Tours:  Saint-Martin Via Turonensis naar Compostela

Tours was een belangrijk bedevaartsoord in de Middeleeuwen, in de eerste plaats door de verering van Sint -Martinus, die een deel van zijn mantel schonk aan een arme; daarenboven was Tours een etappe op de weg naar Compostela. De geschiedenis van de basiliek Saint-Martin is bewogen zoals bij de meeste Franse kathedralen en basilieken, o.a. geplunderd en in brand gestoken door de Noormannen. Tours was een belangrijke stopplaats op de Via Turonensis naar Compostela. Meer zelfs deze kathedraal was een van de vijf grote bedevaartsoorden: Conques: Sainte-Foy;  Limoges:  Saint-Martial; de Toulouse: Saint-Sernin; Compostela: Saint-Jacques-de-Compostelle.
Nog te bezichtigen: in de crypte van de basiliek van Sant-Martin het graf van Saint-Martin de Tours, la Tour Charlemagne; tour de l’Horloge

Vivonne Hotel St. Georges: goed hotel om te logeren in de nabijheid van Poitiers en Tours.

Te bezoeken: gemeentes Chauvigny, Gaillac, Wijngaarden La Verrerie, Abbaye St Savin Werelderfgoed; L'Abbaye de Saint-Savin-sur-Gartempe ( Saint-Savin - departement Vienne). Werelderfgoed omwille van het geheel van muurschilderingen op gewelf en muren. In de kerk zijn er fresco's van het Oude Testament te zien en wordt deze kerk ook wel de "Romaanse Sixtijnse kapel" genoemd. Cordes sur ciel : Middeleeuws; Toulouse: zie verder; Sernin Kathedraal: zie verder

Luz Saint – Sauveur

Luz-Saint-Sauveur departement Hautes-Pyrénées, regio Midi-Pyrénées. Goede uitvalsbasis voor wandelingen in de zomer en voor de ski-oorden. De kerk heeft een versterkt uitzicht. Vroeger was deze plaats een schuiloord tegen Spaanse bandieten die de grensgebieden onveilig maakten. Wandelingen: langs de bergrivieren Gavarnie en Bastan voor de valleiene van de Lu, van Barèges en de Gavarnie. Meestal rijdt men eerst met de wagen naar het nabijgelegen Cauterets via Pierrefite om vandaar naar de cirque de Gavarnie te gaan. Eveneens erg in trek Lac de Bastampe,
Pic de Viscos, Lacs d'Ardiden, Pic d'Ardiden. Populair: benji  springen (saut à l'élastique) van de Napoleon - brug en wat verderop Via ferrata.
Ski: Luz-Saint-Sauveur is een echt bergdorp in het departement Hautes-Pyrénées in de nabijheid van Pic du Midi, Cirque de Gavarnie, Parc National des Pyrénées. Vijf gemeenten sloegen de handen in elkaar en maakten een ski-oord Luz Ardiden. Je kunt in de andere seizoenen wandelen onder de skiliften in de bossen. Op de terminus zijn er aangename restaurants maar ook uigestrekte weiden voor schooluitstappen en natuurwandelingen. We logeerden in Les Remparts, met kamers voor B&B en voor groepen als landelijke vakantiewoning (2 Place des Remparts - 65120).

naar boven

Voettochten in groep
Wij hebben enkele voettochten gedaan naar Santiago de Composte(l)la. De stappers van onze groep konden zich niet vrijmaken om vanaf de Franse grens een maand lang met de rugzak te stappen naar de eindbestemming. Wij verkozen zoals vele anderen de tocht te spreiden. De eerste keer deden we het laatste stuk: 150 km. tot de kathedraal. Op het einde van de tocht, kan men na het voorleggen van het bedevaartsboekje met de stempels van de verschillende pleisterplaatsen, een 'diploma' krijgen. Het eindpunt van de bedevaart is de kathedraal, een mengvorm waar het barokke de doorslag geeft. Deze van oorsprong Romaanse kathedraal heet El Portico de la Gloria, de poort naar de hemel.
De  andere keren deden we stukjes van de Franse route. We waren geen gedreven wandelaars en de helft van onze groep was niet zo best voorbereid: overgewicht, roken, weinig of geen training.
Bedevaart of wandelproject
Je hoeft geen gelovige te zijn om te stappen naar Compostela. Je kunt deze tocht zien als een deel van een project. De fysieke inspanning en ontspanning brengt je wel in een goede positie voor zingeving en om te genieten van natuur en cultuur. Alle bedevaartgangers zijn zeker niet religieus of zelfs christelijk geïnspireerd. Een aantal doen dit vanuit een spirituele nood, om zichzelf te bevragen. Het sportieve, het uitdagende speelt een rol. Men kan deze route alleen doen, met zijn tweeën of in kleine groepjes. De echte stappers gaan in de regel alleen, ze ontmoeten wel anderen op de tocht en vooral in de refugio's. Alleen stappen is lastiger maar biedt meer mogelijkheden tot zelf-ontdekking. Succes
Het aantal stappers is fenomenaal toegenomen. Dit kwam vooral door de grote media-aandacht die inspeelde op het spirituele, nood aan bezinning, het fysiek uitdagende, de verbeterde bewegwijzering en logiesmogelijkheden. In de drukke periodes schept dit problemen van te grote invloed. Vele traditionele opvangplaatsen kunnen deze toeloop niet meer opvangen.

