Home > Rome Kerken,  Heiligen en toerisme


Rome Kerken en Heiligen, is een aanvulling op onze website Rome: zie Rome 1 - 2 - 3

Info over kerken in Rome
Algemene impressies
Religieus toerisme

Rome: kerken, heiligen en toerisme
Sint - Pieters - la Basilica de San Pietro
Sint - Pietersplein

Sixtijnse kapel
Pantheon: van tempel tot kerk
San Clemente: drie heiligdommen
Sint - Jan van Lateranen San Giovanni in Laterno
Trappen en obelisken: kerkelijke en andere
Engelen en duivel
s
Bernini en Brown: dienstbaar voor de Kerk
Santa Croce in Gerusalemme
Santa Maria in Trastevere
Santa Maria Maggiore
Santi Quattro Coronati
Kerk van de Heilige Agnes - pallia
Caraveggio in kerken
Sant'Ignazio di Loyola
Publicaties en virtuele rondleidingen

Zoeken met Google
Zoeken met Wikipedia

Om deze leersite niet te belasten, hebben we weinig afbeeldingen of kaarten opgenomen. We verwijzen ernaar via links. Voor een aardrijkskundige situering: bijvoorbeeld via Wikipedia en Michelin.
Eigennamen invoeren als zoekterm in Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Pieterkathedraal
Je vindt er goede en beknopte uitleg, enkele basisafbeeldingen en links.
Ook commons Wikimedia is interessant voor afbeeldingen,  http://commons.wikimedia.org/wiki/Basilica_di_San_Pietro?uselang=nl
Bij Google Afbeeldingen kan je eveneens terecht voor afbeeldingen.  


Drie keer reizen - serendipiteit

Ook hier geldt dat je
drie keer dezelfde reis maakt: voorbereiden, bezoek, verwerken.
Bij het verwerken spelen naast de eigen aantekeningen, brochures en fotomateriaal internet een prominente rol, om dieper door te dringen en verbanden te leggen.
Door het grasduinen kom je soms bij een uitgebreider verhaal, voor onverwachte inzichten en associaties. Men noemt dit
serendipiditeit: iets onverwachts vinden als je op zoek bent naar iets anders.

SPQR
Het opschrift dat je in Rome het meest tegenkomt is SPQR, wat staat voor  Senatus Populesque Roma - De senaat en het volk van Rome - deze kenspreuk kwam in het Oude Rome in gebruik vanaf de Republiek.

Info over kerken in Rome

In de reisgidsen en op internet is er zeer veel informatie en beeldmateriaal te vinden over de kerken in Rome. Om ze te bezoeken schaf je je een stadplan aan, met daarop de routes van het openbaar vervoer. We raden aan zoveel mogelijk de kleinere afstanden te voet af te leggen. Een stad leren verkennen doe je best al wandelend, kijkend, proevend. Terwijl je kerken bezoekt werk je best  met een handige reisgids. Je kunt in de meeste kerken brochures kopen.
Nadien kan je de info aanvullen met te grasduinen op internet. Wikipedia (zeker ook de Engelse versie raadplegen) en Google, gebruik je voor teksten en zeker ook voor de afbeeldingen. Een zeer interessante combinatie is de Engelse site in vertaling

http://translate.google.be/translate?hl=nl&langpair=en|nl&u=http://en.wikipedia.org/wiki/Churches_of_Rome

De vertaling is soms wat eigenaardig, maar je kunt bij elke passage met de muis de originele tekst zien.

We hebben een selectie gemaakt van de kerken en er commentaar aan toegevoegd.

naar boven


Rome : algemene impressies

Rome is een wereldstad met zijn 2.5 tot 3 miljoen inwoners; wat rommelig wel proper en provinciaal met zijn 22 wijken die evenveel dorpsgemeenschappen vormen.
Als je rondwandelt zie je veel horeca, allerhande winkels, veel apotheken maar nagenoeg geen grote warenhuizen.
Rome is een gekleurde stad door de vele nieuwkomers uit andere werelddelen, dan zie je best aan de verkopers op straat, aan de kelners, gekleurde mensen op de trams en in de metro. Even opvallend - als je erop let - is de binnenlandse immigratie zoals vanuit het armere Calabrië en het bergachtige Abruzzo.
De historiek van Rome is zeer complex. Belangrijke knooppunten: Rome als hoofdstad van een wereldrijk; de ondergang van het Romeinse keizerrijk; de opgang van het christendom met de oprichting van de pauselijke staten. Daardoor kwam in Rome en in de wijde omgeving de oppermacht van de kerken en vooral van de pausen.
De harde en de soms hebzuchtige hand van de clerus werd met de dag meer voelbaar. Er was een haat - liefde verhouding. Haat omwille van het autoritaire en hardvochtige optreden van de kerk; liefde: bracht werkverschaffing voor heel wat mensen, inkomsten voor de kunstenaars, geleerden, ambachtslui en middenstand.

Rome is uitstekend geschikt voor een citytrip, schoolreizen en voor religieuze toeristen of gewoon voor toeristen die houden van kunst, geschiedenis, shoppen en restaurants. Voor onze citytrip in pormotie logeerden we in Mercure Roma Piazza Bologna - drie sterren; Via Reggio Calabria 54; vooral zakenhotel. Deze logies was in promotie; logeren in Rome is eerder aan de dure kant. Voordeel van dit hotel:  rustig gelegen, makkelijke verbindingen (metrolijn op een 100 m. meter en bussen); goed ontbijt en mogelijkheid voor kleine snacks met een ruime keuze aan kwaliteitswijnen per glas en een vriendelijke bediening; internet, restaurant bar lounge 'le ville' snacks en cocktails, safe enz.
Nadeel: onze kamerruimte waseerder aan de krappe kant; de omgeving is niet toeristisch, je moet bus of metro nemen.

Wiener Sängerknaben
De tweede morgen zagen we bij de ingang van de ontbijtzaal een stapel marine - petjes en aan de  een twintigtal jongens in marinepakje. Bij navraag bleek het inderdaad de Wiener Sängerknaben te zijn, dit jongenskoor uit Wenen (sinds 1498) bestaat tegenwoordig uit ongeveer 100 jongens, die in vier concertkoren zijn verdeeld. Als een zanger de baard in de keel krijgt verlaat hij het koor.
De begeleidster vertelde ons dat dat ze slechts voor twee dagen in Rome voor een privé optreden.

naar boven


Rome en het religieus toerisme

Het religieus toerisme in Rome is een 'goudmijn': zonder kerken en heiligen veel minder toerisme. Toeristen in toerisme zijn daarom niet bijzonder gelovig of kerkgangers. De meesten zien deze kerken in de eerste plaats als cultuurhistorisch oorden met vaak een hoog kunstgehalte;: gebouw, interieur, kerkelijke kunst. De toerist moet een zekere voorkennis hebben van het christendom (bijbel, heiligen, kerkelijke organisatie, liturgie...) om het geheel te kunnen duiden.

De belangrijkste bestemmingen van het religieus toerisme in West - Europa zijn: Rome, Compostela, Lourdes, Fatima, Assisi; voor verdere bestemmingen komt daarbij: Het Heilig Land.

Als je aankomt in Rome luchthaven (Fiumenzio - Leonardo da Vinci) kan je een taxi nemen (nogal duur). Nadeel:  files. Voordeel: afgezet aan het hotel. Soms is er een shuttle service naar het hotel. Goedkoper en zeer comfortabel is de rechtstreekse metro, eerste klas en direct naar het centraal station: Roma Termini. Om het half uur verbinding. Biljetten via de automaten met aanraakschermen. Je kunt ook terecht in loketten voor biljetten. Je moet zelf je biljet ontwaarden vooraleer in te stappen. De grote metrolijnen zijn bijzonder druk op de kantooruren. Soms moesten wij drie stopbeurten overslaan om te kunnen instappen. Zorg dat je zo vlug mogelijk een plannetje hebt met de metrolijnen. Ga na of je een reeks tickets zult kopen al of niet in combinatie met de bussen.
Inlichtingen bij de kiosken voor toeristen en surf naar de sites van het vervoer Atac.

