirens

De kustsequoia of kustmammoetboom (Sequoia sempervirens) is ťťn van de drie soorten sequoia's, naast de mammoetboom (Sequoiadendron giganteum) en de watercipres (Metasequoia glyptostroboides). De hoogste boom ter wereld is een exemplaar van deze soort.

De kustsequoia groeit van nature in de lange dunne kuststrook langs de Stille Oceaan in CaliforniŽ, VS. Met zijn relatief slanke bouw kan hij nog zo'n 20 meter hoger worden dan grootste mammoetbomen, die weliswaar de grootste bomen ter wereld zijn in termen van volume. Het hoogste gekende exemplaar van de Sequoia sempervirens, genaamd Hyperion, meet maar liefst 115,55 meter! Dit komt dicht in de buurt van de 120 ŗ 130 m, dat volgens een studie uit 2004 de maximum haalbare hoogte van een boom zou zijn [1].

Vochtige kustwouden van CaliforniŽ

In de dunne kuststrook is er het hele jaar door relatief veel neerslag en is het vaak mistig. Zo kan de boom steeds voldoende water kan opnemen. De hoogste bomen zijn te vinden in de vochtige valleien op rivierafzettingen, hoewel een aantal recent ontdekte recordbomen totaal onverwacht op hellingen bleken te groeien.

De sequoiawouden zijn heel weelderig qua ondergroei (oa. vele varens), hoewel de grootste biodiversiteit vele tientallen meters hoog kan gevonden worden: vele plantensoorten, salamanders, korstmossen en dergelijke groeien hoog in de lucht, tussen de complexe taksystemen van de sequoia's. Prof. Steve Sillett, die deze woudecosystemen onderzoekt, vergelijkt ze met "hangende tuinen".

 

Om een idee te krijgen van de grootte van deze sequoia's zie je op de foto's boven de "Del Norte Titan" in het Jedediah Smith Redwoods State Park, CaliforniŽ (© Bob Van Pelt). Let bij de linkerfoto op de mensen links onderaan. De Del Norte Titan heeft een hoogte van 93,6 m en een stamomtrek op borsthoogte van 22,7 m. Hij is zeker niet de hoogste, noch de dikste, maar wel de tweede meest volumineuze Sequoia sempervirens (na de "Lost Monarch"). Toch moet hij in volume onderdoen voor de mammoetboom (Sequoiadendron), waarvan er zo'n vijftiental bomen nog stukken volumineuzer zijn, met de boom "General Sherman" op kop.

Beschrijving

De naalden van de kustsequoia lijken op eerste zicht nogal op dat van een taxus: ze zijn vrij groot en plat, liggen in een plat vlak maar zijn toch spiraalsgewijs ingeplant. De kruin is kegelvormig, gedragen door een massieve stam met roodachtige, zachte bast (vandaar zijn Engelse naam coast redwood). De eironde kegels zijn nogal klein (2 ŗ 3 cm).

In tegenstelling tot de meeste kegeldragende bomen, schiet de boom terug na het kappen. De levensduur van de kustsequoia bedraagt waarschijnlijk 2500 jaar.

Zwaar bedreigd door houtzaagbedrijven

Deze snelle groeier heeft rechte stammen en de kwaliteit van het hout is uitstekend, wat er voor gezorgd heeft dat deze sequoia heel intensief gebruikt wordt als bouwmateriaal. Maar liefst 95 % van de oorspronkelijke Sequoia-oerwouden is omgezaagd en de kaalslag gaat nog steeds door.
Dit is op grotere schaal gebeurd dan met de mammoetboom, wiens hout zachter is en dus minder bruikbaar. Gelukkig wordt het meeste van de weinige stukken die nog overblijven, nu bewaard in de Nationale Parken, wat wellicht essentieel is voor het overleven van deze soort.