Werelderfgoed
De camino (route) bevat heel wat interessante architectuur: Romaanse bouwkunst afgewisseld met bouwstijl onder invloed van de Arabieren (hoefijzer). Heel wat kloosterorden hebben in de elfde en twaalfde eeuw kerken, kloosters gebouwd in Romaanse stijl. Vanaf de twaalfde eeuw kwam de Gotiek via Frankrijk naar deze streken. Sinds de Middeleeuwen en tot vandaag de dag trekt deze stad vele bedevaarders en andere reizigers aan. De beroemde kathedraal is het eindpunt. De bedevaart staat in het teken van de verering van de apostel Jacobus de Meerdere te verbreiden en te verdiepen (Sint - Jakob; San Diego; Santiago). Een van de bekendste route is de camino frances.
De mensen onderweg naar Compostela zijn van alle nationaliteiten, rang en leeftijd. Men stapt, fietst of trekt met ezel of te paard. Sommigen stappen de volledige route verspreid over verschillende jaren. De Compostela bedevaartroutes waren zeer belangrijk in de Middeleeuwen tot halfweg de twintigste eeuw. Daarna was er een terugloop. Dank zij de UNESCO en de inspanningen van
de christelijke kerken kwamen deze routes opnieuw in de belangstelling.
http://whc.unesco.org/pg.cfm?ID_SITE=868&CID=31&l=fr

Lange en lastige tochten
Sommigen doen er een hele tijd over: een maand (vanaf de Franse grens), twee maanden (België - Nederland ). De meeste wandelaars doen slechts een deel van de route.
Van de Franse grens tot Compostela is dit zowat 800 kilometer. De wandelaars stappen van de ene refugio naar de andere. Ze hebben een rugzak mee die ongeveer veertien kg. is. Dat lijkt misschien niet veel, maar bedevaarders verzekerden ons dat dit zwaar is na dagen stappen. Per dag stapt men ongeveer vijfentwintig kilometer. Men ziet vaak enkele dagen na elkaar dezelfde bedevaarders op de weg of in de refugio's, maar hun wegen scheiden vlug. Ze hebben een ander tempo, soms nemen ze een andere weg. De wegen zijn goed aangeduid. Geregeld drinken is een noodzaak. Als je dorst hebt, ben in feite al wat laat. Daarom: een kleine drinkbus in handbereik en reservewater in de rugzak.
Men kan geen plaatsen in een refugio reserveren. Als je in groep stapt en de eersten komen om vier uur in de middag aan, kan je niet reserveren voor zij die later arriveren. In principe laat men geen stappers toe, die hun wagen enkele honderden meter vandaar parkeren. Al gebeurt dit toch wel af en toe. Met een pasje van erkende pelgrim hebben krijg je voorrang. Dit pasje kan je aanvragen in elk land. Op heel wat plaatsen kan men goedkoop overnachten in hostals, albergue, pensions enz.

Pelegrino - touregrino
Sommigen nemen het veel makkelijker op: ze rijden met de wagen van de ene plaats naar de andere en stappen enkel de laatste honderd meter met hun rugzak (bakcpack) naar  de (goedkope) logiesmogelijkheden.
Twee citatenover een touregrino:
"They collected their backpacks 100 metres before the albergues and walked in as though they had carried them the full way - taking up beds that other pilgrims could have had. That is not fair..."
But:  "Who is the pilgrim and who is the touregrino? "

naar boven 

Pelgrims hoofdroutes door Frankrijk

De hoofdroutes door Frankrijk naar Spanje zijn:

• Parijs via Tours en Bordeaux ;

• Vézelay via Bourges of Nevers;

• Le Puy-en-Velay via Conques en Moissac :

• De bekendste weg is die vanaf Le Puy-en-Velay (de GR 65); van Arles via Toulouse.

Aanlooproutes in andere landen: vanuit België, Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland naar de.
Bovendien zijn er inmiddels enkele regionale aanlooproutes in Frankrijk: in Bretagne, en van Cluny en Lyon naar Le Puy-en-Velay. http://www.santiago.nl/routes.html#nederland

naar boven

FRANKRIJK CAHORS CONDOM MEI 2009  Lot - Gers

We bespreken enkele steden en dorpen die op de weg lagen, samen met enkele bouwwerken. We begonnen de tocht in Cahors en we eindigden in Condom. In beide steden waren er bezinningsmomenten in de kathedralen.

Cahors

Cahors is de hoofdstad van het departement Lot en ligt in een meander van de rivier de Lot en is bijna volledig omgeven door water (Opm. de meeste departementen kregen de naam van de rivier). Toeristische trekpleister en bekend voor de AOC Cahors wijn. Cahors was een welvarende stad in de Middeleeuwen. In 1360 tijdens de Honderdjarige Oorlog, werd het aan de Engelsen overgedragen. Dan begon het verval, pas in de 19e eeuw kwam er een heropflakkering en in de laatste decennia. De bevolking vluchtte en de vrijwel verlaten stad heeft zich nooit helemaal hersteld.
Cahorsin:  betekent woekeraar; sommige handelaren van Cahors werden rijk in de 13e en 14e eeuw door het verstrekken van leningen. Te merken aan de rijke huizen in Cahors (muren in baksteen, arcades en de gebeeldhouwde delen in natuursteen).
We begonnen de voettocht met een bezinning in de Romaanse Cathédrale St.-Etienne Is een van de meest oorspronkelijke koepelkerken van het ZW. Staat in het hart van de oude stad aan de place Aristide-Briand. Het Romaanse schip is uitgebreid met gotische kapellen. De twee grote koepels, die met 14de eeuwse fresco's zijn versierd, doen het interieur ruim lijken. De laatgotische kruisgang heeft mooi snijwerk. Het mooiste van de kathedraal is het 16de eeuwse timpaan boven de noordelijke deur, waarop de Hemelvaart van Christus, gedragen door engelen, wordt afgebeeld. Dit monumentaal bouwwerk is opgebouwd uit diverse onderdelen uit verschillende tijdperken van de 11e tot de 17e eeuw. Het schip is afkomstig van het oude deel in Romaanse stijl, dat in 1120 gebouwd is. De apsis waaraan in de 12e eeuw begonnen is maar die tussen 1285 en 1293 herbouwd is, is gebouwd in de gotische stijl. In het begin van de 14e eeuw is de oostelijk kant van de kerk vernieuwd na het slopen van de aanpalende huizen. In de 15e en 16e eeuw is aan de binnenkant van de kerk verbouwd, met name in de kapellen. In die tijd wordt ook het klooster gebouwd, dat een uitbundig voorbeeld is van de gotiek. La Chantrerie, een van de mooiste monumenten in de oude stad, nu een expositieruimte. 

