Oorsprong - Attila's rijk - Na Attila

De gebeurtenis die, meer dan anderen, de val van het Romeinse rijk aankondigde, was de aankomst van een groep Hunnen in Oost-Europa. Deze groep dwong vele Germaanse stammen om zuid- en westwaarts te trekken. Hierdoor veroorzaakten zij een kettingreactie die alleen kon eindigen met de ondergang van het West-Romeinse rijk.

Dit zijn de kille, waargebeurde feiten. Voor de volkeren van die tijd plaatsten deze nieuwkomers echter nieuwe standaarden voor wreedheid en terreur. Zij stonden bekend, zelfs bij hun barbaarse vijanden, als de 'Gesel Gods'. Bij de Romeinen leken zij de belichaming van anti-christenen en kondigden zij de komst van de Apocalyps aan.

Een stam, Xiongnu genaamd, bestond in West-China rond de tijd van de Han-dynastie (de laatste twee eeuwen voor Christus). Zij splitsten zich op in twee groepen. De kleinste trok westwaarts. De meerderheid ging richting noordwesten, op zoek naar een nieuwe thuis. Zij vonden hun weg doorheen de Wolgavallei en in de tweede helft van de vierde eeuw vielen zij de Alanen aan (een volk dat familie was van de Sarmaten en dat leefde tussen de Wolga en de Don).

Nadat de Xiongnu de Alanen een zware nederlaag hadden toegebracht, trokken zij verder om de Ostrogoten te onderwerpen en de Visigoten westwaarts te drijven. Op het einde van de vierde eeuw leken zij versterkt te worden door pas bijgekomen benden. Zij werden zo machtig dat de Romeinen zich rond de tijd van keizer Theodosius de Grote, verplicht voelden om hen een stevige tol te betalen.

Nog steeds kon het Hunse rijk geen bedreiging vormen voor Romeinse rijk. Immers, hun economie was té primitief, hun innerlijke verdeeldheid was té groot, zij waren geen strategen, noch waren zij bekwaam in het belegeren van een gesofisticeerde, georganiseerde tegenstander als de Romeinen.

Omstreeks 420 echter was er een Hunse bond gesticht. Die bond werd verrijkt door plunderingen en giften. De giften waren van de Romeinen in ruil voor huurlingen. Het rijk van de Hunnen spreidde zich van de Baltische tot de Kaspische Zee toen in 445 een van hun twee gemeenschappelijke heersers zijn collega had vermoord en de controle over de bond overnam. De vermoorde man was Bleda. Zijn moordenaar was zijn eigen jongere broer Attila...

Volkse verhalen vertellen dat Attila zijn positie versterkte door een oud, verroest zwaard op te delven en het om te dopen tot het 'Zwaard van Mars'. Het rijk dat hij erfde, werd gebouwd op en onderhouden door roven. Zonder een aanhoudende stroom van plunderingen en het eisen van tol kon het niet overleven.

Zo kwam het dat de god van de Oorlog een onmiddellijke invasie van Oost-Europa beval. Dit gebeurde in 447, een tijd waarin het rijk al een reeks natuurrampen had ondergaan zoals aardbevingen, hongersnood en de pest. Het is een beetje een wonder dat de Hunnen, door de nu katholieke Romeinen, gezien werden als de ware Ruiters van de Apocalyps.

De overwinningen in die tijd hadden eerder te maken met de wanhoop van de Romeinen dan met ook maar enige militaire verhevenheid van de invallers. De Hunnen vochten als boogschutters te paard. Zij werden echter versterkt door de zware cavalerie van hun Germaanse onderdanen. In feite was de samenstelling van de tegenover elkaar staande legers opvallend gelijkaardig, met een groot aantal Germanen en zelfs Hunnen aan beide kanten! Het Romeinse leger was in die tijd niet meer dan een verzameling van geallieerde of huurlingenstammen, waaronder zich nauwelijks een Italiaan bevond.

Tussen 447 en 450 leefden Attila's mannen van de buit en het belastingsgeld van het Oost-Romeinse rijk, voordat zij naar het Westen trokken. Het West-Romeinse rijk werd toen officieel geregeerd door keizer Valentinianus III, maar werd eigenlijk gecontroleerd door de militaire leider Aetius. Het was Aetius die een confederatie verzamelde waarmee hij het hoofd kon bieden aan de Hunse bedreigingen. Deze bestond uit Franken, Visigoten en zijn eigen Romeins-Germaans leger.

De twee strijdkrachten gingen elkaar te lijf in 451 in de slag op de Catalaunische velden, dichtbij Châlons-sur-Marne. Het was een wreed gevecht met weinig tactische scherpzinnigheid - barbaren tegen barbaren - en aan het einde van de dag was Aetius aan de winnende hand. Indien hij dat wenste kon hij Attila voor eens en altijd stoppen, maar dat deed hij niet. Want hij wist dat, als hij de Hunnen zou vernietigen, zijn Visigotische bondgenoten toch heel Gallië zouden overrompelen. Daarom liet hij de Hunnen ontsnappen. Deze gebeurtenis betreurden de burgers van Italië na afloop enorm.

Nu leidde Attila zijn horden over de Alpen naar Milaan (Mediolanum), de West-Romeinse hoofdstad. Hij verspreidde het plunderen in heel Noord-Italië en kwam zo aan de muren van Rome zelf. Er bestaat een verhaal dat paus Leo Attila had overtuigd om de stad te sparen en dat de grote koning vluchtte uit vrees voor het Kruis. Dit is echter christelijke propaganda. De waarheid is dat Attila had gehoord van een bedreiging voor het Oost-Romeinse rijk en daarom keerde hij terug om te gaan meedoen.

Zijn plan was Constantinopel te vernietigen en hij zwoer dat de Romeinen voor altijd zijn slaven zouden blijven. Maar in 453 lag Attila in dronken toestand uit zijn neus te bloeden. Het bloed druppelde naar de achterkant van zijn keel en hij stikte. Voor een man die opschepte dat 'waar zijn paard heeft getreden, geen gras meer zou groeien', was het een roemloze dood. Het rijk dat hij had gesticht, heeft hem niet overleefd.

Met de dood van Attila vormden de Hunnen geen gevaar meer voor het Romeinse rijk. Helaas, het Westen heft zich nooit kunnen herstellen en viel spoedig in handen van de barbaren. Toch was het 'Hunse' teken zo in het geheugen van elke westerling gegrift, dat zij iedere latere Aziatische invaller zijn blijven vereenzelvigen met de Hunnen. Zo hebben bijvoorbeeld enkele eeuwen later de Aziatische Magyaren zich in het gebied gevestigd dat vandaag de naam Hongarije draagt.

Tot slot hergroepeerden enkele Hunse stammen zich in Zuidoost-Europa en heersten over de Slaven van die streek. Deze volkeren zouden een nieuw rijk stichten, dat de Byzantijnen honderden jaren lang zou teisteren: het rijk van de Bulgaren.

Werken:

• Mark Furnival; Dark Age Web (1996)

Terug naar boven - Deze pagina afdrukken

© 2000, Rien van de Wall

Laatst bijgewerkt op 5 juli 2002.