DERMATOLOGIE

(BRON: Dermatology, David J. Gawkrodger, second edition, 1998, Churchill Livingstone, NHG Standaarden)


 

PSORIASIS (cursus dermatologie, NHG Standaard 'Psoriasis') 

Psoriasis

Risicofactoren

Negatieve invloed
= inductie of verergering

Gunstige invloed
= verbetering van de letsels

genetisch/familiaal (10% als 1 ouder, 50% als 2 ouders)
medicijnen (lithium, B-blokkers, antimalaria, NSAID)
Trauma (Koebnerfenomeen)
Streptococceninfectie (guttate vorm)
Stress (niet bewezen)
Roken en alcohol

Zonlicht

Vormen

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

en plaque (90%)
(psoriasis vulgaris)

tussen 20 en 30 jaar (zelden < 8 jaar)

symmetrisch verdeelde rode, scherp begrensde, verheven erupties met zilvergrijze schilfers die zich gemakkelijk laten verwijderen; jeuk; KAARSVET-FENOMEEN = met spatel over laesies krabben geeft witte verkleuring van hoornlaag

 

strekzijden van elleboog, knieŽn; behaarde hoofdhuid (zie onder), lumbosacrale regio

psoriasiforme drug eruptie, hypertrofische lichen planus

guttate (16%)

kinderen of jonge volwassenen

vaak na streptococcus keelinfectie

acute gegenera-liseerde vorm: erythemato-squameuze papels max 1cm druppelachtig

romp, proximale delen van ledematen

pityriasis rosea
tinea corporis


OPMERKING:
- Bij kinderen spontane genezing in 4-6 weken
- volwassenen meer chronisch beloop

inversa (flexural)

bejaarden

geen schilfering door maceratie (smooth and glazed)

axilla, submammaire zones, sulcus tussen billen

candidiasis van de huidplooien

pustulosa (zeldzaam)

middelbare leeftijd vrouwen, rokers

geel tot bruine steriele pustels, kunnen conflueren

palm of zool, of gegenera-liseerd met koorts en malaise

hyperkeratotisch eczema, Reiter

Geassocieerde pathologie

 Leeftijd

Uitzicht van eruptie

Plaats van eruptie

DD

acrodermatitis

vingers en nagels

scalp

 

meer dikke schilfers dan bij Ďroosí

hoofdhuid

seborrhoÔsche dermatitis

nagel

 

vingerhoed, onycholysis, zalmroze verkleuring van nagelbed, subunguale hyperkeratose

 

schimmelinfectie van de nagels

Behandeling

Voorlichting

Pathofysiologie:
- versnelde verhoorning van opperhuid door onderliggend ontstekingsproces
- NIET besmettelijk

Therapeutisch:
- geen definitieve genezing mogelijk
- R/ geeft bij 60-90% meestal tijdelijke remissie

BeÔnvloedende factoren: zie boven

Psoriasis Guttate:
- Meestal na streptococcen infectie
- Bij kinderen spontane genezing in 4-6 weken
- volwassenen meer chronisch beloop

Medicamenteus

Volwassenen

Kinderen > 2 jaar en
volwassenen met erupties in gelaat of lichaamsplooien

Stap 0:

Lichaam:
- zalf is beter, maar crŤme heeft de voorkeur bij patiŽnten
- ernstige schilfering: eerst salicylzuur 10% in vaselinelanettecrŤme FNA 1 week
- jeuk: indifferent middel: vaselinecetomacrogolcreme FNA

Hoofdhuid:
- lotion of emulsie
- ernstige schilfering: salicylzuur 10% in lanettesmeersel FNA
- jeuk: indifferent middel: vaselinecetomacrogolcreme FNA

Stap 1:

- klasse-3-corticosteroÔd: betamethasonvaleraat 0,1% (Diprosone) gedurende 4 weken, eenmaals daags dun aanbrengen, max 100g per week
- of calcipotriol (Daivonex) 0,05% gedurende 8 weken, 2/d dun aanbrengen, max 100g/week

Klasse-2-corticosteroÔd ged 4 weken, bv triamcinolonacetonide (Delphi) 0,1% of hydrocortisonbutyraat (Locoid) 0,1%, 1/d dun aanbrengen, max 50g/week

Stap 2:
Onvoldoende effect na 4 weken

Ga over op het andere middel van de eerste stap

Klasse-3-corticosteroÔd, bv. betamethasonvaleraat 0,1% (Diprosone) gedurende 4 weken, eenmaals daags dun aanbrengen, max 50g per week

Stap 3:

Ga over op combinatie van beide middelen van eerste stap: 's morgens calcipotriol, 's avonds klasse-3-corticosteroÔd

 

Stap 4:
Onvoldoende effect na 4 weken

klasse-4-corticosteroÔd: bv. clobetasol (Dermovate) 0,05% ged 4 weken, 1x/d dun aanbrengen, max 50g per week

 

Stap 5: onvoldoende effect of bijwerkingen

ditranol (Micanol)

 


ECZEEM (exogeen=contact ; endogeen=de rest) (cursus dermatologie, NHG Standaard 'Constitutioneel eczeem')

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen/

behandeling

contact

hangt af van beroep: meestal einde van beroepsleven

acuut: papules, vesikels, soms grote blaren; pijn, jeuk

chronisch: licheni-ficatie, schilfering, fissuren

overal op lichaam, maar vooral op gezicht en handen

handen: endogene dermatitis, psoriasis en schimmel-infectie

gezicht: angioedeem, erysipelas

Geen surinfectie:

cortisonecrŤme

Met surinfectie:
fucicort

atopisch (constitutioneel eczeem)



begint voor 6 maanden

remissie op 15 jaar

infantiel: < 2 jaar

kinder: 2 Ė 10 jaar

adolescent: > 10 jaar

infantiel: jeukend, vesiculair, exsudatief, vaak met sec. infectie

kinder: lichenificatie, excoriaties, droge huid,hyper-pigmentatie

adolescent: gelicheni-ficeerd

 

JEUK

infantiel < 2 jaar: gelaat (narcosekap), behaarde hoofd, strekzijde extremiteiten en romp

kinder: elleboogplooi, fossa poplitea, nek, pols, enkels, gezicht(!)

adolescent: hand, soms gegenera- liseerd

infantiel: scabies

klik hier

 

Diagnose kan gesteld worden bij tenminste 3 van volgende kenmerken:
1. Typische lokalisatie afhankelijk van de leeftijd
2. Aanvang op kinderleeftijd
3. Chronisch recidiverend beloop
4. Persoonlijke of familie anamnese met atopisch syndroom (astma, allergische rhinitis of conjunctivitis, constitutioneel eczeem)


Eventueel eliminatie-provocatietest (eliminatie voedingseiwitten, terug wel eten van deze eiwitten (provocatie) na 4 weken (bij voedselallergie na 2 weken))

seborreÔsch

scalp/gezicht: jonge volwassen mannen

flexural: bejaarden

scalp/gezicht:  roos, jeukende, schil-ferende eruptie

petaloÔd: droog, schil-ferend

folliculitis: erythemat., papels, pustels

flexural: axilla, kruis, onder borsten

sebumklierzones: scalp, gezicht, borst

scalp/gezicht: neus, scalpgrens, wenk-brauwen, oren

petaloÔd: presternaal

folliculitis: rug

flexural: vochtige inter-trigo

gezicht: psoriasis, contact dermatitis, rosacea

scalp: psoriasis, schimmel-infectie

romp: psoriasis, pityriasis versicolor, schimmel-infectie

AanvalsR/

R/ Hydrocort. 1%, metronidazole 2%, beeler basis ad 100%  -  OnderhoudsR/: R/ Nizoral creme of metronidazole

2% in beeler

basis;

discoÔd (nummulair)

middelbare leeftijd of bejaarde man

(jongere patiŽnten kunnen atopisch eczeem hebben)

geldstuk-achtig: symmetrisch en jeuk!!, vesiculair (acuut) of lichen (chronisch), sec. bacteriŽle infectie

ledematen

tinea corporis

contact dermatitis

R/: topisch steroÔd

veneus (stase)

middelbare leeftijd of bejaarde vrouwen

eczema, lipodermato-sclerose, ulceratie

onderbenen

 

R/: emollient met ev. steroÔden

hand dermatitis

kinderen en volwassenen: atopisch eczeem

pompholyx: jonge

volwassenen

chronisch: hyperkera-totisch en fissuren

acuut: pompholyx: vesiculair

endogeen: zijden van vingers, palm, soms zool

 

R/ pompholyx: drainage en natte windels, ev. AB

asteatotisch eczeem

(eczema craquelť)

bejaarden

droog, met fissuren en barsten van de huid, erythemateus, jeuk, fijn patroon van fissuren

ledematen

 

E/: 'overwassen', droge winter, hypothy-roÔdie, diuretica

lichen symplex chronicus

(neuro-dermatitis)

(vooral Aziaten en Chinezen)

lichenificatie, gelokali-seerde plaque;

ev. pigmentatie

prurigo nodularis: nodulaire lichenificatie

onderbeen, rug, nek, perineum (pruritus vulvae/ani)

prurigo nodularis: schenen, onderarmen

 

 

lichen striatus

adolescenten

lineair eczema

ledemaat

 

 

BEHANDELING VAN ATOPISCH ECZEEM

Atopisch eczeem: behandeling

Voorlichting

- geleidelijk herstel meestal > 13 jaar
- 30-50% later astma of allergische rhinitis

Niet-medicamenteus

- voedselallergie als oorzaak (eiwit: melk, vis, ei, noten, pinda of soja): eliminatie kan bij kinderen < 2j met erge vorm van uitslag nuttig zijn
- relatie met inhalatie-allergie: eliminatie van prikkels = minder effectief dan bij astma
- vermijd warmte, wol, zeep, badschuim, wasmiddelen

Medicamenteus

STAP 1:
indifferente therapie

droge huid voorkomen door badolie en indifferente zalf of crŤme:
- droog eczeem: zalf (unguentum lanette of cetomacrogolis)
- droog noch nat: licht occlusieve vetcrŤme (cremor lanette FNA I of II)
- licht nattend: zinkoxide-smeersel FNA
- sterk nattend: hydrofiele gazen of scheurlinnen, bevochtigd met leidingwater of fysiologische zoutoplossing.