De beroemde 14de eeuwse Pont Valentré, met zeven gotische bogen en drie verstrekte torens is een voorbeeld van middeleeuwse militaire bouwkunst. De torens moesten de toegang tot de stad verdedigen. Het bouwen van de brug heeft 70 jaar geduurd, daar is ook de mythe van de duivel ontstaan. De bouwmeester van de brug zou zijn ziel aan de duivel verkocht hebben, maar met een list probeerde hij ervan af te komen. Als represaille brak de duivel elke nacht af wat er de dag ervoor aan de centrale toren toegevoegd was. Bij de restauratie in de 19e eeuw is daarom een duivel in de toren toegevoegd. Je gebruikt daarvoor best een verrekijker. Een van de belangrijkste toeristische trekpleisters.

Er is een mooie wandeling gemaakt langs de stadstuintjes. Je komt zo op de Boulevard Gambetta, de hoofdstraat van Cahors die met platanen omzoomd en is genoemd naar de beroemde 19de eeuwse radicale politicus Léon Gambetta, uit de stad afkomstig. De winkels hier en de nabijgelegen overdekte markt bieden allerlei lokale lekkernijen, waaronder de rijke, volle wijn van Cahors, vin noir genoemd. Ten oosten van de Boulevard Gambetta ligt de oude wijk, met huizen die aan een glorieus verleden herinneren. Stegen Bruggen die de stegen kruisen werpen schaduwen op de straten. In het licht zijn de renaissanceramen, het stenen snijwerk en de fijn afgewerkte draagstenen van de indrukwekkende herenhuizen te zien. Eén van de fraaiste is Hótel Roaldès, quai Champollion, met een zuidgevel van hout en verweerde rode baksteen, en een loggia en toren in Italiaanse stijl.
Grote bouwwerken: Hôtel de Ville (1837-1847), het theater, het paleis van justitie en de bibliotheek.
Het deel van de stad tussen de Boulevard Gambetta (de winkelstraat midden door de stad) en de Lot is het bekijken waard.

naar boven

Saint-Cirq-Lapopie

Op de eerste dag van een vijfdaagse staptocht op een deel van de Compostela route van Cahors naar Condom, kwamen we in een van de mooiste dorpen van Frankrijk: Saint-Cirq-Lapopie. Dit dorp ligt in niet ver van Rocamadour en Cahors, in het Franse departement Lot (regio Midi-Pyrénées) en op de top van een steile rots circa honderd meter boven de rivier de Lot. Het centrum met smalle, steile straatjes met vakwerkhuizen is niet per auto bereikbaar. Het dorp is in trek bij schilders en kunstenaars en onderging de ‘klassieke’ renovaties en restauraties vooral bestemd voor de toeristen, de inwoners, de plaatselijke horeca, kunstenaars, winkeliers. Eerst bezochten we de bezienswaardigheden: Fort La Popie, Belvédère de Bancourel en we eindigden in de Kerk van de 16de eeuw. Met een viertal stappers keken we naar een bericht naast het kerkportaal. We konden eerst onze ogen niet geloven. Het ging over een Braziliaans meisje van negen dat een abortus had ondergaan van een tweeling. Haar stiefvader had haar verkracht. Volgens de artsen was ze in levensgevaar. Door het kerkelijk recht was ze omwille van de abortus - en zij die hadden meegeholpen - geëxcommuniceerd. De plaatselijke Braziliaanse bisschoppen stonden achter dit principiële standpunt zoals ook het ‘Vaticaan’dit verdedigde. De plaatselijke Franse bisschop (van Cahors) had een officiële mededeling laten ophangen in de kerkportalen, waarin stond dat de Katholieke Kerk zich op de eerste plaats barmhartig, meelevend, helpend en discreet had moeten opstellen. Thuis gekomen zochten we meer informatie op. Een van de reacties was die van Bisschop Gerard de Korte van Groningen-Leeuwarden op 13 maart 2009, die grote moeite had met de excommunicatie van alle betrokkenen. “Hier had barmhartigheid boven het recht moeten gaan”. De Korte benadrukt dat de Kerk altijd opkomt voor het leven vanaf de conceptie tot de natuurlijke dood. Dat vindt de Kerk zo belangrijk dat het kerkelijk wetboek voorschrijft dat alle betrokkenen bij een abortus van rechtswege worden geëxcommuniceerd. Maar de bisschop hekelt de strikt juridische benadering van zijn collega-bisschoppen in deze kwestie. “Naast recht is er ook barmhartigheid.” Ook die herinnering blijft hangen.

Condom

Condom departement Gers, regio Midi-Pyrénées, op Via Podiensis (étape jacquaire = pelgrims voor Compostella); de pelgrims kwamen  van La Romieu en trokken verder naar Larressingle. Was belangrijk vanaf 14de eeuw, o.a. door oprichting van een hospitaal Saint- Jacques (Les hospices), voor 'femmes de mauvaise vie' maar ook voor pelgrims, gebrekkigen en armen. De overnachtingen voor de pelgrims gebeurden met verschillende personen in een bed, wat de gewoonte is en interessant voor warmte en plaatsbesparing.
We hadden vooral belangstelling voor de kathedraal Saint-Pierre de Condom die in zijn huidige situatie dateert van rond 1400. Deze bijzonder kerk kende periodes van bloei en verval en is een voorbeeld van zuiderse gotiek. Sommige elementen laten ons flamboyante gothiek zien. De buitenkant is merkwaardig o.a. het portaal met 'levendige' personages en engelen.
Het klooster ernaast had veel te lijden door plunderingen en verval.
Daar Condom het einde betekende van onze voettocht, hadden de organisatoren een deel van dit klooster (stedelijk eigendom; grote overdekte binnenplaats als ontmoeting- en feestruimte) ingericht voor de afscheidsviering. We zaten op stoeltjes van de gemeente, we hielden een bezinning en we dronken wijn. Origineel en bijzonder geslaagd.

