Inleiding
Functie van het riet
Arundo donax L.: grondstof voor het vervaardigen van enkelrieten en dubbelrieten.
wordt vervolgd!!
Inleiding
Had u ook reeds de ervaring dat dat ene riet zoveel beter speelde en dat alles precies vanzelf ging? In veel gevallen koopt men een doos rieten waarvan slechts enkele rieten blijken te voldoen. Roept dit geen vragen op, of is het algemeen aanvaard dat slechts 3 op 10 rieten goed functioneren? Waarom voldoet het ene riet wel en het andere net niet of helemaal niet? Wat is het verschil tussen zware en lichte rieten? Waardoor verslijten rieten? Waarom riet gebruiken als er zoveel kunststoffen zijn? Wat doet het riet? Rieten bijwerken, lukt dat? Welk merk is het beste? De verhaaltjes over rieten: wat is daar van waar? ......
Een inzicht in de eigenschappen van de gebruikte grondstof levert reeds veel antwoorden op. Als men de preciese functie van het riet kent zullen ook veel antwoorden verkregen worden betreffende de speelkwaliteit van een riet. Toch zullen er nog vragen overblijven waar men geen antwoord op vindt.
Functie van het riet
Een klarinet of saxofoon heeft een klankbuis die gevuld is met lucht die er vrij in uit kan bewegen. Een gecontroleerde luchtstroom (ondersteunde ademhaling) zorgt ervoor dat het riet periodieke of isochrome trillingen (periodische vibraties) aan de luchtkolom geeft waardoor er compressie (samendrukking van de lucht) en decompressie (opheffen van de samendrukking van de lucht) ontstaat in de luchtkolom en dat levert geluid op. Hoe groter de trilling - hoe luider het geluid, hoe hoger het aantal trillingen - hoe hoger het geluid. Van een riet wordt verwacht dat het zowel de laagste als de hoogste tonen zonder problemen (mits goede embouchure) in alle dynamieken kan teruggeven.
Besef goed dat bijvoorbeeld octavering een verdubbeling van trilling meebrengt en twee octaven het viervoudige aantal trillingen. Speel op de klarinet een lage b/si (dit is 220 Hz (hertz)-trillingen per seconde) en speel vervolgens legato een b/si twee octaven hoger (880 Hz) en terug naar een lage b/si (220 Hz). Op een fractie van een seconde moet het riet van 220 naar 880 trillingen per seconde en terug. Dit is een gigantische versnelling en afremming op zeer korte rijd. Ter vergelijking: je zit in de wagen en rijdt 50 km/u en het volgende moment plots 200 km/u en vervolgends terug 50 km/u, draag je veiligheidsgordel maar. Hoe groter de luchtstroom, hoe luider het geluid maar hoe moeilijker het riet reageert. Ter vergelijking: als je luid speelt rijdt je met een zware vrachtwagen, als je zacht speelt rijdt je met een minicooper. Met een minicooper kan je makkelijk manouvreren, een zware vrachtwagen is al heel wat anders. Staccato is ook zeer veeleisend van het riet en de embouchure.
Bij de meeste musici lukken grote stijgende legato-intervallen vrij goed maar grote dalende legato-intervallen lukken minder goed. Vaak blijft het geluid hoog klinken en pas na enige tijd komt de lage noot te voorschijn. De fysica-wet van de inertie is hier van toepassing:: een voorwerp dat in beweging is wil in beweging blijven, een voorwerp in rust wil in rust blijven. Een versnelling en vertraging met bijvoorbeeld factor 4 (twee octaven) is niet evident. Het stijgende interval lukt beter omdat men meestal de lipspanning en de luchtdruk iets opdrijft, het dalende interval lukt minder goed omdat het verminderen van de luchtdruk en de lipspanning moeilijker te controleren is. Om dergelijke grote intervallen te spelen blijft de uitwendige mondstand in princpe onveranderd maar de inwendige mondstand (mondholte, luchtrichting, plaatsing tong ....) kan hier van groot belang zijn samen met het ondersteund uitademen . Dit betekent uiteraard oefenen op grote intervallen om deze techiek onder de knie te krijgen. Pas als men deze techniek beheerst mag het riet kritisch beoordeeld worden..
Het riet moet uiterst flexibel zijn zowel bij hoge en lage trillingen (toonhoogte) en bij hoge en lage luchtdruk. (dynamiek). Daarvoor heeft men grondstof nodig die deze eigenschappen bezit en die in de goede vorm kan vervaardigd worden om optimaal gebruikt te worden bij de klankproductie op de klarinet en de saxofoon.