De wouden buiten de parken (met vele bomen meer dan duizend jaar oud) worden nog steeds "commercieel uitgebaat"... Dit is een constante bron is van protesten en verzet, zoals de beroemde actie van de milieu-activiste Julia Butterfly Hill (foto). Zij bleef meer dan twee jaar wonen bovenaan in de kruin van de eeuwenoude kustsequoia "Luna" om te voorkomen dat deze sequoia omgezaagd zou worden door het houtzaagbedrijf Pacific Lumber Company en om te pleiten voor een duurzame, selectieve houtkap in plaats van het systematisch kaalkappen van hele gebieden (dat verwoestende gevolgen heeft voor het natuurlijk evenwicht en dat extreme bodemerosie tot gevolg heeft).

Dankzij de - ten gevolge van haar actie - massale persaandacht voor de problematiek van "old growth forest clearcuttings" werd "Luna" en een aantal van de bomen errond uiteindelijk gespaard van de kettingzaag. Wat een vrouw!

De kans is heel groot dat zonder dergelijke verzetsacties en het protest van organisaties als "Save the redwoods League", "Sempervirens Fund", "Sierra Club" en andere er nu geen sequoiabossen meer zouden zijn. Deze organisaties halen hun inkomsten uit giften en kopen zelf privť-gronden aan om die aan te sluiten bij de State Parks en Nationale Parken.

Onderstaande foto's werden door Nick Sabadosh genomen in de regenachtige bossen nabij Crescent City, CaliforniŽ en worden hier met toestemming gebruikt [6]. Op deze vakantiefoto's zijn exemplaren van Sequoia sempervirens te zien in hun natuurlijke omgeving, de mistige bossen aan de Stille Oceaan.

 

Omwille van de dramatische sfeer die deze oerwouden uitstralen, zijn deze vaak gebruikt in films: de scŤnes met de ewoks in de Star Wars-films zijn in deze bossen opgenomen evenals meerdere gedeeltes van de Jurassic Park-films. Voor deze laatste is de keuze niet geheel onlogisch: in het Krijt-tijdperk, de bloeiperiode van de Noord-Amerikaanse dinosauriŽrs, kwamen deze bossen op het hele continent voor.

Zelf bezoeken?

De meest bezochte Californische nationale parken waar kustsequoia's bezocht kunnen worden, zijn Muir Woods, Jedediah Smith Redwoods State Park en Humboldt Redwoods State Park.

Kustsequoia's in BelgiŽ en Nederland

Deze bomen zijn erg zeldzaam in onze streken. Er zijn er ongetwijfeld veel minder dan er mammoetbomen (Sequoiadendron giganteum) zijn.

Vaak wordt als reden aangegeven dat deze boomsoort nogal vorstgevoelig zou zijn. Dit zou echter niet zo zijn: Nelis Kools, een Brabantse boomkweker die al vele jaren jaarlijks grote hoeveelheden kustsequoia's zaait, merkt helemaal geen overmatige winterschade bij deze bomen. Zelf heb ik ook een jonge kustsequoia staan, die tijdens de winter ook al temperaturen tot -15įC overleefde zonder de minste vriesschade.

De groeisnelheid van deze soort komt ook overeen met die van de mammoetboom: gemiddeld 80 cm tot 1 m hoogtegroei per jaar, waarbij de boom na 10 jaar ongeveer 12 m hoog is. De diktegroei van deze soort is wel minder dan die van de mammoetboom, wat ook in het natuurlijkverspreidingsgebied van de kustsequoia het geval is.

Wat de uiteindelijke hoogte is die deze boom hier kan bereiken, is minder duidelijk omdat er heel weinig al iets oudere bomen te vinden zijn. Zeker is wel dat hoogtes zoals in CaliforniŽ uitgesloten zijn: het is voor deze bomen ook te droog om echt hoog te kunnen worden zodat de Sequoia sempervirens-bomen die te vinden zijn in BelgiŽ en Nederland ook helemaal niet zo groot zijn.

BelgiŽ
De dikste Belgische boom heeft een stamomtrek van slechts 3,5 m en staat in het mooie arboretum van Tervuren (groep 6a), waar een grote groep werd aangeplant waarvan de meeste bomen ondertussen gestorven zijn.

 

Op bovenstaande foto's is een mooi tweestammig exemplaar te zien in de plantentuin van de Universiteit Gent. Deze boom is zo'n 25 meter hoog.