http://fr.wikipedia.org/wiki/Cath%C3%A9drale_Saint-Pierre_de_Condom

naar boven

Conques: een ommetje maar de moeite waard

We dienden met de auto een ommetje te maken van anderhalf uur; we hebben het ons niet beklaagd. Conques blijft in ons geheugen als een topmoment bij onze verkenning van kerken en routes naar Compostela in Frankrijk. Geen wonder dat het vroeger (in de Middeleeuwen vooral) en nu symbool voor de pelgrims naar Compostela. In 1998 kwam Conques op de lijst van Werelderfgoed. De diensten voor Toerisme Conseil Régional Midi-Pyrénées erkende zijn belang in 2008 door Conques uit ter roepen tot een van de Grands Sites van de Midi-Pyrénées. Voor verdere info en afbeeldingen: http://fr.wikipedia.org/wiki/Conques
Conques is een klein dorp (departement Aveyron; arrodisement Rodez; Midi-Pyrénées) in Frankrijk en is een van mooiste plaatsjes van Frankrijk met een schitterende abdijkerk van Sainte Foy en typische straatjes en pleintjes. Goede accommodatie voor eten en drinken. Voor logies kan je ook terecht bij de paters. Vooraf reserveren is nodig en wat verplichte bezinning moet/kan je erbij nemen. Het dorp is verkeersvrij: je parkeert op grote parkeerplaatsen net voor de dorpskern. De weg ernaar toe is kronkelend en lang. Conques was en is bekend als etappeplaats op de route naar Compostella - Via Podiensis. De pelgrims werden vooral aangetrokken door de relieken van de heilige Foy, een jonge martelares uit de 4e eeuw. De abdijkerk van Sainte Foy dateert uit de 12e eeuw en is gebouwd in de Romaanse stijl. Ze bevat een beroemd gebeeldhouwd timpaan: het Laatste Oordeel. In de 19e eeuw redde de schrijver en inspecteur van de monumentendienst Prosper Mérimée (weeral hij...) de kerk van de ondergang, door aan te dringen op restauratie.
Veel kerkschatten zijn behouden gebleven, onder meer doordat de bewoners van Conques de waardevolle stukken verborgen hielden in hun huizen gedurende de Franse Revolutie. De verzameling geeft een goed beeld van Franse edelsmeedkunst van de 9e tot de 16e eeuw en bevat enkele opmerkelijke voorwerpen, waaronder het beroemde beeld van de heilige Foy uit de 10e eeuw. Mooi gepresenteerd: het lijkt op het eerste gezicht op een beeldje uit de Romeinse periode; de edelstenen werden er telkens aan toegevoegd als er geld voorhanden was. Hoe men op een sluwe en slinkse manier de schedel van deze jonge martelares bemachtigde van het nabijgelegen Agen is een verhaal apart en illustreert de nood voor een klooster en zeker voor een pleisterplaats voor pelgrims te beschikken over 'sterke' relieken.
Te bezoeken in de aangrenzende schatkamer (op de middag gesloten: controleer de openingsuren op http://fr.wikipedia.org/wiki/Conques waar je tevens prachtige afbeeldingen vindt.

naar boven

FRANKRIJK: Saint-Sever naar Saint-Jean-Pied-de-Port (12-19 mei 2007)

Onze derde tocht (12 - 19 mei 2007) vertrok van Saint-Sever tot de Frans-Spaanse grens: Saint - Jean Pied- de Port.

zaterdag 12 mei :
Reisweg en auto's:
Volgens via Michelin zullen we ongeveer 10.30 u. met de auto rijden voor een afstand van 1065 km. We kregen van de reisleider een goede routebeschrijving op papier. Vooral voor Parijs en het laatste stuk was dit interessant. Zij die met een GPS reden konden dit vooral gebruiken voor de laatste kilometers en voor de uitstappen de volgende dagen.

Wandelroutes
We hadden ons gesteund op afstanden van telkens van 25 km. Hier en daar reden we een stukje van de route met de auto naar een verdere plaats omdat we dienden rekening te houden met de overnachting. We sliepen in kleine hotels. Buiten het seizoen is dit geen probleem, we hadden wel voor alle zekerheid vooraf gereserveerd. Voor de weekends was dit zeker nodig. De route hadden we opgezocht in de documentatie over de wandelroutes van Compostela in Frankrijk en op internet. Zo konden we voor een deel het reisdagboek volgen van stappers die eerder waren vertrokken. De routes zijn mestal goed aangeduid: een combinatie van GR en van de Franse Compostela wegen aangeduid met de typische schelp. In Spanje zijn de wegen nog beter aangeduid. Geregeld zie je daar ook 'kilometerpaaltjes' staan. Deze regelmaat vonden we niet in Frankrijk. Enkele keren was het echt zoeken. Onze regel was dan: loop niet te ver zonder aanduidingen. Keer terug op je stappen.
We hadden gelukkig geen verloren stappers. We hadden afspraak wie de laatste liep en hoe we elkaar verwittigden voor een individuele sanitaire stop. We hadden geen fluitje mee zoals vaak wordt aangeraden, ook geen kompas, wel enkele detailkaarten en onze GSM's.

zondag 13 mei : Saint-Sever

Saint-Sever : is vooral bekend voor zijn foie-gras. 's Avonds wat het gezellig samenzijn: eten, drinken, grappen en grollen. Vandaag wordt het echt 'menens'. We controleren onze rugzak en we verdelen de picknick evenredig. De verantwoordelijke laat ons controleren als we alles bijhebben wat vooraf gevraagd was: zakmes, plastiek beker en bord; waterdichte en zeer goed zittende stapschoenen; synthetische sokken (katoen wordt vochtig en veroorzaakt blaren op de voeten); compeed (blaren) – zonnecrème - zonhoed/regenhoed; regenkleding; rugzak.
We aten twee keer warm. De eerste keer in het gezelschap van een familie met communiefeest. Het viel ons op dat

maandag 14 mei Saint-Sever naar La Bastide Chalosse 22 km. Vanaf de eerste dag kregen we buien.

dinsdag 15 mei : La Bastide-Chalosse - Orthez 23 km -
woensdag 16 mei Orthez - Sauveterre de Béarn 24 km. Deel van de route met de wagen om te overnachten in Saint-Palais.
donderdag 17 mei Sauveterre de Béarn - Ostabat: 26 km

vrijdag 18 mei Ostabat - eindpunt Saint-Jean-Pied-de-Port 21 km.

