Uitgaveplan 2012 vanaf Aflevering 4

Aflevering 4  Zorgmedewerkers - Vrijwilligers - Stress  en burn-out - Patiëntenrechten.
Aflevering 5 Spiritualiteit - waarden
Aflevering 6 Leven naar het einde

Zorgmedewerkers weten wat empathie betekent: de competentie om je in te leven in de gevoelens van anderen. Door er over te spreken met elkaar wordt dit begrip geleidelijk aan rijker.

Informele situaties en media
De onderwerpen van deze vormingssite Empathische zorg komen uit informele situaties die vaak ontstaan rond de koffie of de break:  anekdotes over verjaardagen (met gebak en pralines), kleine ongemakken (misselijkheid, verkoudheden), over de kinderen en kleinkinderen, over de kapper, over een of ander dieet, over ervaringen met zorgvragers.
De zorgmedewerkers - meerderheid vrouwen - verwijzen geregeld naar wat ze zagen op de televisie, hoorden op de radio en lazen in de krant. Deze media leveren interessante achtergronden en zijn actueel, dus gespreksstof.
In heel wat gevallen zijn er dus aanknopingspunten in de media met de verhalen die verteld worden.

Wat is empathische zorg?
We zullen geen bepaling geven van wat empathische zorg is. Belangrijker en handiger is dat we enkele uitgangspunten voorop stellen.

Vormingsonderwerpen en aanpakken Empathische zorg

Empathische zorg kan qua onderwerpen alle kanten uit. Het hangt af van het aangebrachte materiaal door zorgmedewerkers en -vragers. Deze onderwerpen kan men in een logboek noteren of op een prikbord. Het komt erop aan niet teveel administratie en organisatie er rond te doen. Het luisteren naar elkaar en zoeken naar aangepaste oplossingen en aanpakken primeren.
We zien de aanpak niet op de eerste plaats door systematische vormingsessies, wel een geregeld aandacht door de vormingsmedewerkers. Men kan voorstellen aan de dienst bijscholing of HRM , via de hoofdverpleegkundigen, een of twee keer per jaar aan kennisdeling te doen. Het probleemoplossend vermogen kunnen we activeren, door tekens te zoeken: hoe kan het beter in het belang van onszelf (zorgmedewerkers) en van zorgvragers. In elke aflevering geven we daarvoor aanzetten, aangeduid met Aanpak EZ (Empathische Zorg).
Is er wel tijd en ruimte voor een of andere vorm van Empathische zorg?

Actualiteit en directe werkomgeving

Empathische zorg speelt vaak in op de actualiteit: een anekdote, iets wat men gezien of gehoord heeft. Een hulpmiddel hierbij is het gebruik maken van prikborden en uitstallingen die op de verschillende afdelingen van een zorginstellingen aanwezig zijn.
Op de prikborden staan de mededelingen en de nieuwtjes van de medewerkers en de bewoners/patiënten, zoals ansichtkaarten, aankondigingen van geboorte, huwelijk, overlijden, jubileum en activiteiten. Vaak ook de uitstappen van de zorgmedewerkers en zorgvragers en krantenknipsels.
Aanpak EZ: Welke concrete gebeurtenissen hebben we kunnen gebruiken.

Tevens zijn er uitstallingen: voorwerpen die verwijzen naar een burgerlijke en kerkelijke feestdagen periodes of jaargetijden: van kermissen tot kerststal, Paaseieren, vakantiestemming, terug naar school enz. Eventueel: de kunstwerken die werden aangekocht.
Aanpak EZ: Welke concrete gebeurtenissen hebben we kunnen gebruiken.

Empathische omgang en actualiteit: op afdelingsruimte, op de kamers, leefruimte, eetzaal...Vooral de TV is een bron van aanknopingspunten. Op de kamer: leesmateriaal, foto's, religieuze of andere symbolen, bloemen en planten, kindertekeningen.
Aanpak EZ: Is er er geen interferentie met de privacy?

Vormingsonderwerpen en aanpakken Empathische zorg

Empathische zorg kan qua onderwerpen alle kanten uit. Het hangt af van het aangebrachte materiaal door zorgmedewerkers en -vragers. Deze onderwerpen kan men in een logboek noteren of op een prikbord. Het komt erop aan niet teveel administratie en organisatie er rond te doen. Het luisteren naar elkaar en zoeken naar aangepaste oplossingen en aanpakken primeren.
We zien de aanpak niet op de eerste plaats door systematische vormingsessies, wel een geregeld aandacht door de vormingsmedewerkers. Men kan voorstellen aan de dienst bijscholing of HRM , via de hoofdverpleegkundigen, een of twee keer per jaar aan kennisdeling te doen. Het probleemoplossend vermogen kunnen we activeren, door tekens te zoeken: hoe kan het beter in het belang van onszelf (zorgmedewerkers) en van zorgvragers. In elke aflevering geven we daarvoor aanzetten. 

naar boven

BEWEGEN

geregeld matig intensief bewegen - wandelen - fietsen - fitness  - rolstoelgebruikers

Geregeld, matig intensief bewegen

Bewegen is bijzonder belangrijk is om fysiek en psychisch fit te blijven. Geregeld bewegen bevordert de gezondheid. 'Geregeld' betekent ongeveer  drie tot vier keer per week een half uur wandelen, fietsen, joggen of fitnessen, bijv. in blokken van 10 - 15 minuten. 
Met planning en discipline gaat dit wel, op voorwaarde dat je  gemotiveerd bent en dat er anderen bij betrokken worden.  Men schat dat men in het huishouden zowat 4 km. per dag stapt. 
We weten dat zowat de helft van de bevolking onvoldoende beweegt, dit wil zeggen (veel) minder dan half uur matige intensieve inspanning. Dit werkt overgewicht in de hand, hart- en vaatziekten en diabetes type 2  en volgens recente gegevens (laatste vijftien jaar) waarschijnlijk ook kanker. In de informatiebrochures en websites over kanker wijst men op de  mogelijke (waarschijnlijke) relatie tussen bewegen en kanker. De adviezen: bewegen vermindert de kansen op kanker en zijn noodzakelijk bij de revalidatie.
We heb het hier verder niet over de gespecialiseerde bewegingstraining of revalidatie na hartoperaties,  zware ongevallen en amputaties, wel over het gewoon bewegen voor de gezondheid, de fitheid en de gezelligheid.

Gegevens

Nederlandse Norm: Gezond Bewegen vijf dagen in de week 30 minuten bewegen. Deze norm geldt wereldwijd. Zie :  http://www.30minutenbewegen.nl/  Een waaier van tips, beschouwingen en bronnen... We hebben daaruit geput.

Tips voor doelmatig bewegen: voor zorgverleners en gemotiveerde ouderen

Als men weet dat een zorgverlener mee wandelt, sport, ... gaat  men bij deze voor raad, hulp en bijstand.  Je moet geen EHBO - doos meezeulen maar iets tegen de blaren, een ontsmettingsmiddel, een schaartje, een pincet, een zalfje,  water, koek, zonnecrème... en een GSM in je rugzak.

Dagelijks leven: Past het bewegen in het dagelijkse leven zoals meer de fiets te nemen of te stappen voor boodschappen of om iemand te bezoeken, traplopen. Je hartslag moet dan wel hoger liggen dan in rust. Hoe moet je dit berekenen (schatten)? Als je die 30 minuten achter doet met een zekere inspanning is dat prima. Ook huishoudelijke taken tellen mee als ze voldoende inspanning vragen: poetsen, schrobben, zemen, tuin, klussen, schoonmaken, stofzuigen...
Lopen en stevig wandelen gedurende bijv. 10 min. tellen mee.
Alle beetjes helpen.

Aantal keren en hoe lang bewegen ? Vier tot vijf dagen per week; liefst 30 minuten per dag of, in blokken van ten minste 10 minuten matig intensief.  Je kunt dit alles uitrekenen en omzetten naar calorieën, maar in de praktijk is dit moeilijk vol te houden. In de fitnesscentra kan je op de schermen van de loopbanden en de fietsen het calorieverbruik volgen en zien wanneer er vooral  spieropbouw is of/en vetafbraak. Het vochtverlies vul je best aan met gewoon water.

Samen met anderen bewegen is gezelliger en houdt je langer vol. We hebben dat gemerkt bij de zorgverleners die dit deden na de uren en dit vroegen als buitenactiviteit voor teambuilding.

Beweeg met MATE: geen ongepaste risico's nemen; zorg voor een inloopperiode een bezoek aan de huisarts en informatie inwinnen bij deelnemers en organisatoren.

Aanpak EZ BEWEGEN tellen; meten is weten.
Maak voor jezelf of met je collega's een telling van het 'aantal keren' en 'hoe lang bewegen'.
Ga na hoe je kunt komen tot een haalbaar doel. 

Bewegen als passagier: bij het autorijden na twee uur de benen uitstrekken en dit niet enkel voor de bestuurder. Idem voor de bussen en op het vliegtuig. Op het vliegtuig zijn er aangepaste oefeningen: de folders geven uitleg. Vooral oefeningen met benen en voeten en geregeld rondlopen.

