De Dolle Toren
Een dolle toren is een schaakthema waarbij de verdedigende speler remise kan houden door voortdurend z'n laatste toren met schaak kan offeren. Kenmerkend voor zulke stellingen is dat de verdedigende koning al in een patmotief staat. Met andere woorden: Het is nog geen pat, maar er dreigt wel pat. Zulk een patmotief in de stelling maakt de toren onaantastbaar zodat deze de gekste schaakzetten kan spelen. Vandaar de benaming dolle toren.
Onderstaande stelling geeft een voorbeeld.
Wit aan zet
Met twee pionnen en een paard achter staat wit er op het eerste zicht wat beteuterd voor. Bovendien dreigt zwart mat in één met 1. ... Tg1#. Qua verdediging heeft wit gelukkig het patmotief rond de koning en brengt een dolle toren redding.
1. Txf7+! Als zwart de witte toren slaat met 1. ... Kxf7 dan is het pat. Indien de zwarte koning probeert weg te lopen via 1. ... Ke8 dan volgt de witte toren als bezeten. 2. ... Te7+ 2. ... Kd8 3. ... Td7+ en zo verder. De witte toren houd de zwarte koning op de achterste rij gevangen en blijft bij elke zet schaak geven. 1/2 - 1/2
Hoewel een dolle toren vrij weinig voorkomt is een een geducht remisewapen dat zorgt voor onverwachte en vaak spectaculaire remisewendingen. Een dolle toren is in feite een speciaal geval van eeuwig schaak waarbij het slaan van het schaakgevend stuk, de toren dus, resulteert in een patstelling.
Een Dolle Dame
Een dolle dame komt ook wel eens voor maar is in de praktijk nog een stuk zeldzamer dan de dolle toren. En hoewel het principe hetzelfde blijft kan een verdediger met een dolle dame vaak pat forceren omdat de aanvaller eenvoudigweg geen andere mogelijkheid meer heeft dan de dolle dame te slaan.
Onderstaande stelling geeft een voorbeeld.
Wit aan zet
Ook hier kan wit zich op spectaculaire wijze redden dankzij het patmotief rond de witte koning.
1. De8+ Zwart heeft niet beter dan met de koning weg te gaan want tussenplaatsen kost de zwarte dame. 1. ... Kh4 2. Dh5+ de dolle dame blijft achtervolgen. 2. ... Kg3 3. Dh2+ Er rest zwart niets anders dan de dame te slaan 3. ... Kxh2 Pat! 1/2 - 1/2