Hoe dichter bij onze eindbestemming, hoe meer bedevaarders. On eindpunt was de kathedraal van Saint-Jean-Pied-de-Port. We waren begonnen met een bezinning in de kathedraal van Saint-Sever en we zouden eindigen met een persoonlijk zingevingmoment. We zagen al van op afstand Saint-Jean-Pied-de-Port liggen. Sommigen van ons dachten dat het pied-de-porc was; port verwijst naar de toegang, de poort naar de Pyreneeën en Spanje. De laatste kilometer ging over oude weg. Niet bijzonder mooi, maar wel rustiger dan langs de nieuwe weg waarlangs we een hele tijd hadden moeten wandelen.
We logeerden in hotel Ramuntcho in de hoofdstraat van Saint-Jean-Pied-de-Port. We waren wel goed geïnformeerd waren we dienen te parkeren: op een 50 m verder aan de ring. Opnieuw hadden we iets te vieren, zodat er schuimwijn als aperitief op tafel kwam en als afsluiter. De speeches van de verantwoordelijke waren zeer treffend en persoonlijk. We kregen een diploma van de organisatie en vooral veel warme en waardering van de medestappers.

zaterdag 19 mei : terugreis. 'Partir c'est mourir un peu'. Bij het ontbijt bomen we na dat we weerom een stuk van de bedevaartsroute achter de rug hebben. Dat elke tocht dezelfde kern heeft (Samen onderweg...) en toch ook wat anders qua groep, omgeving, intensiteit.
We worden een beetje ouder, maar de motivatie om te stappen blijft even jeugdig. We kijken al uit naar het volgende stuk. Opnieuw een stuk in Frankrijk. Dat is dichterbij dan routes in Spanje en even boeiend vanuit cultureel oogpunt als voor zingeving en teambuilding. -

naar boven

FRANKRIJK : ROUTES PÉRIGUEUX - DORDOGNE

Onze tweede Compostela tocht begon in Limoges en had als eindpunt Perigeux. We kozen voor die streek omdat een van onze stappers in deze streek een tweede verblijf had (en heeft). Dit maakte het maken van afspraken ter plaatse voor het vinden van logies makkelijker.
Voor een groep van vijfentwintig ligt het niet voor de hand om logies te vinden. Refugio's zoals in Spanje vind je er niet.
Périgueux 32.294 inwoners Périgueux stelt zichzelf voor als 'capitale' van de Périgord, ville fleurie en ville d'oc (Occitaans taal; troubadours). Deze stad ligt in het departement Dordogne in het midden van Frankrijk. De streek heet de  Périgord en komt ongeveer overeen met het departement Dordogne. Het ligt in de regio Aquitanië (Aquitaine). Deze streek ligt ongeveer halfweg tussen Parijs - Middellandse zee, even naar het Westen. De streken in de Périgord zijn: Haut - Périgord met Perigueux (Périgord Blanc) ; Bas -Périgord met Bergerac (wijnen) en Sarlat; Quercy. De Périgord vert is de minst toeristische streek. Het zuidelijke deel met Sarlat is zeer toeristisch. In de ondergrond zit de prehistorie: o.a. met de rotsschilderingen van Lascaux. Boven de grond: kastelen, burchten, kerken en kloosters. http://www.ville-perigueux.fr
Périgueux : Middeleeuwse binnenstad met o.a. steegjes van de Puy Saint Front, aan de voet van de kathedraal. Deze kathedraal is in de routes naar St. -Jacob van Compostela door de UNESCO uitgeroepen tot mondiaal erfgoed. Limogeanne straat en omgeving: interessant Renaissancistisch erfgoed uit de Gouden Eeuw van Périgueux. Het Museum van de Périgord: prehistorische en etnografische schatten en kunstobjecten. Naar onze mening: wat rommelig.
Een aangename stad om in te flaneren: op mensenmaat, veel marktjes en terrasjes, mooie winkels en een veertigtal historische monumenten, oude huizen en straten en restanten van de Gallo - Romeinse periode. De kathedraal van St. - Front is indrukwekkend. Interessant is een kapel voor de bedevaartgangers van Compostela. In de straatbekleding van een van hoofdstraten ziet u koperen tegeltjes met de Sint - Jakobsschelpen. Deze stad was een van de belangrijkste doorgangen naar Spanje. De Byzantijnse kathedraal behoort tot het cultureel werelderfgoed.
Volg de bewegwijzerde stadswandeling.
Interessant: toren van Mataguerre, Plein van Navarre, Hotel de Sallegourde, Militair Museum, Huis van de Dames van het Geloof; hotel Gilles Lagrange. Gallo - Romeinse deel: Vésunna : de resten van een arena (stadspark) en voor 2003 een modern museum die een Romeinse villa overkoepelt en de kunstschatten zal omvatten.
Voor de ligging: raadpleeg een wegenkaart of een van de volgende sites http://www.perigord.tm.fr http://www.stedentipsvoortrips.nl/frankrijk/dordogne.htm
http://www.tourisme.fr/carte/carte-departement-Dordogne.htm

Limoges – Périgueux in het totaal 123,5 km. : afstanden

Les Cars / La Coquille 31 km; totaal 62. In La Coquille logeerden we in Monastère du Zen.