Zorgverleners als begeleider: Speciale aandacht schenken als begeleider (in dienstverband of als vrijwilliger) aan uitstappen met ouderen. Ga na of de opstap van de bus aangepast is en als in het schema stopplaatsen met toiletgebruik voorzien is.

'Ik heb het in mijn rug' Zorgverleners: Rugpijnen -heffen en tillen: '
Zorgverleners hebben het geregeld in hun rug. Soms is dit chronisch door geregeld heffen en tillen, soms door een verkeerde beweging bij het instappen in de wagen, bij het uitkloppen van een tafellaken. Heffen en tillen is een voortdurende zorg in de zorginstellingen. Men geeft tips als:  geregeld opstaan van bureaustoel; aangepaste hoogte van stoel en bureau; voor activiteiten aan het ziekbed: aangepaste hoogte, duo werken; gebruik maken van tildoeken, de 'stalen' verpleegster (mobiele til lift) . De preventieadviseurs en de dienst ergonomie geven bijstand. 

Aanpak EZ
We stimuleren bij onszelf als zorgverleners en bij de zorgvragers

• fysiek bewegen:  fysiek actief zijn en blijven
• mentaal bewegen: cognitief actief zijn en blijven
• sociaal bewegen: opzoeken en ontmoeten van anderen.

Rugschool

In groep; minstens een zestal lessen; voornamelijk lage rugpijn; mogelijke tussenkomst van ziekenfonds; in heel wat klinieken en privé praktijk.
Belangrijk is dat de deelnemers de voor hen interessante oefeningen verder thuis doen en zeker de basisregels in acht nemen van rechtstaan, vooroverbuigen, tillen en heffen, bukken, zitten en liggen; veel nadruk op huishoudelijke en sportactiviteiten; in- en uitspannen; eerste (zelf)hulp bij acute pijn. Huishoudelijk: vaatmachine; afwassen, aan de spoelbak; trappen en ladders, boodschappen in- en uitladen; zemen, schrobben, stofzuigen.

Tiltechnieken zijn belangrijk in de zorginstellingen en voor bureauwerk: werken aan de computer. Belang van de wisselhoudingen (ook rechtstaan).

Bronnen: http://www.gezondweb.be/gezondweb/rubrieken/sportbewegen/0menu.htm

naar boven

Wandelen

Aanpak EZ Zorgvragers wandelen meestal zelf graag, neem dit als vertrekpunt.

Bewoners en patiënten aanzetten tot bewegen, gaat makkelijker als zorgverleners vertrekken van hun eigen (leer)ervaringen. We stellen vast dat vele zorgvragers graag en geregeld wandelen, ook op vakantie (wandelvakantie). Ze praten erover met elkaar in de koffiepauze en wisselen ervaringen uit. Dit geheel van informeel leren wordt werkplekleren als ze dit doorgeven aan patiënten en bewoners in het kader van Empathische Zorg.

Wandelen met hulp: arm, leuningen, wandelstok, rollator
Als volledig zelfstandig wandelen niet in de (voorlopige) mogelijkheden ligt, is er heel wat hulp mogelijk. Op de eerste plaats een wandelmaatje die je een arm geeft: dat geeft veiligheid en gezelschap. Dit wandelmaatje kan een vrijwilliger zijn, een kennis, of een zorgverlener.
Wandelen in de instelling is prima, maar de meesten verkiezen toch buiten te wandelen omwille van de afwisseling, de lucht, het groot aantal belevingsmogelijkheden zoals de tuin, het spel van zonlicht.

Aanpak EZ Empathische zorg is vraaggestuurd
Een van de meest voorkomende vragen van bewoners is naar buiten kunnen gaan, al of niet zelfstandig.
Empathische zorg betekent zoeken naar creatieve alternatieven en actief te luisteren naar de vragen van de bewoners en patiënten.
Empathische zorg is vraaggestuurd. Dus het aanbod afstemmen op de vragen van de klanten.

Leuningen in de ruimtes en in  de gangen zijn een noodzaak. Thuis leuningen aan de trap: bij voorkeur twee.

Zorghulpmiddelen voor bewegen in en buiten de zorginstelling
Een wandelstok, rollator /looprekje kan heel wat zelfstandigheid en veiligheid verschaffen. Voor revalidanten zal krukken soms een noodzaak zijn.  Naam graveren; geregeld onderhoud is nodig bij rollator.
Wandelstok: in alle formaten; wel aanpassen aan de lengte; anders voor links/rechtshandigen; . naam graveren.
Looprekje: zonder wieltjes; soms met halve tennisballen onderaan de pootjes om hinderlijke geluiden te verminderen.
Rollator: wieltjes, twee handgrepen met remmen die kunnen worden vast gezet. Sommigen spreken gemoedelijk over 'mijn karretje' en over 'provo' (merknaam rollator 2de generatie). Vervoer van rollator in busjes, privé wagens en achteraan op een speciale plaats op grote zeswielers / go-carts ).
Go-cart (cuistax) vooral te zien op de dijk; stalen buizen; trapfiets met kettingen;  1 tot 8 zitjes; moeilijk wendbaar, lastig voor de benen. Benamingen en schrijfwijzen (go cart; gocart; tapauto, trapkar, skelter (Nederland), cuissetax.

Aanpak EZ Empathische zorg: kennisdeling
Doelmatige kennisdeling (ervaringskennis) bevorderen  tussen de gebruikers, leveranciers, ziekenfondsen enz. Zoek naar voorbeelden uit de werkomgeving.
Luisterend oor voor de kleine verhalen.
Hoe leg je die ervaringskennis vast?

Rollator: Ik kan mijn karretje niet meer missen.
Een rollator is een hulpmiddel bij het lopen voor ouderen en mensen die vanwege een lichamelijke beperking slecht ter been zijn. Tot mijn verbazing kwam dit hulpmiddel ongeveer een dertig jaren geleden op de markt (1978). Een rollator (soms in de volksmond een 'karretje') bestaat uit vier (soms drie) wieltjes met rubberen bandjes. De basis is een buizenframe, wieltjes, twee handgrepen met remmen die kunnen worden vastgezet. Meestal voorzien van een boodschappenmandje en een zitting waarop de om uit te rusten of voor een dienblad. Dit zijn voordelen die wandelstokken en krukken niet hebben.  
Rollators zijn opvouwbaar hoewel het op- en uitvouwen niet zo makkelijk is; je moet best met zijn tweeën zijn zeker als je de rollator in de koffer van de wagen wilt opbergen. 
Als je de rollator af en toe zult meenemen  in de auto, controleer het gewicht en het gemak om in- en uit te klappen.
Ga met de gebruiker en de familie de volgende zaken na: is er tussenkomst van het ziekenfonds? Wat met de garantie?  Onderzoek gebruiksgemak: remmen, draaien.  De juiste hoogte: afstellen met een ervaringsdeskundige. Rechtopstaand moeten  handvatten en  polsen (horloge) op dezelfde hoogte zijn. De juiste houding: tussen de handvatten lopen en rechtop; geen zware boodschappen in het mandje. Geregeld nazicht (remkabel, banden: niet versleten, oppompen, ...), smeren.
Rijden thuis: neem dezelfde veiligheid als voor het wandelen: vooral voldoende ruimte tussen de meubels, voor de doorgangen; geen losliggende snoeren, vloerkleedjes; drempels in orde? opbergplaats; waar staat je stoel? binnenkomen in het leefruimte.
Rijden op straat: neem dezelfde veiligheid als voor het wandelen; niet rijden over takken of andere losse delen ; let op voor (gladde) blaren en regen op het trottoir  zoek naar een schuine helling; neem je tijd voor het oversteken; harde windstoten voel je dubbel zo goed; obstakels: plantenbakken, lantaarnpalen, auto's en fietsen, honden.

Rolstoelgebruiker - vriendelijk? Vaak ondervinden rolstoelgebruiker ongemakken als ze zowel binnen als buiten zich verplaatsen met de rollators. Zelfs in WZC hebben rolstoelgebruikers het soms moeilijk, niet zozeer omwille van deuren, drempels, toilet, douche... die zijn in de regel aangepast. Maar bijvoorbeeld is de plaats van de parlofoon vaak te hoog en onhandig in het gebruik. Idem voor de vensters om te openen, de zonnegordijnen, het gebruik van de keukenblok. En je moet eens een koffie bestellen aan de toog van de ontspanningsruimte: men ziet de persoon die het vraagt niet zitten in de rolstoel. Men zou voor de definitieve oplevering eerst rolstoelgebruikers een tiental dagen erin laten wonen. We hebben enkele keren ervaren dat de directie deze ongemakken wel erkent, maar dat het nu 'te laat en te duur is' om aanpassingen te doen...

