Theodoriks jeugd - Het bondgenootschap met de keizer - Theodorik versus Odoaker - De koning van Italië

Toen koning Thiudimir van de Ostrogoten een zoon werd toegekend door een van zijn bijvrouwen (zij was waarschijnlijk zelf geen Goot), werd de jongen gedoopt tot Dietrich, een courante naam bij de Germanen van die tijd. In het laat-Latijn werd de naam vertaald tot Theodoricus. De jongen groeide op en werd de man die de geschiedenis inging als Theodorik de Grote.

Hij werd geboren in of rond 451 en toen hij acht jaar was, werd de jonge Theodorik als gijzelaar naar het keizerlijk hof in Constantinopel gestuurd. Hij bleef daar 10 jaren lang en het was daar dat hij de Grieks-Romeinse culturele waarden mocht ervaren zoals nooit eerder een barbaars leider. Toch bleef hij 'barbaars', ervaren in de krijgskunst van zijn volk. Hij heeft waarschijnlijk ook nooit leren lezen of schrijven.

Tijdens de terugtocht uit Constantinopel nam hij de controle over het oostelijke deel van het Ostrogotisch gebied in Pannonië en door de Sarmaten in een strijd te overwinnen, begon hij meteen een reputatie op te bouwen. Tijdens de volgende jaren stond hij bekend als een kundig en ambitieus heerser: hij leidde zijn volk naar nieuwe gebieden aan de beneden-Donau, en aanvaardde vanwege hen de status van bondgenoot (foederati) van de Byzantijnse keizer.

Zijn relatie met de Byzantijnse keizer Zeno slingerde vaak tussen vriend- en vijandschap. Bij de verwoesting van Macedonië (479) en Thessalië (482) bijvoorbeeld, hielp Theodorik Zeno de twee grote opstanden tegen zijn bewind te onderdrukken.

Na de onverwachte dood van zijn grootste rivaal - Theodorik Strabo ('de Loenser') - moest hij de Ostrogoten controleren. In 484 werd hij verkozen voor het consulaat in Constantinopel als 'Flavius Theodoricus'. Hij vermoordde Strabo's zoon in de stad. Ca. 486 was zijn macht zo gegroeid dat hij was opgewassen tegen Constantinopel zelf: hij bezette de afgelegen streken en sneed de watervoorziening af.

In 488 moedigde keizer Zeno, die zijn rijk zo snel mogelijk wou verlossen van dit gevaar, Theodorik aan Italië binnen te vallen. Het is niet zeker wie dit plande: de Gotische historicus Jordanes beweerde dat het Theodoriks idee was, terwijl de grote Byzantijnse historicus Procopius volhield dat het Zeno was. Beide mannen konden veel winst halen uit zulke invasie. Voor Theodorik beloofde het een gevestigd thuisland voor zijn zwervende volk. Voor Zeno betekende het niet alleen de hoop op het einde van de Ostrogotische bedreiging voor zijn hoofdstad, maar ook op de bijvoeging van Italië aan het Byzantijnse rijk.

Na het vertrek uit de Donauvallei, hield Theodoriks leger even halt om een leger van de Gepiden uit de weg te ruimen. Dan trok hij zuidwaarts en versloeg de zichzelf gekroonde koning van Italië, Odoaker (of Odovacar) op de Isonzobrug over de rivier de Wippach. Theodoriks Ostrogoten verhuisden richting Noord-Italië en blokkeerden Odoaker in Ravenna, door hem te verslaan in enkele gevechten.

In 493, toen heel Italië onderworpen was, organiseerde een lokale bisschop een wapenstilstand tussen beide leiders. Theodorik, die werd gesteund door de Kerk en bijna heel Italië in zijn machtgreep had, had niet de minste intentie Odoaker te eren. Hij nodigde hem uit, samen met zijn zoon en zijn hoofdofficieren, op een feestmaal. Toen Odoaker ging zitten, deed Theodorik een stap voorwaarts en sneed met één grote slag van zijn zwaard, recht door het lichaam van zijn vijand van kraag tot dij.

