Vooraleer we met de eigenlijke redactie van het woordenboek konden beginnen, moesten we enkele fundamentele vragen beantwoorden:

  1. De spelling: hoe schrijft men een taal die eigenlijk alleen maar gesproken wordt en waarvoor er geen spellingsregels bestaan?
    Het resultaat dat we hier voorstellen is pas na enkele jaren en meerdere herwerkingen definitief geworden.
  2. Techniek: Hoe kan men zo een omvangrijk werk onder controle houden en tegelijk de nodige flexibiliteit en overzichtelijkheid bieden?
BRF Op 21. december 2003 zond de BRF (Radio van de Duitstalige Gemeenschap) in de dialectuitzending "Echo Nord" van Pierre Peusgen een interview van bijna een half uur met de woordenboek-medewerkers Pierre Straet en Jean Gerrekens. Dit interview met exclusieve informatie over ons woordenboek is nu ook hier in volle lengte te beluisteren.

<bgsound src="info/interview.mp3" loop=1>

Spelling

Hier geven we een kort overzicht van de spellingregels die we voor ons dialect hebben uitgewerkt. Meer details nindt u in de inleiding van het woordenboek zelf.

Wij beslisten de Duitse spelling als basis voor de spelling van het "Gemmenichs" te nemen. Dit is immers de cultuurtaal waar ons dielect het dichtst bij aansluit voor zover menn iet enkel de stand van de medeklinkers bekijkt. (meer hierover op de blz. over het dialect).

Op deze basis probeerden we dan een sluitend en coherent regelstelsel uit te werken, waar elke klank zo eenduidig mogelijk schriftelijk weergegeven werd, zoals dit b.v. in vele Slavische talen het geval is. Zo zijn dan ook enkele "overbodige" tekens verdwenen: x schrijven we ks, q wordt k, y wordt naargelang de uitspraak i of Ř en z wordt eveneens afhankelijk van de uitspraak s of ts geschreven.

Om de klanken [×] (b.v. fr. genou) en [g] (b.v. nl. zagen, zeggen) ook in onze spelling van [j] (zoals in jas) und [g] (zoals in dt. Gurke) te onderscheiden, schrijven we "j" en "g" met een accent circonflexe (^):
saaĝe ['zā:γ] = zeggen
waĵele ['wažl] = babbelen
De klank [s] wordt "š" geschreven in de gevallen waar hij ook tussen klinkers [s] wordt uitgesproken:
en klaš, twaj klaše
Wordt hij tussen klinkers daarentegen [z] uitgesproken, dan schrijven we "s":
ene haas, twaj haase
Met de klinkers was het minder eenduidig dan met de medeklinkers. De lengte ("lange" klinker) wordt door verdubbeling van de klinker aangeduid.
de val [val] = de val
der vaal [vā.l] = het geval
De klinkers o, ÷ en e zijn nog moeilijker weer te geven omdat ze op verschillende manieren kunnen worden uitgesproken.
Het dialect van Gemmenich wordt eveneens gekenmerkt door de "zingende" uitspraak van sommige klinkers, die wat langer gerokken worden, telkens met een lichte variatie in de toonhoogte. Dit kon onmogelijk door de spelling worden weergegeven maar het is uiterst belangrijk om verschillende, maar op dezelfde manier geschreven woorden te onderscheiden.
Schleifton: kaal [kā.l] = praat
Sto▀ton: kaal [kā:l] = kaal
Voor elk woord geven we daarom ook de fonetische transcriptie aan.

Techniek

Computer In het begin schreven we alle woorden op fiches, maar de computer bleek al snel een praktischer instrument te zijn.

Het grootste probleem was, zeker in het begin, het addrukken van de fonetische tekens; hiervoor moest heel wat aan de printerdriver worden gesleuteld, en op scherm verschenen enkel maar rare tekens die met codes van 3 cijfers moesten worden ingevoerd.
Dit was pionierswerk, maar het loonde de moeite. Hadden wij het niet gedaan, dan zou het bijvoorbeeld ontzettend moeilijk geweest zijn om achteraf nog de spellingsregels te verbeteren. PDF

Met de jaren werd de technologie ook steeds beter en uiteindelijk waren we in staat om een digitaal origineel in PDF formaat aan de uitgever af te leveren.

Word Voor invoer en opmaak gebruikten we het tekstverwerkingsprogramma Microsoft Word. Het biedt vrij complexe opmaakmogelijkheden, zoals b.v. het invoegen van het eerste en het laatste woord van een blad in het paginahoofd, het automatisch genereren van een trefwoordenregister, enz.

Hoe een pagina van ons woordenboek er uitziet, ziet u hier.

De grootste vooruitgang biedt de zogen. Unicode-karakterset, die bijna alle speciale en diakritische tekens bevat.

Fontographer Toch ontbraken er nog enkele, die we dan met hulp van het letterontwerpprogramma Macromedia Fontographer zelf hebben gemaakt. Omdat her hier niet om artistieke creaties gaat, maar enkel om het samenvoegen van bestaande symbolen voor de ontbrekende combinaties, is het resultaat absoluut professioneel: de "zelfgemaakte" karakters zijn niet van de andere te onderscheiden.