La Coquille / Thiviers 20 km; totaal 82

Thiviers / Sorges 17,5 km; totaal 99,5

Sorges / Périgueux (zie hieronder) 24 km.; totaal123,5

De tocht gebeurde met een dagrugzak. De grote bagage werd gebracht naar de slaapplaatsen in de verschillende plaatsen. Onze voettocht begon met een bezinning in een kapel die vroeger al werd bezocht door de bedevaartgangers. Onderweg (La Coquille - zie verder) hebben we een avond en morgen doorgebracht in een verblijf van boeddhisten in een voormalig opleidingsschool voor jezuïeten.

naar boven

Frankrijk

Volgende steden, cultuur- en landschappen liggen op de bedevaartsroute: Tours - Poitiers - L'Abbaye de Saint-Savin-sur-Gartempe.

Poitiers

100.000 inwoners; hoofdstad van het departement Vienne en van de regio Poitou-Charentes.
Trek zeker anderhalf uur om te wandelen in het oude centrum en om enkele interessante kerken te bezichtigen. Opvallend is de ligging: op een heuvel tussen de samenvloeiing van de rivieren de Clain en de Boivre. Was vroeger een rijke stad en was vooral het verzamelpunt werd voor noordwest - Europa op de pelgrimsroute naar Santiago.

De kerk ‘Notre-Dame la Grande’ is door de harmonieuze verhoudingen en het volmaakte lijnenspel een prachtig voorbeeld van de romaanse bouwkunst. Boven het hoofdportaal en de arcaden aan weerszijden ervan zijn bas-reliëfs, die onder andere de geboorte van Christus, het kindje Jezus in bad, en Jozef in gebed verzonken weergeven. De booglijsten laten bijzonder mooi beeldhouwwerk zien, met planten en fabeldieren. Het schip heeft een tongewelf en twee zijbeuken. Het beeld achter het hoofdaltaar dateert uit de 16e eeuw, en stelt ‘Notre Dame des Clefs’ voor: ‘Onze Lieve Vrouw van de sleutels’, ter herinnering aan het feit dat in 1202 nog juist voorkomen kon worden dat een verrader de sleutels van de stad aan de Engelsen overhandigde.
De kerk ‘St. Hilaire le Grand’ werd al in de 11e eeuw gebouwd voor de vele pelgrims op weg naar Santiago de Compostella.

Interessante weetjes: 
In de veertiende eeuw bestuurde Jean de Berry deze stad. Hij liet een belfort bouwen met een klok, die het vijfde openbare uurwerk was van Frankrijk. Voor de cultuurminnaar  is Jean de Berry in de eerste plaats bekend van het getijdenboek Très Riches Heures du Duc de Berry verlucht door de gebroeders Van Limburg. Op Google vind je prachtige afbeeldingen.
In de meeste geschiedenisboeken is de associatie Poitiers met Karel Martel in 732 in die omgeving de Saracenen zou verslagen hebben. Dit zou de stop geweest zijn voor hun opmars naar Noord-Europa tot staan bracht. Men gist naar de preciese plaats van deze belangrijke veldslag: vele historici situeren dit tussen Tours en Poitiers. In de Engelse boeken heeft men het meestal over slag bij Tours (http://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Tours Bepaalde historici wijzen er op dat de nederlaag ook toe te schrijven was aan de demotivatie bij de Saracenen: ze geraakten vermoeid, het weer was bijzonder slecht en ze verlangden naar zonniger streken.

naar boven

Porte d’Espagne en Lac de Gaube

een klassieke uitstap (voor een hele dag) voor de Lourdesreizigers. Een kronkelweg met op het einde een grote betaalparking (voor de hele dag  .). Wij konden er  niet betalen met MasterCard (enkel voor de Fransen). Men zou dit vlug herstellen. Je hebt  verschillende wandelingen door de bossen. Een van de eindpunten is de Lac de Gaube. Je kunt in de vakantiemaanden dit ook bereiken via een kabelbaan. Er zijn er heel wat mogelijkheden voor educatie wandelingen met mogelijkheid tot overnachten. Veel delen zijn plat en zijn weiden om te grazen. Eeuwen lang was er voortdurend betwisting, roofpartijen tussen Spaanse en Franse boeren. Sinds de vorige eeuw kwam er een akkoord. De naam pont ‘d’Espagne verwijst naar de grensstreek., voorbij de Lac de Gaube zijn er nog wandelparcours (Cabane du Pinet en Cascade Esplumousse - klimmen) met meer hellingen. We hadden niet meer tijd en het weer viel ook wat tegen: regen en sneeuw. De GR 10 volg je voor een groot deel. De Pont d’Espagne is een mooie brug met fraai uitzicht. Er vlakbij een restaurant met café en winkeltje waar het goed is om een uurtje te vertoeven.

Cirque de Gavarnie is naast Porte d’Espagne en Lac de Gaube de tweede klassieke uitstap voor een volled dag. Deze tocht is echt spectaculair en brengt je bij het Werelderfgoed UNESCO. Een keteldal, of cirque is een half cirkelvormige vallei gevormd door de erosie die een gletsjer veroorzaakt en ligt zich op een beschutte berghelling, met aan drie zijden kliffen. We waren gewaarschuwd niet alleen te lopen over de bevroren sneeuw naar de voet van het keteldal. Vlak voor het keteldal is de Hôtellerie du Cirque. dat enkel open is in het hoogseizoen. De terugweg achter dit hotel via de Cabine de Pailla hebben we niet kunnen doen. Na enkele meters zakten we te in de smeltende sneeuw en konden we het pad niet meer vinden. 