Fiumicino Airport ook Leonardo da Vinci International Airport genoemd De metro van Rome heeft twee lijnen, lijn A en B. Veel van de belangrijkste bezienswaardigheden, zoals het Vaticaan en het Colosseum, zijn hiermee te bereiken. Het oude centrum vooralsnog echter niet. Hier komt wel verandering in, want lijn C is in aanleg, evenals een aftakking van lijn B. Een vierde lijn (D) is gepland.
Rome heeft een uitgebreid busnet verzorgd door Trambus SpA. Hiermee wordt ook het oude historische centrum goed ontsloten, bijvoorbeeld vanaf het centraal station, Roma Termini. 
Station Roma Termini is het belangrijkste station van Rome. De internationale treinen (met bestemmingen als Parijs) vertrekken hier. Het is tevens een belangrijk knooppunt voor bus en metro. Kleinere stations zijn Roma Tiburtina, Roma Trastevere, Roma Tuscolana en Roma Ostiense.

Metrolijnen   A Anagnina-Battistini  - B (Rebibbia-Laurentina)

Er komen geleidelijk nieuwe metrostellen (veiliger, videobewaking, airconditioning, meer comfort, groter aantal)  op B (Rebibbia-Laurentina) en op Metrolijn A (oranje) Anagnina-Battistini . Metrolijn A (oranje) Anagnina-Battistini (in gebruik sinds 1980) heeft een lengte van 19,27 km, lijn B (blauw) Laurentina-Rebibbia (1955) is 19,22 km lang.
Lijn A verwerkt ongeveer 450.000 tot 500.000 passagiers per dag. Het enige kruispunt van beide metrolijnen - die volledig onder de grond lopen - is Stazione Termini.
Vele kerken en andere bezienswaardigheden zijn zo vlot bereikbaar als je nog een eindje wandelt met een stadsplan. Lijn B heeft o.a. een halte aan het Colosseum.
De metro is open van  5.30 u. tot 23.30 u. en op zaterdag tot 0.30 uur; er zijn ook nachtbussen.

Ticket: eerst kopen in de tabacchi-winkels pf in bars waar een (sticker van ATAC http://www.atac.roma.it/ ) of  bij sommige bushaltes en in de metrostations; na het opstappen onmiddellijk valideren.
Soorten tickets: biglietto integrato a tempo (BIT) 1 euro. Na validatie mag je  75 minuten een onbeperkt aantal bus- en tramritten mee maken en één rit met de metro. Dagticket (biglietto integrato giornaliero, BIG) verkrijgbaar: 4 euro en daarmee kan je vanaf het moment van afstempeling tot middernacht onbeperkt reizen met bus, tram, metro; niet geldig op de toeristenbussen en op de Leonardo-Express van en naar de luchthaven Fiumicino. Carta integrata settimanale, CIS: 16 euro,een week lang, naam noteren.
Controle: vrij veel en  boetes. Zakkenrollers: vooral tijdens het in- en uitstappen. Politiekantoren: in de grotere metrostations.

naar boven


Rome: kerken en  heiligen

Kerken: men schat het aantal kerken op een 300 tal; op een stadsplan in de straten zagen we een 120 kerken opgesomd. Vele kerken zij buiten gebruik in lange restauratie  opvallend ook kerken die gebruikt worden door kristelijke gemeenschappen uit andere landen. In de grote kerken te beginnen met Sint-Pieterskerk is er altijd een toeristische drukte maar binnen de kerk is nog betrekkelijk stil. Je kunt geregeld missen volgen en die plaatsen zijn goed afgelijnd.

De kristelijke kerken in Rome  dragen de namen van heiligen. Ze bezitten meestal relieken van deze of van andere heiligen. Geen kerk zonder reliek, meer zelfs: relieken maakten de aantrekkingskracht uit van kerken als bedevaartsoorden. En bedevaarders gaven een status aan de kerk en opbrengsten voor de kerk en voor de handelaars.

De inwoners waren/zijn fier te wonen en te leven in een stad van God (citta di Dio) met een prachtige, culturele omgeving en een rijk verleden. In de Romeinse binnenstad is nog altijd een veelvoud aan kerken (eigendom van het Vaticaan) en veel katholieke instellingen. In het straatbeeld zie je priesters en religieuzen als toerist, student of afgevaardigde van een andere groepering, ook vaak als gids voor bekenden.

De kerken zijn verwarmd en er is voortdurende beweging van gelovigen, priesters, bezoekers. Men schat het aantal kerken op een 300 tal; op een stadsplan in de straten zagen we een 120 kerken opgesomd. Vele kerken zijn buiten gebruik of in lange restauratie. Tevens opvallend zijn de kerken die een nieuwe bestemming kregen door nieuwsoortige kristelijke gemeenschappen van buitenlandse migranten.

Stille ruimte in de kerken van Rome: in de grote kerken te beginnen met Sint-Pieterskerk is het een drukte maar het geheel is nog betrekkelijk stil. Je kunt geregeld missen volgen en die plaatsen zijn goed afgelijnd en er is veel discipline. In elke kerk is er een stille ruimte, meestal een zijkapel, een sacramentskapel, met brandende kaarsjes, ex voto’s en biddende personen.

Rome bezoeken is meer dan kerken en heiligen; Rome is immers een grote, levendige stad met een immens rijk verleden dat het kerkelijke te boven gaat. De stad Rome telt ongeveer 2,7 miljoen inwoners, de metropoolregio 3,7 miljoen en is oorspronkelijk gebouwd op zeven heuvels: Palatijn, Aventijn, Capitool, Quirinaal, Viminaal, Esquilijn en Coelius. Rome is een van de belangrijkste steden van de Westerse cultuur; de hoofdstad van het Romeinse Rijk, zetel van de rooms-katholieke Kerk; Vaticaanstad, een onafhankelijke staat met eigen bestuur, garde, munt, postzegels, zelfs station ligt er middenin. Het historische stadscentrum bevindt zich op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Toeristen shoppen: Rome en Milaan zijn de belangrijkste shoppingsteden en Rome is volgens kenners iets goedkoper met een gelijkwaardig aanbod. Toeristen en shoppers kijken vooral uit naar kledij, fijne lederwaren van schoenen tot handtassen, binnenhuisinrichting met antiek en brocante. Echt goedkoop is het wel niet, maar meestal toch duurzaam en trendy. Een bezoek (window shopping) aan de dure winkelstraten hoort er zeker bij. Voor mode van de wereldbekende Giorgio Armani, Valentino, Versace, Gucci, Dolce & Gabbana, en de exclusieve juweliers in Via dei Condotti, Via Frattina, Via Borgognona en verder: Via Nazionale, Via Sistina, Via del Corso, Piazza del Popolo, Via del Gambero, Via Tomacelli Belsiana. Je ziet veel Japanners en rijke ‘toeristen’. Toeristen kopen makkelijker en goedkoper in de winkels op de Via del Corso, en loop winkelgalerijen binnen (Galleria Alberto Sordi) . We zagen heel wat kunst en antiek je in Via dei Coronari, Via del Babuino, de Via Margutta. Volgende centra konden wij niet bezoeken, maar werden aanbevolen: Via Cola di Rienzo en de shoppingcentra in Cinecitta Due.  

Eten en drinken:
De Italiaanse keuken krijgt van vele kanten lof.
Italianen verwijzen graag naar hun Caterina de Medici die in 1535 arriveerde om met de koning van Frankrijk te trouwen, de Fransen de Renaissance te leren kennen en ze eraan te herinneren dat ze niet met hun vingers mochten eten; zij leerde de Romeinen eten en verfijnd koken.