Indien na 2 weken de klachten en het eczeem niet verbeteren: STAP 2

STAP 2:
Klasse 1 of 2 corticosteroÔden of teerpreparaten

Onderdrukken ontstekingsreactie en bestrijden de jeuk:
(droog: zalf 2x/d dun aanbrengen; anders: crťme 2x/d dun aanbrengen)
- milde klachten:
    * klasse 1: hydrocortisonacetaat 1% (Nozema, Pannocort)
    * 2de keus: teerpreparaat
- onvoldoende resultaat of ernstige klachten:
    * klasse 2: triamcinolonacetonide (Delphi)
    * tweede keus: hoger geconcentreerd teerpreparaat
    * behaarde hoofd: lotion: flumethasonpivalaat (Locacortene)

Bij verbetering klachten: 1x/dag aanbrengen of om de dag aanbrengen tot uitslag verdwenen is
Indien na 2 weken de klachten en het eczeem niet verbetern: STAP 3

STAP 3:
Klasse 3 corticosteroÔden

2-maals daags aanbrengen:
- betamethasonvaleraat (Betnelan V) of betamethasondipropionaat (Diprophos)

Bij verbetering 1x/d aanbrengen of om de dag tot uitslag verdwenen is.
Als R/ langer dan 4 weken duurt: ev. bijwerkingen:
- atrofie
- teleangiectasie
- hypopigmentatie
- striae (niet reversiebel)

GeÔnfecteerd eczeem

Fucidine, Fucicort

Onderhoudstherapie

- bij frequent recidieven ondanks adequate indifferente therapie
- klasse 1 steroÔd 1x/d, na 1 week om de dag
- indien niet > 100g klasse 1 of 2 steroÔden per week, zijn bijwerkingen zeldzaam
- dosering klasse 3 steroÔden
    * < 2 jaar: 30 g
    * > 2 jaar: 50 g
    * volwassenen: 100 g


LICHENOŌDE ERUPTIES

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen/

behandeling

lichen planus

2/3 tussen 30 Ė 60 jaar

niet < 30 en > 60 jaar

afgeplatte polygonale papels (enkele mm), Wickhamís striae!!!

eerst rood, dan violet

Koebner !!!

na resolutie: pigmen-tatie, soms hypertroof

bulleus: blaren

hypertroof: verruceus

nagels: groeven,pitting,

litteken, nagelverlies

symmetrisch: onderarm, polsen

onderbenen, dijen

genitalia, mond (2/3)

palm en zool

annulair: glans penis

folliculair: scalp

hypertroof: armen,  onderbenen

nagels

gegeneraliseerd: lichenoÔde drug-eruptie

guttate psoriasis, atypische pityriasis rosea

genitale: psoriasis,scabies, lichen sclerosus

hypertroof: lichen

simplex chronicus

50% spontane remissie na 9 md, 15% > 18 md, 20% nog langer; steroÔden applicatie als R/.

 

verwikkelingen:

- nagels

- scalp: pseudo-pelade

- (maligniteit)

lichen sclerosus

middelbare leeftijd, hoewel ook kinderen

vrouwen 10x meer dan mannen

enkele mm ō

porselein wit, licht atrofisch -> gerim-pelde plaques; hyperkerat., teleangiectasieŽn, purpura, zelfs blaren

jeuk en pijn

genitalia

soms romp of armen

soms in mond

vrouwen genitalia: lichen simplex chronicus, Bowen, Paget

mannen genitalia: lichen planus, psoriasis, balanitis

verwikkelingen: vrouwen dyspareunie en dysurie

mannen balanitis

 

R/: steroÔden

 

PAPULOSQUAMEUZE ERUPTIES

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen/

behandeling

pityriasis rosea (Gilbert)

 

ACUUT

teenagers en jonge volwassenen

eerst Ďherald patchí (moedervlek)

schilferende ovale papels: roze, delicate randschilfering: Ďmedaillonsí, jeuk

vooral op romp

ook bovenarmen en dijen

DENNEBOOM-

patroon!!!!

guttate psoriasis, pityriasis versicolor, secundaire syfilis

R/eruptie gaat spontaan in remissie na 4-8 w; ev. antihistam.

pityriasis versicolor

 

CHRONISCH

jonge volwassenen

pigmentair:

witte huid: Ďcafť-au-laití

licht schilferend

bruine huid: hypopigm.

romp en proximale ledematen

vitiligo: geen schilfers, geen sporen microsc.

pityriasis rosea, tinea corporis

schimmelinfectie!

- Voorlichting:
* door R/ wordt gist verwijderd, maar de plekken van gestoorde pigmentatie verdwijnen pas na blootstelling aan zon
* Vaak recidieven

 

- lokale R/:

seleniumsulfide shampoo (Selsun): 1x/d over hele lichaam aanbrengen, behalve ogen en genitaliŽn. 's Nachts laten in werken, 's morgens afspoelen; gedurende 7 dagen herhalen


- orale R/
bij frekwente recidieven: itraconazol (Sporanox) 200mg ged 7 dagen.

chronische superficiŽle dermatitis

(parapsoriasis)

 

CHRONISCH

midden tot laat volwassen leeftijd

schilferende , roze, ovale of ronde plaques

benigne: klein en vingerachtig

premaligne: groter, asymmetrisch, atroof, poikoliderma

abdomen, achterwerk, dijen

psoriasis, discoÔde eczeem, tinea corporis: zijn niet gefixeerd

kan premaligne zijn: mycosis fungoÔdes

 

R/: topische steroÔden, UVB of PUVA, follow-up!

 

ERYTHRODERMA

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen/

behandeling

 

mannen 2x meer dan vrouwen

middelbare leeftijd

bejaarden

vlekkerig erytheem: universeel in 12 Ė 48u met koort, malaise

schilferen na 2 Ė 6 d : huid is dan heet, rood, droog, duidelijk dik;

irritatie van huid en gevoel v. beklemming + voelt koud aan;

haar valt uit na weken;

nagels: dik + uitvallen;

hypopigmentatie

pyt. rubra. pil.: follikels!

gele verdikking palm

volledige huid (90%)

 

pityriasis rubra pilaris: scalp ģ ledematen en romp

OORZAKEN:

eczema

psoriasis: kan overgaan naar gegenerali-seerde pustulaire ps.

lymfoom / Sťzary

drug-eruptie

pytiriasis rubra pilaris

andere dermatosen: ichtyosiforme erythrod.

GVHD, scabies, pem-phigus

 



BACTERIňLE INFECTIES (gelijknamige NHG Standaard, cursus dermatologie)
ONTSTAAN

ontstaan

opmerkingen

bacteriŽn

Staphylococcen (vooral wondinfecties) en streptococcen

risicofactoren

- beschadiging van huid
- verminderde arteriŽle en veneuze circulatie en lymfeafvloei
- verminderde algehele weerstand
- verhoogde kolonisatiegraad van bacteriŽn door slechte hygiŽne


OPPERVLAKKIGE BACTERIňLE HUIDINFECTIES:

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

behandeling

impetigo vulgaris (crustosa)

kinderen < 7 jaar

 

 

dunwandige, gemakkelijk breekbare blaren;

laten geel korstachtig exsudaat achter op erythemateuze bodem

epidermis

vooral gezicht: rond neus en mond

 

herpes simplex

schimmel-infectie

Voorlichting:
- besmettelijk tot indrogen
- infectie van wondje
- vulgaris geneest in 1-3 weken spontaan zonder littekens

 

Medicamenteus:
- wassen met desinfectans
- Fucidine 3/d tot genezing, max 14 dagen
- onvoldoende effect of intolerantie: Bactroban 2/d ged 1 week
- verminderde weerstand, algemene ziekte-verschijnselen:
Floxapen 3x500mg gedurende 7 dagen

impetigo bulloza

alle leeftijden; vooral premature en dys-mature neonaten

vesikels en blaren, na doorbraak ontstaan erosieve gebieden

luiergebied en rond navel

SSSS (staphylo-coccal scalded skin syndrome)

impetiginisatie

 

(purulent) exsudaat uit een tevoren droge dermatose of eczeem, gele korsten en pustels

 

eczema herpeticum

Voorlichting:
- als eczeem infecteert

Medicamenteus:
- anti-eczeem
- ev. Fucidin 3/d ged 1 week
- oraal indien uitgebreid (zie impetigo)

oppervlakkige folliculitis

vooral kinderen

follikulaire pustels, omgeven door rode rand, met later eventueel korstvorming

behaarde hoofd, gelaat, romp, extremiteiten en billen, overal waar haren zitten

acne vulgaris, pseudofolli-culitis barbae, dermatitis perioralis, pityrosporum folliculitis

Voorlichting:
- hals van haarfollikel ontsteekt
- kinderen: meestal spontane genezing

Medicamenteus:
volwassenen: HAC, Hibitane, Braunol

erythrasma

 Coryne-bacterium

scherp begrensde roodbruine uitslag met soms schilfering

liezen, oksels, soms tussen tenen of submammair

dermato-mycosen

Voorlichting:
Behoeft om medische redenen geen behandeling; enkel cosmetisch

Medicamenteus:
Daktarin 2/d tot genezen


DIEPE BACTERIňLE HUIDINFECTIES:

 

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen/

behandeling

erythema migrans bij lyme disease

 

 

 

KLACHTEN VAN NEURITIS, ARTRITIS IN DE WINTER -> DENK AAN LYME!!!

bleekrode, matig begrensde, langzaam uitbreidende ringvormige vlek (5cm) met centrale verbleking

meestal lidmaat (tekenbeet)

erythema annulare centrifugum, dermato-mycosen

Voorlichting:
- Teek moet 12u zitten voor besmetting

- geen immuniteit!

 

Medicamenteus: 14 DAGEN

volw: 

doxycycline (Doxytab)

2x100mg ged 14 dagen (UV!)

zwanger: amoxycilline 4x500mg ged 14d

Knd < 10 jaar: amoxycilline 40mg/kg/d in 4 doses ged 2 weken
Knd > 10 jaar:
amoxycilline 50mg/kg/d in 4 doses ged 14 dd

Bij peni-allergie: Erythromycine

Nog uitgebreider: klik hier


Opmerking:

Een maand na de beet kan een serologische controle worden uitgevoerd. Wanneer hier geen As zijn en er gedurende de eerstvolgende 4 maanden geen erythema chronicum migrans ontstaat:   besmetting nagenoeg uit te sluiten.

 

erysipelas

goed begrensde roodheid, gevoeligheid;

glanzend rood, warm en gezwollen, soms bulleus

derm/hypoderm

gezicht (bilateraal)

onderbenen

ev. na chirurgie

angioedeem, allergisch contact dermatitis: geen gevoeligheid of systemische Ďupset'
necrotiserende fasciitis

Voorlichting:
- Huidletsel worden voorafgegaan door tį, malaise en 'griep'

- ingangspoort: tinea pedis, fissuur achter oor

- (bed)rust bevordert genezing

 

Medicamenteus:

- smal spectrum peni (Peni-oral) 3x500mg/d 10 dagen
- geen beterschap na 2 dagen: Floxapen 3x1000mg, na 2 dagen 3x500mg in totaal 10 dagen
- pijnstilling: Dafalgan

cellulitis

zwelling, roodheid en lokale pijn met systemische Ďupsetí en tį
Minder scherpe afgrenzing van roodheid dan bij erysipelas

derm/hypoderm

been

 

necrotiserende fasciitis

Voorlichting:
- infectie via huidwondje
- periorbitaal = zz maar gevaarlijke complicaties
 

Medicamenteus:
volw:

Floxapen 3x500 mg ged 7 dagen

Knd:
Staphycid siroop 50mg/kg/d in 4 doses ged 7 dagen
Onvoldoende resultaat: macrolide

erysipeloid

omschreven, (paars)rode, uitbreidende plek doorgaans vanuit een wondje

vingers of handrug

 

Voorlichting:
- infectie vanuit wond
- pt moet stoppen met werken tot genezing
 

Medicamenteus:

- smal spectrum Peni (Peni-oral)
- onvoldoende effect: doxycycline

ecthyma ulcus

ulcus met vastzittende korst omgeven door een rode rand

derm/hypoderm

onderbenen

veneuze ulcera aan de onderbenen

Voorlichting:
- diepere vorm van impetigo
- ontstaat na bestaande huidlaesie
- geneest met littekenvorming
 