Aanpak EZ rolstoelgebruikers en rollatorgebruikers
De  dagelijkse ervaringen van de rolstoelgebruikers (en rollatorgebruikers) bespreken en erop letten dat die ongemakken structureel aangepast worden. Ervoor zorgen dat zo vlug mogelijk oplossingen worden gevonden.
Gebruik zelf eens gedurende een vijftal minuten rolstoel en rollator: er mee gaan en zeker niet te vergeten: opbergen in auto.

Bronnen en info: Ziekenfondsen, zorgverzekeraars, thuiszorgwinkel en het personeel van zorginstellingen   http://www.veiligheid.nl/ouderen/rollator  www.zorg-en-gezondheid.be

Aanpak EZ : verrijk de wandeldoelen
In een zorginstelling is wandelen zeker een welkome oefening en biedt variatie.
'Verrijk' de wandeldoelen in de instelling zoals het bezoek aan een binnentuintje, een winkeltje, een stille ruimte, een tentoonstelling, een ontspannende activiteit, een tijdelijke opstelling in de gemeenschappelijke eetruimte, cafetaria,  ontspanningsruimte, revalidatieruimte, kapsalon,  prikborden met nieuwtjes van personeel en patiënten/bewoners. Een tuin bij de zorginstelling is een groot voordeel.
Luister naar de voorkeuren van de zorgvragers, kijk naar realisaties binnen andere instellingen; spreek erover met de collega's en directieleden.
Betrek de vrijwilligers in deze aanpak en de bezoekers.

Fijn stof: niet onderschatten als je buiten beweegt
Bij fietsen, wandelen, joggen ... met een zekere intensiteit, is het inademen van meer fijn stof reëel, zeker als je dit doet in de nabijheid van drukke wegen, industriezones enz. Vandaar dat men aanraadt deze bewegingen te doen in groene omgevingen of - wat soms makkelijker is - in een fitnessruimte. Ons land doet het niet zo goed wat betreft de uitstoot van fijn stof. De vuistregel is: de nadelen van fijn stof in te ademen bij eerder intensief bewegen in open lucht, wegen niet op tegen de voordelen van bewegen. Probeer toch die omgevingen zoveel mogelijk te vermijden waar de kans tot fijn stof groot is (nabijheid van autoverkeer, sommige industrieën, sterk bebouwde omgevingen). Beweeg je zo vlug mogelijk naar andere, 'groene' ruimtes.
Je kunt een overzichtkaart vinden op www.luchtkwaliteit.be  Luchtkwaliteit in Vlaanderen van de Vlaamse Milieumaatschappij.

Sportief zijn is een hype. Zorgverleners, soms met de kinesitherapeuten als gangmakers, gaan meer en meer de sportieve toer op. Dit enthousiasme kunnen ze doorgeven aan ouderen die het aankunnen. In groep bewegen op geregelde tijdstippen hou je langer vol dan op je eentje.

Thuis bewegen: trappen, stappen. Hoe lang? Hoe intens? Bewegen is zeer belangrijk om langer fit te blijven zowel fysiek als mentaal, al of niet als onderdeel van een revalidatie. 
Hoe lang bewegen? Welk soort bewegen? Hieromtrent is geen eenduidig antwoord. Men hanteert dikwijls de vuistregel : viertal/drietal keren per week telkens een half uur betrekkelijk intensief te bewegen. Intensief: men ademt vlugger.

Moet dit half uur na elkaar zijn?
Als het kan ja, ofwel in blokken van tien of vijftien minuten.

Wat is betrekkelijk intensief?
Als je lichtjes moet hijgen, niet te veel want dan zit je in den rode zone. Het bewegen moet wel een  inspanning vragen. Ouderen (en zorgverleners) zeggen dat het  niet zo makkelijk is om dit te combineren met een dagtaak. Zij die nogal veel thuis zijn kunnen dit doen door een combinatie van trappen op en af, maar dit kan je geen 10 minuten volhouden. Beter is dit enkele keren te doen en dan dit bewegen voortzetten op de trainingsfiets of de stepper. Combineer dit met een flinke wandeling voor een boodschap en met de fiets.

Trappen: geregeld trap te nemen op het werk, thuis, op kantoor is prima en telt men mee voor de dagelijkse portie beweging.
Voor ouderen raden we aan, zeker als ze eens gevallen zijn, twee trapleuningen te maken. Op die manier kan je makkelijker je vasthouden. Losliggende tapijten, geen verlichting en blote voeten of losse pantoffels zijn uit den boze. In bepaalde Amerikaanse bedrijven in België is er een boete voor het personeel als ze de trapleuning niet te gebruiken.

naar boven

Wandeltips voor zorgverleners en redzame ouderen

• Wandelschoenen: lage wandelschoenen, of halfhoge wandelschoenen die meer steun geven aan de enkels; hoge wandelschoen: voor hooggebergte.

• De Teva - wandelsandalen maakten de laatste jaren meer en meer opgang. Deze modellen zijn uit kunststof en zijn zeer geschikt voor lichte wandelingen.

• Schoenen uitdoen bij het binnengaan, niet drogen op de verwarming en goed onderhouden. Zorg dat je een reservepaar veters bij hebt. 

• Als je goede wandelkousen hebt, zijn geen Noorse sokken of wollen kousen niet nodig.   

• Koop afritsbare wandelbroeken: voor mooi weer en voor regenweer en voor hoog gras, struiken.  Dus best geen jeans en kniebroeken.

• Wandelstokken: onze voorkeur gaat naar verstelbare (telescopisch) wandelstokken. Als je wat last hebt van de gewrichten of wat vlugger moe geraakt (bijv. door overgewicht), kunnen deze stokken goed gebruiken. 

• Klimmen belast het hart, dalen vooral de gewrichten. Voor het stijgen gebruikt men de wandelstokken voor extra kracht. Bij het dalen: om de belasting voor knieën en enkels te verminderen. Men schat dat deze extra belasting drie keer zo groot is dan bij het gewoon stappen. Bij goed gebruik van de stokken een derde van het gewicht op de stokken kan berusten. Het vraagt wel wat oefening en het is ook bijkomende materiaal. Dit wil zeggen: plaatsruimte, kans tot verliezen, vergeten. 

• Men raadt nu twee wandelstokken aan.  Sommige hebben veren voor het dalen en rubberdopjes om op asfaltwegen te gaan om het getik te verminderen. Verstelbare hoogte: meestal iets langer voor het afdalen dan voor het stijgen. Veiligheid: let op het spontaan zwaaien met de stokken terwijl je iets toont. Ook bij het vervoer: ze vallen makkelijk uit het bagagerek en de pin kan pijn doen. Markeer de stokken. 

• Rugzak: dagrugzakje: 20 tot 25 liter; voor huttentocht in halfpension volstaat 40 tot 50 liter; met nog een kleine slaapzak: 55 liter. Essentieel voor de moderne rugzak is de heupriem.

• Ondergoed speciaal voor wandelen vind je in buitensport - en sportwinkels. Drie lagen: De onderlaag in synthetisch materiaal dat zorgt dat de huid droog blijft. De tussenlaag moet isolerend en ademend zijn. Zeer geschikt daarvoor is een fleecejasje. De derde laag is de jas en is ademend en laat het transpiratievocht passeren. Die laag moet ook water- en winddicht zijn. Het lagensysteem functioneert niet met een katoenen onderhemd of bovenop de onderlaag nog een flanellen hemd.

• Gebruik de websites van wandelgroepen voor interessante routes. Surf naar www.tragewegen.be voor wandel- en fietsroutes vaak op jaagpaden naast waterlopen en langs de spoor- en tramlijnen die buiten gebruik zijn.

Nordic walking: kwam de laatste jaren zeer snel op. Redzame personen stappen met aangepaste wandelstokken (nordic sticks), alleen of in groep. Vooral opvallend zijn de grote armbewegingen en het lichaam dat lichtjes voorover helt. en neemt betrekkelijk grote stappen. Met de gewone wandelstokken kan men dit effect ook benaderen. Er zijn heel wat cursussen om de basistechnieken aan te leren.

Bewegen en zonnen  

Je hebt een mooi kleurtje.

Zorgverleners houden van zonnen: ze spreken er over in de minder drukke momenten. Ze krijgen de opmerking van de zorgvragers: Je hebt een mooi kleurtje. Een aanzet om informeel te communiceren over zonnen: voor- en nadelen. Wie van ons ligt niet graag in de zon? Lekker relaxen, boekje lezen, genieten van de natuur, het gezelschap, de geur van zonnecrèmes. Als we maar voldoende voorzorgen nemen: wij verpleegkundigen en senioren.

