Rottigheid in de Van Dale




Op bladzijde XV in de Inleiding tot de twaalfde editie van de Grote Van Dale (1992), lezen we: "De inhoud van een woordenboek wordt mede bepaald door in de maatschappij levende visies en opvattingen." Dat dit geen loze uitspraak is en toch wel op waarheid berust kan geÔllustreerd worden door een drietal veranderingen die in die twaalfde editie doorgevoerd werden:


In de elfde editie (1984) van de Van Dale luidde de vierde betekenis van het woord rottig nog als volgt:



rottig [...] 4. (inform.) (minder sterk) naar, vervelend: ik vond 't rottig dat je niet kon komen;



In de twaalfde editie werd het voorbeeldzinnetje echter uit het artikel geschrapt en vervangen door een citaat van Voskuil:



rottig [...] 4 (inform., in zwakkere opvatting) naar, vervelend: dat het rottig is om bij Belgen te zijn (Voskuil)



Ook het artikel rot onderging in de twaalfde editie een verandering. In de elfde editie luidde de vijfde betekenis van dit woord nog als volgt:



III. rot [...] 5. in inform., vulg. taal als verachtelijke kwalificatie en in verb. met scheldwoorden: ellendig, beroerd, lelijk, lam: rotte teef, rotte tang; een rot zootje;



In de twaalfde editie werd bij deze betekenis het woord lam geschrapt en de voorbeelden werden uitgebreid met nog een citaat van dezelfde auteur:



3rot [...] 5 (inform.) (als verachtelijke kwalificatie en in verb. met scheldwoorden) ellendig, beroerd, lelijk: rotte teef; rotte tang; een rot zootje, vgl. rotzooi; dat de Belgen rot zijn, en dat het rot Belgen zijn (Voskuil); –



Het betreft hier natuurlijk geen uitspraken van de redactie van Van Dale zelf - indirectheid is altijd een prima schild voor wie zich wenst in te dekken - maar iemand heeft natuurlijk wel voor deze ronduit beledigende citaten gekozen. Waarom het opnemen van deze citaten per se nodig was is niet duidelijk – lexicografisch gezien hebben ze maar weinig nut –, maar dat het allemaal geen toeval is en men de Belgen echt wel wou beledigen bewijst ook nog het lemma kaaskop, dat in de elfde editie nog vrij neutraal omschreven werd als:



kaaskop [...] 2. in BelgiŽ en Zuid-Limburg scheldnaam voor de Hollanders;



Dit werd in de twaalfde editie herschreven als:



kaaskop [...] 2 (gew.) scheldnaam voor de Hollanders: twaalf jaar in het land der Belgen doorgebracht, twaalf jaar lang 'kaaskop' genoemd (J. Brouwers);



Natuurlijk weer met een vileinig citaat. Deze drie "aanpassingen" werden later niet ongedaan gemaakt maar staan nog steeds in de dertiende editie (inclusief de elektronische versie daarvan) uit 1999 en de nieuwe studententeditie uit 2004.



[terug]