Sequoia's

in België, Nederland en Luxemburg

Mammoetbomen in het Verenigd Koninkrijk

Het Verenigd Koninkrijk was het eerste land waar de bomen terechtkwamen na hun ontdekking.
De boom was zo populair in Victoriaanse tijden dat men echt wel nergens ver moet reizen om een oud exemplaar te zien.
Het regenachtige klimaat is er (vooral in het noordwesten) trouwens ideaal zodat de meeste mammoetbomen er vrij goed aan het groeien zijn: zowel de hoogste als de dikste Europese exemplaren zijn Brits.
Overzicht

De allereerste zaden die naar het Verenigd Koninkrijk werden gestuurd werden verzameld door J.D. Matthew in de Calaveras Grove, Californië in augustus 1852. Het is niet bekend welke bomen zouden zijn gekweekt uit deze eerste lichting zaad, al zou de beroemde boom nabij Castle Leod (in Strathpeffer, Schotland) één van deze bomen zijn. Een tweede en grotere lading zaden kwam toe in de herfst van 1853: de zaden verzameld door William Lobb (meer).

Schotland

Volgens het Britse Tree Register waren in 2006 maar liefst 32 mammoetbomen gekend die de omtrek van 9 meter reeds hadden bereikt. Nog 4 andere exemplaren hebben eveneens het potentieel deze grens reeds overschreden te hebben, maar moeten nog hermeten worden.
Zo'n twee derde van deze bomen zijn in Schotland te vinden, niet toevallig de streek in Groot-Brittannië met de meeste neerslag.

Eén van de toplocaties is de botanische tuin van Benmore: men kan er een indrukwekkende "mammoetbomenlaan" of "Avenue of the Giant Redwoods" bezoeken (foto). De hoogste mammoetboom van Groot-Brittannië, en bij uitbreiding heel Europa, is één van de bomen uit deze laan: in 2003 had deze reeds een hoogte van 54 m bereikt. De tweede en derde hoogste mammoetboom van Groot-Brittannië zijn eveneens in Schotland terug te vinden: een exemplaar in Blair Atholl (Perth & Kinross) van 52,5 m (2000) en het exemplaar nabij Castle Leod in Strathpeffer van 51 m (2002).

De Europese mammoetbomen met de grootste omtrek zijn eveneens Schots. Een exemplaar op een privé-domein in de county Perth & Kinross had in 2003 een omtrek van 11,15 m bereikt, een ander exemplaar in de Cluny House Gardens (in Aberfeldy, eveneens Perth & Kinross) haalde in datzelfde jaar een omtrek van 10,93 m (foto door Trish Fosbury).

Engeland

In Engeland zijn in de Victoriaanse periode erg veel mammoetbomen aangeplant. Het was toen zo'n modeboom dat er op elk landgoed en in elk Engels dorp wel een mammoetboom te vinden is. De bomen groeien bijna allemaal bijzonder goed zodat ze overal al boven het bladerdak van de inheemse soorten uittorenen. De overleden bomenspecialist Alan Mitchell sprak over de mammoetboom zelfs als van "our national lighting conductor", omwille van het feit dat ze overal als bliksemafleider fungeren.

De dikste mammoetboom van England staat in Cowdray Park, West Sussex, de hoogste staat langs de Rhinefield Drive in het New Forest, Hampshire.
Ook in de botanische tuin van Kew en in Westonbirt zijn mammoetbomen aangeplant.

Om een idee te krijgen van de mammoetbomen in Engeland, geef ik hier een kleine bloemlezing van enkele opmerkelijke exemplaren. Op ongeveer hetzelfde moment als deze website ontstond, begon de enthousiaste Ron uit Engeland met een gelijkaardig initatief, maar dan voor mammoetbomen in het Verenigd Koninkrijk. Net als de mammoetboomlijsten bij het Tree Register zijn ook zijn lijsten verre van volledig, maar geven ze toch een mooie indruk van mammoetbomen in Engeland.

Hier is de link van z'n volgens mij geslaagde website:

De foto's worden hier met Rons toestemming gebruikt.

Om te beginnen een typisch Brits "standaard" model van een mammoetboom. Deze boom staat in Hylands Park, Essex. De omtrek is 5 m (2005). Net zoals in België worden de omtrekken in het Verenigd Koninkrijk op anderhalve meter boven de grond bepaald (in Nederland meet men op 1,3 m hoogte, zoals de Amerikanen).
Meer...