We leerden een restaurant kennen niet ver van de Gregoriana (Pauselijke universiteit) en daardoor zagen we in dit restaurant heel wat gasten met Romeinse boorden aan tafel, van allerlei landen. Je vindt dat restaurant makkelijk als je je richt naar de Kerk van de 12 apostelen. Op 50 m. van de  ligt het restaurant Abruzzi: we deden een tocht door hun hele menu; een aanrader; Via del Vaccaro 1, Rome, 06-679-3897. Een van onze voorkeurgerechten was  spaghetti alla carbonara met  spek, spaghetti, ei, zwarte peper en pecorino romano. Dit gerecht - zo vertelt men graag - werd bijzonder populair na op het einde na de bevrijding van Rome (4 juni 1944) door de geallieerden  en door de aanwezigheid van veel spek en eieren.  Een smakelijke website is: www.receptenitalie.be

Rome telt een enorm groot aantal restaurants, pizzeria's, afhaalrestaurants, cafés, tearooms enz., voor elke portemonnee en voor elke smaak. Wie drinken zegt denkt hier in de eerste plaats aan de overheerlijke koffie in alle combinaties. De wijn in de restaurants is niet altijd zo best.
We breken wel een lans voor het prima drinkwater, volgens sommigen een van de beste van Italië. Op vele plaatsen (
2.500) zie je drinkfonteintjes (nasoni)  met heerlijk, fris, drinkbaar water. heerlijk, ijskoud water beschikbaar. Vul je fles.

naar boven


 

Wegbeschrijving voor de kerken: met een reisbrochure, een plan of een gratis brochure  met kaartje; te verkrijgen in elke dienst voor Toerisme of in de grotere hotels. Op de grote straten staan infoborden met de kerken.
Internet: naam kerk en dan krijg je ook een routebeschrijving of via Google Maps   http://maps.google.be/maps  met de muis kaarten verschuiven naar Italië ) Rome; groter of kleiner maken.

De toegang is gratis (niet voor de schatkamers en geen bezoek tijdens de diensten; houd rekening dat sommige kerken dicht kunnen zijn om diverse redenen.  

 

Sint - Pieters - la Basilica de San Pietro

In Vaticaanstad - strikt genomen dus niet in Rome - ligt de basiliek van Sint - Pieter, la Basilica de San Pietro, is de grootste kerk van de christelijke wereld.
Op de vloer zie je de afmetingen van de andere grote kerken. Voor België is dit de basiliek van Koekelberg en de kathedraal van Antwerpen. 
Je kunt er makkelijk raken met de metro. De toegang tot de kerk is vrij. De Sint - Pieter is het verhaal van een voortdurend bouwen en restaureren met veel grote namen van Rafaël over Michelangelo naar Bernini.
Opvallend is dat je  binnen niet de indruk hebt dat alles zo immens is.  Dit komt door het evenwicht in de verhoudingen. Alle beelden zijn groot, maar puilen niet uit omdat ze in een context staan.
Het belangrijkste kunstwerk is de Pieta van Michelangelo. Men beweert dat dit het enige beeld is met de signatuur van deze kunstenaar (naam op linkerband over de borst van Maria). Moeder en dochter lijken even jong.
Een andere blikvanger is het pauselijke altaar, dat volgens de overlevering boven het graf van Petrus staat. Een immens baldakijn en gedraaide bronzen zuilen vallen onmiddellijk op.
In de basiliek kan je grafmonumenten opzoeken, de sacristie en de koepel. 

De trappen om de koepel van St. – Pieters te bestijgen zijn een aanrader. De meesten nemen van bij het begin de lift (betalend) en doen de laatste 300 trappen. Dit zijn wel de moeilijkste en je moet ze soms schuin en gebukt nemen. Halfweg de koepel moet je zeker uitstappen en kan je in een halve boog rondwandelen en je kijkt zo neer op het hoofdaltaar van Sint - Pieter.
Op de muren staan schattige engeltjes die ons deden denken aan de engeltjes op het prentje van de Eerste Communie. Zonder de lift dien je ook te betalen om de trappen te bestijgen. De kaartjesknipper kijkt je lachend aan en vraagt of je wel zeker bent van te voet te gaan.  Het uitzicht bovenaan is indrukwekkend. Je krijgt een overzicht van de tuinen, ook de groetentuin, de wijde omgeving.

Sint-Pietersbasiliek scoort hoog in populariteitstest
De website voor hotelreservaties http://nl.hotels.com/  hield een wereldwijd onderzoek bij ruim 10.000 klanten om na te gaan welk hun meest geliefde monument was. De Sint-Pietersbasiliek kwam wereldwijd op nummer 2, na de Eiffeltoren in Parijs en voor de Taj Mahal in India, het Vrijheidsbeeld in New York en de Golden Gate Bridge in San Francisco. 
Opmerking: Lourdes werd hier niet vermeld omdat dit cultuurhistorisch niet interessant is (monumenten, kunst...).

 naar boven


Sint - Pietersplein: Bernini - 12 u. Paus - heiligen op colonnade

We wilden op een zondag het Vaticaan bezoeken, de Sint-Pietersbasiliek en het Sint-Pietersplein voor de zegen van de Paus.
Eerst metro en dan te voet op de lange en impostante Via della Conciliazione. Het eerste wat opvalt op dit plein is de uitgestrektheid en de harmonie.
We zagen een hele rij bezoekers die rijen vormden om door de controle te geraken voor de basiliek. Dit ging betrekkelijk vlug en efficiënt. Na een bezoek aan het interieur en de koepel dienden we ons te reppen om op tijd te zijn om de zegen van de paus bij te wonen om 12.00 uur vanuit het raam van de werkkamer van de paus; tweede raam rechts van de bovenste verdieping. We hadden de verrekijker bij de hand: zo was de paus wat dichter in het vizier en konden we nadien het plein bestuderen.

Dit plein is ontworpen door Bernini in een  klassieke stijl met Barok-stijl elementen en werd gebouwd tussen 1656 en 1667. Het plein is 240 meter breed en de lengte is 340 meter. Het opvallendste zijn de de 284 Dorische zuilen en de 88 pilaren die opgesteld zijn in vier rijen. Nog indrukwekkender is de colonnade met 140 beelden van heiligen. De zuilenrijen vormen een ovaal die iets wijder uitloopt richting de kerk zo ziet kerk er nog imposanter uit.

Boven de colonnade aan de rechterkant staat het pontificaal of Apostolisch paleis. Terwijl we traag de terugweg namen, namen we de tijd om de Egyptische obelisk (40 meter hoog) te bekijken. Rome heeft heel wat obelisken; deze werd in 37 n. Chr. uit Egypte naar Rome gebracht door keizer Caligula. De obelisk stond eerst in het circus van Nero, als draaipunt was voor wagens in races. In 1586 is hij in opdracht van paus Sixtus V verplaatst naar het Sint-Pietersplein. Naast de obelisk staan twee identieke fonteinen. We waren in de kerstperiode dus een kijkje gaan nemen naar een grote kerstboom uit de Belgische Ardennen en de kerststal. Verderop de Engelenburcht en uitkijken voor een vlugge hap.

naar boven


Sixtijnse kapel

De Sixtijnse kapel is een van de belangrijkste delen van de Vaticaanse musea.
De naam komt van de paus Sixtus IV (della Rovere) die de opdracht gaf. In 1483 werd de kapel ingewijd. Het gewelf was toen een blauwe hemel met gouden sterren. De wanden werden al beschilderd door de grootste kunstenaars zoals Botticelli. De vloer was ingelegd met marmersteentjes die geometrische figuren vormden. Onderaan de muren waren wandtapijten geschilderd.
Uit ons reisjournaal:

'Na vele trappen en gangen komen wij binnen in de kapel aan de kant van het altaar. Onmiddellijk zijn wij overweldigd door de talrijke bezoekers. Golven van gesmoorde stemmen. Als de stemmen te luid klinken, vragen de opzichters om stilte. Dan beginnen wij te speuren op het gewelf naar de beelden uit ons geheugen: in de eerste plaats de schepping van Adam.' 

Michelangelo werkte zonder hulp gedurende vier jaar aan deze opdracht. Hij diende eerste het vorige pleistergewelf te verwijderen en dan nieuwe fresco's aan te brengen. Toen was dit titanenwerk het grootste fresco ter wereld … en hij had nog weinig of geen ervaring met deze schildertechniek.  

Taferelen:

  • Schepping van Adam: Gods hand raakt die van Adam aan. Ervoor zijn de eerste taferelen van de Schepping:

  • Schepping van Eva: ze stapt uit het lichaam van Adam (de rib)

  • De zondeval: met de boom van goed en kwaad, de slang

  • Offer van Noach

  • De zondvloed

  • Dronkenschap van Noach

  • Op het einde de figuur van Zacharia.

