Hormoontherapie (oestrogenen, oestrogenen in combinatie met progestagenen)
Voordelen	Nadelen
gunstig effect op vapeurs	borstkankerrisico: risico stijgt met de duur van de behandeling
oestrogenen helpen bij een droge schede	bloedklonters: vooral bij orale hormonen, of dit nadeel ook geldt bij andere toediningsvormen is nog niet gekend
beperkt preventief effect op osteoporose(langdurig gebruik nodig, wat sterk afgeraden wordt)	verhoogd risico op hartinfarct( vooral bij de combinatiemethode, CEE+MPA)
risico op dikkedarmkanker daalt	oestrogenen alleen verhogen de kans op baarmoederkanker, maar door toediening van progesteron vermindert dit risico weer.
	bijwerkingen zoals pijnlijke borsten, gewichtsschommelingen, oedeem, hoofdpijn, prikkelbaarheid
	niet voor alle vrouwen geschikt
	groter risico op dementie?

Hormonen ja of neen?

Dit is een persoonlijke keuze die ieder voor zich moet maken door de voor- en nadelen tegen elkaar af te wegen en in overleg met een arts. De werking van de preparaten verschilt ook. Sommige producten helpen vooral bij vapeurs, andere werken op meer terreinen tegelijk en helpen ook bij een wisselend humeur en bij libidoverlies. Een hormoontherapie zou voor elke vrouw opnieuw moeten bekeken worden en aangepast naargelang het indivdu, zowel wat de dosering betreft als de toedieningswijze, en de dosis zo laag mogelijk houden en de termijn zo kort mogelijk. Wanneer men een hormoontherapie (HRT) volgt, gaat men best jaarlijks op medische controle.

• welke symptomen wil men behandelen?
• toedieningsweg:

     oraal:

  de leverfunctie wordt extra belast, dit kan een ongunstig effect hebben op de stolling (trombose-risico)

     pleister:

  geen leverbelasting, maar de voordelen zijn nog niet bewezen

• het type oestrogeen en/of progestageen
• dosering: men moet trachten de dosering zo laag mogelijk te houden zowel voor de oestrogenen als de progestagenen
• gebruiksgemak: de combinatiepreparaten van oestrogeen met progestageen zijn het gemakkelijkst (voor vrouwen met baarmoeder); het nadeel is dat de dosering van de componenten iets minder eenvoudig individueel kan aangepast worden.
• prijs: niet alle middelen worden terugbetaald door het ziekenfonds

1.oestrogeenpillen:

worden dagelijks genomen of 25 dagen per maand
Vrouwen die geen baarmoeder meer hebben kunnen deze pillen nemen.

2.combinatiepillen oestrogeen/progesteron:

hier zijn er twee mogelijkheden:

a.de continue methode:

dagelijks wordt 1 pil genomen die zowel oestrogeen als progesteron bevat. In 1 strip zitten 28 pillen. Na een volledige strip moet men niet een week stoppen zoals bij de anticonceptiepil, maar gewoon aan de volgende reeks pillen beginnen.
Combinatiepillen kunnen onregelmatige bloedingen veroorzaken, maar deze stoppen meestal na een paar maanden.(in 80% van de gevallen na 1 jaar)

b.periodieke of sequentiële methode :

oestrogeen en progesteron worden afzonderlijk genomen:
een aantal dagen 1 pil met oestrogenen alleen, en dan en aantal dagen met 1 pil die zowel oestrogenen als progestagenen bevat.
Deze methode bootst het best de menstruele cyclus na wat voor gevolg heeft dat er maandstonden optreden, en ook de eventuele klachten die bij een menstruatie horen. Deze maandelijkse bloedingen kunnen nog jaren aanhouden.

3.huidpleisters:

met oestrogeen alleen of met oestrogeen/progesteron.
De pleister moet geplakt worden op de huid van de buik of de billen gedurende 3,5 of 7 dagen , waarna telkens weer een nieuwe pleister moet aangebracht worden.
Elke dag is er dus een pleister op de huid en de pleister kan steeds op de huid blijven, ook bij het douchen, baden of zwemmen.
De hormonen komen via de huid in de bloedstroom.
De pleisters kunnen maandelijkse bloedingen veroorzaken.
Oestrogeenpleisters verminderen de symptomen van de menopauze (vapeurs) en beschermen tegen botontkalking, maar beïnvloeden niet de cholesterolniveau's.
Oestrogeenpleisters zijn een goede keuze voor vrouwen die geen oestrogenen in pilvorm mogen nemen omwille van migraine, lever- of galproblemen, of bloedklonters.