De gevaren van zonnen zijn: huidkanker; zonneslag; verbrandingen. Sommige huidtypes bruinen niet, andere kunnen goed bruinen. De beste preventie is met kennis zonnen. In de eerste plaats: je minder bloot stellen aan zon. Zorg bovendien voor afdoende bescherming door kledij, zonnetenten en door zonnecrèmes. Vermijd de periode tussen 11 en 15 uur of zorg op zijn minst voor goede bescherming. Je bruint makkelijker in de nabijheid van water. Dit komt door de weerkaatsing van de stralen op het water.
Zonnen heeft zijn goede kanten. Zowel lichamelijk als psychisch. De meeste mensen voelen zich lekkerder als de zon schijnt. Er treden minder depressies op in periodes waar de zon meer schijnt. Oudere zorgvragers dienen geregeld te kunnen genieten van de zon, wat goed is voor de aanmaal van vitamine D.
Zelfbruiners geven weinig of geen bescherming en zijn verboden in cosmetische producten, ze kleuren de oppervlakte van de huid donkerder. De ogen en de omgeving van de ogen vormen bijzondere risico's voor huidkanker.  Een zonnebril met een ingebouwde UV-filter is een must. In de zon kijken is gevaarlijk. Vooral kinderen moeten dit weten. In speciale gevallen, zoals bij gedeeltelijke zonsverduisteringen zijn eclipsbrilletjes nodig.
Zijn zonnefilters met factor 4 voldoende voor het zonnen? Neen. Al hangt dit af van je huidtype en de duur. Het is in de regel veiliger een hogere filter te gebruiken en vooral preventieve maatregelen te nemen. De filters in de huidige zonnebrandmiddels zijn meestal hoger dan enkele jaren geleden. Factor 15: je kunt 15 keer zo lang in de zon blijven met dit product dan zonder. Nu gebruiken de zonnekloppers met kennis meestal middeltjes met een hoge factor: 30, 40.  Of totaalbeschermers: sunblocker of écran total.

Vallen, flauw vallen, struikelen, syncope, bukken, ...

Vallen is een van de meest voorkomende ongevallen thuis. Voor valpreventie verwijzen we naar een speciale, bijgewerkte website Valpreventie).
Syncope: flauw vallen, lichte bewusteloosheid als gevolg van kortdurende hersenanemie door acute verlaging van de bloeddruk.
Bukken: niet onnodig bukken, wacht eventueel tot iemand langs komt om je te helpen.  Zoek steun op drie punten: zoals twee handen en een voet of twee voeten en een hand. Ga na hoe je  terug rechtop komt. De nabijheid van een zetel, een sofa , een stoel is handig. De steun op drie punten is tevens noodzakelijk bij lage rugpijn

naar boven

Fietsen

Fietsen is mijn vrijheid.
Fietsen: geen competitie.

Aanpak EZ Zorgverleners: met de fiets (elektrische fiets) naar het werk? Voor- en nadelen. Samen met directie en diensthoofden zoeken naar structurele maatregelen.

Ouderen
Raad ouderen aan uit te kijken naar aangepaste fietsen. Een fiets moet meegroeien met de specifieke noden van de ouderen. Bijvoorbeeld fietsen met lage opstap: interessant als men wat moeite heeft, zowel voor mannen als vrouwen.
Mannen zijn soms negatief ingesteld tegen de lage opstap die ze onmiddellijk afschrijven als fietsen voor vrouwen of voor leerling - rijders. Niet direct dit idee negatief bekijken. Zoek naar oplossingen die deze ouderen zowel vrijheid, veiligheid geven en zelfwaardering.

Vallen en opstaan: ouderen die vallen met de fiets hebben vaak schrik om opnieuw te fietsen. Ze vinden dat zelf bijzonder erg, omdat ze zo een stuk vrijheid verliezen. Minimaliseer deze angstgevoelens niet. Luister en laat ze zelf oplossingen suggereren.

Opmerkelijk is de opgang van de elektrische fiets. Geleidelijk wordt hij minder zwaar en een groter bereik. Ouderen verzekerden me dat dit echt een goede oplossing is om grotere en moeilijker tochtjes te maken. Men moet wel oog hebben voor de snelheid; men rijdt vlugger dan men denkt. Zorgverleners schakelen geleidelijk op deze fietsen als ze de afstand te groot vinden. Er zijn vaak tussenkomsten of faciliteiten voorzien voor fietsers.

Speciale fietsen: voor personen met beperkingen en revalidanten zijn er grote driewielers en natuurlijk de tandems.

Fun: go-cart (cuistax) vooral te zien op de dijk; trapfiets met kettingen  ;  1 tot 8 zitjes; gemonteerd op stalen buizen;; moeilijk wendbaar, lastig voor de benen (go cart; gocart; trapauto, trapkar, skelter (Nederland), cuissetax.
Zorgverleners vinden zo'n ritje een opportuniteit als ze in groep op de dijk zijn. Kinderen zijn er gek op, vooral op de individuele go-carts. Voor de grotere trapkarren willen ze wel graag dat de volwassenen meedoen.

Rolstoelgebruikers: meer mogelijkheden; ‘Wauwgevoel’ en ‘Hoe is dat toch mogelijk?’

Een rolstoel is een stoel met wielen, zeer veel mogelijkheden bijv. persoon zit en beweegt zichzelf met de handen voort; geduwd; met een elektromotor. Grote evolutie in lichte materialen (carbon en titanium, en de elektrisch aangedreven rolstoelen beide te vergelijken met de toepassingen bij de gewone fietsen. Er zijn verschillende rolstoelgebruiker naargelang van het ziektebeeld en de beperking. Een grote uitdaging is het aanpassen van de leefomgeving aan de rolstoelgebruikers: van drempels, tot breedte van de deuren, van trappen en liften. Over deze problematiek wordt in de meeste gevallen goed geïnformeerd. Belangrijk is dat de zorggevers voldoende vlug en met gevoel en verstand de betrokkenen en hun mede - bewoners mentaal daarop voorbereiden.

Tevens zijn er meer en meer speciale rolstoelen:
strandrolstoel met ballonachtige wielen  het ; doucherolstoel;
toiletrolstoel soms in een combinatie van douche en toilet rolstoel;
zwembadrolstoel: voor zwembad en een sauna; 
XL Rolstoel - rolstoel met extra grote zitbreedte en het gewicht wat de rolstoel kan dragen is ongeveer 450 kilo.

Heel wat sporten en andere bewegingsactiviteiten zijn mogelijk en aangepast aan rolstoelgebruikers. We denken in de eerste plaats aan dansen met rolstoelgebruikers dat bijzonder populair is geworden. Daarnaast zijn heel wat sporten mogelijk, niet enkel voor rolstoelgebruikers maar in het algemeen voor personen met een of andere beperking. Er zijn tevens speciale olympiades voor hen.

Rolstoelgebruikers – ‘Wauwgevoel’ en ‘Waarom kunnen wij - rolstoelgebruikers - niet de lift niet gebruiken?  
Empathische zorg wordt geprikkeld door directe ervaringen. Ervaringen die een ‘Wauwgevoel’ en ‘Hoe is dat toch mogelijk?’ uitlokken. Dit ervoeren we onlangs nog aan de Kust. Op de dijk zie je verschillende soorten rolstoelgebruikers. Vlak voor en na de drukste periodes zie je bussen met groepen met personen met fysieke beperkingen die voor enkele dagen logeren in hotels en medische instellingen. Telkens krijg je prikkels om je in te leven in deze personen en in hun familie en begeleiders.
Zo keken we met ‘empathie’ naar een vader die met een strandrolstoel (ballonachtige wielen) zijn zoon reed in de kleine golven. De jongen schreeuwde het uit van de pret toen zijn voeten de oprollende golven voelde. 

Rolstoelgebruikers in actie: rolstoelgebruikers kunnen dansen, sporten, ... veel hangt af van de begeleiders en de mogelijkheden van de voorzieningen

Verhalen omtrent hindernissen voor rolstoelgebruikers zetten ook aan voor Empathische zorg in de zin van ‘Hoe is dat toch mogelijk?’.
We hebben het dan niet enkel over de toegankelijkheid van trottoirs, gebouwen, openbaar vervoer… die tot het openbaar domein behoren. ‘Hoe is dat toch mogelijk?’ hoorden we ook (aanvankelijk) van bezoekers aan het indrukwekkende MAS- museum (Museum aan de Stroom - Antwerpen). Liften die traag of niet werken, toiletten moeilijk bereikbaar enz. Men verzekerde ons dat er beterschap komt.

Speciaal: natuurwandelingen met patiënten en begeleiders in de bergen... Geregeld lees je over begeleide wandelingen met een zekere intensiteit. Bijvoorbeeld kankerpatiënten die onder begeleiding voor hun revalidatie grote, meerdaagse natuurwandelingen doen. We hebben dit met rolstoelgebruikers, zorgverleners en zorgverleners uitgeprobeerd in het Duinbos Wenduine - Vossenslag - Den Haan, in combinatie met het ophalen van herinneringen en gedachtewisselingen over duurzaam wandelen en reizen: zie aflevering 2 Ontspannen.

Vervoer rollators: individuele wagens (leren in- en uitladen; oefenen); in aangepaste busjes,  en op grote, speciale go-carts in sommige zorginstellingen.

Aanpak EZ Onthoud en pas toe. Accenten leggen buiten het strikte fysieke.