Medicamenteus:

- smal spectrum penicilline (Peni-oral) 3x500 mg ged 7 dagen

furunkel

rood, warm infiltraat met centraal purulente blaar of necrotische prop

 

 

bil, nek, gelaat en oksel, extremiteiten

 

Voorlichting:

- diepe ontsteking van 1 haarfollikel of conglomeraat van follikels
-
predisponerend: obesitas, DM en afsluitende kledij.
- indien slechte algemene toestand: bacteriŽmie en sepsis
- furunkulose = > 4 furunkels tegelijkertijd of recidief > 4x/j
- influenzavaccinatie bij recidiverende furunkulose en hun huisgenoten
- warm water compressen ter bevordering van rijpingsproces
 

Medicamenteus:

- Floxapen 4x500mg/d ged 7d indien:
* furunkel boven lijn van mond tot oor
* bij algemene malaise en koorts
* bij influenza
* karbunkel

Profylaxe
:
- Indien auto-infectie vanuit neus: Fucidine 2/d 1 week per 4 weken ged minimum 4 maanden
- wassen met chloorhexidine (Hacdil, Hibitane) ged 1 week dagelijks, daarna minder frequent

karbonkel

conglomeraat van furunkels

nek

 

hidradenitis suppuritiva

langgerekte onderhuidse zwelling gedurende 3-4 dagen, die overgaat in zichtbare zwelling;
vaak ook noduli, comedonen en abcessen

oksels, liezen en anogenitaal, submammair

 

Voorlichting:

- ontsteking ter plaatse van haarfolllikel/talgklier
- vanaf puberteit
- vrouwen > mannen
 

Medicamenteus:

- niet aangewezen
- bij pijn en fluctuatie: incisie en drainage

acuut paronychia

rode en gezwollen nagelwal, eerst eenzijdig, later naar andere zijde van de nagelwal uitbreidend

 

herpes simplex

Voorlichting:

- frequent contact met water, op nagelriemen bijten, op vingers zuigen en slechte hygiŽne afraden
- indien pusvorming: incisie

 

ontstoken atheroomcyste

rode zwelling ter plaatse van een tevoren bestaande niet pijnlijke zwelling

 

 

Incisie en drainage

Sinus pilonidalis

rood infiltraat

bilspleet dorsaal van de anus

peri-anaal abces

Voorlichting:

- haren in bilspleet worden naar binnen 'gezogen' -> vreemd-lichaamreactie + secundaire infectie
- fluctuatie: laterale incisie en drainage

Wondinfectie - bijtwonden

roodheid, zwelling en pusvorming ter plaatse van bestaande wond

 

 

Voorlichting:

- onschuldig, geneest doorgaans zonder complicaties
- bijtwonden goed schoonmaken en dood weefsel verwijderen
 

Medicamenteus:

- indien koorts en algemeen onwelzijn: Floxapen 3x500 mg ged 10 dagen
- bijtwonden al bij lokale tekens: Augmentin 3x500mg ged 1 week
 

Profylaxe bij bijtwonden:
- Augmentin 3x500mg ged 1 week
- indicaties:
* diepe prikbeten niet afdoende te reinigen (kat)
* kneuswonden waarbij beschadigd weefsel moeilijk te verwijderen is (koe, paard)
* bijtwonden aan hand, pols, voet of grotere gewrichten en bij kleine kinderen aan het gezicht/hoofd
* geen milt
* kunsthartklep of ernstige klepaandoening
* kunstgewricht
* verminderde weerstand.

   
ANDERE BACTERIňLE INFECTIES (cursus dermatologie)

 

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen/

behandeling

trichomycosis axillaris

gele concreties

okselhaar

 

Corynebacterium

pitted keratolysis

stinkende, erosies met putjes, ontkleurde zones

voet

 

Corynebacterium

R/Hac 4% dt/300 ml



VIRALE INFECTIES

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen/

behandeling

virale wratten:
zie ook hier

vulgaris: kinderen

plantaris: kinderen en adolescenten

vulgaris: koepel-achtige papels met papillomateus opp.

soms Ďfiliformí

plana: afgeplatte, licht-bruin, Koebner

plantaris: groeien in dermis, callus, zwarte puntjes, mozaÔekwrat

genitalis: klein of Ďbloemkool-achtigí: condyl. accuminata

vulgaris: multipel, op hand of voet, maar ook gezicht en genitalia

plana: multipel, gezicht en dorsum van hand

plantaris: zool van voet

genitalis:  penis of anus (homoís); vulva perineum, vagina

likdoorn, molluscum contagiosum

wrat onder nagel: amelanotisch maligne melanoma, periungu-ale fibroma, subungu-ale exostose

genitalis: condylomata lata (sec. syfilis)

plana: acne

precancereus

 

R/: cryotherapie om de 2w of topisch magistraal

 

R/Condylomata accumilata (genitalia):

Cryotherapie en Aldara creme 3/week

molluscum contagiosum

kinderen en jonge volwassenen

parelachtig-roze papels met

centrale del

koepel, enkele mm doorsnede, Ďkaasí-inhoud

multipel, gegroepeerd, gezicht, nek en romp

lichen planus

Besmettelijk

R/: forceps, curettage, cryotherapie of uitduwen  wanneer rijp

orf

schaapherders, dierenartsen, vrouw van de boer die lammetjes heeft de fles gegeven

papel, snel groeiend tot 1 cm pijnlijke paarse pustel, necro-tisch ingezonken centrum; ev. sec. inf.

solitair, hand: vinger

 

pox virus: schaap

incubatietijd 6 dagen

spontane resolutie na 2-4 weken

herpes simplex:
zie ook hier

primaire type 1: kinderen

 

gedissimi-neerde vorm: nieuwgebo-renen en immuno-gecompromit-teerde  patiŽnten

primaire type 1: acute gingivostomatitis: vesikels op  lippen en muceuze membranen eroderen snel en zijn pijnlijk; soms cornea;

herpetic whitlow:

herpes gladiatorum:

type 1: gezicht, niet-genitaal gewoonlijk

 

 

secundaire eruptie: op dezelfde plaats als primaire, zelden zosteriforme dermato-male distributie

impetigo: impetigo is normaal niet recidiverend

prodromen: tintelen, branden (enkele uren)

korst binnen 24-48u

infectie verdwijnt na een week.


Complicaties:

- sec. bact. infectie

- eczema herpeticum

- gegen. H. simplex

- chronische HS

- herpes encephal.    
- cervixca

- erythema multif.
 

primaire type 2:

na sexueel contact bij jonge volwassenen

 

primaire type 2: vulvo-vaginitis, peniele of perianale laesies

secundair: vesikels -> korst (24 Ė 48 uur)

 

type 2: genitaal

secundaire eruptie: op dezelfde plaats als primaire, zelden zosteriforme dermato-male distributie

herpes zoster

(zona): zie ook hier

2/3 > 50 jaar

niet bij kinderen

aantasting van ophthalmische divisie van n. trigeminus bij bejaarden

post-herpetische neuralgia: 1/3 van hen > 60 jaar (niet < 40 j)

erytheem en gegroepeerde vesikels -> pustulair en korsten -> littekens (2 Ė 3 w) !

ev. sec. bact. inf.

opthalmisch: corneale ulcera en littekens

gedissimineerd: hemorragisch, necrotisch, gangreneus

dermatomale distributie: unilateraal

thoracale dermatomen in 50 %

gedissemineerd: immunosuppressie of onderliggende tumor

prodromen: cardiale of pleurale pijn, acute abdominale urgentie

eruptie: herpes simplex in een dermatomale distributie

-Varicella Zoster in VG

- prodromen: pijn, gevoeligheid, paresth.

(3-5 dagen)

erythema en vesikels volgens dermatoom erna. Daarna pustulair met korsten en littekens na 2-3 w.

- verwikkeling: post- herpetische neuralgie


SCHIMMELINFECTIES Ė DERMATOFYTEN - DERMATOMYCOSEN
(gelijknamige NHG Standaard + cursus dermatologie)
ONTSTAAN

type

ontstaan

oppervlakkige mycoses

- factoren die de vochtigheidsgraad van de huid verhogen, zoals langdurig contact met water en occlusie (bv. afsluitend schoeisel)
- voetdeformaties
- bevordering door HIV-infecties, DM, gebruik van cytostatica, of corticosteroÔden

onychomycose

- beschadiging van nagels:  bv. door sporten of nauwsluitends schoeisel
- slechte microcirculatie tgv verminderde arteriŽle of veneuze circulatie of lymfeafvloed

diepe mycose: animale dermatomycose

contact met dier: leidt vaker tot heftige ontstekingsreacties en tot ontstaan van diepe mycose.


OPPERVLAKKIGE MYCOSE: te diagnosticeren ŗ vue

 

Lokalisatie

Kenmerken

DD

Behandeling

Intertrigo door candida

huidplooien

felrode nattende scherp begrensde plekken met randschilfering en, zeer specifiek, satellietvorming ("eilandjes voor de kust")

SeborrheÔsch eczeem: vettige schilfering
Psoriasis: in plooien geen schilfering
Erythrasma: roodbruin, geen randschilfering
Eczeem: niet scherp begrensd

- lokale R/:
* imidazol: Daktarin, Nizoral
* bij allergie: Terbinafine creme (Lamisil)
* bij hevige ontstekingsreactie of jeuk: combinatiepreparaat met cortico: Daktacort
* 2x/d, dun laagje, stoppen bij genezing, nooit langer dan 4 weken
 

Pytiriasis versicolor

romp

extremi-teiten

hals

 

grillig gevormde plekken met afwijkende pigmentering (donkere plekken op een lichte huid of lichte plekken op een donkere huid), niet vochtig, met fijne schilfering, vaak recidiverend

vitiligo: traag uitbreidend proces van depigmentatie (met inbegrip van de haren), zonder schilfering

- Voorlichting:
* door R/ wordt gist verwijderd, maar de plekken van gestoorde pigmentatie verdwijnen pas na blootstelling aan zon
* Vaak recidieven

 

- lokale R/:

seleniumsulfide shampoo (Selsun): 1x/d over hele lichaam aanbrengen, behalve ogen en genitaliŽn. 's Nachts laten in werken, 's morgens afspoelen; gedurende 7 dagen herhalen


- orale R/
bij frekwente recidieven: itraconazol (Sporanox) 200mg ged 7 dagen.

Zwemmerseczeem - tinea pedis

interdigi-taal, m.n. tussen 4e en 5e teen

maceratie, kloofjes, al dan niet samengaand met een schimmel-infectie elders op de voet

JEUK!

