Kunstkring "De Schuine Boom" Zoersel België

Glas in lood terug naar index

Lesvoorbereidingen van het maken van een glas in lood raam voor 5KSO

Samenstelling

Kiezelzand onder hoge temperatuur(1400°) gesmolten met behulp van soda of potas (smeltmiddelen). Bijvoeging van kalk en lood oxide geven het glas een nodige vastheid.

Oorsprong

Sumeriers (Assyrie en Babylon) kenden reeds het glas. Toepassingen beperkten zich tot sieraden (gegoten).
Byzantium kenden het gebruik van gekleurd glas voor mozaiek toepassingen.
De Romeinen kenden de techniek van het glas blazen (vazen).
De glashutten (glassmelterijen) ontstonden aan de randen van de grote wouden. Spanje, Frankrijk, Engeland. De Venetiaanse glaskunst was zeer beroemd tijdens de Middeleeuwen
Kristal (zeer gezuiverde glassoort) vond zijn oorsprong in Bohemen (Slowakije).
Rond de 1*0’ eeuw wordt het glas voor eerst gebruikt als vulling voor raamopeningen.

Bewerking

De gesmolten glasmassa werd met de blaaspijp in draaiende beweging tot een schijf geslingerd, later tot een cilinder geblazen in een houten vorm.  Deze cilinder werd door verhitting met ijzer langs doorgesneden en vlak gevloeid. Het glas vertoonde zeer veel onregelmatigheden: verschil van dikte, golvingen en luchtbellen. Deze onregelmatigheden verleden het oude glas zijn charme. Heden wordt het zogenaamde antiek glas nagenoeg op dezelfde wijze vervaardigd.
Door het aanvankelijk slechts mogelijk was kleine glasplaatjes te vervaardigen nam men zin toevlucht tot verbindingen met lood of hout verdelingen.
Zo ontstonden de eerste glazen raamvullingen.
Oude 18’ eeuwse patriciërswoningen bezitten de vermaarde violette ruiten die men vergeefs tracht na te bootsen. Hun ontstaan is te danken aan de poging om het onzuiver groenachtig glas helder te maken door toevoeging van mangaan. Het mangaan is door inwerking van het licht na vele jaren van zuiver transparant tot violet geworden.
Door het ontstaan van gevorderde productiemethoden is men erin geslaagd steeds grotere glasoppervlakken te vervaardigen. Vandaag zijn de afmetingen van een blad spiegelglas bijna onbegrensd. Een Belg, Fouroaut, was een van de pioniers van de vensterglas fabricage. Het vervaardigen van getrokken glas d.i. het weke glas als een band zonder eind uit de glasvloed trekken, is zijn uitvinding.
De meest perfecte werkwijze hebben ondertussen hun toepassing gevonden.

De glassoorten

Natron- kalkglas
Gewoon glas - kristalglas
Samenstelling: Zand, (kiezelaarde) soda en kalksteen. Onzuiver groenachtig glas, meestal voor flessen. Voor vensterglas wordt het ontkleurd met mangaan. Het zand dient zo zuiver mogelijk te zijn zonder ijzeroxiden.
Kali - loodglas
Samenstelling: Zand, potas ( kali) en loodmenie. de gekleurde soorten worden verkregen door toevoeging van metaaloxiden en zouten.
Toevoeging van: Goud of cadmium en selenium is rood. Selenium is een element dat in de natuur voorkomt gebonden aan zwavel, lood, koper, kwik en zilver.
Zilver is gelijk aan geel.
Zwavel, antimoon, ijzeroxide en mangaan is bruinachtige tinten.
Mangaan en nikkel zijn violette tinten.
Kobalt en koper verbindingen is blauwe nuancen.
IJzer, koper en croom oxyden zijn groene nuancen.
Worden verschillende metaaloxiden tegelijk toegevoegd vb.: mangaan, ijzer en koperverbindingen, tras en basalt dan ontstaat zwart, bruin of grijs.
Het witte of zogenaamde melkglas, verkrijgt men door toevoeging van tinoxyde, fluorverbindingen of fosfaten en kryoliet of ijssteen.
(De matte witachtige vormen voorkomend op de achterzijde van sommige brandglasramen worden verkregen door inbakken van schapenbeenpoeder.)

Bewaren van glas

Bij aankomst dient het glas onmiddellijk te worden uitgepakt en in rekken geplaatst. Papierbladen dienen te worden verwijderd. Deze absorberen vocht. Bij vorst veroorzaakt dit verwering. Ook stro geeft aanleiding tot verwering. (petroleumvlekken)
Het verdient aanbeveling aan de bovenkant van glasplaten een smal strookje karton te vouwen, dit verhindert dat de platen tegen elkaar komen.(

Hoe gaat men te werk om een glasraam te maken

Het werkblad

Neem hiervoor een plaat zachtboard van 15-20 mm. dik, formaat groter dan het uiteindelijke glasraam., en twee latjes van hardhout van 10mm. dik en 40 mm. breed. Bevestig de eerste lat op de rand van het blad die vlak voor u ligt. Leg de tweede lat  in rechte hoek tegen de eerste, controleer dit met de winkelhaak. Nu hebt u een werkblad dat u gemakkelijk kunt opbergen als u de tafel voor iets anders nodig hebt.