Compostela de Santiago: het laatste stuk

Nogal wat stappers die zich voor een maand kunnen vrijmaken stappen vanaf de Spaans-Franse grens tot Compostela. Dit is ongeveer 800 km. Met de wagen gaat het natuurlijk vlugger: over de autowegen is dit ongeveer 789 km. en duurt bijna negen uur. Je kan aan de hand van routes van anderen, je eigen wandelroute vaststellen. Voorbeelden:
O Cebreiro / Triacastela 21,6
Triacastela / Sarria 17,5
Sarria / Portomarin 22,5
Portomarin / Palas De Rei
Palas De Rei / Arzùa
Arzùa / Arca / Lavacolla
Lavacolla / Santiago De Compostela

We dienden ongeveer 150 kilometer af te leggen op zeven dagen om het eindpunt te bereiken: de kathedraal in Compostela. Deze tocht verliep niet zo makkelijk en het weer viel wat tegen. Het was april of mei en we hadden gehoopt op wat zon in Spanje. We dachten teveel aan de zonovergoten stranden en te weinig aan het feit dat we dicht bij het groene Spanje waren: het 'Espana Verde'.
Geregeld waren we kletsnat. Gelukkig waren er stopplaatsen waar we hete soep konden drinken. Altijd dezelfde soort groene soep. Honger was de beste saus. En ’s avonds was het goed. We konden logeren in goedkope hotelletjes of in refugio’s. We aten de menu’s van de bedevaarders en dronken de plaatselijke wijnen. We vergaten vlug het gure weer, de blaren op de voeten. We haalden herinneringen op aan de voorbije dag en aan vroeger. We aten nog een stukje taart, kaas, dronken wijn. We leefden wat ‘Bourgondisch’ in eten, drinken en ontspanning. Hier en daar was er een deelnemer die erop wees dat onze levensstijl geen voorbeeld was van gezond leven. Te weinig slaap, te veel koffie, voor sommigen te veel roken, vetten en alcohol. We begonnen daarover te discussiëren. We gingen akkoord dat om gezond te leven nood was aan wandelen, fietsen, fitness, zwemmen en zich bewegen in netwerken, open staan voor natuur en cultuur, nieuwsgierig en weetgierig zijn, alert zijn voor elkaar, voor kwetsbare ouderen.
De laatste dag: diep tevreden staan we voor de kathedraal met het geweldige portaal El Portico de la Gloria, de poort naar de hemel. Als je dan op zondagmorgen de hoogmis volgt, dan zie je het grote wierookvat aan de zoldering, dat gezwaaid wordt.
Dit grote wierookvat zwaaien wij symbolisch toe naar alle stappers van het verleden en in de toekomst.

naar boven

Het eindpunt: Basiliek van Santiago de Compostela
Volgens een legende zou de basiliek van Santiago de Compostela gebouwd zijn boven het graf van de apostel Jakobus.
De stad heet officieel alleen Santiago. Vooral pelgrims spreken over Santiago de Compostela.In 1985 werd het oude deel van de stad door de UNESCO tot werelderfgoed verklaard.
Dit is een van de belangrijkste christelijke bedevaartsoorden. Pelgrims uit heel Europa eindigen hier hun voettocht.
Sint - Jakob speelde geen directe rol in de Spaanse geschiedenis. Hij leeft wel sterk in de mythevorming. Men spreekt over het optreden van Sint - Jakob bij de slag van Clavijo, waar hij op een beslissend moment tussenkwam als een ridder die uit de hemel kwam: de matamoros. Het idee van Sint - Jakob leefde (en leeft) sterk door en was op zichzelf een kracht in de Spaanse geschiedenis. De koningen van Castillië noemden zich Alferez de Santiago: vaandrig van Sint - Jakob. Ze werden gekroond niet door de paus maar door Sint - Jakob of althans een beeld van de heilige. De verovering van de Nieuwe Wereld geschiedde eveneens onder de banier van Santiago. Veel plaatsen zoals Santiago de Chile, Santiago de Cuba... werden naar hem genoemd. 
Routes
Er zijn verschillende routes naar Compostela. Vanaf de vroege Middeleeuwen (10de en vooral 12de eeuw) kwam er een stroom pelgrims naar deze stad. Men wilde het graf bezoeken van de apostel Jacobus de Meerdere die in de omgeving zou begraven zijn. Enkel het Noordwesten van Spanje was niet bezet door de Arabieren. Het pelgrimeren naar Compostela was het symbool van de beginnende bloei van het christelijk' Europa. De pelgrims op weg naar Santiago zijn herkenbaar aan de Sint-Jakobsschelp.
De pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela in Frankrijk zijn een systeem van routes naar het bedevaartsoord Santiago de Compostela in Spanje, waar zich het graf van de apostel Jacobus zou bevinden. De routes in Frankrijk zijn sinds 1998 ingeschreven op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Codex Calixtinus en Franse pelgrimsroutes
Calixtus II werd paus, dank zij de steun van Cluny. Hij was de grote promotor van de bedevaarten naar Compostela. Van hem (of dank zij hem) verschenen er vijf boekdelen de Codex Calixtinus met tips en reisverslagen. De pelgrimshandleiding in het vijfde boek van de Codex Calixtinus uit de 12e eeuw noemt vier pelgrimswegen in Frankrijk. Deze beginnen respectievelijk in Parijs, Vézelay, Le Puy en Arles en komen samen in de Pyreneeën. Aan deze pelgrimswegen bevonden zich talrijke graven van heiligen. Behalve deze vier hoofdwegen ontwikkelde zich een (internationaal) netwerk van kleinere pelgrimsroutes, die - voor een deel- nog in kaart gebracht kunnen worden.
Franse pelgrimsroutes bevinden zich veel historische monumenten, waarvan er 69 deel uitmaken van het werelderfgoed:http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=868
Routes of Santiago de Compostela in France http://www.chemins-compostelle.com/ Franse site van de vrienden; veel nieuwtjes en praktische informatie. http://nl.wikipedia.org/wiki/Pelgrimsroutes_in_Frankrijk_naar_Santiago_de_Compostela
De criteria voor opname in het Werelderfgoed waren:
http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=868

• De routes speelden een zeer belangrijke rol bij religieuze en culturele uitwisseling in de late Middeleeuwen. Dit blijkt ook uit de geselecteerde monumenten langs de routes in Frankrijk.

•  De spirituele en fysieke behoeften van de pelgrims leidden tot het ontstaan van een aantal speciale gebouwtypen, waarvan er vele ontstonden of verder ontwikkeld werden langs de Franse routes.