Nederland
In Nederland weet ik er een handvol staan die niet hoger zijn dan een meter of 15. De bij mijn weten hoogste staat in het arboretum Trompenburg in Rotterdam. Deze is 27,5 m hoog (2008, gemeten door Angela Hordijk).

De hoogste boom ter wereld

Hyperion, de hoogste levende boom op aarde

De hoogste boom ter wereld is een Sequoia sempervirens, genaamd Hyperion naar een Griekse mythologische figuur. Hij is maar liefst 115,55 meter hoog! Deze enorm hoge boom werd pas in augustus 2006 ontdekt en opgemeten in een afgelegen gedeelte van het Redwood National Park, CaliforniŽ door de bomenmeters Chris Atkins en Michael Taylor. De eerste voorlopige metingen werden uitgevoerd met behulp van professionele laser- en meetapparatuur gebaseerd op de driehoeksmeetkunde.
In september 2006 werd de boom door professor Steve Sillett hermeten op de meest nauwkeurige manier: hij klom helemaal tot in de top van de boom om van daaruit een meetlint neer te laten. Van deze beklimming werd een reportage voor National Geographic gemaakt.

In juli 2006 werden overigens nog enkele andere recordbomen ontdekt: de naar de Griekse zonnegod genaamde "Helios", de hoogste boom ter wereld in juni 2006 (114,09 m), "Icarus" (113,14 m) en "Daedalus" (110,76 m).

De ontdekkingen van juli 2006 zijn erg opmerkelijk omdat deze bomen op een helling groeien en niet midden in valleien waar het meeste water te vinden is en waar alle vroegere hoogst gekende bomen groeien. Dit betekent dat er misschien nog hogere, niet (als dusdanig) ontdekte bomen zijn omdat tot deze ontdekking gewoonweg niet gezocht werd in de bossen op valleihellingen. Deze valleihellingen worden nu doorzocht door Steve Sillett en zijn team. Het is tijdens zo'n zoektocht dat in augustus 2006 de huidige hoogste (als dusdanig gekende) boom ter wereld van 115,55 m werd ontdekt [2] [3]. In 2007 hadden Chris Atkins en Michael Taylor het grootste deel van deze nieuwe, onverwachte locaties al doorzocht. Zij achten het onwaarschijnlijk dat er een nog hogere boom dan Hyperion zal gevonden worden, maar je weet natuurlijk nooit.

Deze boom heeft trouwens erg veel geluk gehad: de rand van een "clearcut" uit de jaren '70, een bosbouwtechniek waarbij alles maar dan ook alles omgezaagd wordt, komt op slechts enkele honderden meters van zijn stam. Zo'n twee weken vooraleer ook deze boom door de kettingzagen zou worden aangepakt, is deze vallei opgenomen in het nationaal park.
Naar kustsequoianormen is Hyperion nog vrij jong en in volle groei: volgens Sillett is hij "slechts" zo'n 600 jaar oud wat bij de mens het equivalent is van zo'n 20 jaar [7].

Tot juli 2006 was de Sequoia sempervirens "The Stratosphere Giant" (foto links) de hoogste boom ter wereld waarvan de hoogte nauwkeurig werd bepaald. Hij is 112,83 meter hoog (gemeten in 2004, Steve Sillett) en werd pas in augustus 2000 ontdekt (Chris Atkins) in het Humboldt Redwoods State Park, CaliforniŽ, waar zich vele reuzen bevinden. Het is erg moeilijk om de grootsheid van deze bomen vast te leggen op foto. De foto links is een kleine poging; rechts van de boom kan je een persoon opmerken die aan een klimtouw hangt (klik op de foto om te vergroten).

Net als bij de andere reuzen als "The Federation Giant" (112 m) wordt de precieze locatie van de boom door de parkwachters angstvallig geheim gehouden om een volkstoeloop te vermijden. Dit zou namelijk het fragiele ecosysteem van het bos kunnen schaden en rechtstreeks gevolgen hebben voor de boom: in het verleden liep het al slecht af met hoge bomen die te populair werden (zie verder).