Dit exemplaar langs de High Street in Great Baddow (Essex) is bijzonder vreemd. Waar mammoetbomen doorgaans een rechte stam hebben met kleinere slagtandvormige zijtakken, heeft deze boom zware zijtakken ontwikkeld alsof het een eik was. Wellicht heeft deze boom vele jaren geleden een blikseminslag te verduren gehad of is iemand de boom te lijf gegaan met een zaag en is de top afgezaagd. A crime worthy of deportation, zoals Ron het zo plastisch kan vertellen...
Meer...

Deze mooie foto is van een niet erg brede mammoetboom in Loves Green (Essex). De nog jonge boom, die nu al boven het woonhuis uittorent, is vrij slank. Zo'n tafereeltjes zien we niet vaak in België of Nederland, waar mammoetbomen minder vlot blijken te groeien dan in het Verenigd Koninkrijk.
Meer...

Maandag 11 augustus 2003. Een erg hoge mammoetboom op het kerkhof van Purleigh (Essex) maakt kennis met de grootste vijand van de mammoetboom: de vernietigende blikseminslag. De meeste mammoetbomen hebben al één of meerdere blikseminslagen meegemaakt: het droeve lot van bomen die boven het gebladerte van de andere bomen in de omgeving uitsteken.
Meestal zijn de gevolgen niet zo dramatisch, maar deze boom betaalde wel een érg zware tol. De elektrische lading zoekt altijd de weg van de minste weerstand. Wellicht was het toen erg droog en was de stam (nog) niet nat, waardoor de elektriciteit niet óp de stam maar ín de vochtige stam naar beneden ging. Door de warmteontwikkeling begon het stamvocht onmiddellijk te koken, waardoor de boom letterlijk ontplofte.
Meer over deze boom...

In Engeland zijn een aantal dreven of "avenues" met mammoetbomen aangelegd. Een voorbeeld daarvan is deze dreef in Finchampstead (Berkshire). Deze bomen zouden er in 1869 aangeplant zijn ter ere van de hertog van Wellington, die in 1815 Napoleon had verslagen, en een groot deel van zijn leven in de buurt van Finchampstead had gewoond.
Britse botanici noemden de mammoetboom oorspronkelijk "Wellingtonia", ter ere van diezelfde hertog. Deze naam wordt in Groot-Brittannië nog erg vaak gebruikt (meer). De dreef noemt overigens "Wellingtonia Avenue".
Meer...

De enige mij bekende Belgische mammoetboomdreef is deze nabij het château de Warfusée nabij Luik. Er is ook een enkelvoudige rij op het militair domein in Leopoldsburg. In Nederland is er mij één mammoetboomdreef bekend: deze op het landgoed De Utrecht in Hilvarenbeek.

Wat een vreemd zicht vormen deze twee mammoetbomen in de plantentuin van de Universiteit van Cambridge (Cambridgeshire). Het lijkt wel alsof de kleinere boom links is ontsproten uit het wortelgestel van de grotere boom rechts. Van de Sequoia sempervirens is gekend dat nieuwe bomen kunnen opschieten uit de wortels van een ouder (bijvoorbeeld omgezaagd) exemplaar. Bij de mammoetboom is dit fenomeen echter onbekend.
Wat ook zou kunnen is dat beide bomen met hun wortels in elkaar aan het groeien zijn. Opmerkelijk vind ik het alleszins.
Meer...

In het New Forest (Hampshire), één van de grootste bos- en heidegebieden van Groot-Brittannië, zijn eveneens enkele mammoetbomen aangeplant. De hoogste van deze twee enorme ongeschonden bomen was in april 2005 al 51,5 m hoog en is daarmee één van de hoogste Europese mammoetbomen (de hoogste staat in Benmore Botanic Garden). Om een idee te krijgen van de grootte van de mammoetbomen in het New Forest, kan je eens op deze pagina kijken. Daar is een foto te bekijken waar ook mensen op staan.
Een andere opmerkelijke vaststelling is dat de exemplaren van Sequoia sempervirens zich blijkbaar natuurlijk aan het voortplanten zijn in het New Forest. Dat is iets dat bij mijn weten nog nooit is vastgesteld bij dergelijke bomen in België en Nederland.