De andere kant: voor de schepping van Adam

  • Scheiding van land en water

  • Schepping van de sterren

  • Schepping van licht van duisternis We weten dat paus Julius II de opdracht gaf aan Michelangelo om de plafonds van de Sixtijnse kapel te beschilderen. Dit gebeurde tussen 1508 en 1512. Heel wat wetenschappelijke en andere publicaties en films bestaan omtrent de verhouding van beide hoofdfiguren. Een van de opmerkelijkste boeken is dit van Ross King: De hemel van de paus. Michelangelo en de Sixtijnse kapel. (Michelangelo and the Pope's Ceiling. The Making of a Masterpiece).

naar boven


Rafaël

Naast de Sixtijnse kapel zijn er andere belangrijke delen van de Vaticaanse musea zoals de vier kamers van Paus Julius II met o.a. de werken van Rafaël.  De werken van Rafaël bevinden zich in de stanze en de loggia van Rafaël met de volgende vertrekken : de stanza dell' Incendio; de Stanza della Segnatura; de Stanza d'Eliodoro; de Sale di Constantino; de loggia van Rafaël.

Wikipedia zoekwoord Rafael Santi  http://nl.wikipedia.org/wiki/Rafa%C3%ABl_Santi

naar boven


Pantheon: van tempel tot kerk

Een Romeins gezegde: “Wie Rome bezoekt zonder het Pantheon te hebben gezien, keert terug als een ezel.”

Het Pantheon is een must voor de toerist. Heel de buurt is een pleisterplaats voor hen. Dit gebouw is bijzonder interessant als beste overblijfsel uit de Romeinse oudheid en is gemakkelijk te overzien. Het werd verschillende keer heropgebouwd en gerestaureerd. Het Pantheon is sinds 609 een kerk. Er zijn nu nog altijd liturgische plechtigheden, het bezichtigen van de bijzondere architectuur is belangrijker geworden dan de liturgie, wat geldt voor de meeste kerken met naam in Rome. Het Pantheon was oorspronkelijk een tempel voor goden, beter: voor het volkomen goddelijke. Ze werd opgericht door Menenio Agrippa: dat zie je aan fries boven de zuilen: M. AGRIPPA.L.F.COS.TERIUM.FECIT M. staat voor Marcus, L voor Lucii, Cos voor Consul. Vrij vertaald: Marcus Agrippa, zoon van Lucius, bouwde het tijdens zijn derde consulaat. ( = 27 v.C.). De tempel werd in 609 aan de paus geschonken die ze onmiddellijk liet veranderen in een kristelijke kerk Santa Maria ad Martyres. De paus liet daarvoor 28 wagens met beenderen uit de catacomben naar deze kerk brengen. Dat was tevens het begin van het feest van Allerheiligen. De met brons beklede houten deuren zijn nog de oorspronkelijke. De koepel was de inspiratiebron voor vele grote koepels. Elke bezoeker kijkt automatisch naar de opening in de koepel die diende als enige lichtbron. Het regenwater wordt opgevangen door openingen in de vloer. Heel wat bouwelementen zoals bronzen dakpannen en bronzen plafondbalken werden gebruikt voor andere doelen: voor het baldakijn in Sint – Pieter tot voor de kanonnen van de Engelenburcht. Als je binnenkomt valt de eenvoudige en harmonieuze structuur op. De afstand van de koepel tot de grond is gelijk aan de diameter. Het harmonisch architecturale overweegt in de ervaring. Je vindt er graven van schilders, o.a. Rafaël. Ook de graven van de Italiaanse koningen zijn er, maar van 'bewonderen' was bij ons weinig sprake, gezien de geringe artistieke waarde.
Buiten de kerk zie je een fontein van Della Porta (Piazza della Rotonda) en een obelisk.

naar boven


Basiliek Sint - Jan van Lateranen San Giovanni in Laterno

Deze kerk is de oudste van Rome en werd gesticht door Keizer Contantijn in het begin van de vierde eeuw. is van het begin verbonden met het Lateraanse paleis. De eerste kerk is vernield door Vandalen, de tweede door een aardbeving in de achtste eeuw en de derde door branden in de veertiende eeuw. De plattegrond en de structuur van de eerste kerk is goed behouden in de latere versies. Zowel de eerste als de laatste versie hebben vier relatief smalle zijbeuken. Een andere opvallende overeenkomst is de accentuering van de grens tussen dwarsschip en middenschip door een op hoge zuilen geplaatste triomfboog. Het aangrenzende Lateraans Paleis is de officiële verblijfplaats van de pausen totdat de paus in 1309 in ballingschap gaat in Avignon. De pausen zijn tot 1870 in de San Giovanni in Laterno gekroond. De kathedraal is de aartsbisschoppelijke kerk van de paus in zijn hoedanigheid als bisschop van Rome. De Sint-Pieter ligt immers in de soevereine staat Vaticaanstad.

Kruisgang: sommige zuilen zijn recht en glad, andere gedraaid zijn en voorzien van mozaïeken of van versieringen uit de middeleeuwen (omstreeks 1220). Eerste pilaar van het rechterschip: deel van een fresco toegeschreven aan Giotto  waarop paus Bonifatius VIII het jubeljaar 1300 afkondigt. Het interieur is van 1646 tot 1650 gerenoveerd door Borromini met centraal het pauselijke altaar in.

Buiten: vanaf de bovenste loggia geeft de paus zijn zegen op Hemelvaartsdag. De grote beelden die façade tooien zijn al van ver zichtbaar. In de zuilengang staat een antiek beeld van Constantijn en de bronzen deuren van de hoofdingang komen uit de Curia (Forum Romanum); men heeft ze moeten inpassen wat duidelijk te zien is.

Deze kerk is van buiten en van binnen indrukwekkend, vol met kerkelijke geschiedenis. Deze kerk is ons wel te afstandelijk en te museum-achtig voor diepere ervaringen.

Zeer merkwaardig is de doopkapel aan de zuidkant van deze basiliek, die aan Johannes de Doper is gewijde doopkapel. Je merkt de achthoekige vorm met doopvont in het midden, die model stond voor veel andere doopkapellen. Ernaast staan vier straalkapellen stammen uit de vijfde tot de zevende eeuw. De Cappella del Battista heeft een bronzen deur uit de late oudheid behouden. Het plafond van de Cappella di S. Giovanni Battista heeft een mozaïek uit de vijfde eeuw. De Cappella di San Venanzio: mozaïeken uit de zevende eeuw.

naar boven


Basiliek San Clemente: Drie heiligdommen op eenzelfde plaats

De basiliek San Clemente is een twaalfde - eeuwse rooms-katholieke kerk en is een van de oudste christelijke kerken van Rome. Er zijn drie gebouwen: de rijk versierde kerk (bovenkerk) op de gelijkvloerse verdieping (gratis toegang). Er onder liggen (toegangsgeld) de eerste basiliek (onderkerk) en nog dieper (ongeveer twintig meter onder straatniveau) een Mithrastempel. Dit complex is interessant om de politieke en religieuze geschiedenis van het vroege christendom te volgen tot en met de Middeleeuwen.
Bovenkerk: is een juweel. Op de zoldering en in het koor wondermooie mozaïeken o.a. met de boom des levens, de vier grote kerkvaders van het Westen: Ambrosius, Augustinus, Hiëronymus en Gregorius de Grote (Paus Gregorius I) Deze apsismozaïeken behoren ongetwijfeld tot de mooiste in Rome; sommige delen ervan stammen uit de zevende eeuw. Ze zitten vol symbolen die we niet onmiddellijk herkennen, maar via benoeming in een gids wel ‘herkenbaar’ zijn: de twaalf duiven en de  twaalf schapen verwijzen naar de twaalf apostelen.
Het mooist vonden we de kooromheining van de zesde eeuw met de koperen afsluiting met schola cantorum dat overgebracht werd van de onder- naar de bovenkerk. De vloer heeft een prachtig cosmatenwerk. In heel wat kerken in Rome zijn deze geometrische en kleurrijke constructies te vinden. Cosmatenwerk zijn stukjes ingelegd marmer, porfier, glas en zelfs goud.
Tijdens de vroege middeleeuwen (tot de 14de eeuw) is een groep Griekse kunstenaars in Rome werkzaam en men noemt ze Cosmaten omwille van de veel voorkomende voornaam Cosma. Ze maakten op de eerste plaats vloermozaïeken (in marmer) maar deden ook hun briljant inlegwerk in gangen en voorhallen en vooral in kerkmeubilair zoals preekstoelen, koorhekken, tronen, altaren, tabernakels en graftomben. In 1084 werd de eerste kerk door de Noormannen (aanvoerder Gisbert) verwoest. Een nieuwe kerk - de bovenkerk – werd gebouwd met de onderkerk als fundament.