Bewegen moet met PLEZIER gebeuren, zeker voor ouderen.
Fietsen en wandelen: geen competitie, geen prestaties.
Samen bewegen is leuker en interessanter.

Fitness: geen fijn stof, ambiance: 

Samen bewegen is leuker en interessanter.

In een fitnesscentrum kan je steppen, fietsen, lopen turnen, heffen, duwen, roeien... Dat merk je aan de variatie in de toestellen: loopband, fietsen met hometrainer, crosstrainer, trilplaten (power plate).

Meestal zijn er trainingsprogramma's voor leeftijd, gewicht, snelheid, hartslagmeter, hartslagzones calorieverbruik, van televisiekijken, on line racen, de opnames gebeuren via hartslagmeters via handsensoren
Dikwijls onder begeleiding en meestal met aangepaste muziek. Mannen (dikwijls in gewoon sporttenue) verkiezen toestellen om te heffen, te trekken en te duwen. Vrouwen (meestal in een aangepaste outfit; fitnessmode)  kiezen eerder voor oefeningen in groep. Stepoefeningen: op muziek  op en af een step stappen. Ritmisch bewegen. zoals aerobics. In de professionele fitnesscentra zijn er geregeld nieuwe programma's: van salsa tot ...

Recenter en aan te bevelen is de opgang van fitnessgelegenheden voor groepen ouderen. Samen - in de regel mannen en vrouwen wordt er gedanst, fitness oefeningen.
Deze 'fitness' is leuker en interessanter omdat er in de regel een permanente en professionele begeleiding is, met daarbij een vaste planning en een zekere groepsdruk om niet af te haken.

naar boven

Voeding

Eten gebeurt best met PLEZIER  en met ANDEREN
Tafelen is meer dan eten.
Eten en koken behoren tot de lifestyle

Wat voeding en eten betekent voor zorgmedewerkers en -vragers is af te leiden van de populariteit van dit gespreksthema: kookboeken en -programma's op tv en op de apps, ( = oplaadbare software/kleine programma) voor de smartphones: mobiel met computerfuncties. (zie aanvullingen aflevering 2).  Dagelijkse Kost van Jeroen Meus zijn werd een megahype;de bijhorende zijn de best verkopende en de best verkopende boeken tout court in Vlaanderen. Dit VRT -programma is uitgeroepen tot het beste lifestyleprogramma van 2011 tevens is Meeus de culinaire persoonlijkheid van het jaar. Ongeveer 700.000 kijkers keken (kijken) die dagelijks om kwart voor zes voor een nieuwe portie Dagelijkse Kost. (D.S. 28.12.2011) .‘Dagelijkse Kost staat voor authenticiteit, eenvoud en de herinnering aan tijden zonder zorgen.

Voedingsdriehoek -  Ontbijtbuffet - Slikken en verslikken - Drinken

Enkele vaststellingen om ervaringen uit te wisselen:

Overgewicht:

• Eén op drie Vlamingen (32,3%) heeft overgewicht. Een op negen Vlamingen (11,5%) is zwaarlijvig.

Kookboeken en -rubrieken:

• ... zijn schering en inslag: zie Jeroen Meeus en Piet Huysentruyt en de kookrubrieken en wedstrijden op de televisiestations.

Tegen 2015: doelstellingen in Vlaanderen http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=5941  ( gezondheidssite in Vlaanderen)

"Het percentage personen dat voldoende fysiek actief is (om gezondheidswinst te halen) moet tegen 2015 met 10 procentpunten stijgen. Zo bewegen vandaag slechts 39% van de volwassen Vlamingen meer dan 30 minuten per dag. Dat moeten we naar 1 op de 2 volwassen Vlamingen kunnen opkrikken. 

Het percentage sedentaire personen in alle leeftijdsgroepen zou tegen 2015 met 10 procentpunten moeten dalen. Dat betekent bijvoorbeeld dat we bij de personen ouder dan 60 het aantal sedentairen willen verminderen van 45% naar 35%. 

Het percentage moeders dat op dag 6 na de bevalling borstvoeding geeft, hopen we met 10% te zien stijgen. Van nagenoeg twee op drie (64%) gaan we dan binnen zeven jaar naar drie op vier (74%). Borstvoeding blijkt immers een beschermend effect te hebben ten aanzien van zwaarlijvigheid. 

Tegen 2015 willen we dat het aantal personen dat evenwichtig eet, in overeenstemming met de aanbevelingen van de actieve voedingsdriehoek, met 10% stijgt. De gemiddelde inname van water, groenten, fruit en melkproducten (en calciumverrijkte sojaproducten) moet stijgen. De gemiddelde inname van de restgroep moet dalen met 10%. Dagelijkse consumptie van de groep vlees, vis en eieren en vervangproducten (peulvruchten) blijft beperkt tot 100 gram. "

Tegen 2015 moet het percentage personen met een gezond gewicht minstens behouden blijven. Zo weerstaan we aan een mondiale trend naar meer overgewicht en zwaarlijvigheid.

Voedingsdriehoek

De voedingsdriehoek geeft een overzichtelijk beeld van wat evenwichtig eten en drinken inhoudt. In de laatste versie (2005) staat een belangrijke toevoeging: op basis staat dagelijks bewegen. vandaar ook de benaming: de "actieve" voedingsdriehoek. De driehoek ( denk eerder aan een piramide) heeft vijf lagen. De onderste laag is het grootst, de top is  smal en dus minder van eten, al is het een essentieel bestanddeel. De lagen zijn van top naar basis: olie/vet; eiwitten: vlees, vis, eieren, melkproducten, vleesvervangers; groenten en fruit; zetmeel of koolhydraten: (brood, aardappels, rijst, pasta,..); drank; beweging. Beweging is geen voedsel, maar wel een essentiële voorwaarde voor gezonde voeding en levenswijze. In Nederland heeft men het over de 'voedingsschijf' met volgende aanbevelingen:

• Eet niet te veel.
• Gebruik minder verzadigd vet.
• Eet minder vlees en drink voldoende water.
• Ga veilig met voedsel om.

Ontbijtbuffet

Meer en meer zorginstellingen bieden een (beperkt) ontbijtbuffet aan patiënten en bewoners. Voordelen: samen ontbijten is goed voor het sociaal contact; er is minder overschot en de variatie ïs goed om de voedingsdriehoek na te streven.

Aanpak EZ Er zijn nogal wat weerstanden te overwinnen om ontbijtbuffet te realiseren; zij die het gedaan hebben zijn positief.

Slikken en verslikken:  Chips - nootjes - havervlokken - muesli 

Chips en nootjes schering en inslag. Sommige chips en nootjes smaken pittig en het is soms moeilijk te stoppen. Zet ze niet op tafel te zetten en geef i gezonde hapjes zoals wortelen, kerstomaten, komkommerschijfjes, selderijstengel. Eventueel blacheren. Opletten voor de sausjes.

Ouderen en chips en nootjes: levert soms problemen op zoals verslikken, verteren, restjes op het gebit. We dienen er zorg voor te dragen.

Chips bevatten veel vetstoffen, de light versie wel minder maar toch opvallend meer dan wij denken. Zen eenvoudige proef: een handvol chips normaal en light, in fijne brokjes (geen kruimels) in twee aparte theeglazen; koken water opgieten; voorzichtig toeren, afkoelen en vergelijk het vet dat op water drijft.

Naast de aardappelchips zijn er ook bananenchips, tortillachips... Croky, Lays, Pringles, Smiths en de huismerken van de warenhuizen. Men kan zelf ook chips maken.
Speciale vormen: eerst puree en dan persen door  een vorm.

Nootjes in een grote bokaal: Men heeft onderzoek gedaan naar de hygiënische aspecten van de nootjes die vaak in een bokaaltje staat bij een drink. Wat bleek: dat in heel wat gevallen dit te wensen overliet. Men grabbelt erin met de handen... die niet altijd beantwoorden aan de handhygiëne.

Havervlokken en muesli: Voorkeur voor havervlokken omdat ze (in de regel) geen toegevoegde suikers bevatten en vooral omdat ze geen prikkelhoest veroorzaken als ze gegeven worden met wat melk, karnemelk, yoghurt. Jonge mensen verkiezen vaak muesli. Aandacht schenken aan toegevoegde suikers en toch ook verslikken. Muesli en andere ontbijtgranen zijn in vergelijking met havervlokken en boterhammen duurder.

Hoe komt het dat ik me zoveel verslik?
Verslikken:  voedsel, snoepje, chips... of vloeistof komt in de luchtpijp in plaats van in de keel: blokkade als gevolg met als reactie hoesten. Soms helpt dit niet: dan afwisselend maximaal vijf keer stevig tussen de schouderbladen in te slaan met een vlakke hand en maximaal vijf keer Heimlich-greep.
Dit vraagt training; eigen vuist nemen en krachtig en snel de vuist in de buik en licht omhoog. de blokkade op te heffen. Arts raadplegen. Slikstoornissen komt en geregeld tegen bij personen met Alzheimer.