4.oestrogeencrème:

wordt in de vagina gebracht of plaatselijk rond de schede-opening. Deze crème wordt toegepast bij vaginale droogte en urinaire problemen. De crème heeft geen voordelen op lange termijn zoals de andere methodes.
Voor vrouwen die geen verhoogd risico lopen op een hartziekte, osteoporose of die weinig of geen last hebben van vapeurs is een oestrogeen-crème een goed middel om vaginale droogte te behandelen.

5.gel:

oestrogenen en progestagenen in gelvorm, de gel wordt op de huid (op de voorarmen, de armen en/of schouders) uitgesmeerd. Gel met oestrogenen helpt bij vapeurs en bij problemen met de urinewegen, en bij een voldoende hoge dosis kan het botverlies tegengaan. Progestagenen kunnen een hulpmiddel zijn bij gevoelige borsten, en worden meestal ook voorgeschreven voor enkele dagen per maand om het risico van baarmoederkanker uit te sluiten.
Gel heeft als voordeel dat het middel niet langs de lever moet zoals de orale middelen. Bijkomend voordeel is dat de gel wordt terugbetaald door het ziekenfonds.

6.varia:

a.SERM's:

(SERM = Selective Estrogen Receptor Modulators), dit is een nieuwe soort medicatie. Het gaat om stoffen die op oestrogenen lijken maar het niet zijn. Het betreft hier een zeer ingewikkelde materie en de wetenschap staat voor de uitdaging ideale SERM's te vinden: een ideaal middel zou de voordelen van een HST moeten hebben maar niet de nadelen, maw. men zoekt naar middelen die enerzijds een oestrogeen effect hebben op het bot, de vagina, de blaas en het zenuwstelsel en anderzijds een anti-oestrogeen effect hebben op het borst- en baarmoederweefsel (selectieve middelen).
De SERM's beschermen tegen osteoporose, en zouden een verminderd risico op hart- en vaatziektes geven. Deze oestreogeenvervangers lijken niet zo effectief als de pillen met oestrogenen of oestrogenen/progesteron. Maar zij verhogen de kans op baarmoederkanker niet en beschermen zelfs tegen bepaalde vormen van borstkanker. Zij geven geen maandelijkse bloedingen maar helaas helpen ze niet tegen vapeurs, noch helpen ze bij urogenitale symptomen..
Hieromtrent moet nog veel onderzoek verricht worden alvorens men betrouwbare besluiten kan trekken.De gevolgen van een langdurig gebruik van SERMs zijn vandaag de dag nog niet gekend.

b.spiraaltje:

een nieuw middel is een spiraaltje met progestageen dat in de baarmoeder gebracht wordt en er gedurende ± 5 jaar lokaal werkt. Na het stoppen van de maandstonden kan men een dergelijk spiraaltje gebruiken in combinatie met een continue behandeling met oestrogenen.

c.neusspray:

Het middel wordt door het neusslijmvlies opgenomen en komt zo in de bloedsomloop terecht. Het is een gebruiksvriendelijke methode.
Er zijn nog geen gegevens bekend op lange termijn.

d.tibolon:

synthetisch middel met progestagene, oestrogene en androgene eigenschappen, is vooral aangewezen bij vapeurs. Dit middel geeft echter ook een vehoogd risico op borstkanker.Pas gebruiken vanaf de postmenopauze.
Het is duur en heeft verschillende ongewenste effecten zoals: misselijkheid, oedeem en gevoelige borsten.