Om een idee te krijgen van de hoogte van deze bomen: de hoogste kerktoren van Nederland, de domtoren van Utrecht, meet 112 m en is dus kleiner dan deze bomen. De hoogste kerktorens in BelgiŽ, de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Brugge (voltooid in 1325) en de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Antwerpen meten respectievelijk 122,3 m en 123 m. Deze bomen zijn ook ongeveer dubbel zo hoog als de boekentoren in Gent (die 64 m meet).

Populariteit

Aandacht voor de hoogste onder deze hoge bomen kwam er pas in 1963 toen de National Geographic Society een expeditie organiseerde in de sequoiawouden. Men vond een boom van 111,9 meter die men erg origineel "Tall tree" noemde... De boom werd onmiddellijk erg bekend.

De bladexpansie neemt af met toenemende hoogte. De hoogtes zijn in meter weergegeven.[1]
Dit had zijn voordelen en zijn nadelen: men werd zich bewust van het unieke van deze reuzen en de roep naar het oprichten van nationale parken werd luider. Maar de roem bracht ook een ware volkstoeloop teweeg: een weg en parking werd aangelegd en massa's busladingen toeristen werden aangevoerd die allemaal op de zachte bosgrond rond de boom stonden.

Zoals je ziet op de figuur rechts neemt de grootte van de naalden af met de hoogte. De boom moet namelijk steeds meer moeite doen om het water nog hoger te krijgen. Door de vele toeristen werd de bodem aangedrukt en bevatte steeds minder water. Het gevolg was dat reeds in de jaren '70 de hoogste 3 tot 5 meter begonnen te verdorren. Tegen 1990 was de boom zijn bovenste drie meter al kwijt en in 1991 was hij niet meer de grootste. Tegenwoordig staat deze boom gekend als de "National Geographic Society Tree" en is de vijfde hoogste Sequoia sempervirens.

In 1996 werd een hogere boom ontdekt: de "Mendocino Tree" (111,4 m), groeiend in een afgelegen, ontoegankelijke vallei. De parkwachters overwogen om de plaats geheim te houden om beschadiging tegen te gaan en dat is wat nu gebeurt bij de in 2000 ontdekte "Stratosphere Giant" van 112,83 meter, die overigens nog steeds groeit. Slechts enkele parkwachters weten waar hij precies staat.


Zicht op een aantal kustsequoia's vanop de "Stratosphere Giant", tot 2006 de hoogste boom ter wereld (112,83 m hoog). Foto door Steve Sillett.

Ook de locaties van de in 2006 ontdekte recordbomen zijn niet vrijgegeven. Volgens de mede-ontdekker en bomenspecialist Bob Van Pelt staan deze bomen trouwens toch in een zeer afgelegen en moeilijk toegankelijk gebied.

Hoogste sequoia ooit?

Het is allerminst zeker dat de hoogste als dusdanig gekende Sequoia sempervirens ook daadwerkelijk de hoogste levende Sequoia is of de hoogste Sequoia die in historische tijden groeide. Het is heel goed mogelijk dat er zich in de omgehakte delen van de oorspronkelijke sequoiawouden (95%) grotere exemplaren bevonden, die ten prooi zijn gevallen aan de kettingzaag.

Andere hoge boomsoorten zijn alle ook naalbomen die eveneens van nature groeien aan de noordwestkust van Noord-Amerika: op de tweede plaats komt de douglasspar (Pseudotsuga menziesii) met 100,3 m, gevolgd door de sitkaspar (Picea sitchensis), waarvan het hoogste gemeten exemplaar 96,7 m hoog is. Net als de Sequoia sempervirens leveren deze soorten hout van uitmuntende kwaliteit, zodat de enorme wouden van deze soorten nagenoeg volledig zijn omgezaagd. Daarin bevonden zich ongetwijfeld hogere exemplaren. Rond 1900 zou bijvoorbeeld een douglasspar zijn omgezaagd van 126,5 m hoog.
Omwille van het hout is de soort sinds zijn ontdekking ook bij ons veel aangeplant. In BelgiŽ zijn de hoogste (tijdens de 19e eeuw aangeplant) wellicht al iets meer dan 50 meter hoog, terwijl de hoogste in Nederland 49 m hoog is (deze laatste staat trouwens in de paleistuin van Het Loo in Apeldoorn en is met zijn 49 m de hoogste boom van Nederland).