 

- lokale R/:
* imidazol: Daktarin, Nizoral
* bij allergie: Terbinafine creme (Lamisil)
* bij hevige ontstekingsreactie of jeuk: combinatiepreparaat met cortico: Daktacort
* 2x/d, dun laagje, stoppen bij genezing, nooit langer dan 4 weken


OVERIGE OPPERVLAKKIGE MYCOSEN, LASTIGER DIAGNOSTIEK: bij twijfel KOH-preparaat

 

Lokalisatie

Kenmerken

DD

Behandeling

Voetschimmel - tinea pedis

('athlete's foot')

voetzool en voetrand

minder vaak op de voetrug

rode schilferende plek(ken) met blaasjes en pustels, meestal samengaand met 'zwemmers-eczeem'

(contactallergisch) eczeem: rode schilferende plekken met eventueel blaasjes of pustels zonder interdigitale afwijkingen;

- lokale R/:
* imidazol: Daktarin, Nizoral
* bij allergie: Terbinafine creme (Lamisil)
* bij hevige ontstekingsreactie of jeuk: combinatiepreparaat met cortico: Daktacort
* 2x/d, dun laagje, stoppen bij genezing, nooit langer dan 4 weken

Voetschimmel met mocassinpatroon - tinea pedis


voetzool en voetrand

sterk verdikte hoornlaag met fissuren en fijne schilfering

psoriasis: scherp begrensde roodheid met grove schilfering en indrogende pustels, meestal elders ook erupties

contactallergisch of constitutioneel eczeem: polymorfe erupties: roodheid, schilfering, lichenificatie, eventueel crustae; geen scherpe begrenzing

tylotisch eczeem (synoniem eczema hyperkeratoticum et rhagadiforme): sterk verdikte opperhuid met schilfering en kloven, vaak ten gevolge van chronische (chemische) irritatie (door bijv. wasmiddelen of ontvettingsmiddelen)

'pitted keratolysis' bij hyperhydrosis, op de voetzool

 

- orale therapie:
- Terbinafine (Lamisil) 250mg 1/d ged 2 weken

- praktijk: Sporanox 2 tabl ineens (=200mg) ged 2w + Daktarin poederspray.

Handschimmel - tinea manuum


vooral op

handrug, unilateraal

roodheid met schilfering, jeuk, soms vesikels, meestal asymmetrisch (1 hand), poederig

ide-reactie op een schimmelinfectie elders: geen roodheid, vooral vesikels, aan de zijkanten van de vingers en volair

contactallergisch of constitutioneel eczeem: polymorfe erupties: roodheid, schilfering, lichenificatie, eventueel crustae; geen scherpe begrenzing

tylotisch eczeem: zie eerder;

granuloma annulare: vooral op vingers, handrug en pols; annulair gerangschikte huidkleurige of erythemateuze papels met centrale genezing; met name bij kinderen en jong volwassenen;

eczema nummulare: nummulaire, scherp begrensde eczeemplekken (erytheem, papels, vesiculae, squamae) vooral op strekzijde extremiteiten

- lokale R/:
* imidazol: Daktarin, Nizoral
* bij allergie: Terbinafine creme (Lamisil)
* bij hevige ontstekingsreactie of jeuk: combinatiepreparaat met cortico: Daktacort
* 2x/d, dun laagje, stoppen bij genezing, nooit langer dan 4 weken
 

 

'Ringworm': tinea corporis

extremi-teiten

gelaat

hals

romp

 

zich centrifugaal uitbreidende, scherp begrensde roodheid met schilfering en randactiviteit, meestal centrale genezing

pityriasis rosea: vooral op romp en extremiteiten (proximaal) ovale oranjeroze schilferende soms jeukende plekken, gerangschikt volgens de splijtlijnen van de huid; begint met een "plaque mŤre", breidt uit in 1-2 weken, geneest spontaan in 6-8 weken

pityriasis alba: vooral bij kinderen in het gelaat, een solitaire ronde plek, pigmentarmer dan de omgeving, geneest spontaan maar soms pas na enkele jaren

erythema chronicum migrans: langzaam progressief annulair erytheem, meestal rond insectensteek-opening, door infectie met Borrelia Burgdorferi (Lyme Disease)

erythema annulare centrifugum: urticariŽle ringen, centrifugaal groeiend, recidiverend, vooral op schouder en bekkengordel

seborroÔsch eczeem: zie eerder

psoriasis vulgaris: ringvormige verheven rode plekken met een dikke laag zilverwitte schilfers

- lokale R/:
* imidazol: Daktarin, Nizoral
* bij allergie: Terbinafine creme (Lamisil)
* bij hevige ontstekingsreactie of jeuk: combinatiepreparaat met cortico: Daktacort
* 2x/d, dun laagje, stoppen bij genezing, nooit langer dan 4 weken

 

Onvoldoende resultaat (praktijk): Lamisil 1/d 14d (14tabl) of Sporanox 2 tabl ineens (=200mg) ged 1w (15tabl) (bij dikke huid: 2x2 ged 7d) of
Diflucan 200mg 2/w ged 5w


 

 

Tinea cruris

kruis

naar dij, maar zelden het scrotum

 

rand: schilferig, pustulair, vesiculair

 

jock itchí)

 

intertrigo, candidiasis, erythrasma

 

Praktijk: Daktacort creme + Sporanox 2 tabl ineens ged 1ŗ2w

 

Onychomycose (tinea unguum)

grote teennagels meer dan vingernagels: begint distaal

nooit alle teennagels

Vingernagel = candida

Teennagel = dermatofyt

 

meestal van distaal-lateraal naar proximaal uitbreidende witgele verkleuring, kruimelig met hyperkeratose onder de nagel

Indien er naast meestal gele, groene of bruine verkleuring ook een paronychia bestaat (met name aan de vingers) dan is een Candida-infectie zeer waarschijnlijk

 

dystrofische nagel, bijvoorbeeld ten gevolge van een trauma; hierbij treedt spontane genezing op;

psoriasisnagels, met distale onycholyse, putjes, olievlekfenomeen.

 

- Voorlichting:
* meestal geen R/ noodzakelijk
* ev. bijwerken met puimsteen, vijlen of nagellak

- Lokale R/:
* enkel bij zz opp onychomycose: Loceryl lotion
* verwijdering nagel niet noodzakelijk

- Orale R/:
* duurt 3 maanden
* kan bijwerkingen hebben
* wel toepassen indien verhoogde kans op bacteriŽle surinfectie (HIV, DM, ...)
* Teen: Terbinafine (Lamisil) 250mg 1/d ged 3 maanden
* Vinger: Itraconazol (Sporanox) 1x200mg ged 3 maanden
* daarna STOP: volgende 9 maanden nawerking van R/ afwachten
- na 1 jaar ev opnieuw kuur overwegen

 

praktijk:

Vingernagel:

- PULSTHERAPIE: Sporanox dt/ 28 caps, 2 ís morgens, 2 ís avonds, gedurende 1 week; dan 3 weken pauze, dan terug gedurende 1 week;
- Lamisil 1/d ged 6 weken (56tabl)
Teennagel:
- PULSTHERAPIE: Sporanox idem als bij vingernagel, maar dan drie maal een week met telkens drie weken tussen, of
- Lamisil 1/d ged 12 weken (56tabl);

- Diflucan 200mg 1/w tot het genezen is (kan tot een jaar duren)

 

DIEPE DERMATOMYCOSEN: bij twijfel KOH-preparaat

 

Lokalisatie

Kenmerken

DD

Behandeling

Animale dermatomycose

extremi-teiten

gelaat

hals

jeukende erythemateuze zwelling met pustels en haaruitval, (indirect) contact met dieren

bacteriŽle huidinfectie: niet jeukend, geen haaruitval

- Voorlichting: (huis)dier laten behandelen door veearts

- orale R/:
* Griseofulvine 500 mg 1/d ged 1 maand
* kinderwens, ZS, borstvoeding: geen R/
* mannen: 6 maanden voor conceptie product ontraden:
NIET IN BELGIE

Tinea capitis

behaarde hoofd

 

vooral bij kinderen

* verschillende verschijnings-vormen: variŽrend van schilferende, grijswitte, soms rode nummulaire laesies, met loszittende of afgebroken haren (anthropophilic), tot korstvorming en vorming van abcederende infiltraten bij uitbreiding naar diepere huidlagen (zoŲnose) ('kerion Celsi')

* vooral bij kinderen

alopecia areata: intacte huid met kale plekken zonder schilfering of ontstekings-verschijnselen; de haren in de omgeving breken niet af en zitten niet los

psoriasis: kan dikke schilferende plekken veroorzaken; hierbij breken de haren niet af

trichotillomanie: een of meerdere onregelmatige kale plekken waarop vaak van plek tot plek in lengte wisselende haren

seborroÔsch eczeem: zie eerder

- orale R/:
* Griseofulvine 500 mg 1/d ged 1 maand
* kinderwens, ZS, borstvoeding: geen R/
* mannen: 6 maanden voor conceptie product ontraden:
NIET IN BELGIE


* Sporanox po

Mycotische sycosis barbae

 

baard-streek

ronde, rode, schilferende plekken met losse haarstompjes en pustels, soms confluerend tot abcederende infiltraten ('kerion Celsi')

folliculitis (barbae): een bacteriŽle huidinfectie, doorgaans veroorzaakt door Staphylococcus Aureus; een bacteriŽle infectie tast de haren zelf niet aan

pseudofolliculitis barbae: pustels en follikelgebonden papels, ten gevolge van ingegroeide baardharen, vooral bij mensen met een sterk kroezend haartype

 

ANDERE SCHIMMELINFECTIES: CANDIDIASE (cursus dermatologie)

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

mucocutaan

start: infantiel

chronische intertrigo met nagel en mond-infectie

 

 

 

oraal

 

witte plaques hangen vast op erythemateus buccaal mucosa

mond

lichen planus, epitheliale dysplasie

 

systemisch

 immuno-suppressie

rode nodula op huid

huid

 

 

paronychia

 

chronisch: cuticula weg, proximale nagel-plooi gezwollen, pus

nagelplaat ontkleurd en niet effen

blauw-groen bij bact.

nagels

bacteriŽle infectie

chronisch eczeem


INFESTATIONS/EPIZO÷NOZEN (DIERLIJKE PARASIETEN) (Cursus dermato, Dermatovenereologie voor de eerste lijn)

  Insektenbeet Pediculosis (luizen) Scabies
Voorkomen

papulaire urticaria: kinderen

hoofd: kinderen

lichaam: zwervers

pubis: jonge volw.

Slechte hygiŽnische omstandigheden
Besmetting     - meestal in de warmte van het bed door intiem contact
- bij 20įC en hoge vochtigheidsgraad kan de mijt het nog ongeveer 24 uur in de buitenlucht uithouden
Afbeeldingen
Kliniek

jeukende urticaria Ė papels Ė grote bullae :

~ insekt en respons
 

papulaire urticaria: terugkerende urticariele papels
 

sec. bact. inf. mogelijk!

INTENS JEUKEN -> krabben -> excoriatie en secundaire infectie
 

hoofd: krabben -> sec. infectie + mat haar
 

lichaam: excoriaties -> chronisch: lichenificatie en pigmentatie
 

pubis: ernstige jeuk -> sec. eczeem en inf.