•  De pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela getuigen van de macht en de invloed van het christelijke geloof onder alle klassen en in alle Europese landen gedurende de Middeleeuwen.

naar boven

Espana Verde : geografisch

Het Noordwesten tot de Franse grens noemt men ook: Espana Verde, het groene Spanje. Deze streek verschilt totaal van het Spanje van de Zuiderse stranden en de zon. Het Groene Spanje bestaat uit vier regio's. We beginnen aan de Spaans - Franse grens: Euskadi: Spaans Baskenland met Bilbao en San Sebastian. Deze laatste stad is een grote, mondaine badplaats, ook bekend voor het filmfestival. In Spaans Baskenland is er een sterk nationaliteitsgevoel. Slechts een kleine minderheid behoort tot de extreme vleugel die wij kennen onder de naam ETA. De oorsprong van het Baskisch is nog niet helemaal duidelijk. Het is een van de oudste Europese talen. Cantabria is vooral bekend voor de kustvlakten, zeer in trek bij de Madrilenen. Belangrijke stad is Santander. Asturias is een van de oudste koninkrijken op het Iberisch schiereiland met als belangrijkste stad Oviedo. Asturias bezit vier natuurreservaten die door de UNESCO uitgeroepen zijn tot biosfeerreservaat.
Galicia: met Santiago de Compostela. Deze streek had de naam het einde van de wereld te zijn. Camino de Compostela, de bedevaarten naar Compostela, zijn wereldbekend en behoren tot het Werelderfgoed.

Bedevaardersmenu
In elke pleisterplaats op de camino de Santiago zijn er kleine restaurants die een speciaal menu serveren. De prijs houdt men met opzet laag. Je krijgt dan drie gangen; brood, wijn, of water is inbegrepen. Enkele courante Spaanse woorden voor het bedevaardersmenu.

• brood pan

• wijn vino

• water agua

• prijs precio

• BTW inclusief IVA incluido

• te kiezen uit a eligir entre

• voorgerecht primer platop

• paella paella

• vissoep sopa de marisco

• Gallicische pastei empananda gallega

• meloen met ham - melon con jamon

• hoofdgerecht segundo plato

• kotelet chuleta

• schelvis merluza a la romana

• gebraden ham - jamon asado

• nagerechten postres

• droge taart - tarta de Santiago

• ijs - helado

• vers fruit - fruta

naar boven

Info Santiago de Compostela: wandelgidsen, genootschappen

Blader eerst in de klassieke reisgidsen zoals deze van Elmar Wandelgidsen; Odyssee Reisgids Van Reemst Santiago de Compostela en Noordwest-Spanje. ANWB Gouden Serie Noord-en Midden-Spanje, Lannoo Reisgids Noord-Spanje.

Voor Santiago:
De Weg naar Santiago de Compostela. Deze cultuurgids van de historica Mireille Madou is een standaardwerk voor de bedevaartganger die tevens cultureel bewogen is.
Van Hilst, Herman, Onderweg naar Compostela. Elmar Wandelgidsen.
Lozano, Millan Bravo, A Practical Guide for Pilgrims. The Road to Santiago. Madrid, Everest (Centro estudios camino santiago): het standaardwerk voor stappers en fietsers. Vertrek Saint - Jean - Pied de - Port, bij Roncesvalles Roncevalle in het oud Nederlands; beroemd vanwege de slag van Karel de Grote Roelant (Roeland) sneuvelde: zie Roelantslied of Chanson de Roland - een klassieker uit de Europese literatuur. Dit werk had een grote invloed op de ridderlijke moraal: bloemen, planten en vogels worden verheerlijkt zoals ook het gevecht, de wapens, eten en drinken de heldhaftige dood en de aanvoerder als voorbeeld. http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/roelandslied/roeland.html
Speciaal nummer van Reiskrant: Espana Verde november 2002.
Guide Européen des Chemins de Compostelle : historisch erfgoed.
Websites: http://users.skynet.be/Compostelagenootschap/
http://www.santiago.nl
http://usuarios.lycos.es/ViaEuropaea/

Genootschappen
Vlaams Compostela genootschap: tijdschrift De Pelgrim. http://users.skynet.be/Compostelagenootschap/pelgrim.htm
Twee Nederlandstalige genootschappen zijn: Vlaamse Genootschap van Santiago de Compostela vzw Ravenstraat 98 3000 Leuven. Dit genootschap geeft een interessant driemaandelijks tijdschrift uit: De Pelgrim. Compostelagenootschap@skynet.be Nederlands Genootschap van Sint Jacob info@santiago.nl . http://www.santiago.nl/index.htm met interessante links

naar boven

Info: christendom en de Islam in Spanje

In 711 vielen de ‘Moren’ met een klein aantal Arabieren Spanje binnen via de Straat van Gibraltar. Dit was het begin van de verspreiding van de Islamitische cultuur op het Iberische schiereiland (Spanje en Portugal). Meestal kwam hun overheersing daar niet bedreigend over voor de christenen en Joden.
De Moslims trokken verder Europa binnen. Karel Martel hield ze te Poitiers in 732 tegen. Hun rijk was in het noorden van Spanje niet zo sterk, zodat de christelijke staten de kans zagen om deze gebieden te heroveren op de Moslims. Men leefde naast elkaar en men vormde geen bedreiging voor elkaar.
Kruistochten
Vanuit de drang om de wereld te kerstenen (christianiseren) kwam er een sterke drang om de Islam terug te dringen. Dit zagen we in de eerste plaats op de Heilige Plaatsen – Kingdom of Heaven - met de Kruistochten als verovering en bekeringstocht.
Spanje werd door de christelijke vorsten en door de Kerk beschouwd als een oorspronkelijk christelijk gebied, dat veroverd werd door de machtige Turken – Moslims. Men wilde dit terug ongedaan maken. Reconquista
De reconquista, de ‘herovering’ moest gebeuren. Vanaf de 11de eeuw start de Reconquista o.a. met El Cid, ons bekend via films. Uiteindelijk bleef enkel het emiraat van Granada over. Op 2 januari 1492 valt Granada, dit was het einde van de Reconquista.