Welk snoepjes mag ik nog eten? De meesten onder ons snoepen graag. Voor oudere mensen dienen de zorgverleners na te gaan door observatie en communiceren welke en hoeveel snoepjes OK zijn. Soms zijn dit  chocotoffs (Cote d'Or) , zoet en plakkerig door het jasje van donkere chocolade. Sommigen zuigen daarop in hun mond , zonder dat ze hun kunstgebit in gevaar brengen. Anderen houden van kleine stukjes gevulde koek.

Kauwgom is in de regel niet aangewezen voor de zorgvragers. Zorgverleners vertelden me dat ze standaard een busje suikervrije kauwgom vooraan in de wagen hebben, dat helpt als er file is. Kauwgom op het werk is  niet erg respectvol. En kauwgom op het trottoir of onder een cinemazetel is een griezel... Een babbel over kauwgom tussen zorgverleners is een mogelijke overstap naar stressreductie, 'zwerfvuil' en vooral over het belang van speekselproductie.

Speeksel helpt bij de spijsvertering: de dagelijkse speekselproductie bedraagt gemiddeld 1,2 à 1,5 liter. Het speeksel beschermt de tanden en door de speekselenzymen staan is er begin van de spijsvertering (afbreken zetmeel) en is een om de voedselbrokken door de slokdarm naar de maag glijden. Kwijlen is overdadige speekselafscheiding. Dus speeksel produceren is belangrijk.

Mag ik geen zout meer eten?

Wij gebruiken zout als smaakmiddel en smaakversterker bij het koken. Zout wordt ook gebruikt om te pekelen, om de bewaring te verlengen. Zout is een van de smaken naast zoet, zuur, bitter, zout en umami (in sojasaus).
Er is de laatste jaren heel wat inkt gevloeid over (bijkomend) zout in de voeding ook,in wetenschappelijke publicaties. Sommigen waren sterke voorstanders van een eerder zoutarm dieet; anderen waren voor zout met mate. Het gaat dan niet enkel over het extra zout dat personen strooien, soms als een automatische handeling. Men schat dat zowat driekwart van het zout dat wij eten komt via 'voorbereide' gerechten: pizza, ijs, brood, vleeswaren, chips, borrelnootjes...

In veel kookprogramma's wordt nogal kwistig omgegaan met zout, meer dan in vele keukens. Zout - laten we dit niet vergeten - is een smaakverdieper. In heel wat gevallen geeft wat zout een verdiepte werking van de aanwezige smaken maar geeft geen bijkomend aroma. Smaakverdiepers met bijkomend aroma zijn bijv. knoflook en citroensap.
Soms gebruikt men een klein beetje zout om de scherpe smaak van een sinaasappel te verzachten.
Mag ik geen zout meer gebruiken?
Jawel, maar met mate. Voor bepaalde personen is zoutarm dieet aangewezen: arts raadplegen. 
Probeer bij oudere bewoners en patiënten niet elk zout te bannen. Voor hen is eten bijzonder belangrijk en houden ze aan hun eetgewoontes, daarbij hoort wat zout strooien. Ga stapsgewijs te werk: reductie van bijkomend zout en vooral van die gerechten en borrelhapjes die veel zout bevatten. Afspraken maken met directie en diëtisten.
Probeer gezonde tussendoortjes zoals: soep, wraps en minisandwiches met weinig zout; rauwe groenten en stukjes fruit. Let op voor het verslikken..

Voedingssupplementen en vitaminesupplementen

Ook hier geldt: OVERDAAD SCHAADT. Soms denkt men dat het misschien niet baat, maar ook niet schaadt. Klopt niet. Vitaminen slikken op je eentje is niet aan te raden, zeker als er hoge bloeddruk, suikerziekte en overgewicht aanwezig is. Bij vitaminetekort zal de arts wel vitaminesupplementen geven. IJzersupplementen enkel op doktersvoorschrift.

Overgewicht - vettaks - 'obesitax'

Overgewicht zeker onder vorm van obesitas, echte zwaarlijvigheid, is een gezondheidsuitdaging van eerste orde. Ouderen die weinig bewegen en niet 'verstandig eten' (te veel onverzadigde vetten, suikers ...) zullen - afhankelijk  van de persoonlijke aanleg - vlug verdikken. In samenspraak met de diëtisten, keuken en management zoeken we naar structurele aanpakken.
De laatste jaren is er sprake van het invoeren van een vettaks (fat tax),  zoals bijv. in Denemarken, Hongarije is dit sinds  2011. Voor ongezonde en vette levensmiddelen (frites, chips...) zou deze bijkomende 'gezondheidstaks' komen, waarvan de opbrengst kan worden gebruikt  voor preventiecampagnes. De meningen daaromtrent zijn bij ons verdeeld, al gaat iedereen aakkoord dat zwaarlijvigheid dient aangepakt te worden, maar zonder gezondheidspolitie. Scholen en bedrijven kunnen de automaten geleidelijk verwijderen met 'ongezonde' frisdrankjes. In sommige openbare besturen geeft men stukjes fruit als tussendoortje.

In het algemeen zou men de gezonde voeding meer moeten promoten en goedkoper maken. Plus de beperking van het vleesverbruik. Acties zoals de veggiedag verdienen steun, op voorwaarde dat er keuzevrijheid is. Veggie: gradaties: af en toe veggie (donderdag bijv.) tot bijna dagelijks; geen vlees, geen vis, geen eieren, geen paddestoelen.
Obesitax is (tijdelijk) in voege in sommige vliegtuigmaatschappijen voor echt zwaarlijvige passagiers.

Aanpak EZ overgewicht bij jezelf, je collega's en zorgvragers niet culpabiliseren maar ook niet verdoezelen.

Overgewicht lijkt ons geschikt als overstap naar de zorgvragers toe; vettaks en obsesitax zouden we beperken tot discussies tussen zorgverleners op de werkvloer.
Af en toe iets vettigs eten (friet met...) kan  maar alles met MATE.

Aanloopzin voor zorgverleners: Ik ben weerom een kilootje bijgekomen, en ik eet praktisch niets.

Zorgverleners: omga3 vetzuren - vette vis;  antioxidanten - vrije radicalen. meer en 'beter' weten en dit door geven aan anderen

Zorgverleners spreken geregeld onder elkaar geregeld over eetgewoontes, kookboeken en kookprogramma's en de laatste jaren ook over antioxidanten en vrije radicalen. Zorgverleners volgen  de gezondheidsrubrieken in de media. Ze willen meer en 'beter' weten over de 'gezonde' omega-3-vetzuren in margarines en in vette vis. Eten van vette vis, zoals paling en makreel, is gezond omdat het zogenaamde Omega-3-vetzuren bevat. De voedingscentra adviseren  één of twee keer per week vette vis te eten. Sommigen vinden paling dat bijzonder lekker, zowel de gerookte paling en heilbot bijv. in de populaire Noorse visschotels, gerookte paling. Anderen zetten makreel geregeld op het menu.

Antioxidanten en vrije radicalen:  Antioxidanten zijn o.a. te vinden in groenten, fruit en noten, in zwarte chocolade, rode wijn, tomaat, spinazie, groene thee, soja en vitamine C...  Een voorbeeld: boter die ranzig wordt komt door oxidatie; antioxidanten worden toegevoegd aan voedingsmiddelen om oxydatie te voorkomen en werkt als bewaarmiddel. Antioxidanten in de crèmes: opdat de actieve bestanddelen niet zouden oxideren.
Vrije radicalen zijn 'bijproducten' van een normaal metabolisme bij het omzetten van voedsel in energie en kunnen gezonde cellen verstoren. Van buitenaf kunnen vrije radicalen binnendringen door luchtvervuiling, roken, chemicaliën en UV stralen. Antioxidanten 'vechten' tegen de vrije radicalen. Zonlicht vermijden want uv-stralen wekken vrije radicalen op en eventueel huidkanker: blootstelling reduceren en zonnecrème gebruiken.

In de empathische omgang met de zorgvragers dienen de zorgverleners enerzijds respectvol te luisteren naar de zorgvragers en ze niet te vlug in het hokje stoppen van overdrijven; manipuleerbaar enz. Niet ingaan op de chemische achtergronden, wel wijzen op de basisregels: MATE, dus niet overdrijven met de inname van antioxidanten. Het gebruik van extra antioxidanten als voedingssupplement is overbodig. Dat laatste is vooral belangrijk naar de patiënten en de ouderen toe (en soms de zorgverleners) die door de reclame (en zeker de mond -aan -mond reclame) deze voedingssupplementen als nieuwe zaligmakers beschouwen.

Weetjes:

Waar is de tijd van Ons Kookboek (vroeger: (Boerinnenbond) en de receptenboekjes van Solo.
Er zijn speciale receptenboekjes bijv. voor personen met Alzheimer.