INTENSE JEUK, vooral 's nachts, 3-6 weken na ingraven van scabiesmijt in huid
 

onregelmatige, licht schilferende gangetjes (pathognomonisch) tot 1 cm lang


genitalia: rubberachtige noduli

vesikels soms


scabies is vaak geassocieerd met een eczemateuze urticariele papulaire hypersensitiviteit op romp

Plaats van eruptie

gegroepeerd

ledematen

papulaire urticaria: ledematen of romp;

in bed: gezicht, nek, handen

hoofd: zijkanten en achterkant scalp

lichaam: romp

pubis: pubis (Ďcrabsí) en oogleden

- interdigitale ruimten
- buigzijde van de polsen
- penis, scrotum en binnenkant van de dijen

- laterale voetrand, vooral bij kleine kinderen
- rond navel en bij de vouw rond de tepels
- strekzijde van de polsen
- voorste okselplooi

Diagnose     - Gangetjes
- Met naald mijt uit gangetje halen en onder microscoop (30% KOH) kijken naar mijt en/of ovale eieren
DD

urticaria

scabies

atopisch eczeem

dermatitis herpetiformis

hoofd: impetigo, eczema

lichaam: scabies, chronisch eczeem

pubis: scabies, eczema

Lichen planus

dermatitis herpetiformis

strofulus

constitutioneel eczeem

 

ENKEL scabies heeft gangetjes -> animale scabies: jeukende eruptie, maar geen gangetjes

Behandeling Antihistaminica
Surinfectie: ev. fucidine
Ev. lokaal corticosteroÔd

hoofd:

R/ "apotheker heeft goede producten hiervoor"
 

pediculosis pubis (SOA!!!)
R/para plus spray

- Permethrine (Zalvor creme) aanbrengen op gehele lichaam

* laten inwerken 24u en dan afwassen

* dit opnieuw na 1 week (meestal niet nodig)
- beddengoed luchten en verschonen
- kleding van de laatste dagen wassen
- jeuk kan nog 2-6 weken blijven bestaan
- alle familieleden of personen met wie de patiŽnt in nauw contact is geweest ook R/, ook als ze nog geen jeuk hebben

Opmerking   Pediculosis pubis: klik hier (gynaecologie SOA)

complicaties:

1. sec. infectie !!!

2. Ďscabies norvegicaí = erg uitgebreide pustulocrusteuze vorm bij immuungecompromitteerden

3. post-scab. noduli

4. post-scab. dermatitis

 

SEBUMKLIEREN EN ZWEETKLIEREN (NHG Standaard 'Acne vulgaris', cursus dermatologie, WVVH richtlijn 'Acne vulgaris', Handboek 'dermatovenereologie voor de eerste lijn')

  Acne vulgaris Rosacea

Illustraties


vooral comedonen

Voorkomen
Leeftijd

adolescenten

vrouwen iets eerder dan mannen

comedones: 12 jaar

einde: Ī 20 jaar, soms > 50 jaar (vrouwen)

acne excoriťe:

jonge vrouwen

infantiel: kinderen

vooral middelbare leeftijd, maar ook jonge volwassenen en bejaarden

 

vrouw = of > man

rhinophyma (variant van rosacea): man > vrouw !!!

Etiologie
 

1. sebumsecretie

2. sebumkanaal hyperkeratosis (comedone)

3. Propionibacterium acnes

4. inflammatoire parameters (cytokines)

2 en 4 worden bevorderd door:
- blootstelling aan combinatie van vochtige warmte en UV licht
- contact met chemische stoffen (halogenen en vetten)
- mechanische factoren (frequent wassen, manipulatie van comedonen en pustels)
- gebruik van cosmetica en bepaalde farmaca

- Onvoldoende bekend
- Alcohol en rode neus = nooit wetenschappelijk aangetoond
Kenmerken
Uitzicht van eruptie

- comedones:
* white heads (gesloten comedone): stase van talg leidt tot volumetoename van klier en grotere zichtbaarheid
* black heads (open comedone): door verwijding van follikelmond en donkere verkleuring door melanine
- +
papels, pustels, cysten: littekens bij genezing

- conglobata: massa abcessen en sinussen met littekens

- Symmetrisch voorkomende persisterende vlekkige roodheid van het gelaat:  flushing -> erythema, teleangiectasieŽn, papels, pustels, (lymfoedeem) -> rhinophyma en zelden oogafwijkingen (keratitis, conjunctivitis, iritis, iridocyclitis, blepharitis)
- GEEN COMEDONEN
- rhinophyma: onregelmatige zwelling van neus met teleangiŽctasieŽn en wijde, talgbevattende follikels
Plaats van eruptie

gezicht, schouder, rug, borstkas (sebumklier) 

fysische: rug van iemand in rolstoel of kin van vioolspeler

Chloracne

Cosmetisch

Drug-induced

wangen, neus, voorhoofd, kin

DifferentiŽle diagnose

rosacea

bacteriŽle folliculitis

acne: rosacea heeft GEEN comedonen en komt bij oudere mensen voor

contact dermatitis

fotosensit. erupties

seborreÔsche dermat.

lupus erythematosus

Behandeling
Voorlichting - dieet: geen wetenschappelijke basis
- UV: cosmetische verbetering in zomer, maar acne zelf verbetert niet; soms zelfs verergering acne; kunstmatig UV: effect discutabel
- Vrij verkrijgbare huidverzorgingsmiddelen: geen therapeutisch effect, soms zelfs verergering
- Uitknijpen, krabben, reinigen: kan leiden tot ontsteking en daarmee littekenvorming
- Huid wassen met niet te heet water en zo min mogelijk zeep
- Spaarzaam zijn met make-up
Stap 1

Voornamelijk comedonen:

1. Adapalene (bv. Differin) = EERSTE KEUS; minder irritatie dan tretinoÔne

2. Salicylzuur (magistraal) = tweede keus na adapalene

3. TretinoÔne (bv. Kefrane): 1x/dag dun aanbrengen, 1x/2d bij gevoelige huid; nadeel: verergering eerste maand;

Opmerking:

Anticonceptiewens = pil met norgestimaat (bv. Cilest) of cyproteroneacetaat (bv. Diane-35)

Rosacea:
Lokaal:
- metronidazol (Rozex)
- benzoylperoxide (Benzac)
- praktijk: Mycolog = combinatie met cortico

Oraal: bij ernstige inflammatie:
- tetracyclines (Minotab) 100 5dagen
- of metronidazol (Flagyl)


Rhinophyma:
CO2-lasertherapie en elektrochirurgie

Stap 2

 

Voornamelijk papulopustulair (ontstekingsverschijnselen):

1. Benzoylperoxide (bv. Benzac): start 1x/d 's avonds, later 2x/d als goed verdragen (ontkleurt textiel, werkzaamheid na 3 maanden beoordelen)

2. AzelaÔnezuur (bv. Skinoren): bacteriostatisch

3. Antibiotica:

- Topisch:

  # clindamycine (bv. Dalacin), erythromycine (bv. Acneryne), tetracycline

  # geen enkel werkt beter dan Benzoylperoxide

  # 1-2maal/d minstens 3 maanden

- Per Os:

  # supressie van groei van P.Acnes en anti-inflamm

  # Minocycline (tetracycline) (bv. Mino-50)

  # nevenwerkingen*

  # dosering 50-200mg; 100mg mag aangehouden worden of traag verminderd

  # duur: 6 maanden.

Stap 3 combinatie Benzoylperoxide met Minocycline
Stap 4

Zeer ernstig acne: acne conglobata
IsotretinoÔne (bv. Roaccutane):

- bijwerkingen: TERATOGEEN!, depressie!, droge huid en slijmvliezen, jeuk
 

 

- in het begin: nierfunctie co, indien lipiden hoog -> dieet

- na 1 maand en erna om de 3 m: hematologie, serumlipiden en leverfct
* indien verhoging cholesterol: dieet
* indien leverfunctiestoornissen: STOP


- dosering: 120-150mg/kg gedurende 240 tot 300 dagen

Opmerkingen

- Hormonale therapie:

- cyproteroneacetaat (bv. Diane-35): 2-4m geven voor effect, DUUR

- dus voorkeur norgestimaat (bv. Cilest)

 

- Richtlijnen zwangerschap en lactatie:

- afgeraden:

  * topisch tretinoÔne, isotretinoÔne, adapalene

  * lokaal tetracycline

- toegelaten:

  * topisch azelaÔnezuur en benzoylperoxide

  * lokaal alle AB, behalve tetracycline

* minocycline: 
nevenwerkingen: hyperpigmentatie van verschillende weefsels, auto-immuunstoornissen (Lupus en hepatitis), ernstige overgevoeligheidsreacties (hypersensitiviteitssyndroomreactie, pneumonitis en eosinofilie, serumziektesyndroom)

 

- Overzicht:

1. SEBUM   

 (geen)

 3. DUCTALE HYPERKERATOSE

Topische retinoÔden

AzelaÔnezuur

Salicylzuur

 

2. P. ACNES 

Benzoylperoxide                                                                 

Topische antibiotica

AzelaÔnezuur

4. INFLAMMATOIRE MEDIATOREN

(geen)

 

ALOPECIA: zie ook hier

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

androgenetisch

man: begint in 2de decade

7de decade: 80%

ook vrouw: > 50j: 50%

man: bitemporale recessie + kale kruin

vrouw: diffuse verdunning

hoofd

 

R/ALGEMEEN:

Cystine-Bailleul

alopecia areata

begint in 2de Ė 3de decade

kale, niet-inflammat. plekken: uitroepteken-haren

nagels: pitting

hergroei met wit haar

hoofd, wenkbrauwen, baard, nagels

 

 

telogeen effluvium

Haaruitval tgv stress, deficiŽnties

 

 

 

R/ labo, triamcinolone 5d 16mg, 5d 8mg, 5d 4mg, 5d 0-4-0-4, stop.

Keraton 3 dd, lokaal locoid lotion.


ULCUS CRURIS  (NHG Standaard 'Ulcus Cruris Venosum', cursus dermatologie en 'Handboek Wondzorg' Wit-Gele Kruis)

Ulcus Cruris

Venosum (Veneus Ulcus)
85-90%

Arterieel ulcus 10%

Andere: RA, Diabetes ulcus

Voorkomen

 

 

begint tss 22 Ė 30 j en gaat verder doorheen het leven

vrouw 2x > man
Bijna nooit < 45 jaar
Piek rond 85 jaar

ziekte van Buerger: bij jonge, mannelijke rokers

Diabetes Mellitus

Pathofysiologie

 

Oorzaak

1. chronische veneuze insufficiŽntie:
- falen oppervlakkig veneus systeem door varices en thromboflebitis
- falen van perforerende venen: primaire klepinsufficiŽntie
- falen diepe systeem: trombose
2. Verhoogde druk in venen en capillaire vaatbed
3. Ontstaan van afwijkingen in capillaire vaatbed en veranderingen in cutis en subcutis.
Daarna ontstaan van oedeem, orthostatisch eczeem, atrofie blanche, hyperpigmentatie en uiteindelijk ulcus.

Verminderde arteriŽle bloedtoevoer door atherosclerose en hypertensie -> te weinig zuurstof en voedingsstoffen in weefsels -> necrose

Microvasculaire complicatie

Geassocieerde antecedenten

- DVT
- Tromboflebitis
- been- of voetbreuk in het betrokken lidmaat
- aderchirurgie of sclerotherapie

- Algemene arteriŽle ziekte
- AMI
- Angina
- Claudicatio intermittens
- CVA

Microvasculaire complicatie

Risicofactoren

 

 

- aandoeningen van vaatstelsel, DM, hartfalen, AHT
- immobiliteit
- langdurig staan
- roken
- overgewicht
- slechte voedingstoestand

 

Slechte diabetesregeling

Klinisch onderzoek

 

 

- lokalisatie en grootte van ulcus
- wondrand
- wondbodem: necrose, beslag, granulatie
- wondinfectie
- cellulitis: koorts, roodheid, zwelling
- tekens van chronische veneuze insufficiŽntie onderbeen
- pulsaties, huidtemperatuur
- Monofilament onderzoek, achillespeesreflex

Kenmerken

 

 

 

Lokalisatie

Enkel: boven de mediale malleolus, dus mediale zijde onderbeen

Been en voet

- beenderige uitsteeksels

- acraal: hiel, tenen
- laterale zijde van onderbeen of pretibiaal

 

Uitzicht

- niet duidelijk afgelijnd

- irregulier

- kan multipel zijn

- oppervlakkig
- veel wondvocht

- scherp begrensd
- uitgeponst = diep tot op pees, bot + gelige wondbodem met zwart beslag
- weinig wondvocht
- voet wordt wit bij hooghouden en rood bij terug neerhangen

 

Pijn?