Onderkerk: vijf beuken met zuilenrijen, dienden als fundament en werden vol gemetseld en de ruimtes volgestort. Sinds 1862 zijn na uitvoerige opgravingwerkzaamheden de oorspronkelijke structuur en veel romaanse fresco’s weer zichtbaar.

Resten van een Mithras-heiligdom: voor de Perzische zonnegod; gebruikt voor initiatierituelen tot de eerste eeuwen na Christus, was een officiële godsdienst in het Romeinse Rijk en populair bij de Romeinse soldaten en zeelieden. Daarna waren de meeste Romeinen tot het christendom bekeerd en raakte de tempel in onbruik.  De Mithrascultus verwijst naar de astrologie en de zonnecultus en gebeurde in donkere, onderaardse vergaderruimten, met wierook of kruidendampen.  In die ruimtes waren de initiatierites. Wat we slechts achteraf vernamen - door opzoeken op internet – dat er in Rome verschillende Mithrastempels waren en zijn, zoals het Mitreo di Palazzo Barberini. De meese zijn niet toegankelijk voor het publek. Een mooi bewaarde Mithras-heiligdomm is het Mitreo di Santa Prisca, toegankelijk via een particuliere woning aan de Via di Santa Prisca 13 op de Aventijnse heuvel.

San Clemente is een kleinood. Je mag nergens foto’s trekken en er zijn permanent restauraties bezig in de benedenkerk, zodat heel wat interessante fresco’s niet te zien zijn. In de Mithras - tempel zijn er een aantal gangen en plaatsten niet toegankelijk. Het geheel is verlicht met ledlampen; spijtig genoeg zijn de aanduidingen niet altijd zo duidelijk. Het personeel aan de balie vonden wij niet vriendelijk.
Buiten de bewondering die we hadden voor de rijk versierde barokke basiliek, kregen we door dit bezoek een idee van de rol die de Noormannen speelden in de Middeleeuwen.  De initiatieriten in aparte ruimtes van de Mihtrastempels deden ons tevens denken aan de doopruimtes (baptisteria; doopkapel, doopkerk) die zo ruim verspreid waren in het vroege christendom in West-Europa met als grandioze voorbeelden het baptisterium van Pisa, Siena, Florence en in Rome Sint - Jan van Lateranen en voor ons een revelatie het Baptisterium van Sint Johannes in Poitiers (Frankrijk) van 360 in de Merovingische periode. Dit is het oudste christelijke bouwwerk in Frankrijk en een van de bekendste bouwwerken van de Merovingische kunst. Initiatieriten treft men aan in elke cultuur bij ‘overgangen’, zoals in het christendom de vormselvieringen. En tenslotte zullen wij dank zij San Clemente ons blijven herinneren wat cosmatenwerk is. In verschillende kerken in Rome hebben we hun werk kunnen bewonderen.

naar boven


Trappen : kerkelijke en andere  

Rome bezoeken betekent trappen aankunnen. De trappen metl de hoogste status hebben zijn de Spaanse trappen, de Heilige Trap en de trappen van de Trevifontein. Trevifontein  betekent voor met Fellini's pootje badende Anita Ekberg, zijn in ons collectieve geheugen gebrand.

De Spaanse Trappen (1723 en 1726) zijn typisch Rococo, op het Piazza di Spagna horen bij horen bij de kerk Trinitá dei Monti (met de twee grote torens op de zijkant), die niet toegankelijk is voor de toerist. Vlakbij is de Villa Medici en het park Villa Borghese met het museum Galleria Borghese. De Spaanse Trappen is de plaats om zich te laten zien en om te genieten van de drukte. Vroeger poseerden daar modellen voor de couturiers die kozen. Voor de kerk staat een obelisk.
Rome heeft de meeste obelisken ter wereld: acht oude Egyptische (overgebracht door Romeinse keizers), vijf Romeinse obelisken en tevens enkele moderne obelisken. Nadat een aantal. Na de Romeinse tijd vervielen de obelisken en raakten bedolven onder puin, met uitzondering van de obelisk van het Vaticaan. Vanaf de Renaissance werden de obelisken herontdekt en Paus Sixtus V liet ze opnieuw oprichten op de nieuwe grote pleinen. De locaties, afmetingen en namen vind je op Wikipedia  met 'obelisken van Rome'.
De Piazza di Spagna met de Spaanse Trappen en de Piazza Navona, groot en druk met drie prachtige fonteinen en het Forum, staan hoog op het verlanglijstje van elke toerist. En op die pleinen staan er ook kerken, hoe kan het ook anders.

Trappen Trevifontein: een van de grote attracties voor elke toerist. De trappen zijn in een halve boog gelegd rond de fontein, en geven je de indruk dat je in een schouwburg bent. Bernini tekende deze fontein. 's Avonds is de fontein sprookjesachtig verlicht. Sommigen werpen achterwaarts  muntjes in de fontein als gelukbrenger. Deze fontein levert water aan andere grote en kleinere fonteinen. In Rome is het netwerk van drinkfonteintjes stevig uitgebouwd en een letterlijke verfrissing die bijzonder gewaardeerd wordt. Drinken uit het bassin is niet nodig (en ongezond), er zijn kraantjes op de trappen en achteraan. Het zuivere water van deze fontein behoorde tot de beste waters van Rome. Dat wisten de pauzen ook, want ze sloegen dit water op in grote vaten.  De fontein is  26 meter hoog en  22 meter breed, getekend door Bernini en vijftig jaar later gebouwd in late barok, in opdracht van Paus Clemens XII.

Zoals bij elk monument zijn er heel wat legendes en verhalen verbonden aan de trappen, het water, de beelden van deze fontein. Het spektakel en de ambiance zijn echter veel belangrijker en authentieker. Deze fontein was het decor La Dolce Vita (1960) van Federico Fellini  met Anita Ekberg  en Marcello Mastroianni in zijn ontmoetingen met decadente "dolce vita" van de high society. De scène waarin zij ongeremd in de Romeinse Trevifontein dartelt, wordt beschouwd als een van de bekendste filmscènes aller tijden.

De Heilige Trap (Scala Santa) is heiligdom en bedevaartsoord en bevindt zich in het oude Lateraanse paleis tegenover de basiliek van Sint-Jan van Lateranen.Volgens de traditie liep Jezus er over bij zijn passie. De trap bestaat uit 28 marmeren treden die met hout zijn bekleed. Op sommige treden bevinden zich glazen venstertjes waardoor druppels bloed van Christus te zien zouden zijn. Pelgrims en toeristen beklimmen de trap op hun knieën onder het opzeggen van een gebed op elke trede. Aan weerszijden zijn twee trappen gemaakt waar men overheen kan lopen. Op het einde van deze Heiige Trap staat achter glas een ruimte Het Heilige der Heiligen, het Sancta Sanctorum met veel relieken bewaard, waaronder de beroemde Christusikoon Santissimi Salvatore Acheiropoieton ("niet door menselijke handen gemaakt"). Het Sancta Sanctorum kreeg een rol in het boek De ontdekking van de hemel (1992) van Harry Mulisch, film The Discovery of Heaven (2001).  De Heilige Trap en de verlichting van het Heilige der Heiligen is op de middag buiten gebruik. Er zijn nog andere 'heilige' trappen in Rome, van een lagere status.

