Geschiedenis

volkskundige begrippen

vastenavond

vastenavond tot 1795

vastenavond wordt carnaval
- Aalst blijft trouw
- de carnavalstoet van 1851
- de
opmars van carnaval
- maskeraden en compagnies
- de voil jeanet
- de eerste carnavalsgroepen
- een nieuw soort carnaval
- de winterfoor
- de carnavalstoet van 1913

carnaval na WOI

carnaval na WOII

Aalst Carnaval vandaag


Vastenavond wordt carnaval

De carnavalstoet van 1851

Op Groot Vastenavond, zondag 9 maart 1851, trok in Aalst de eerste Aalsterse vastenavondstoet door de straten. "Den pleziertrein vertrekkende naar San Francisco en de goudmijnen van Californië" bestond uit een stoomrijtuig en enkele praalwagens. "Het vertrek naar Californië verbeeldende met eene improviserende rookende lokomotief aen ’t hoofd, heeft deze vertooning hertelijk doen lachen".

Voor het eerst sinds de zeventiende eeuw werd in de stad op de openbare weg een vastenavondactiviteit bewust georganiseerd. De organisatie was in handen van de pas opgerichte ‘Maetschappy voor de verlustigingen van den vastenavond’, een middenstandsorganisatie met als doelstellingen de inwoners van de stad vermaak te bieden, de belangen der herbergiers en andere neringdoende personen te behartigen en de stad uitstraling te geven.

In 1858 organiseerde de ‘Commissie der vermakelijkheden van den karnaval’, wellicht de opvolger van de ‘Maetschappy voor de verlustigingen van den vastenavond’ uit 1851 en 1852, een liefdadigheids-ommegang. Volgens de liberale krant Het Verbond van Aalst, die de carnavalstoet gunstig gezind was, verbeeldde de maskerade onder meer "de modeziekte der Crinoline en de engelschdolheid, twee plagen, vooral de eerste, die heden heerschend zijn, en niet zelden tot de belachelykste toneelen aanleiding geven". Voor het eerst werd in een carnavalstoet de spot gedreven met de actualiteit, iets wat pas vele jaren later zou uitgroeien tot het handelsmerk van het Aalsters carnaval.

Aalst was bij de eerste Vlaamse steden die een stoet organiseerden. Waar dit idee vandaan kwam lees je in de rubriek de opmars van carnaval.

Het negentiende-eeuwse carnaval had vooral een politiek karakter

Van een jaarlijkse cavalcade was in Aalst door het gebrek aan continuïteit onder de organisatoren nog lang geen sprake. Toch deden voor 1923 minstens achttien cavalcades hun ronde in Aalst. Toen in het midden van de negentiende eeuw de politieke twisten doordrongen tot diep in de samenleving, verdween de middenstand als organisator. Iedereen diende immers partij te kiezen. Samenwerking boven de politieke breuklijnen heen werd heel moeilijk.

Gentse spotprent ter gelegenheid van carnaval 1856,
Bibliotheek Koninklijke Bond der Oost-Vlaamse Volkskundigen.

Uit het negentiende-eeuwse Aalst zijn ons geen carnavaleske spotprenten bekend.
Het is echer waarschijnlijk dat deze op grote schaal verspreid werden tijdens de politieke propagandastoeten. Hierboven een liberaal voorbeeld uit Gent tegen de katholieke aanvallen op de universiteit.

Vooral de strijd tussen katholieken en liberalen maakte dat beide partijen met elkaar gingen wedijveren bij het organiseren van politieke propagandastoeten tijdens de carnavalsdagen. De door de katholieken opgezette 'Buitengewone Kavalkade' op carnavalszondag werd het sein voor de liberalen om een week later iets op poten te zetten. De stoet der Bokkenrijders, zoals de katholieke stoet werd genoemd, werd vier maal georganiseerd (1867, 1868, 1869 en 1872). Zeker tweemaal deed ook een liberale cortège een rondgang door de stad (1867 en 1868).

Wanneer ook daensisten en socialisten op het politieke toneel verschenen, kwam ook het straatcarnaval onder de invloed van de politieke rivaliteit.


Affiche Kavalkade 1879

De optocht van de 'Katholijken Bond'
in 1879 was één van de meest ambitieuze Aalsterse cavalcades uit de negentiende eeuw. Voor het eerst werd een beroep gedaan op een gespecialiseerde groep van buiten de stad, namelijk De Chinezen van Lokeren. De cavalcade bestond uit 'een muziekkorps te paard, verscheidene chineessche en andere praalwagens, prachtig gecostumeerde ruiters en voetgangers, historische groepen en rijtuigen'.