Maarten van Nierop - Taalzuivering tot op het bot


Wie was Maarten van Nierop?

De Nederlander Maarten van Nierop (1912-1979) was een van de bekendste taalzuiveraars in Vlaanderen in de jaren 60-70, samen met Marc Galle en Joos Florquin. Hij publiceerde in verschillende kranten "Taaltuintjes", korte stukjes over de taal in Vlaanderen. Het doel daarvan was het Vlaams te bevrijden van de vele onzuiverheden die het volgens hem bevatte.

Van Nierops uitgangspunt was dat de Nederlandse taal een vaststaande en strak omlijnde verzameling woorden was die uitsluitend in handen van Nederland was en door Nederland werd beheerd en onderhouden. Hij beschouwde de taal in Vlaanderen als een "vertaalziekte" en was van mening dat elke taalvorm die niet ook in Nederland bekend was moest uitgeroeid worden zodat de taal in Vlaanderen gelijk zou worden aan die van Nederland.

Van Nierops bekendste werk is ongetwijfeld zijn "Honderd taaie belgicismen" waarmee hij in niet mis te verstane bewoordingen een felle strijd aanging met de taal in Vlaanderen. In dit boek stelde hij zich tot doel de taal in Vlaanderen voor eens en altijd te zuiveren. Hiertoe dacht hij slechts een klein aantal boekjes nodig te hebben en dan zou "de zaak wel bekeken zijn". Na dit boek volgde inderdaad nog een tweede boek met de titel "Nog 100 hardnekkige belgicismen", maar verder is het niet gekomen.



Honderd taaie belgicismen


Eerste druk uit 1968, het toppunt van de taalkolonisatie.

Van Nierop baseerde naar eigen zeggen zijn Taaltuintjes op een werk van Constant Peeters, een zeldzaam en vrij onbekend boek dat een inventaris probeert te maken van gallicismen in het Vlaams. Net zoals veel taalkundigen in die tijd (en helaas, ook nu nog wel) waren zijn argumenten vooral gebaseerd op zwaar emotionele en sterk nationalistische overtuigingen en is de wetenschappelijkheid van zijn stukjes ver te zoeken.

Van Nierop trok vooral ten strijde tegen vertaalde Franse woorden en uitdrukkingen die in het Vlaams waren terechtgekomen. Of die woorden ondertussen volledig ingeburgerd waren in Vlaanderen of niet was daarbij niet van belang - tenslotte kon volgens hem alleen Nederland "burgerrecht" aan woorden in de taal verlenen. Zelfs de in BelgiŽ gebruikelijke officiŽle en wettelijke termen zoals stafhouder of officier van justitie "verdienden geen respect". Niet zelden bediende hij zich in zijn boek van grove en ronduit vijandige taal als hij het over gallicismen had. Hij noemde ze "ontsporingen", "afwijkingen", "vertaalknoeisels", "dikdoenerige woordbaksels", "gallobelgische slierten" ineengeknutseld door "vertaalkoelies". Gallicismen en leenvertalingen die "diep ingekankerd" waren moesten "uitgeroeid" worden omdat ze "indruisen tegen" en "schade toebrengen aan" het Nederlandse taaleigen.



Culturele repressie

Door de hevigheid waarmee de taalzuiveraars hun oorlog voerden, kwamen er ook steeds meer tegenreacties en uit verschillende hoeken rees er steeds meer kritiek. Bekend is de lezersbrief die Van Nierop ontving in verband met het woord "bureel", dat in Vlaanderen volledig ingeburgerd is en zonder enig probleem naast de vormen bureau en kantoor kan bestaan. Van Nierop was echter van mening dat het woord vermeden diende te worden om de eenvoudige reden dat het woord in Nederland niet meer gebruikelijk was en dat BelgiŽ zich maar naar Noordnederlandse norm moest richten.

Het bleef niet alleen bij lezersbrieven, maar ook Vlaamse intellectuelen en schrijvers bekritiseerden de taalzuiveraars. Een van de bekendste reacties op de taalzuivering kwam van de hand van de Vlaamse schrijver Gerard Walschap. In zijn essay "Culturele repressie" uit 1969 verweet hij de taalzuiveraars:


- Ten eerste, met willekeurige en onwetenschappelijke taalprullen de Vlamingen in de waan te brengen dat zij niets belangrijkers meer hadden te doen dan goede, eeuwenoude Zuidnederlandse woorden af te leren;

- Ten tweede, hun het complex op te solferen dat zij hun taal niet kenden, om hun het vlot en natuurlijk gebruik van hun moedertaal zodanig te bemoeilijken dat zij werden uitgeschakeld als taalvormend element in de Nederlandse gemeenschap;

- Ten derde, de door Paul Claudel en vele anderen gebrandmerkte dwaling te verspreiden dat een taal logisch zou moeten zijn;

- Ten vierde, te negeren dat de grote Europese talen zijn ontstaan door het maken van fouten tegen een of meer andere talen, de Romaanse door fouten tegen het klassieke Latijn, de Germaanse door fouten tegen het algemeen Germaans, en speciaal het Nederlands door het dooreenhaspelen van drie dialecten;

- Ten vijfde, stelselmatig te verzwijgen dat zij geen geldige definitie kennen van gallicismen, anglicismen en germanismen, noch van de reden waarom deze verwerpelijk zijn.

- Ten zesde, te negeren dat de talen niet door leraars zo prachtig zijn geworden, maar door het volk dat ze spreekt en zeker niet minder door het ongeletterde volk dan door het geletterde;

- Ten zevende, niet te vertrouwen dat ook de stunteligste en kinderlijkste vervormingen, woorden en wendingen taalkundige geldigheid en schoonheid verwerven als ze maar lang en algemeen genoeg in gebruik worden gehouden;

- Ten achtste, gebarend alsof zij niet weten dat de talen om de zevenhonderd ŗ duizend jaar onkennelijk veranderen, te streven naar een dodende bevriezing van de Noordnederlandse taalstatus;

- Ten negende, wel wetend dat de allereerste luister van een taal bestaat in het aantal van haar woorden en uitdrukkingen, te streven naar de uitroeiing van het Zuidnederlandse taaleigen;




Andere werken

De belangrijkste werken van Maarten van Nierop zijn:

  • 1962 - De taal waarmee wij leven : een eerste verzameling "Taaltuintjes"

  • 1963 - De taal als tuin en wildernis : een tweede verzameling "Taaltuintjes"

  • 1964 - Woordjes sprokkelen : aantekeningen bij nieuwe en opmerkelijke woorden

  • 1968 - Honderd taaie belgicismen

  • 1968 - Woorden vertellen geschiedenis

  • 1968 - Wat schuilt er in een naam?

  • 1975 - Nieuwe Woorden - Verklarend en verhalend woordenboek van modern taalgebruik

  • 1978 - Nog honderd hardnekkige belgicismen

  • 1989 - Verklarend lexicon van nieuwe woorden. Deel 3.

Deze opsomming is niet compleet. Naast deze titels schreef hij ook nog een paar andere - weinig memorabele - boekjes die vaak niet meer dan een vijftigtal pagina's bevatten.







© Copyright 2012 Luc P.