naar boven


Engelen en duivels : Engelenburcht en Engelenbrug

Een engel herkennen in kerkgebouwen is makkelijker dan te verklaren wat een engel is en nog moeilijker om de engel een plaats te geven in het geloof. De doorsnee gelovige weet ongeveer wat een engel is (boodschapper van God), en de helft van hen gelooft in het bestaan van de engelen. In het vroegere godsdienstonderwijs was de engel veel duidelijker aanwezig door de Bijbelverhalen en in de catechese. Ieder kende de persoonlijke bewaarengel, de engelen voor en na het Kerstgebeuren en op de communieprentjes van vroeger was dikwijls een engel aanwezig om de jongens en het meisjes op het rechte pad te houden.
Een engel is niet typisch voor het christendom. In de islam zijn ze opvallend aanwezig en in het Jodendom. De aartsengelen hebben een bijzondere plaats, we denken in de eerste plaats aan Michaël (Michiel), met een zwaard in de hand, de leider van de goddelijke legertroepen in de strijd met Satan of Lucifer. De engel Gabriël kondigde de geboorte van Johannes de Doper aan, en later aan Maria de geboorte van Jezus Christus.
De gevallen aartsengel kende men als Lucifer of Satan. De gevallen aartsengel kwam tezamen met een derde van de engelen in opstand tegen de Almachtige en verloor. Satan dook later op in het aardse paradijs die de mensen verleidde tot zonde. De Bijbel noemt deze gevallen engelen 'boze geesten' (demonen); de duivels kennen we vooral door de afbeeldingen met de hel en door de verhalen en films over duiveluitdrijvingen. Duivels in Rome zien we vooral in de kerkelijke kunst bijvoorbeeld met schilderijen over het Laatste oordeel, de bekoringen door de duivel.

Het markantste kerkgebouw in Rome dat verband houdt met engelen is de Engelenburcht, (Castel sant' Angelo), gelegen aan de Tiber. De burcht was oorspronkelijk het grote mausoleum van keizer Hadrianus (135 en 139). Niet toegankelijk is de privé - verbinding (passetto) naar het Vaticaan. Vroeger kon de paus via deze weg vluchten naar deze versterkte burcht. Op de Engelenburcht staat een bronzen beeld van de aartsengel Michael (Michiel). Op kerstdag 590 hield Paus Gregorius I een optocht om God te smeken een einde te maken aan de pestepidemie. Bovenop het mausoleum verscheen de aartsengel Michaël. De engel stak zijn zwaard in de schede, wat betekende dat Gregorius' bede was verhoord en de strijd tegen de pestepidemie voorbij was. Paus Pius II liet op de plaats waar de aartsengel zou zijn verschenen een kapel bouwen. Voor deze burcht ligt de Engelenbrug met beelden van (leerlingen van) Bernini: tien engelen die een van de wapenen van Christus, het zijn voorwerpen die te maken hebben met de lijdenstijd van Jezus.

naar boven


Bernini en Brown: dienstbaar voor de Kerk

Het boek van Dan Brown dat gaat over Bernini en Rome heet: Het Bernini Mysterie (Angels and Demons). Bij het grote publiek was Dan Brown al eerder bekend met zijn De Da Vinci Code, dat nochtans later verscheen. Dat was immers al zijn vierde boek en stond in 2004 en 2005 op de internationale bestsellerlijst. The Da Vinci Code werd in 2006 verfilmd. Ook het boek Angels and Demons werd verfilmd en is in mei 2009 uitgebracht met opnieuw Tom Hanks in de hoofdrol.
Het Bernini Mysterie (Angels and Demons) is een lange en spannende zoektocht naar een bom en naar vier ontvoerde kardinalen die in aanmerking komen om paus te worden. Vier aanslagen zijn beraamd en worden uitgevoerd door een geheim genootschap: de Illuminati. Het boek is een rennen en zoeken tegen de tijd en het zoeken naar geheime boodschappen die alle verband houden met kunstwerken van Bernini.
Dit boek is tevens een confrontatie tussen de moderne wetenschap die de samenleving domineert en de godsdienst, in het bijzonder het christendom, wil marginaliseren. Bernini was als kunstenaar in dienst van de Kerk, Brown probeert een discussie op gang te brengen tussen wetenschap en christendom. Beiden zijn op hun manier dienstbaar aan de Kerk.
We zullen het boek niet navertellen, maar we ondervonden dat het boeiend en soms leerrijk is om de verschillende Bernini - locaties in Rome te verbinden met de voortgang van de zoektocht. Er zijn websites die deze zoektocht op de voet volgen, ook de website van Dan Brown. Er is tevens een dvd Het Bernini Mysterie (90 min.) naar zijn boek met “De echte feiten rond de Illumunati en de andere geheimen van het Vaticaan.” (ondertitel dvd).

  • St. Pietersplein: herkenningsteken is onderaan de obelisk een plaat beeldhouwwerk van Bernini ontworpen, met verwijzing naar het oerelement wind. De richting is Oosten, waar men moet gaat zoeken: dit is de barokke kerk van St. Maria della Vittoria.

  • St. Maria della Vittoria: De extase van de heilige Theresa van Avila in de Cornaro Kapel. Dit beeldhouwwerk van Bernini lokte heel wat commentaar uit. Sommigen vonden dit een erotisch beeld.

  • Piazza Navona: (vroeger een renbaan, vandaar de vorm) een ander beeldhouwwerk van Bernini, misschien wel het bekendste. Het is een fontein met vier riviergoden die verwijzen naar de vier rivieren van de vier continenten: Nijl, Ganges, Donau en de Rio Plata.

  • Engelenburcht: ervoor ligt de Engelenbrug met beelden van (leerlingen van) Bernini met tien engelen.

  • St. Pieter: het graf van Petrus. Daar komt een ontknoping…

Heel wat interessante informatie kan je vinden op Wikipedia met als zoekwoord: angels and demons http://nl.wikipedia.org/wiki/Angels_and_Demons

naar boven


Santa Croce in Gerusalemme:  Heilige Helena; kruisvinding, relieken en legendes

Deze basiliek is aan het Heilig Kruis gewijd en ligt op een paar honderd meter van de Sint-Jan van Lateranen. Deze belangrijke pelgrimskerk werd ingebouwd (320) in het paleis van Keizerin Helena, de moeder van keizer Constantijn de Grote, die volgens de legende het Kruis in Jeruzalem heeft gevonden en is uitgebeeld in de basiliek.  Er kwamen veel verbouwingen tot de huidige, meer barokke verschijningsvorm. De twee bijzondere kapellen zijn het meest interessant.

Kapel van de Kruisrelikwieën: met de drie grootste overgeleverde fragmenten van het kruis en het.  het opschrift INRI wat de beginletters zijn van het Latijnse opschrift op het kruis van Jezus: Iesus Nazarenus, Rex Iudaeorum (Jezus van Nazaret, koning der Joden); een aantal spijkers en doornen uit de doornenkroon, de wijsvinger van de Ongelovige Thomas en drie minieme fragmenten van de geselkolom, de geboortegrot en het Heilig Graf. In de toegangshal tot deze kapel is een groter fragment te zien van het kruis waaraan de goede dief zou zijn gekruisigd.

Sint-Helenakapel: Bijzonder is dat de aarde onder de kapel afkomstig is van de Calvarieberg. Een aantal kruisrelieken werden overgebracht naar een nieuwe kapel.

Toen we deze kerk en beide kapellen bezochten was er een bus met jonge toeristen (scholieren, studenten) die nogal wat lawaai maakten. We stelden ons de vraag of deze verplichte uitstap wel goed voorbereid en begeleid werd.
Wijzelf hadden problemen met  deze relieken die zo vanzelfsprekend werden voorgesteld. Met de beste wil van de wereld konden we geen 'religieus' verband leggen met de kruisiging.  Het is makkelijker om dit te bekomen via religieuze muziek (O Hoofd vol bloed en wonden) of korte bezinning.

naar boven


Santa Maria Maggiore

Het bijzondere aan deze kerk is dat de bouwstijlen en de kunstwerken uit verschillende eeuwen stammen, maar het geheel harmonisch is gebleven.  Opmerkelijk zijn in het middenschip de mozaïeken uit de vijfde eeuw en uit de middeleeuwen stamt eveneens de Cosmaten-vloer.
Kijk naar de zoldering naar het vergulde cassetteplafond ( einde van de 15de eeuw); later werden aan de zijbeuken de grote overkoepelde kapellen toegevoegd. Opmerkelijk is het baldakijn boven het hoogaltaar (1750 )
Buitenkant: barokke siergevel en een hoge trap die er naartoe leidt. Achter de bovenste galerij van het voorportaal bevindt zich een dertiende-eeuwse mozaïek

De Santa Maria Maggiore is vooral bekend door zijn mozaïeken.
In het middenschip bevinden zich mozaïeken uit de vijfde eeuw: verhalen uit het Oude Testament.
De mozaïeken op de triomfpoort:  Christus jeugd en de verlossing door Christus.
Een hoogtepunt van de middeleeuwse mozaïekkunst in Rome is het apsismozaïek uit 1295. Centraal in het ontwerp staat de kroning van Maria door Christus met Petrus, Paulus en Franciscus, paus Nicolaas IV, Johannes de Doper, de heilige Jakobus en Antonius.