Drinken en plassen  

Aanpak EZ Voldoende drinken, en vergeet het water niet uit de kraan. Hoe aanpakken? uitkijken om nieuwe leerervaringen op te doen en ze bespreekbaar te maken op de werkvloer. Drinken en plassen: eigen ervaringen delen met anderen en toepassen

Nogal eens drinken de zorgverleners te weinig op het werk en thuis. Daarom: drink een extra kop koffie, thee of water. Houd een flesje water in armbereik. Met collega's even verpozen rond de grote drankthermos is goed om wat bij te babbelen en voor informele leermomenten.
Propageer de goede gewoonte dat je op restaurant (zoals in Frankrijk en de VS) gratis een fris glas water krijgt of  of een karaf water. In België en Nederland is dit meestal niet het geval, tenzij men er uitdrukkelijk om vraagt. en dat gaat niet altijd of zelfs vraagt men zelfs en vergoeding. Bij navraag blijkt dat restaurantuitbaters eraan houden dat klanten water in flessen bestellen (zonder of met pit), klein of groter formaat omdat dit een deel van hun winst.
Die goede gewoonte kunnen we ook thuis toepassen: water uit de kraan (na een nachtje rusten in de koelkast) is zeker even gezond en veel goedkoper. Ga na wat mogelijk is in de zorginstelling.
Voldoende drinken is soms een probleem bij ouderen: ze moeten daartoe vaak aangezet worden door de zorgverleners. Kijk er op toe dat er nodige hulp gegeven wordt, als ze niet of moeilijk zelfstandig kunnen drinken.

Melk is goed voor elk? Ja, hier ook met mate. Meer dan twee glazen is echt niet nodig; drink halfvolle of magere melk.

Iedereen gaat akkoord dat er voldoende gedronken diende te worden, zo ongeveer anderhalve liter 'extra' per dag. De reactie bij een aantal was: dat moet ik meer gaan plassen. Plassen wordt nogal soms uitgesteld wat niet zo goed is.
Het aantal keren is afhankelijk van persoon tot persoon en hangt ook samen met zenuwachtigheid, stress. Er is een verband tussen de inname van drank en de soort: koffie, thee, alcohol en prikhoudende dranken stimuleren het plassen. De leeftijd speelt zeker een rol: hoe ouder hoe meer kans dat er (licht) urineverlies optreedt.
Plasaandrang: surf naar http://www.e-gezondheid.be/drangincontinentie-een-niet-te-onderdrukken-plasaandrang/actueel/1014 en bespreek de inhoud.

Bij vrouwen is de sleutel in de deur - fenomeen. Men komt aan de voordeur  ... nu moet ik vlug gaan plassen." http://www.uromotief.nl/uromotief/pages/nieuws/index.php?nieuwsID=863&PHPSESSID=ba5jljaktvjvbumvmcv6i7it87

De blaas – en bij uitbreiding de bekkenbodem - wordt soms omschreven als de spiegel van de ziel.  Vaak gaan urologische pijnklachten samen met problemen van ontlasting en seksueel functioneren. Een overactieve blaas, moet ‘gecontroleerd’ worden om te vermijden dat  we n. De (overactieve) blaas moet continu worden afgeremd: om te beletten dat  we kleine beetjes urine verliezen;  hier spelen de hersenen een belangrijke rol. Mogelijk dat deze centrale inhibitie tekort gaat schieten bij het ouder worden en dat de oorzaak van de overactiviteit van de blaas niet zozeer in de blaas zelf gezocht moet worden maar eerder op een hoger niveau.
Continent worden, zijn en blijven is een hele opgave (Prof. Dr. Rien JM Nijman)
http://www.urolog.nl/urolog/php/content.php?doc=inaug_nijman&profmenu=yes&nvu=yes

Plassen: handen wassen na elk toiletbezoek.
Verder te bespreken om ervaringen uit te wisselen, zowel de problemen als de aanpakken:
bedpan: is vaak voor vele zorgvragers een grote hindernis, niet zozeer omwille van het ongemak maar omwillen van het verlies aan 'decorum'.
verband tussen incontinentie en opname in WZC (is een van de doorslaggevende factoren samen met verwardheid en zware geheugenproblemen en sterk verminderde mobiliteit. 
Opmerking: beddenpan verwijst oorspronkelijk om het bed te verwarmen (zie onze opmerkingen over warmwaterkruik). Beddenpan soms ook in de betekenis van ondersteek (E. bedpan) om ontlasting van zieken of bedlegerigen in op te vangen.

Plassen op autoreis: een populair onderwerp bij de babbels na de vakanties. Vaak heeft men het over de de ongemakken en men zoekt naar oplossingen. Nieuw is het gebruiken van mobiele   urinalen. http://www.curion.nl/consumenten/Urinalen/215/

naar boven

AANVULLINGEN 

We vullen geregeld de voorbije afleveringen aan met reacties van gebruikers en nieuws uit de (gespecialiseerde) media.

In de empathische zorg gaat het niet alleen om vaktechnisch correcte zorg te ontvangen; de zorgvragers moeten  het gevoel dat iemand hen werkelijk ziet staan. Niets is erger dan dat ze over je heen kijken of als een ding behandelen (cf. Prof. Annelies Van Heijst: zie hieronder).

Twee publicaties van Annelies Van Heijst waaruit we inspiratie haalden.

Van Heijst, Annelies, Menslievende zorg  een ethische kijk op professionaliteit. Klement, 2008

"Zorg bieden aan kwetsbare mensen is een activiteit is die niet goed past bij de huidige verzakelijkingtendens en het streven naar een bedrijfsmatige aanpak. "

Van Heijst, Annelies, Iemand zien staan, Zorgethiek over erkenning; Klement, 2011

Uit een boekrecensie:
"Iemand zien staan is bestemd voor mensen met belangstelling voor zorgethiek, maar zonder tijd voor dikke pillen. Annelies van Heijst ordent haar gedachten over zorgethiek nu via het thema erkenning. Wat professionals, maar ook ontvangers van zorg en hun familie gemeen hebben is namelijk dat ze willen dat iemand hen ziet stáán. Niets is erger dan dat ze over je heen kijken of als een ding behandelen. De auteur neemt zo nu en dan duidelijk stelling, ook inzake gevoelige onderwerpen. Zoals stoppen met behandelen. Of erkennen dat bij zorgen niet alleen mooie gevoelens komen kijken.
Erkenning beslaat verschillende terreinen, ze heeft betrekking op professionals, maar ook op zorgontvangers en hun familie.
Ze heeft ook met grootschalige structuren van doen. Dus gaat het over erkenning van instituties, en toegeven dat interventie niet het enig zaligmakende professionele repertoire is. 
Beknopt en op een voor iedereen toegankelijke wijze schetst Annelies van Heijst wat echte zorg inhoudt en welke obstakels er geslecht moeten worden om het zorgend omgaan met de ander werkelijk gestalte te kunnen geven.

Zie ook http://www.mindmeister.com/nl/91413767/de-kracht-van-verbinding-31-maart-2011

2005 Hittegolf - (cannicule). Onmiddellijk werden de zorginstellingen gevraagd de gepaste acties te ondernemen voor patiënten, bewoners en zorgverleners. Belangrijk hierbij is dat er een totale aanpak is: ventilatie, losse kledij, frisse dranken. Sindsdien is dit een standaardprocedure.

2007 Trap nemen: Uit een onderzoek in Nederland (Vrije Universiteit Amsterdam 2007) bleek dat voor ambtenaren het advies de trap te nemen in plaats van de lift, makkelijker op te volgen was, dan bijvoorbeeld het veranderen van de lunchgewoontes. De trap mag dan wel niet worden weggestopt in  het gebouw. Want nu staan de liften centraal en trappen zien er vaak  meer uit als nooduitgangen. Wel altijd de trapleuning gebruiken, ook voor de 'gezonden'. Voor de organisatie: de eerste en laatste trede goed markeren. Geregeld de trap nemen is prima.

2010 - Bedwarmers: Dokter Chris Idzikowski,  (slaapcentrum in Edinburgh): een bed dat  20 tot 24 graden warm is, helpt het inslaapproces.  Bedverwarming is volgens hem OK. Warmte is ten andere goed voor spierpijnen; bijv. warm bad.

2010 Drinken en lopen: Zorgverleners gaan meer en meer de sportieve - recreatieve toer op. Dit wordt zeker in hand gewerkt door allerlei grote acties van Sporta, 20 km. door Brussel,  'Dodentocht',  wandel- en fietsclubs...
Kijk toe of de organisatie voldoende zorg draagt voor waterbevoorrading, bijvoorbeeld na elke vijf kilometer en dit om uitdroging te vermijden. Hoewel sponsors graag staan met sportdrankjes, is dat niet zo best. Water is meer aangewezen.

2010 Sinds enkele tientallen jaren hebben we geregeld over CARE en CURE
Cure en care: verpleegkundigen stapten hun loopbaan binnen in de hoop dat naast het technische aspect, de cure, voldoende tijd en aandacht zou zijn voor de menselijke aspecten in de care. Niet dat beide noodzakelijke componenten elkaar zouden uitsluiten, maar een balans is nodig. Sommigen vinden dat door de werkdruk en het over - beklemtonen van het management de care te veel in verdrukking komt.