"Niet eens beenderen schijnt dit monster in zijn lichaam te hebben." Men vertelde dat Theodorik deze woorden als commentaar gaf, verrast door het effect van zijn slag.

Odoakers broer werd gedood door pijlen toen hij probeerde te ontsnappen. Zijn vrouw Sunigilde werd in de gevangenis gestopt, waar ze stierf van de honger. Zijn zoon, Thelanus (die Theodorik reeds had gegijzeld) werd naar Gallië gezonden maar snel daarna vermoord. Deze hele episode leek slechte tijden te voorspellen voor Italië, maar feitelijk zou Theodorik een periode van vrede en voorspoed brengen, die het zelden had gekend. Met de steun van zijn krijgers besteeg Theodorik de troon en werd in 497 uiteindelijk door keizer Anastasius I erkend als 'koning van de Goten en de Romeinen'.

Hij erfde een welgesteld koninkrijk, de overvloed ervan gebruikte hij in zijn hoofdstad Ravenna. Zijn drieëndertigjarig bewind was toegewijd aan de versterking van zijn nieuwe rijk, hetwelk hij goed en met verstand regeerde. Hoewel hijzelf een vurig Ariaan was, toonde hij veel tolerantie tegenover andere leren van het christendom. Hij bevorderde de landbouw en handel, respecteerde Romeinse gebruiken en gewoonten en verbeterde de openbare werken: hij herstelde de verdediging, aquaducten, thermen en het paleis in Verona. Hij liet ook een uitgebreide bouw uitvoeren en herstelde de werken in Pavia. Ravenna zelf werd weer leven ingeblazen tot een keizerlijke hoofdplaats.

Maar Theodorik was geen keizer. Hij was alleen maar leider van het Ostrogotische leger in Italië, geen koning van de Goten. Hij moest trouw betonen aan de Byzantijnse keizer, en behield inderdaad de hoogste militaire rang in het rijk - degene van magister militum (= heer over de soldaten). Theodorik vond het zeer spijtig dat Italië altijd een deel van het Romeinse rijk beloofde te blijven, terwijl er geen plaats meer overbleef voor de hoop dat de Gotische macht in het Westen de grootste zou worden.

Het bestuur van Italië werd uitgeoefend door Romeinen, die de Romeinse methodes gebruikten. De staatsman Cassiodorus en de filosoof Boëthius bijvoorbeeld dienden allebei in Theodoriks administratie. De senaat werd nog steeds gerespecteerd en de macht om senatoren en consuls te benoemen, bleef in handen van de Byzantijnse keizer. De Romeinen waren immers voldoende onder de indruk van diens macht om hem de titel van dominus toe te kennen, of zelfs Augustus.

Theodorik versterkte zijn macht met behulp van huwelijken, die hij gebruikte om de politiek tussen de verschillende westerse koninkrijken te bevorderen. Hij huwelijkte bijvoorbeeld zijn dochter uit aan Alarik, de koning van de Visigoten, terwijl hijzelf trouwde met Audofleda, de zus van de grote Frankische koning Clovis.

Tijdens de laatste jaren van Theodoriks bewind heerste er echter een groeiende spanning met het Byzantijnse rijk omwille van een anti-arianismesfeer vanuit Constantinopel – de voorbode van wat zou komen toen Justinianus keizer werd. Theodoriks regeringsperiode eindigde zoals het begon: in ongerechtigheid – met de gevangenneming en de wrede executie van Boëthius, de ‘laatste Romein’, door een valse beschuldiging van verraad. Het was een feit dat Theodorik zou berouwen en bitter zou betreuren.

Mausoleum van Theodorik te Ravenna

Toen Theodorik in 526 stierf, werd hij opgevolgd door zijn dochter Amalasuntha, als regentes voor haar zoon Athalarik. Zijn prachtige mausoleum staat nog steeds in Ravenna. Het koninkrijk dat hij had gesticht bleef echter nauwelijks twee generaties overeind.

Zie ook: De Ostrogoten.

Werken:

• Mark Furnival; Dark Age Web (1996)

Terug naar boven - Deze pagina afdrukken

© 2000, Rien van de Wall

Laatst bijgewerkt op 5 juli 2002.