De Cappella Sistina: genaamd naar de opdrachtgever, Paus Sixtus V die daar begraven. Het sacramentsaltaar in de Cappella Sistina: daarin Kapel van de Kribbe met de belangrijkste relikwieën van de kerk, de kribbe van Bethlehem.

De Cappella Paolina:  ontworpen als tegenhanger van de Cappella Sistina besdtemd voor paus Paulus V Borghese.  Reliëfs verhalen de belangrijkste gebeurtenissen uit het pontificaat van de twee Borghese pausen. De decoratieve vergulde lijst is rijkelijk versierd met lapislazuli, agaat, jaspis en amethyst. Links van de Cappella Paolina ligt de Cappella Sforza naar het ontwerp van Michelangelo.

 naar boven


Santa Maria in Trastevere : oude kernen, Joden en Egidiusgemeenschap

Trastevere: ligt aan de linkeroever van de Tiber (Tevere); deze bewoners beschouwden zich als de oorspronkelijke bewoners. Was vroeger een drukke haven, met aanvoer van de goederen van overzee. Tevens een hoge concentratie van Joden met getto. De apostel Paulus (Jood en Romeins burger) schrijft dat hij de Joden begroette die daar woonden. Getto verwijst naar een achterstandswijk. Joodse buurten in het vroegere Rome waren achterstandswijken. Joden werden door de Romeinen en later door christenen vaak behandeld als tweederangsburgers. Het Derde Lateraans concilie (1179) verbood de joden christelijk dienstpersoneel te hebben en de christenen onder de joden te wonen. Later ontstonden getto's in veel Europese landen. Dat merk je vaak in de omgeving van kerken aan de 'Jodenstraat'.

De eerste basilica op deze plaats is gebouwd toen de Christenen nog een kleine sekte waren; waarschijnlijk was dit oorspronkelijk één van de eerste christelijk kerken van Europa en de eerste officiële Christelijke gebedsplaats van Rome. 

De Santa Maria in Trastevere is vooral bekend door haar opmerkelijke mozaïeken, vooral de gevelmozaïek (12de eeuw) is een parel. We bewonderden dit vanop de fontein die er vlak voor ligt, met de verrekijker. In het midden zit Maria op een troon terwijl ze Jezus voedt; daaromtrent gaan er veel verhalen de ronde o.a. dat dit geen echte borsten zijn maar melkflessen. Maria is aan beide zijden omgeven door vrouwen met lampen, symbolen voor maagdelijkheid.
Binnen: in de koepel van de apsis bevindt zich een goudmozaïek in byzantijnse stijl, De kroning van Maria uit de twaalfde eeuw. Maria zit rechts van Christus op de hemelse troon. Aan weerszijden staan heiligen. Het middelste deel van de apsis: schitterende serie mozaïeken met naturalistische voorstellingen hebben het leven van Maria als onderwerp.
Santa Maria in Trastevere is een centrum voor Mariaverering met de Madonna di Clemenza, een levensgroot zevende-eeuws icoon.

Santa Cecilia in Trastevere is gebouwd bovenop een Romeins huis, waarvan je nog steeds de badkamer en de opslagplaatsen kan bezoeken en bezit wat ooit het mooiste fresco in de wereld moet zijn geweest: Het Laatste Oordeel van Pietro Cavalini (late 13de eeuw). 

naar boven


Santi Quattro Coronati

De Santi Quattro Coronati is vernoemd naar vier Romeinse martelaren die gestorven zijn nadat een ijzeren kroon (corana) in hun hoofd is geslagen. Oprichting:  de vierde eeuw; omstreeks 1111 herbouwd na verwoesting door Noormannen in 1084. Dit klooster was eeuwenlang een schuiloord voor de pauzen van  hun naburige Lateraanse Paleis. Het geheel komt inderdaad over als een vesting., de verblijfplaats van de paus. We bezochten deze kerk omwille van klooster. Om de kloostergangen uit (1220 )te bezoeken moet je toestemming vragen (en een fooi). In de Kapel van Santa Barbara zijn middeleeuwse fresco’s en antieke zuilen te zien.
De belangrijkste bezienswaardigheid van het klooster is de frescocyclus in de Kapel van Silvester (Cappella di San Silvestro). De cyclus dateert uit 1246. De Heilige Sylvester is paus tussen 314 en 335. Volgens legenden heeft hij Constantijn de Grote gedoopt, een belangrijk onderwerp in de cyclus. Het is een bijzondere ervaring deze ruimtes alleen te betreden en te genieten van de religieuze kunst.

naar boven


Kerk van de Heilige Agnes - pallia

Paus Benedictus XVI zegende op 21 januari ter gelegenheid van het feest van de heilige Agnes. De kerk van deze heilige staat op Piazza Navona, tegenover Bernini's Vierstromenfontein. In de iconografie wordt de heilige Agnes afgebeeld met een lammetje, het symbool van de onschuld. Van de wol van deze lammetjes worden de pallia voor de aartsbisschoppen en kardinalen geweven. Dat gebeurt door de zusters van Santa Cecilia in Trastevere.
De pallia worden neergelegd in een gouden kist die te zien is onder het pauselijk altaar in de Sint-Pietersbasiliek. Sommigen denken dat dit kistje de resten van de apostel Petrus bevat, maar dat is dus niet zo. Wel ligt het dicht tegen de begraafplaats van Petrus aan, waarmee wordt aangegeven dat de inhoud vanuit het centrum van de Kerk wordt gegeven. In de vierde eeuw droegen de pausen al een pallium en verleenden zij dit aan andere priesters. In de elfde eeuw werd het pallium een attribuut van aartsbisschoppen en symbool van hun verbondenheid met Rome.

Het pallium is een liturgisch ereteken, dat symbool staat voor de pauselijke macht en de trouw van de bisdommen aan de Heilige Stoel. Het bestaat uit een witte wollen band, versierd met zes zwarte kruisjes dat om de schouders wordt gedragen. Alleen de paus en de aartsbisschoppen mogen een pallium dragen.

naar boven


Caravaggio in kerken te Rome: San Luigi dei Francesi - Santa Maria del Popolo - Sant'Agostino.
 

Het is dit jaar (2010) precies 400 jaar geleden dat de schilder Caravaggio stierf en voor die gelegenheid worden voor het eerst vrijwel alle nog bestaande Caravaggio's op één plaats bij elkaar gebracht; hier veertig originele schilderijen.
Caravaggio van 18 februari tot 13 juni 2010 in
Scuderie del Quirinale Via XXIV Maggio 16, Rome www.scuderiedelquirinale.it

 

 

Wij houden van Caravaggio vandaar dat we die kerken in Rome wilden bezoeken waar er schilderijen van hem waren.

Caravaggio (1571 — 1610) is een Italiaans kunstschilder uit de Barok; eerst schilder van (maniëristische) stillevens, die in Rome de aandacht trokken van kardinaal del Monte die hem opdrachten gaf en hem beschermde. Hij maakte ook wereldse taferelen zoals Bacchusfiguren. Zij, leven was een aaneenschakeling van schilderijen, vechten en drinken, hij werd zelfs verplicht te vluchten. Carel van Mander (Karel van Mander) was een kunstschilder, schreef o.a. Het Schilderboeck (1604) o.a. over Caravaggio : "Hij bewoog zich met veel tamtam, zijn zwaard op de heup en een knecht achter zich, van het ene bal naar het andere, altijd klaar voor een gevecht of een ruzie, waardoor het bijzonder lastig was om met hem om te gaan". 
Caravaggio nam afstand van het maniërisme en hij bracht realisme en emotionaliteit in zijn werk. Hij nam soms mensen van de straat als model. Hij werd een van de meest invloedrijke kunstenaars van zijn tijd en hij maakte school: het caravaggisme.
Wat trok ons aan bij hem? Waarschijnlijk zijn realisme, zijn doorvoelde pathetiek en dit alles in het overweldigende clair-obscur geheel; zijn figuren zitten in lichtbundels tegen een duistere achtergrond. Rembrandt van Rijn is in de techniek van clair-obscur een bijzonder succesvol navolger geweest.