2011 Inlooptraject - Aansluiting opleiding verpleegkundigen en ziekenhuizen: (oktober 2011). Zorgverleners kunnen niet naadloos aan hun job binnen in zorginstellingen. Men stelt vast dat deze aansluiting problematischer is geworden. Men stelt een inlooptraject voor die de beginnende zorgverleners meer houvast en inwerkingstrijd zou geven. Inlooptrajecten en inloopplannen gelden ten andere voor andere beroepen (onderwijsgevenden) en voor bestuurders.

2011 Bewegen - sporten: Te fel sporten kan het hart laten sputteren DS 31 aug 2011; (sporten gelinkt aan hartritme stoornissen).

Empathische zorg: Hier geldt zoals voor vele andere situaties: MATE. Let op voor te hard en te intensief trainen.

2011 Lichaamsbeweging en borstkanker (interview met Dr. Peter Van Dam - Kankerspecialist GZA - borstkliniek. " Mensen die drie uur in de week bewegen, hebben 30  tot 40 % minder risico op borstkanker."

2011 Water voorschrijven: Een van de merkwaardigste anekdotes:  "Britse dokters moeten soms water voorschrijven voor oudere patiënten in ziekenhuizen om er zeker van te zijn dat ze genoeg te drinken krijgen. Nieuwsbrief e-Artsenkrant juni 2011

2011 Hangouderen: hangjongeren kennen we al een tijdje, als jongeren die elkaar opzoeken om te babbelen (te chillen), om verveling tegen te gaan afspraken te  maken. Hangjongeren veroorzaken ongemakken omdat ze bijvoorbeeld plaatsen voor hen voorbehouden en commentaar leveren op voorbijgangers. Ook gaan ze soms blikjes, flesjes, verpakkingen achterlaten. Ik hoorde voor de eerste keer spreken over hangouderen door de gemeentebestuur van de kustgemeente Wenduine. Deze ouderen namen heel wat zitplaatsen in op de grote banken op het einde van de dijk. Anderen vonden geen plaats; ze gaven commentaar en lieten heel wat rommel achter. Hangouderen vond men ook in winkelcentra, in horecaruimtes enz.

2011 bureaufiets Ceysens (voormalige Vlaamse minister voor Ondernemen: door te fietsen je conditie op peil brengen en energie opwekken om een gsm op te laden of een bureaulamp te doen branden.  Fietsen terwijl je werkt, zorgt bovendien voor een betere bloeddoorstroming wat het brein extra activeert. Afwachten.

2011 Vergrijzing:  Drie nieuwe rusthuizen per maand nodig. Vergrijzing: tegen  2060 zal een kwart van de Belgische bevolking 65 jaar of ouder zijn een een tiende van de Belgen.

2011 Nieuwe (en verbouwde) woongelegenheden  in woonzorgcentra, kortverblijf en dagverzorging met Vlaams Infrastructuurfonds voor Persoonsgebonden Aangelegenheden (VIPA).  Minister Vandeurzen: "Zelfs met die inhaalbeweging blijft het onmogelijk om voor elke zorgbehoevende oudere in 2016 een plek in een rusthuis te garanderen. 'We moeten ook kijken naar alternatieve vormen van zorg, zoals de thuiszorg. De achterstand bij het VIPA is één zaak, maar we werken ook aan het activeren van de rusthuisvergunningen die we de afgelopen jaren hebben uitgereikt. Met veel van die vergunningen is nog niets gebeurd in de praktijk.'op termijn van de zorg één doorlopend geheel te maken. 'We moeten in de eerste plaats beter kunnen inschatten welk type zorg iemand nodig heeft. Als dat thuiszorg is, moeten we daar de mensen voor hebben. Daarna kan de stap worden gezet naar serviceflats, assistentiewoningen, woon- en zorgcentra... In het beste geval zitten die centra perfect ingekapseld in het stedelijk weefsel.'

2011 Kleuters moeten meer bewegen. Kleuters zitten vaak te lang in de kinderwagen. Vanaf 5 jaar zouden ze  zelf moeten stappen. Dat is belangrijk voor de ontwikkeling van de motoriek en om te vermijden dat ze te dik worden, wat nadien niet zo makkelijk te corrigeren valt. Kleuters 3 - 5 jaar moeten per dag 3 uur flink bewegen. (persberichten; Prof G. Cardon RUGent; onderzoek Australië).

2011 Nordic walking. Versterking van de natuurlijke armbewegingen tijdens het stappen en propulsie van het lichaam naar voren met behulp van twee stokken (nordic sticks). Kan in de eerstelijnsgeneeskunde worden aangeraden als een goedkope vorm van lichaamsbeweging, die gewichtsverlies bevordert en de tevredenheid over de gezondheid verbetert”, concluderen de auteurs. Fritz T e.a.. Diab Med     2011 - 28.

naar boven

Bronnen

Website van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid http://www.zorg-en-gezondheid.be/

Handig, overzichtelijk, goede zoekfunctie. "Het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid is een dienst van de Vlaamse overheid. Het ondersteunt en reglementeert een waaier aan zorg- en gezondheidsinitiatieven: van zuiver drinkwater tot gezonde voeding, van kanker tot infectieziekten en van preventieve organisaties tot palliatieve zorginstellingen."

http://nl.wikipedia.org/wiki/Categorie:Welzijnszorg portaalsite van de belangrijkste artikels over welzijn.

Nieuwsbrief Zorgnet Vlaanderen - www.zorgnetvlaanderen.be/ De koepel van ziekenhuizen, rusthuizen en de instellingen voor geestelijke gezondheidzorg die van christelijke origine zijn (vroeger VVI: Verbond van Verzorgingsinstellingen).

Publicaties en websites Georges De Corte - Marleen Moeremans

De Corte, G., (2005), Blijf scherp. Houd je mentaal in topvorm na je 60ste met behulp van internet. Tielt, Lannoo.
De Corte, G., (2005), Herinneringen ophalen. Communicatie tussen en met ouderen. Leuven, LannooCampus.
De Corte, G., (2008), Vrijwilliger en senior. Antwerpen, Halewijn.
De Corte, G., (2009), België. Een geschiedenis van het gewone volk, en van zijn koningen. Leuven, Van Halewyck
De Corte, G., Moeremans, M (2011), Kerken, heiligen en toerisme. Antwerpen, Halewijn

Websites - weblogs - tijdschriftartikels: typ Georges De Corte in of Marleen Moeremans op Google

Gevalstudie - casusbespreking

Casusbespreking is een effectieve en efficiënte manier voor leren op de werkvloer door kennisdeling.
Belangrijk is dat de cases uit het leven zijn gegrepen van zorgmedewerkers en zorgvragers.
De cases worden besproken met enkele deelnemers. Ze werden op intranet geplaatst, samen met de analyses.

Case hoestsiroop voor moeder

Empathische zorg gaat ook over de mantelzorg die zorgmedewerkers geven aan gezinsleden, familie, buren.

Hoestsiroop: de oudere moeder van zorgmedewerkster A.  heeft een zware hoest en wat koorts. Ze moet binnen blijven en het bed houden. Om de hoest te stillen vraag ze aan haar dochter hoestsiroop.
A. heeft het niet zo hoog op met hoestsiroop. Volgens informatie van collega"'s en van huisartsen is er twijfel aan de efficiëntie ervan. Ze heeft dit vroeger eens gezegd aan haar moeder die dit  dit zeer vreemd vond  dat zij een hoofdverpleegkundige zoiets  beweerde.
De moeder moet twee keer een dosis nemen van de siroop.
A. legt aan haar moeder uit dat ze op de middag een maatbekertje moet vullen en de siroop opdrinken. De moeder heeft al enkele keren in haar aanwezigheid gedaan  A. weet dat haar moeder af en toe last heeft om fijnere gecoördineerde bewegingen te maken. Ze schroeft de dop wat los (soms blijft die kleven door de suiker bovenaan de fles en ze legt het maatbekertje ernaast.

Als A. in de vooravond thuiskomt ziet ze een lichte paniek en onrust bij haar moeder. Ze ziet wat er gebeurd is: moeder heeft de hoestsiroop gemorst.
Uit de groepsbespreking kwamen volgende goede en minder aanpakken naar voor, die besproken worden met de zorgvrager. Achteraf waren deze gevallen beschikbaar via intranet.

• Geen goede empathische aanpakken: "Ik had je het nochtans uitgelegd. Ik had je gevraagd of het wel zou gaan enz."
  Ga na of een overschakeling naar pillen niet aangewezen is. Een pil innemen is makkelijker dan een een hoestfles hanteren. Op voorwaarde dat de verpakking voldoende gebruiksvriendelijk is.

• Werken met een pompsysteem met dosering.

• Vooraf een of twee dosissen klaar zetten in een eierdopje (stevig); men kan echter niet te lang de dosis klaar zetten om uitdroging te vermijden.

naar boven