Oorsprong - De verovering van Italië - Het Lombardische koninkrijk

De Longobarden of Lombarden kwamen oorspronkelijk uit de beneden-Elbevallei. Ze zijn vernoemd in Tacitus' Germania samen met de Sueven. Hij merkte op dat zij met weinig waren en zich aansloten bij machtigere stammen. Zij voelden zich niet goed in hun vel in onderdanigheid, maar wel in strijd...

Hoe dan ook speelden zij een kleine - of zelfs geen - rol in het verval van het West-Romeinse rijk, zij verhuisden alleen maar naar Noord-Oostenrijk en volgden de Rugen ca. 486, lang nadat de Romeinen er waren vertrokken.

In de vroege zesde eeuw trokken ze naar Pannonië (het huidige Hongarije) waar zij zich vestigden en machtig werden. Er waren vriendschappelijke relaties met het Byzantijnse rijk onder hun koning Wacho (ca. 510-540).

Het was toen, dat zij zich bekeerden tot het Arische christendom. Onder Wacho’s opvolger Audoin werden zij bondgenoten van het rijk, een tijdje na 540. Door dit akkoord stonden zij Justinianus bij in zijn oorlogen tegen de Ostrogoten en de Franken toen zij de kern van Narses’ leger vormden in de slag bij Taginae (552).

Het was tijdens hun ondernemingen voor Justinianus dat zij de Povallei met zijn onvergelijkbare vruchtbaarheid leerden kennen. Toen in de 560er jaren Pannonië onder druk kwam te staan van de Avaren, ondervond hun nieuwe koning Alboin minder steun uit Constantinopel dan hij had verwacht. Hij besliste dat de grootste hoop voor zijn volk lag in Italië zelf, het gebied dat hij Justinianus onlangs had helpen heroveren op de Ostrogoten.

In 568 leidde Alboin een leger van Longobarden, Gepiden en Sarmaten, maar ook Bavariërs, Saksen en Taifali (zelfs de Hunse Bulgaren volgens de historicus Paulus Diaconus) naar Italië. Nadat ze waren vertrokken, werd het 'vacuüm' achter hen opgevuld door Avaren, Bulgaren en Slaven.

Al vlug hadden de Longobarden Aquileia en een groot gebied van de Venetiaanse vlakte ingepalmd. In één jaar hadden zij Milaan veroverd en hadden zij de controle over het grootste deel van de Povallei. Zij trokken zuidwaarts richting Toscane en ca. 575 bereikten ze Rome. Slechts enkele steden en versterkingen in de bergen bleven in handen van de keizer.

Alboin huwde op een gewelddadige manier de prinses van de Gepiden, Rosamunde, de dochter van koning Cunimunde. Zij was het die hem in 572 vermoordde, nadat hij haar dwong om uit de schedel van haar vader te drinken. Zijn opvolger, Cleph of Sleoph, werd niet lang nadien ook vermoord en voor het volgend decennium werden de Longobarden geregeerd door een alliantie van traditioneel vijfendertig duces (hertogen), als een federatie onder het gehele gezag van een zekere Zaban, die heerste vanuit Pavia.

Een hele generatie lang gedroegen de Longobarden zich in de slechtste gewoonten van barbaarse veroveraars. Zij vermoordden landheren en namen hun gebied in bezit. Zij plunderden het platteland en namen de steden voor zichzelf. Italië zat zonder bestuur! En de Byzantijnse keizer was machteloos. Justinianus' triomf Italië te hebben heroverd, veranderde plots in een vreselijke vergissing. Al wat hij had bereikt, was het stabiele en relatief sociale koninkrijk van de Ostrogoten te vervangen door een barbaarse anarchie.

Paus Gregorius schreef over de Lombardische bezetting:

"Van alle kanten zien we oorlog, van alle kanten horen we gekerm. Onze steden zijn verwoest, onze vestigingen kapot gemaakt, het platteland verlaten. Er is niemand om de velden te bewerken; bijna niemand om de steden te besturen… Sommigen vervielen in slavernij, sommigen bleven achter zonder ledematen, sommigen werden afgeslacht."

Het was pas na 580, toen de Longobarden enkele mislukte aanvallen hadden gedaan op Oost-Gallië, dat de Byzantijnse legers in Italië zich begonnen te herstellen. Met dit gevaar in het achterhoofd, en met de aanwezigheid van vijandige Slaven en Avaren in Istrië, herbegonnen de Longobarden een hechte monarchie te vormen onder Autharis, de zoon van Cleph.

Onder Autharis en zijn zoon Agilulf (590-616) begon een onontwikkeld Lombardisch koninkrijk vorm te krijgen. De autonome duces werden vervangen door een systeem van domeinen, gecontroleerd door het leger, elk nog steeds geregeerd door een dux. De oude, gevestigde Romeinse waarden werden vervangen door meer Germaanse gewoonten.

Onder invloed van de Bavarische prinses Teudelinde (zij was al vroeger verwant met het Lombardische koningshuis door haar moeder, eerst de echtgenoot van Autharis, dan van haar stiefzoon Agilulf) begonnen de Longobarden zich langzamerhand te bekeren tot het katholieke geloof, alhoewel hun koningen dit oorspronkelijk afwezen.

Onder Agilulf breidde het Lombardische koninkrijk uit naar Midden-Italië en werd versterkt in het noorden. Agilulf bereikte een overeenkomst met de Franken en onderdrukte een opstand van enkele duces voordat hij de strijd met Constantinopel herbegon. Verscheidene jaren van gevecht volgden. De situatie stabiliseerde pas toen de keizer eindelijk aanvaardde dat hij nooit meer heel Italië kon herwinnen. In de jaren 680 was het katholicisme goed verspreid tussen de Longobarden, die het Byzantijnse rijk hielpen om een langdurige vrede te behouden.

De macht van de Longobarden bereikte zijn hoogtepunt tijdens het bewind van koning Liutprand (712-744). Maar na zijn dood riepen de pausen de hulp van de Karolingers in om de Lombardische macht te beëindigen. In 755 viel Pippijn de Korte Italië binnen op uitnodiging van de paus en versloeg de Lombardische koning Aistulf: het liedje van de Longobarden was uit. Hun macht werd volledig beëindigd in 774 door Pippijns zoon, Karel de Grote. Desondanks heeft de tweehonderd jaar lange bezetting een niet te wissen teken achtergelaten en staat het centraal gebied van het koninkrijk in Noord-Italië vandaag bekend als Lombardije.

Werken:

• Mark Furnival; Dark Age Web (1996)

Terug naar boven - Deze pagina afdrukken

© 2000, Rien van de Wall

Laatst bijgewerkt op 17 augustus 2003.