Hoogste boom ooit gemeten

De hoogste boom ooit gemeten was echter geen Sequoia, maar een Eucalyptus, een loofboom (foto's).
Boswachter William Ferguson merkte in 1872 een bijzonder hoge Australische Eucalyptus regnans op, nabij de Watts River, Victoria, AustraliŽ. Hij was maar liefst 132,6 meter hoog, en had dan nog een afgebroken top. Er is in die tijd ook melding gemaakt van meerdere exemplaren van 140 meter hoog in TasmaniŽ.

We kunnen die gegevens jammer genoeg niet meer nagaan: al deze bomen zijn omgezaagd... Eucalyptus regnans was en is een belangrijk bouwmateriaal in AustraliŽ (tropisch hardhout).

   

Dergelijke oude waarnemingen moeten met terughoudendheid bekeken worden. Het hoogste betrouwbaar gemeten exemplaar was 114,3 meter hoog en is ook omgehakt (1884). Zelfs nu nog gaat het ontbossen in AustraliŽ en TasmaniŽ voort. De relaties tussen milieubewegingen en het staatsbedrijf Tasmania Forestry zijn op zijn minst gespannen te noemen, zeker nadat zij in 2002 de grootste Australische boom "El Grande" verbrand hebben, ook al was het per ongeluk [4]. De boom bleek morsdood en is na hevige wind in maart 2007 ook nog eens omgewaaid.

De hoogste nog levende eucalyptussen zijn terug te vinden in TasmaniŽ. Het hoogste gemeten exemplaar, genaamd "Centurion", is daar nu 100 ŗ 101 meter hoog en is daarmee de hoogste levende loofboom op aarde. De eucalyptus "Centurion" werd pas in oktober 2008 ontdekt met behulp van een laserscanner gemonteerd op een vliegtuigje dat bezig was de hoogte van bossen en de hoeveelheid biomassa in kaart te brengen [8].

Op de foto rechtsboven is de eucalyptus "Icarus Dream" te zien, tot de ontdekking van 2008 de hoogste gekende loofboom ter wereld [5].

Een pagina omtrent de Eucalyptus regnans kan men vinden op de altijd interessante website van Jeroen Philippona. Daar komt de afbeelding bovenaan in het midden ook vandaan: het is een Tasmaanse Eucalyptus regnans met een omtrek van 17,2 m (grond? borsthoogte?).

Referenties

  1. "The limits to tree height", Koch et al. Letters to Nature, april 2004 (pdf)
  2. "New tallest tree discovered!", Robert Van Pelt, 26 augustus 2006
  3. http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/archive/2006/09/07/TREE.TMP
  4. BBC News: giant tree devastated by fire
  5. http://www.gianttrees.com.au/new_tallest_tree.html
  6. Nick Sabadosh' weblog
  7. The New Yorker, artikel "Tall for its age", Richard Preston, 6 oktober 2006 (pdf)
  8. "Welcome to the Centurion!", Forestry Tasmania, 10/10/2008

Wetenschappelijke classificatie

Sequoia sempervirens (D. Don) Endlicher 1847.
Synoniemen: Taxodium sempervirens D. Don in Lambert 1824 (Watson 1993), Sequoia sempervirens (Lambert) Endlicher (Peattie 1950). Het is de enige soort in het genus Sequoia Endlicher 1847. Er zijn erkende variŽteiten zoals 'adpressa', 'glauca', 'nana pendula', 'pendula' en 'prostrata'.

Meer over de andere twee soorten sequoia's: de mammoetboom (Sequoiadendron giganteum) en de watercipres (Metasequoia glyptostroboides).

Meer over de dikste en oudste bomen ter wereld.

Inhoudstafel - top van pagina

© Tim Bekaert