Een sterk didactische website met beschrijvingen en afbeeldingen : http://www.bergerfoundation.ch/Caravage/E/

San Luigi dei Francesi (H. Lodewijk van de Fransen)

Is de kerk van de Franse gemeenschap in Italië en werd gebouwd in de 16e eeuw. De naam verwijst naar Lodewijk de Heilige, die in Frankrijk regeerde van 1226 tot 1270 als Lodewijk IX. Hij werd in 1296 heilig verklaard. De voorgevel van deze kerk is in travertijn, een veelgebruikte steensoort in Rome; de binnenkant is barok.
We konden op een avondlijke Kerstconcert de plafondschildering “De dood en tenhemelopneming van de Heilige Lodewijk” bestuderen, en het altaarstuk van de H. Sebastiaan.

In de loop van de dag hadden wij de Contarelli-kapel bezocht links achter in de kerk. Iin de jaren 1597-1602 had  Del Monte zijn beschermeling Caravaggio gevraagd scènes te schilderen uit het leven van Sint-Matteüs, verwijzend naar de geldschieter, een Franse kardinaal Mathieu Cointrel - Matteo Contarelli).
Op het altaarstuk in deze kapel staat Matteüs en de engel, links daarvan bevindt zich het schilderij De roeping van Matteüs en rechts van het altaar het schilderij Het martelaarschap van Matteüs. De kunstcritici  vinden deze drie werken echte hoogtepunten in het werk van Caravaggio. We kwamen alvast onder de indruk en werden er stil van.
Je moet wel wat geduld hebben om bij de kapel te geraken en muntjes gebruiken voor de verlichting.

Santa Maria del Popolo

Decoratie van de Cerasi-kapel in de Santa Maria del Popolo ( 1601) De bekering van Paulus en De kruisiging van Petrus schilderde.

Sant'Agostino

Deze kerk ligt in Campo Marzio Piazza di Sant'Agostino, ligt niet ver van de from Piazza Navona, vroeg Renaissance stijl, marmer van de voorgevel kwam van Colosseum. Het belangrijkste kunstwerk is de Madonna van de Pelgrims (of Madonna van Loreto), van Caravaggio. Twee eenvoudige pelgrims (een man en een vrouw) knielen vol verering voor een madonna met kind. Zij kijken op naar de madonna met kind en bidden. De madonna staat in het licht en tevens de gezichten van de twee pelgrims.

In Rome zijn er buiten de kerken nog andere plaatsen waar er schilderijen van Caravaggio hangen: Jongen met fruitmand (ca. 1593-94) en Johannes de Doper (ca. 1609-10) in Galleria Borghese; Judith onthoofdt Holofernes (1599), De graflegging (1602-03) in Vaticaanse musea enz.

Afbeeldingen
http://commons.wikimedia.org/wiki/  zoekwoord Michelangelo Merisi da Caravaggio

naar boven


Sant'Ignazio di Loyola: vier heiligen bij elkaar

De kerk van Sant'Ignazio di Loyola (Ignatius van Loyola, stichter van de Jezuïeten, heilig verklaard in 1622) is één van de belangrijkste barokkerken van Rome. De gevel van de kerk van Il Gesù, de nabij gelegen hoofdkerk van de Jezuïeten, stond model voor de gevel van de Sant'Ignazio.

De Sant’Ignazio is een éénbeukige kerk met zijkapellen. In de reisgidsen werd gewezen op de koepel, die gepland was maar er niet is. De omliggende woningen vonden dat teveel van hun licht zouden wegnemen. In het plafond werd een geschilderd trompe-l'oeil (letterlijk gezichtsbedrog)schijnarchitectuur) dat de indruk geeft dat er een koepel aanwezig is, een fraai voorbeeld van. Wie van achter uit de kerk naar voren loopt en omhoog kijkt, ziet als het ware de zuilen van de koepel zich verlengen. Op een bepaald punt (op de vloer aangeduid) lijkt het alsof er een koepel boven het hoofdaltaar is, terwijl het plafond gewoon tonvormig is. Deze pseudo-koepel op het plafond van de kerk is de afbeelding van de “Triomf van Ignatius” met fresco-techniek en bijhorende trompe-l'oeil gewerkt. Vergeet de verrekijker niet. Het graf van Jan Berchmans is niet speciaal. Zijn korte leven (Diest, 1599 - Rome 1621 - stierf aan longontsteking, 22jaar) was zo voorbeeldig: werkzaam, deugdzaam dat hij in 1865 zalig werd verklaard en in 1888 heilig en medepatroon van de studerende jeugd uitgeroepen (samen met Aloysius Gonzaga). De drie jong overleden jezuïeten Gonzaga, Stanislaus Kostka en Berchmans gelden ook als algemene beschermheiligen van de jeugd.

Afbeeldingen http://commons.wikimedia.org/wiki/  zoekwoord Sant'Ignazio (Rome)

naar boven


Publicaties en virtuele rondleidingen

Epstein, Alan, (2001) Zoals de Romeinen (As the Romans do). Brussel, Globe,

Vreede, Andrea (2007), De magie van Rome. Wandelingen door de eeuwen heen. Schoorl, Conserve.

Verhuyck, Luc (2001), SPQR Anekdotische reisgids voor Rome. Amsterdam, Athenaeum. Een eisgids met zeer veel verhalen, myhthen en anekdotes en ook veel objectieve informatie. Lijvig (421 blz) enkele stadsplannen en zwart wit foto. Zeker niet glossy, wel degelijk. Zeker de moeite waard om achteraf na te genieten.

DVD Rome Serie 1 6 dvd en serie 2 5 dvd. Uit de reclametekst:  "Vierhonderd jaar na de stichting van de republiek is Rome de rijkste stad ter wereld. Een metropolis met een miljoen inwoners, het bruisende middelpunt van een rijk dat zich naar alle kanten uitstrekt. De principes van de jonge republiek waren gedeelde macht en felle persoonlijke concurrentie. Nu blijken die fundamenten echter aangevreten door corruptie en uitspattingen. Rome, de wereldbekende dramareeks over liefde en verraad, meesters en slaven, mannen en vrouwen.

S.P.Q.R. Nieuwsbrief: informatie voor leden en sympathisanten van S.P.Q.R., de Vlaamse vereniging van en voor Rome - vrienden www.spqr.be  S.P.Q.R. is een vereniging waar iedereen welkom is die zich op een of andere manier verbonden voelt met de eeuwige kunststad Rome. De leden komen regelmatig vrijblijvend samen voor activiteiten zoals een etentje, een (Italiaanse) film, het bezoek aan een kunsttentoonstelling of beurs, een Italiaanse kookcursus, een degustatie van Italiaanse wijnen, een reisje, enz. S.P.Q.R. fungeert tevens als forum om tips, weetjes en informatie over Rome uit te wisselen, als platform om contacten te leggen met andere Rome -reizigers en als mogelijkheid om ieders kennis van de stad Rome te vergroten.

Virtuele rondleidingen: http://www.vatican.va  o.a. Sixtijnse kapel, stanza’s van Rafaël, Pinacotheek, Egyptische en Etruskische verzameling, Museum van Zending en Volkenkunde. 50 000 links en zes talen: Duits, Engels, Italiaans, Frans, Portugees, Spaans. Een honderdtal afbeeldingen; in- en uitzoomen, zoekfunctie.

naar boven


(c) Copyright 2008 - 2011 by s i t i 4 bvba. Siti4: excellent for e-learning and e-training. Georges De Corte
 Alle rechten voorbehouden. Overname van teksten zonder toestemming van de eigenaar is verboden en zal worden vervolgd.