7.laag gedoseerde pil:

een zeer laag estrogeen gedoseerde anticonceptiepil kan ook voor vrouwen rond de menopauze om de menopauzesymptomen te behandelen. De dosis oestrogeen/progesteron is hier wel hoger dan bij HRT, maar heeft het voordeel dat de bloedingen beter onder controle te krijgen zijn.
In praktijk raadt men hier de vrouwen van 50j-51j die een laag gedoseerde anticonceptiepil nemen, aan te stoppen of over te schakelen op HRT, indien nodig om eventuele klachten te behandelen( max.5 jaar).
Het stoppen gebeurt best geleidelijk zoals bij HRT. (zie verder)

8.androgenen:

Bij menopauzale hormoontherapie spreekt men over oestrogenen en progestagenen.
Maar moeten androgenen ook vervangen worden?
Men stelt vaak dat het libido zou dalen door een daling van de androgenen. Ten eerste dalen de androgenen in veel mindere mate.(concentratie testosteron daalt nauwelijks). Ten tweede weet men nog niet zeker of een verminderd libido wel samenhangt met de menopauze. Zowel bij oudere mannen als bij vrouwen wordt vaak een verminderde zin aan seks vastgesteld.
In afwachting tot er bewijzen zijn van positieve resultaten van het vervangen van het mannelijk hormoon neemt men best geen androgenen.

E. Het stopzetten van HRT

Veel menopauzale vrouwen stoppen na korte of lange tijd met het gebruik van hormonen omwille van de nadelen, en dan vooral om de vrees voor kanker.
Maar het plotse dalen van de oestrogenen doet de vapeurs terugkeren en vaak nog heviger dan ervoor. Daarom is het geraadzaam de hormonen geleidelijk af te bouwen met 1 pil per week ( dus 6 pillen/week, dan 5 pillen/week enz.)

2. Plantaardige hormonen

Hormonale vervangingstherapie (HRT) heeft dus zoals hierboven vermeld, ook schaduwkanten.

Zijn plantaardige hormonen een alternatief?
Natuurlijke of plantaardige hormonen, meer bepaald fyto-oestrogenen (fyto komt van het Grieks phuton = plant) zijn stoffen met een oestrogeen-achtige werking.
Ze komen voor in bijna alle groenten, fruit en granen.

De belangrijkste - en ook meest bekende - fyto-oestrogenen zijn isoflavonen (genistein, daidzein) en lignanen. Een nieuw ontdekt fyto-oestrogeen is hopeïne, dat men uit de hopplant haalt. Isoflavonen zitten in sojabonen, hop, erwten, bonen , linzen en rode klaver. Soja is rijk aan genistein, een plantaardig oestrogeen dat kankercellen aanvalt. Een soja-rijk menu blijkt volgens het Amerikaanse National Cancer Institute een ideale bescherming tegen borst- en eierstokkenkanker en menopauzeklachten te bieden. Isoflavonen kunnen een invloed hebben op de schildklier. Personen die schildkliermedicijnen nemen, bespreken best eerst met hun arts of ze isoflavonen mogen nemen. Lignanen zijn terug te vinden in fruit (o.a.appels, peren, pruimen), groenten (o.a.broccoli, wortelen), granen en vooral in lijnzaad.

Voedsel op basis van soja (sojabonen, soja-olie, tofoe) alsook lijnzaadproducten zouden kunnen helpen bij bij warmte- aanvallen,alsook bij andere overgangsklachten zoals zweten, hoofdpijn, slaapstoornissen, depressie, vermoeidheid en geïrriteerheid. Het heeft echter weinig effect op het botverlies.
Maar er is nog geen wetenschappelijk bewijs dat deze natuurproducten werkelijk doeltreffend zijn tegen vapeurs. Ook de veiligheid op lange termijn is nog niet onderzocht.
Vrouwen met hevige vapeurs vinden geen baat bij soja, het zou alleen helpen bij lichte vapeurs. Soja in de voeding (tofu, tempeh, sojamelk) zou ook doeltreffender zijn dan soja uit voedingssupplementen. Het duurt meestal ook enkele weken vooraleer een effect merkbaar is.
!! De sojascheuten die veel gebruikt worden in de Chinese keuken en die bij ons steeds populairder worden, zijn NIET afkomstig van sojaboon.

Het gebruik van soja zou één van de verklaringen zijn waarom Japanse vrouwen vijfmaal minder borstkanker krijgen dan Westerse vrouwen.
Hierbij moet wel de opmerking gemaakt worden dat deze vrouwen al vanaf hun kindertijd soja eten. Hoe groot is het voordeel wanneer men pas rond de leeftijd van 50 begint met een soja-rijk menu? Dit is nog een open vraag.