Eerder pijnloos

afkoeling en elevatie doet pijn afnemen

Pijnlijk

afkoeling en elevatie doet pijn toenemen

Paresen

Trofische veranderingen in de omgeving

- variceuze venen

- corona phlebectatia

- oedeem

- atrophie blanche

- ...

- huid: koel, wit, haarloos, cyanose, atrofie

- nagel: nageldystrofie
 

 
Begeleidende symptomen   - claudicatioklachten
- afwezigheid pulsaties

- Sensibiliteits-stoornissen 

- afwezige  achillespees-reflex

Duur

Defect, dat tenminste twee weken bestaat en/of naar verwachting niet binnen twee weken zal genezen.

 

 

Behandeling: OPMERKING: productnamen van verbanden in boek Wit-Gele Kruis achteraan!

GeÔnfecteerd ulcus

- hydrofiele gazen, met NaCl 0.9% bevochtigd en uitgeknepen of hydrogels of hydrocolloÔden
- 3-4x/d verwisselen, tot ulcus schoon is
- necrotisch beslag wordt dan verweekt, zodat verwijderen gemakkelijker gaat
- geen lokale AB: gevaar op sensibilisatie en resistentievorming

 

 

Schoon ulcus

Voorbereiding:
- bij elke sessie (aanvankelijk 2x/week, daarna 1x/week bij schone wonde + granulatie) wond en omgevende huid schoonmaken met zoete olie (arachisolie)
- ev. necrose op wondbodem en/of korst met schaar en pincet verwijderen: indien dit moeilijk gaat -> eerst verweken
- fibrinelaag of korsten verwijderen
 

zalf:
- clioquinol 3% = antimicrobieel en slechts kleine kans op sensibilisering
- bescherm ulcuswanden met dun laagje linimentum zinkoxide hydrocolloÔd-verband


Zwarte necrose:
- natuurlijke autolyseproces verstoord: kan worden hersteld door necroseoplossers (specifieke enzymatische producten)
- verband 1x/d verwisselen
 

Gele wonden:
- diepe wonden: verband moet contact maken met de wondbodem
- dextranomeren, hydrogels, alginaten, schuimverbanden, geurneutraliserende verbanden of gaaskompressen gedrenkt in reinigende vloeistof
- geen plastic om broei-effect (infectie) te voorkomen

Rode wonden:
- granulatieweefsel beschermen, zodat epitheel kan gevormd worden
- hydrocolloÔden en polyurethaanfilms

Afwerken:
Afdekken met ruim bemeten hydrofiel gaaskompres + aanleggen niet-elastisch compressief verband

 

 

Ambulante compressietherapie

- aanvankelijk 2x/week verwisselen
- bij voldoende afname oedeem: 1x/week wisselen (dus dag en nacht laten zitten!)
- methode: klik hier

NIET TOEPASSEN

 

Medicamenteus

- diuretica worden niet aangeraden
- bij pijn: paracetamol
- indien cellulitis: flucloxacilline 3x500mg 7dd

 

 

 

Ambulante compressietherapie: de korte-rekzwachtelmethode.
Bij de korte-rekzwachtelmethode wordt een niet-elastisch compressief verband aangelegd. Doel hiervan is het verbeteren van de veneuze bloedstroom waardoor de wondgenezing bevorderd wordt. Deze verbetering komt tot stand doordat de oppervlakkige venen en de insufficiŽnte venae perforantes worden dichtgedrukt en de spierpomp weer effectief wordt. Het verband moet zijn grootste druk ontwikkelen aan de voet vanaf de tenenrij, waarna de druk proximaalwaarts tot aan de knie gelijkmatig hoort af te nemen. Het verband moet stevig aanliggen. Doordat het verband niet elastisch is, is er een lage rustdruk en kan het ook 's nachts worden gedragen. Tijdens spieractiviteit is de werkdruk groot: er treden drukschommelingen op van 30 tot 40 mm kwik.

 

Het aanleggen. Aanwezige enkelcoulissen worden opgevuld met hydrofiele watten om de druk gelijkmatig te verdelen. Eventueel worden de watten gefixeerd met een elastische fixatiezwachtel van 6 cm breedte. Hierna wordt het eigenlijke compressieverband aangelegd. Dit vereist oefening. Per keer worden twee rollen korte-rekzwachtels gebruikt, breedte 10 cm. De eerste zwachtel begint onmiddellijk proximaal van de tenen rij. De zwachtel wordt rondom de voet, hiel en enkels stevig naar boven gedraaid, waarbij de voet zoveel mogelijk in dorsaalflexie wordt gehouden om een spitsvoet te voorkomen. De laatste toer van de eerste zwachtel eindigt vlak onder de knie. De tweede zwachtel wordt onder voortdurende druk in tegengestelde richting gedraaid, te beginnen met een slag om de voet en verder over het onderbeen. Hij eindigt op hetzelfde niveau als de eerste zwachtel, onder de knie. Om verschuiven van het verband tegen te gaan, wordt aan de mediale en laterale zijde van het verband een lange hechtpleister aangebracht. De kleur van de tenen na lopen wordt vervolgens beoordeeld. Indien er kort na het aanleggen veel pijn ontstaat, moet rekening worden gehouden met arteriŽle problematiek.

 

 

Ambulante compressietherapie: het 4-laags verband.
Het 4-laags verband is een elastisch compressief verband, dat 's nachts niet verwijderd hoeft te worden. De eerste laag is een polsterverband, bedoeld om benige uitsteeksels tegen druk van de volgende lagen te beschermen. De tweede laag is een tussenlaag van katoenen crÍpe. Dan volgen twee elastische zwachtels, waarvan de tweede laag cohesief is, zodat een goede fixatie plaatsvindt. Omdat het verband elastisch is, is de spierpomp niet nodig om werkdruk op te bouwen. Daarom is dit verband geschikt bij patiŽnten die niet mobiel zijn. Bij diegenen bij wie korte-rekzwachtels niet goed blijven zitten is dit verband ook een geschikt alternatief.

 

Het aanleggen. De eerste laag, het polsterverband, wordt aangelegd door het been van de tenen tot aan de knie met een spiraaltechniek te omwikkelen. Geef geen druk, neem een overlapping van 50% en zie erop toe dat benige uitsteeksels goed bedekt zijn. Vervolgens wordt de tweede laag, de zwachtel van katoenen crÍpe, op dezelfde wijze aangelegd met als doel de onderliggende laag te fixeren. De derde laag, die elastisch is, wordt vervolgens van de tenen tot de knie in een achtfiguur aangebracht onder 50% rek en met 50% overlapping. Ten slotte volgt de vierde laag, elastisch en zelfklevend, circulair aangelegd, met 50% rek en 50% overlapping. De kleeflaag goed aandrukken.

 

 

 

URTICARIA EN ANGIO-OEDEEM
(IgE gemedieerd, complementactivatie, directe vrijzetting van H1, block van PG pathway, serum histamine-vrijzettende factor)

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

chronisch idiopathische

 

jeukende, roze kwabbels: rond, annulair of polycyclisch:  mm Ė cm + angio-oedeem

overal op de huid: enkele tot vele

pemphigoid

dermatitis herpeti-formis

toxisch erytheem

erythema multiforme

 

duren 24 uur en verdwijnen volledig

 

R/ cfr. allergie

acute urticaria

 

plotse opkomst

 

fysische

 

cholinergisch: kleine INTENSE JEUKENDE papels

 dermografisme

hereditair angio-oedeem

kindertijd

zwelling

fataal: larynx en GI-tractus

faciale erysipelas

R/: antiH1, steroÔden, adrenaline, dieet

urticariŽle vasculitis

 

meer dan 24 uur en later purpura na

uitgebreid

 

 

 

BLAARVORMENDE HUIDZIEKTEN

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

pemphigus

middelbare leeftijd of jonge volwassenen

vulgaris: mondlaesies maanden vooraf aan slappe blaren (50%) ev. geen blaren, maar korstige erosies

foliaceus: ondiepe erosies, mucosaal ZEER zeldzaam

vegetans: pustulaire woekerende laesies

vulgaris: oraal (50%) scalp, gezicht, rug, borst en flexorzijden

foliaceus: scalp, gezicht en borst

vegetans: axilla en liesplooien

 

afteuze ulceraties

ziekte van BehÁet

epidermolysis bullosa

pemphigoid

 

R/: systemische steroÔden en immuno-suppressiva.

pemphigoid

bejaarden

bulleus: urticaria -> gespannen, grote blaren op normale of rode huid

cicatricieel: littekens

gestationes: bulleus

ledematen, romp, flexorzijden

oraal: slechts 10%

soms gelokaliseerd: onderbeen

ciccatricieel:oog+mond

dermatitis herpeti-formis

lineaire IgA ziekte

pemphigus

R/: steroÔden po

dermatitis herpetiformis

3de of 4de decade

man 2x > vrouw

kleine, intens jeukende blaren -> krabben -> excoriaties

eerder geen GI S/

groepjes symmetrisch op extensorzijden: ellebogen, knieŽn, achterwerk, scalp

scabies, eczema, lineaire IgA ziekte

cfr. gluten-enteropath.!