De mallen

U hebt een ontwerp geschetst en daarvan een duidelijke werktekening gemaakt, waarop het verloop van de loden banden precies te zien is. Uw tekenpapier moet van goede, dikke kwaliteit zijn. U hebt nog een vel tekenpapier van dezelfde kwaliteit nog en carbonpapier.
Leg  het tekenpapier onderaan, daarop het carbonpapier en bovenaan de werktekening. Trek nu met een balpen of scherp potlood de middellijnen van het ontwerp over. Ook de buitenranden duidelijk aangeven. Alle glasdelen worden systematisch een voor een genummerd. De bedoeling hiervan is, dat er na het losknippen van de delen geen onduidelijkheid zal bestaan omtrent de plaats van elk deel en de kant van het paneel waarin het thuishoort.
Het onderste papier wordt gebruikt om de mallen uit te knippen. De buitenranden worden eerst met een schaar verwijderd. Voor de rest van de mallen gebruikt u een mallenschaar. De mallenschaar knipt wegens zijn bijzondere constructie repen van 1-1,5 mm. uit. Deze breedte komt overeen met de dikte van de loden strip die later immers elk stukje glas zal te liggen. De getekende lijn moet altijd precies midden tussen de twee bladen van de onderkant van de schaar liggen. Knip met korte halen. Eerst knipt u de grote rechte lijnen. Zo  krijgt u verschillende niet te grote stukken papier, waaruit vervolgens weer de kleinere delen kunnen worden geknipt.   

Het snijden van glas

Maak, voor u aan het snijden slaat, het werkblad volkomen stofvrij. Ook na het snijden weer goed vegen. Zet de glasplaat voor u rechtstaand op het werkblad en kantel hem voorzichtig tot hij plat op het werkblad ligt. De mallen zijn uitgeknipt met de mallenschaar, en liggen volgens kleur van glassoort. Bij ornament- of antiek glas de mal altijd op de gladde kant van het glas leggen. Eerst de mallen  aan de rand van het werkblad uitleggen en ze vervolgens zo economisch mogelijk naast elkaar op het glas passen. Nu worden de mallen uitgesneden. Houd hierbij met een hand de mal vast, terwijl u de andere met loodrechte druk (en gevoel) laat snijden. Nu het glas breken. Altijd naar beneden drukken, van beneden uit en van u weg. Lijnen met een ronding naar binnen kunnen worden gesneden door middel  van een of meer hulpsneden, d.w.z. men snijdt eerst met een of meer sneden (van buiten naar binnen) het glas af tot men de vorm van de bocht benadert. Nu is de spanning grotendeels van het glas af en kunt u het laatste randje gemakkelijk langst de rand van de mal afsnijden en breken met de glastang. Het afgesneden glas altijd aan de hand van de mal controleren. Mal en glas moeten precies even groot zijn.

Het in lood zetten

U plaats de U profielen in de rechte hoek van het werkblad, tegen de houten latten aan. Het eerste glas, in de hoek wordt ingeschoven. Nu een stuk H lood nemen en dit in de vorm van de ronde zijde( indien dit een ronde zijde is) van het glas buigen. De kant van het H lood waar het glas in komt openbuigen. Op de uiteinden  een tikje met de hamer geven. Het uiteinde van H lood in de rand (U profiel) schuiven. Aan de andere kant het H lood openbuigen voor het volgende glas. Het glas met verschillende nagels schuin van het glas weg vast spijkeren. Altijd verder werken naar de hoek toe van het werkblad. Als alle glas- en looddelen zijn aangebracht, het loodveld strokend maken.Het lood op het glas strijken met een houten latje. Beide handen gebruiken om te voorkomen dat het houtje uitschiet.

Solderen

Doe uw best om netjes te solderen. Maak de soldeerplek niet te groot: gebruik niet meer tin dan nodig is om de verbinding van de twee strips te bedekken. Let voor durend op de temperatuur: niet te laag, want dan smelt het tin slecht, niet te hoog, want dan smelt het lood. Eerst de knooppunten insmeren met olieine; dit een soort katalysator  die het proces van verbinding gemakkelijker tot stand brengt. Alle strips aandrukken met het strijkhoutje.

Na het solderen de ruit met een zachte doek schoonwrijven om alle olieine te verwijderen. Het paneel optillen en op dezelfde manier als een glasplaat behandelen. Het lood hier nog niet dichtstrijken, dat gebeurt pas later. Alle verbindingen ook aan deze kant solderen.

Waterdicht maken van het glasraam

Het lood op de achterkant van het paneel is nog niet dicht gestreken. Het moet nog worden ingekit, daar wordt het steviger van en waterdicht. Voor het inkitten gebruikt u stopverf aangelengd met lijnolie. Men wrijft met een stevige borstel de smeuige stopverf tussen het lood en het glas. Met een spits houtje de overtollige kit verwijderen. Nu het lood met het strijkhoutje aandrukken. Niet te hard drukken.

Als u alle loodbanden hebt dicht gestreken en de meeste kit verwijderd, strooit u zaagsel op het paneel. Met een zachte doek wrijft u het zaagsel met een draaiende beweging over de ruit. Het zaagsel verwijderen. Nieuw zaagsel en herhalen. Alles later licht opwrijven met een nieuwe doek.

Belangrijk is dat door het teruggrijpen naar de vroegere stijlen, weer terug de monumentale kunsten uit de vergeethoek werden gehaald. De ambachtelijke kennis  die ten dele verloren was gegaan; of als beroepsgeheim door overblijvende werd verborgen, is door deze beweging weer terug aan de orde gekomen.

            Lesvoorbereidingen: Glas in lood.  
(terug)

schuineboom AT telenet.be

01/02/07.