Volgens een onderzoek in Nederland zouden hormoonpreparaten geen gunstig effect hebben op menopauzeklachten. Het onderzoek is gebeurd bij vrouwen tussen 60 en 75 jaar, dus vrouwen die al enige jaren in de menopauze zijn. Misschien is er wel een effect indien deze soja-middelen al genomen worden bij de eerste tekenen van de menopauze.

Hopeïne zou vrouwen in de menopauze beschermen tegen vapeurs, het zou ook goed zijn voor het behoud van sterke botten en een gunstige invloed hebben op het cholesterolpeil. De voor- en nadelen van dit middel zijn echter nog niet gekend, zeker niet op lange termijn.

Er zijn bij de apotheker voedingssupplementen te verkrijgen die plantenextracten met fyto-oestrogenen bevatten. Men heeft hier geen voorschrift voor nodig.
Ook in natuurwinkels en drogisterijen worden allerlei producten verkocht om menopauzeklachten te behandelen. Toch wil ik hier ook even waarschuwen voor de zogenaamde natuurlijke middelen. Niet alle producten zijn even veilig, denken we maar aan de chinese vermageringstheetjes.

Of de plantaardige hormonen ook bescherming bieden tegen osteoporose (botontkalking) en tegen hart- en vaatziekten is echter nog niet duidelijk.
Een voldoende hoge dosis isoflavonen zou een beschermende werking tegen hart- en vaatziektes hebben daar de isoflavonen een gunstige invloed uitoefenen op de cholesterol.

Of fyto-oestrogenen ook een verhoogd borstkankerrisico als gevolg hebben is niet geweten. Een nadeel van deze middelen is dat ze vaak maag- en darmstoornissen geven.

Naast de fyto-oestrogenen zijn er nog allerlei andere middeltjes, op basis van planten, die aangewend worden bij menopauzeklachten zoals:

cimicifuga of zilverkaars:

bij vapeurs, neerslachtigheid

Er zijn reeds heel wat studies gebeurd over de plant zilverkaars. De meeste studies werden echter niet goed opgezet. Sommige onderzoekers dachten dat er plantaardige oestrogenen in zilverkaars zitten, maar uit meer recente rapporten blijkt dit niet zo te zijn.
Het is ook nog niet duidelijk of zilverkaars een invloed, hetzij een positieve hetzij een negatieve, heeft op het borstkankerrisico.
Mogelijke nevenwerkingen van zilverkaars zijn: maagklachten, hoofdpijn, duizeligheid en gewichtstoename.
Liefst niet gebruiken samen met kalmeringsmiddelen of medicatie tegen hoge bloeddruk.

agnus castus (kuisheidsboom of monnikspeper):

herstelt het hormonale evenwicht, werkt in op het LH-hormoon en heeft een progestatieve werking,
af te raden bij een overactieve schildklier.
Is niet echt een menopauzemiddel maar kan wel doeltreffend zijn bij premenstruele klachten zoals hoofdpijn en humeurswisselingen.

reservatrol:

op basis van rode druiven, deze stof zit ook in rode wijn,
gunstig voor hart- en bloedvaten

veenbessen:

goed voor de urinewegen en de blaas

Bachbloesemtherapie:

natuurlijke geneeswijze vooral toegepast bij psychische klachten zoals neerslachtigheid, onzekerheid, angst.
Dr.Bach was een engelse arts (1886-1936) en maakte een aftreksel van bloemen, planten bomen en bewaarde dit met alcohol.

lepidium meyenii (maca):

voedingssupplement op basis van een knolgewas uit Peru. Zou inwerken op verschillende functies van het lichaam.

Besluit
HRT:	moet doelgericht voorgeschreven worden op maat van de vrouw na het goed afwegen van de ernst van de klachten en de risico's van de behandeling ( duur en dosis beperken)
alternatieven voor HRT:	weinig doeltreffend ongewenste effecten beperken het gebruik( vb. clonidine) weinig gegevens gekend over de veiligheid op lange termijn( tibolon, fyto-oestrogenen)

Terug naar boven

3.Lijst geneesmiddelen: klik hier