R/: glutenvrij dieet, dapsone

lineaire IgA ziekte

 

blaren en urticariŽle letsels

rug of extensorzijden

kinderen: genitalia

dermatitis herpetif.

pemphigoid

 

 

BINDWEEFSELZIEKTEN

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

lupus erythematosus

systemisch:

vrouw : man = 8 : 1

discoid:

vrouw : man = 2 : 1

systemisch: vlinder-erytheem gezicht, fotosensi-tiviteit, discoide laesies, diff. alopecia, vasculitis

discoÔd: een of meer ronde of ovale plaques

goed begrensd, rood, atroof, schilferig, keratineplugs in gedi-lateerde follikels

littekens -> alopecia en hypopigmentatie

subacuut: schilferende plaques; neonataal: annul. atrof. eruptie

systemisch: multi-systeem-aantasting

discoÔd: huidaantasting gezicht, scalp, handen

subacuut: symmetrisch

zon-geŽxposeerde zones van gezicht en onderarmen

discoÔd: rosacea, sebor-reÔsche dermat., lupus vulgaris, psoriasis

systemisch: fotosens. lijkt op polymorfe licht eruptie, dermato-myositis, drugreactie

 

systemische sclerose

vrouw : man = 4 : 1

Raynaud

huid: wasachtig, stevig en stijf, pulp van vingers geresorbeerd

gezicht: periorale rimpeling, teleangiect. en mond slechter open

vingers, onderarmen, onderbenen

gezicht

chronisch GVHD

 

morfea

vrouw : man = 3 : 1

 

lineaire: bij kinderen groeivertraging van onderliggende weefsels, inclusief bot

plaques of banden van sclerose: rond of ovaal en erythema, vaak met een purpere rand -> glinsterend wit -> ev. atrofische, haarloze, gepigment. plaques

gelokaliseerd op huid: romp, proximale ledematen

lineair: gezicht, ledemaat

gegeneraliseerd: romp, maar NIET hand/voet

 

 

dermatomyositis

> 40 jaar: geasso-cieerd met maligniteit; kinderen: vooral spieren: calcinose en contracturen

lila-blauwe verkleuring + oedeem; blauwrode

papels of strepen, + pigment. en teleangi-ectasieŽn nagelplooi

 

verkleuring: oogleden, wangen, voorhoofd; papels: dorsaal hand, ellebogen, knieŽn

 

 

 

VASCULITIS EN DE REACTIEVE ERYTHEMAíS

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

vasculitis

Henoch-SchŲnlein:

vooral kinderen

PAN: middel-bare leeftijd mannen

Giant: bejaarden

Henoch-SchŲnlein:

palpabele purpura

nodulaire vasculitis: gevoelige, subcutane noduli

PAN: gevoelige, subcutane noduli op verloop van arteriŽn

onderbenen en bips

oorzaken: idiopatisch (50%), bloedziekten, bindweefselziekten, medicatie, infectie, neoplasie, andere

R/: dapsone, steroÔden

erythema multiforme

 

MINOR

MAJOR = Stevens-Johnson

 

rode ringen, met centrale bleke of paarse zones, die kunnen blaarvorming geven

handen en voeten, + orale, conjunctivale, genitale mucosa

Stevens-Johnson: orale, conjunctivale, genitale mucosa op de voorgrond

oorzaken: idiopatisch (50%), viraal, bacterieel, fungus, medicatie, andere

DD: toxisch erytheem, TEN, Sweet, urticaria, pemphigoÔd

R/:

mild: spontaan weg

ernstig: steroÔden po

erythema nodosum

 

diepe, stevige, gevoelige, roodblauwe noduli (1 Ė 5 cm doorsnede)

 

Pretibiaal inflammatie dermis en onderhuids vet, soms armen.

Veralgemeend grippaal beeld oorzaak meestal streptokok of sarcoidosis, soms medicatie

                                 *koorts en artralgie frekwent

*recurrerend voor maanden-jaren

*zoeken nr systemische infektie of medicamateuze oorz

onderbeen: kuiten, scheenbeen

soms onderarm

oorzaken: idiopatisch, bacterieel, viraal, fungus, medicatie, systemische ziekten

DD: cellulitis, flebitis

R/: bedrust, aspirine, vermoeden strept: AB: peni > 1 jaar!

                        CS geven result maar maskeren onderliggende systemische

aandoening

 

ziekte van Sweet

 

verheven, pruimkleurig

gezicht, ledematen

leukemie, colitis ulcer., andere uitsluiten

 

 

DRUG ERUPTIES

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

toxisch erytheem

 

morbilliform (mazelen)

urticarieel

erythema multiforme

met koorts of gevolgd door afpellen van huid

romp meer dan extremiteiten

hangt af van het type van drug eruptie

vooral moeilijk bij inname van een combinatie van geneesmiddelen

eruptie stopt 1-2 weken na stoppen van medicatie

 

 

 

Overzicht van medicatie en drugeruptie: klik hier

gefixeerde drug eruptie

 

ronde, rode of paars-achtige plaques, kunnen bulleus worden en pigmentatie achter-laten

telkens op dezelfde plaats

toxische epidermale necrolyse (TEN)

volwassenen vorm van SSSS

huid rood, gezwollen, laat volledig los

huid

mucosaal!

 

Drug eruptie:

 

klik op de figuur voor ware grootte

 

ASSOCIATIES MET MALIGNITEITEN

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

acanthosis nigricans

GI-tractus

middelbare leeftijd of bejaarden

zz: erfelijk: kindertijd en puberteit

epidermale verdikking en pigmentatie, huid is fluweelachtig en papillomateus;

wratachtige laesies

JEUK

flexorzijdes en nek

wratachtige laesies: rond mond, palm en zolen

erythema gyratum repens

Long

 

concentrische, schil-ferende ringen van erytheem: ďjaarringenĒ

STERK JEUKEND

verplaatsen zichtbaar van dag tot dag

necrolytisch migratoir erytheem

Glucagonoma

 

Ďvoortvretendeí, erythemateuze plaques, met een migratoir, geŽrodeerde rand

start in perineum: thv. lichaamsplooien en rond lichaams-openingen

ziekte van Paget

intra-ductaal borstca

extra-mammair:

ductaal apocrien ca

 

eczeem-achtige plaque

 

unilateraal, tepel

extra-mamm: rond perineum of axilla

secundaire deposits

borst, GI, ovaria, long,

maligne melanoma

 

stevige, asympto-matische roze noduli

scalp, navel, romp (bovenaan)

 

BENIGNE EPIDERMALE TUMOREN

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

seborreÔsche wrat

basaal cel papilloma,

seborreÔsche keratose

middelbare leeftijd of bejaarden

rond of ovaal, starten als kleine papels, licht gepigmenteerd of geel ->donker, gepigmenteerde wratachtige noduli van 1 Ė 6 cm doorsnede

ďstuck-onĒ

dikwijls multipel, soms solitair

 romp of gezicht

actinische keratose, melanocytische naevus, gepigmen-teerd basaal cel carci-noma, maligne mela-noma

skin tags
 

middelbare leeftijd of bejaarden

gesteelde poliepen, enkele mm lang

nek, axilla, kruis, oogleden

kleine melan. naevi of seborreÔsche wrat

epidermale cyste

sebumcyste

pilaire cyste

na kindertijd

stevig, huidkleurig, mobiel, 1 Ė 3 cm door-snede, ev. bacteriŽle infectie !

scalp, gezicht, romp

 

milium

dikwijls bij kinderen, maar kunnen bij alle leeftijden gezien w

kleine, witte keratine cysten, 1 Ė 2 mm doorsnede

gezicht: rond de oogleden en op wang vanboven

 

 

BENIGNE DERMALE TUMOREN

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

dermatofibroma

histiocytoma

jonge volwassenen, vooral vrouwen

stevige, dermale noduli 5 Ė 10 mm , kunnen gepigmenteerd zijn;

vergroten traag / niet

onderbenen

melano-cytische naevi

maligne melanoma

 

pyogeen granuloma

jonge volwassenen

kinderen

snel ontwikkelende, fel rode of bloedkorstige nodulus, soms ge-steeld, bloed snel!

op de plaats van een trauma (bv. prik van een doorn)

vinger (lip, gezicht, voet)

maligne melanoma

vergroot snel over verloop van 2-3 w

keloid

2de Ė 4de decade

meer bij Afrikanen

uitpuilende, stevige, Ďsmoothí, noduli of plaques

bovenrug, borstkas en oorlelletjes

hypertrofisch litteken

-> keloÔd gaat voorbij grenzen van wonde

 

Campbell-de-Morgan vlek

cherry angioma

middelbare leeftijd of bejaarden

kleine, felrode papels

romp

 

 

lipoma

elke leeftijd

zachte massa

multipel, romp, nek, bovenste extremiteiten

 

 

chondrodermatitis nodularis

bejaarde man > vrouw

kleine, pijnlijke nodulus

oorschelp vanboven

basaal cel carcinoom

 

 

MELANOCYTISCHE NAEVI

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

opmerkingen

congenitale naevus

aanwezig bij geboorte

> 1 cm  , lichtbruin tot zwart, uitpuilend en behaard; Zwembroek-naevus (Tierfell) = erg lelijk

 

 

Indicaties voor excisie:

- gevaar voor maligniteit

- cosme-tische redenen

- herhaalde inflammatie

- herhaald trauma (BH-slotje)

 

R/

indien niet verdacht: bevriezen, eenmalig: geeft 2w korst, kan blaasje geven en openspringen (ontsmetten!)

 

 

 

 

junctionele naevus

kindertijd of adolescenten

platte macula,

2 Ė 10 mm ∆, licht tot donder bruin, rond of ovaal

handpalmen, zolen, genitalia

intradermale naevus

kindertijd of adolescenten

koepelvormige papel of nodulus, huidkleurig of gepigmenteerd

gezicht, nek

samengestelde naevus

kindertijd of adolescenten

< 10 mm , glad oppervlak, gepigmenteerd

grotere laesies: wratachtig of harig

overal op de huid

Spitz naevus

kinderen

stevig, roodbruine, ronde nodulus

gezicht

blue naevus

kindertijd of adolescenten

staalblauw

solitair, extremiteiten: handen, voeten

halo naevus

kindertijd of adolescenten

witte halo van depig-mentatie omringt voor-afbestaande naevus, die daarna verdwijnt

romp

dikwijls multipele halo simultaan

 

Beckerís naevus

adolescente X

eerst hypergepigmen-teerd, later harig

unilateraal bovenkant rug of borstkas

 

dysplastische naevus

 

> 7 mm, onregel-matige rand, variabele pigmentatie, onregel-matige vorm, erytheem

 

 

 

Naevi:   

indien niet verdacht: bevriezen, eenmalig: geeft 2w korst, kan blaasje geven en openspringen (ontsmetten!)

 

MALIGNE ME LANOOM

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

superficieel spreidend maligne melanoom 50%

vrouw > man

20 Ė 60 jaar

maculair, variabele pigmentatie, dikwijls met regressie

onderbeen

melanocytaire letsels:

naevus naevocellular.

blue naevus

lentigo simplex

lentigo solaris

 

niet-melanocytair:

seborreÔsche wrat

gepigm. basocell. ca

vasc. letsels:

     pyogeen granuloom

     hemangioom

dermatofibroom

Gevaar voor maligniteit bij:

ABCDE-regel:

 

A symmetry

B order (onregelmatig)

C olor (versch kleuren)

D iameter > 6mm

E levation (verheven)

 

Prognose ~ Breslow

 

lentigo maligne melanoom

15%

bejaarde

> 60 jaar

 

zonbescha-digde huid: gezicht

acrolentigi-neus maligne melanoom

10%

 

 

handpalm, zool, nagelbed

nodulair maligne melanoom

25%

man > vrouw

20 Ė 60 jaar

gepigmen-teerde nodulus: snel groeien en ulcereren

romp

 

MALIGNE EPIDERMALE TUMOREN

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

basaal cel carcinoom

middelbare leeftijd of bejaarden

man > vrouw

 

GEEN META'S

lokaal invasief

4 types: kunnen allemaal gepigmenteerd
 

nodulair: klein, huid-kleurige papel, met fijne teleangiŽctasieŽn, en een glinsterende parelachtige rand;

centrale necrose -> korst (ulcus rodens);   < 1 cm
 

cystisch: gespannen en translucent;
 

oppervlakkig: multipel, plaque, # cm, rand,

gepigmenteerd;
 

cicatriserend: witte of gele morfea-achtige plaque; centrale del

gezicht: rond de neus, oogleden (binnenste canthus), de slaap

 

oppervlakkig: soms vooral op romp

nodulair/cystisch: intradermale naevus, molluscum contagios., keratoacanthoma, squameus cel ca, sebumklier-hyperplasie

 

oppervlakkig:

nummulair eczeem, psoriatische plaque, intraepidermale ca

 

cicatricieel: morfea, litteken

 

gepigmenteerd: maligne melanoom, seborreÔsche wrat, samengestelde naevus

E/:

1. verlengde UV expositie

2. arsenicum ingestie

3. X-irradiatie

4. chronisch litteken

5. genetische pre-dispositie

squameus cel carcinoom


> 55 jaar

man > vrouw

 

METASTASEN !!!