De hoogste betrouwbaar gemeten mammoetbomen in België en Nederland zijn rond de 40 meter hoog.

Het Britse Natural History Museum
Noem het gerust een afwijking, maar ik ben een groot liefhebber van natuurhistorische musea. Het Belgische natuurhistorische museum, het KBIN in Brussel, bezocht ik sinds ik klein was al ontelbare keren en is zonder twijfel een van mijn meest favoriete plekken. Het Britse natuurhistorisch museum is nog zo'n prachtexemplaar. Niet alleen de collectie (dinosauriër- en zoölogische verzamelingen waar menig ander museum terecht jaloers op is), maar ook het Victoriaanse gebouw is een lust voor het oog. Ik hou wel van de Victoriaanse architectuur en de bouwstijl uit de industriële revolutie, met al dat ijzer.
Waarom begin ik hier over? Wel, iedereen die ooit het Britse natuurhistorisch museum bezocht, herinnert zich wellicht de volgende erg indrukwekkende boomschijf.

Deze schijf bevindt zich op derde verdieping boven de centrale inkomhal met het beroemde Diplodocus-skelet en u raadt het al, dit is een schijf uit een mammoetboom.

Toen de hooggelegen Californische bergwouden, waarin de mammoetboom van nature voorkomt, midden de 19e eeuw werden ontdekt (meer), werd de mammoetboom onmiddellijk onderworpen aan nogal wat exhibitionisme. Het Britse museum, samen met dat van New York één van de twee meest toonaangevende natuurhistorische instellingen ter wereld, wist in die periode een boomschijf te bemachtigen. Omwille van transportredenen werd de schijf in Californië in kleinere stukken opgedeeld en in Londen terug gemonteerd. Het Londense publiek kon eerst niet geloven dat er werkelijk bomen bestonden met zo'n afmetingen en dacht aan bedrog. Men sprak van de California hoax. Toen duidelijk werd dat er geen sprake was van oplichterij, werd Sequoiadendron een echte modeboom. De meeste grote mammoetbomen in Engeland zijn allemaal in die tijd aangeplant.

Vanuit het centrum van de schijf zijn een aantal historische gebeurtenissen aangeduid, die duidelijk maken dat deze boom niet alleen erg groot, maar ook erg oud was. Deze boom ontkiemde omstreeks het jaar 325. Aangeduid zijn onder meer: 600 - Ontstaan van de islam, 650 - Boeddhisme breidt uit in Japan, 800 - Vikings plunderen Europa...

Website British National History Museum

Het restant van de boom waaruit deze schijf werd gezaagd, kan men trouwens nog steeds bezoeken in het Sequoia en Kings Canyon National Park in Californië.

Wales

De derde dikste Britse mammoetboom is Welsh. Deze mammoetboom staat in het kleine dorpje met de moeilijke naam Llangattock. Dit dorpje ligt nabij het stadje Crickhowell aan de voet van de Black Mountains (een deel van de Brecon Beacons), een mooie streek waar men goed kan wandelen.

De boom zelf staat langs het rustige kanaaltje ten westen van Llangattock, nabij brug 113. Het silhouet van de boom is ook al vanop een afstandje zichtbaar en eenmaal in de buurt kan je er moeilijk naast kijken. Zoals je kan zien heeft deze boom een breed uitlopende stamvoet, die helaas nogal beschadigd is ten gevolgde van de betreding.

Op bovenstaande foto ben ik, omwille van de schaal, ook te zien.
Voor de liefhebbers van cijfermateriaal: de boom is 39,5 m hoog, de omtrek op 1,3 m is 11,37 m, op 1,5 m is deze 10,6 m (gemeten in 2007). Nabij de bodem bedraagt de omtrek zelfs 21,56 meter. In 2009 bedroeg de omtrek op 1,5 m hoogte reeds 10,67 m.

Misschien slaat mijn fantasie zoals gewoonlijk weer op hol, maar deze zijtak van de mammoetboom van Llangattock lijkt toch wel sterk op een boos kijkende olifant...

Mammoetbomen elders ter wereld

Inhoudstafel - top van pagina

© Tim Bekaert