1. begin in actinische keratose als kleine papel -> ulcus -> korst -> niet metaís

2. nodulair type: koepelvormige nodulus in zonbeschad. huid

3. meer aggressieve ulcererende vormen: rand van ulcus, litteken radiotherapie-schade

zon-blootgestelde gebieden: gezicht, nek, voorarm, hand

keratoacanthoma

actinische keratose

basaal cel carcinoom

intraepidermaal ca

amelanoc. malign. mel.

seborreÔsche keratitis

E/:

1. chronische actinische schade

2. X-irradiatie

3. chronische ulceratie en verlitteke-ning

4. pijp en sigaar

5. industriŽle carcinogenen (teer)

6. wrat en immuno-suppressie

7. genetisch

 

PREMALIGNE EPIDERMALE AFWIJKEN Ė MALIGNE DERMALE TUMOREN

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

differentiŽle diagnose

opmerkingen

intraepidermaal carcinoom

ziekte van Bowen

bejaarde vrouw

roze of lichtgepigment. schilferende plaques

# cm  -> zz squameus cel carcinoom

onderbeen: solitair of multipel

romp

nummulair eczeem

psoriasis

oppervl. basaal cel ca

 

keratoacanthoom

 

snelle groei tot koepelvormige nodulus tot

> 2 cm

keratineplug -> krater

spontane resolutie -> litteken

zonbloot-gestelde zone: gezicht, armen

 

 

actinische keratose

bejaarden

fototype I

schilferende hyper-keratotische zones met ruw oppervlak, meestal < 1cm

Ďcutaneus horní

solitair of multipel

zonblootgestelde zone:

dorsaal hand, gezicht, nek

 

 

cutaan T-cel lymfoom

CTLCL : mycosis fungoides

 

STADIA:

premycotisch: parapsoriasis, poikoliderma

geÔnfiltreerd: gefixeerde plaques

tumor: tumorachtige noduli of ulcera in de plaques

systemische ziekte: LK en interne organen: Sťzary syndroom is variant van deze fase

geÔnfiltreerd: romp, verspreid

premy-cotisch: psoriasis, eczeem

Stadia:

1. kan > 10j duren: topische steroÔden en UVB R/

2. kan jaren duren: PUVA, nitrogeen,...

3. overleving 2.5j: radiotherapie

 

EXTRAíS

 

leeftijd

uitzicht van eruptie

plaats van eruptie

verbranding zon

 

jeuk -> erytheem (max op 24 uur)-> desqua-matie en pigmentatie

 

photo-aging

 

ruw, gerimpeld, bleek-geel, teleangiŽctasiŽn, onregelmatig gepig-menteerd, purpura, benigne en maligne neoplasma

 

intrinsiek oud worden van huid

 

laxiteit, fijne rimpeling, benigne neoplasmata; androgene alopecia, grijs worden haar

 

actinische (solaire) elastose

bejaarden

geel, dik, gerimpeld

nek: gerimpelde patro-nen;

Ďseniele comedonesí

zonblootgestelde huid

contact urticaria

 

onmiddellijk jeuk, erytheem, urticaria

+ contact dermatitis

latex contact urticaria

-> CAVE anafylaxis !!!

 

oorspronkelijke versie © 7 april 2002

DECUBITUS:
Definitie en wondbehandeling

 

Stadium I

Stadium II

Stadium III

Stadium IV

Definitie

roodheid van de huid die onder druk niet verdwijnt

oppervlakkige beschadiging van de huid in de vorm van bullae of excoriaties; in sommige gevallen bevindt zich onder deze oppervlakkige verschijnselen een necrotische massa, soms palpabel als een subcutane tumor.

Oppervlakkig ulcus, met een diepte tot in het onderhuids bindweefsel, maar niet tot aan bot, pezen of gewrichtskapsel

Diep ulcus tot aan bot, pezen of gewrichtskapsel

Voorbeelden

Wondbehandeling algemeen

Ten aanzien van verbandwisselingen:
-
week zonodig eerst de oude gazen los (indien mogelijk door de douche erop te zetten) omdat bij lostrekken van een droog verband de wond beschadigd kan raken;
- spoel, indien zich in de wond exsudaat of debris bevinden, de wond schoon (eveneens indien mogelijk door de douche erop te zetten);
- leg nieuwe gazen losjes in de wond; vermeden dient te worden dat een gaasprop op de wond drukt;
- voorkom of behandel maceratie van de wondrand, afhankelijk van de mogelijkheden bij het specifieke wondverband, met zinkolie FNA 1 tot 2 keer daags.

Pijn:

Behandel pijn door decubitus, die meestal vooral tijdens de wondverzorging optreedt, volgens de gebruikelijke pijnschema's; vermijd continue pijnstilling, en richt de pijnstilling vooral op het tijdstip van wondverzorging

Ten aanzien van verbandwisselingen:
- week bij verbandwisseling zonodig oude gazen los

- spoel bij exsudaat of debris wond schoon

- nieuwe gazen losjes in wond

- zinkolie FNA op wondrand

- bij pussende of stinkende wond: in hypochloriet gedrenkte gazen, daarop paraffinegazen, afdekken met hydrofielgazen, 2-4 dd wisselen

- bij wondinfectie met koorts of bij cellulitis: flucloxacilline 500 mg 3 dd, 7 dagen

- bij ulcus met meerdere kleuren: voorrang beleid bij zwarte of gele kleur

Pijn:

Behandel pijn door decubitus, die meestal vooral tijdens de wondverzorging optreedt, volgens de gebruikelijke pijnschema's; vermijd continue pijnstilling, en richt de pijnstilling vooral op het tijdstip van wondverzorging

Wondbehandeling

- geen lokale therapie; bij subcutane necrotische massa ontstaan ulcus afwachten

 

- bescherm intacte of zonodig leeggezogen blaar met hydrofiele gazen
- pijnlijk gespannen blaren leegzuigen

- bij kapotte blaar en excoriaties: als bij oppervlakkig rood ulcus (zie stadium III)

 

Oppervlakkig ulcus, rood

- paraffinegazen, afgedekt met hydrofielgazen, 2 dd, of hydrocolloÔdverband 1x per 2-7 dagen

- bij exsudatie: natte uitgeknepen gazen 3-4 dd, of calciumalginaatcompressen of - tampons, afgedekt met hydrofielgazen; alginaten wisselen bij verzadiging

 

oppervlakkig ulcus, geel of zwart

- verwijder gele of zwarte necrose tot op gezond weefsel; wacht bij necrose aan hiel tot deze geheel losligt (zo nodig eerst laten indrogen); verweek evt rest necrose met natte gazen 3-4 dd, daarop paraffinegazen en hydrofielgazen; overweeg enzympreparaat bij dunne vervloeiende voor mechanische verwijdering niet goed bereikbare necrotische lagen

diep ulcus, rood

- losjes opvullen met paraffinegazen, daarop hydrofielgazen, 2 dd

- bij exsudatie: als bij oppervlakkig rood ulcus
 

diep ulcus, geel of zwart:
als bij een oppervlakkig geel of zwart ulcus

 

 

Pathofysiologie en preventie   

 

Externe factoren

PatiŽntgebonden factoren

Pathofysiologie

druk en schuifkrachten die van buitenaf op het lichaam worden uitgeoefend en waarvan richting, intensiteit en duur niet alleen bepalen of er decubitus ontstaat, maar ook in welke vorm de decubitus optreedt.

Bepalen de gevoeligheid van de patiŽnt voor het ontstaan van decubitus:
- droge huid
- incontinentie voor faeces en urine
- slechte voedingstoestand.

Preventie:

PatiŽnten-informatie:
klik hier

Ten aanzien van de houding van de patiŽnt:
- het liggen geschiedt bij voorkeur in halve zijligging, een positie waarbij het hele lichaam in het frontale vlak een hoek van 30 graden maakt met het horizontale vlak. Eventueel kan worden afgewisseld met buikligging;

- geef het advies - rekeninghoudende met de mogelijkheden en beperkingen - dat de patiŽnt regelmatig van houding wisselt of gewisseld wordt: bij zitten ten minste eens per twee uur (zitvlak liften, indien mogelijk gaan (laten) staan of verzitten); bij liggen ten minste eens per 4 uur (wisselligging). Voer, indien toch een niet-wegdrukbare roodheid ontstaat, de frequentie van het wisselen van zit- of lighouding op totdat de roodheid is verdwenen;

- probeer indien de patiŽnt verplaatst moet worden schuiven en trekken zoveel mogelijk te voorkomen: til, laat gebruik maken van een papegaai of gebruik een zogenaamde rolmat.
 

Ten aanzien van de ondergrond:

- immobiele patiŽnten en patiŽnten bij wie al sprake is van decubitus dienen gebruik te maken van een anti-decubitusmatras en -kussen;
 

- voorkom oneffenheden zoals bijvoorbeeld plooien in lakens, opgefrommelde incontinentiematjes, onder het been doorlopende catheterslangen, en kruimels in bed, en vermijdt te kleine kussen- of matrashoezen of te strak gespannen lakens;
 

- een zitkussen dient comfortabel te zitten; vaar hierbij op het subjectieve gevoel van de patiŽnt
 

- tijdens liggen of zitten dient het lichaam zo volledig mogelijk ondersteund te zijn; pas bed en stoel daarvoor goed aan bij romp en ledematen;
 

- voorkom onderuitzakken in bed door aanpassing van het bedoppervlak en in een stoel door goede afstelling van voetsteunen, armleuningen, zitdiepte en zithoek en weglaten van kussens in de rug;
 

- bij verminderde beweeglijkheid van een lichaamsdeel zoals bijvoorbeeld bij (dreigende) contractuurvorming, dient ter voorkoming van puntbelastingen dit lichaamsdeel zorgvuldig te worden ondersteund
 

- bescherm bij wrijving op de intacte huid deze tegen schuifkrachten door doorzichtige, zelfklevende wondfolie aan te brengen, te vervangen bij rimpelen. Elleboog- en hielbeschermers zijn tweede keus
 

- een schapenvacht draagt door drukverdelende en vochtabsorberende eigenschappen mogelijk bij aan de preventie van decubitus;
 

- een hielelevator of een hoofdkussen onder het been geeft adequate drukontlasting van de hiel;
 

- een dekenboog, of het los laten afhangen van dekens over het voeteneinde van het bed, voorkomt extra druk door het gewicht van de dekens;
 

- overweeg aangepast schoeisel bij decubitus aan de voeten;
 

- windringen, urinecatheters bij incontinentie en het met vette watten en zwachtels inpakken van hielen of ellebogen zijn niet aangewezen ter preventie van decubitus.

- droge huid: indifferente zalf
- indien incontinentie: regelmatig verschonen
- goede voedingstoestand.

 

Wondverzorging:

 

klik op de figuur voor ware grootte