2. WONEN

2.1 Probleemstelling

Een woonwagen is in de Belgische en Vlaamse stedebouwkundge regelgeving een "rariteit". Dit geeft aan iedere beleidsmaker op elk ogenblik een perfect middel om woonwagens te doen verwijderen, desnoods manu militari.
Hoe vaak moesten we al niet vaststellen dat men inbreuken op stedebouw of ruimtelijke ordening oogluikend toelaat. Als het echter over woonwagens gaat is men meestal geneigd om deze regels zeer strikt toe te passen. Elk jaar weer worden er gezinnen getroffen door processen verbaal en dwangsommen, zodat ze steeds op zoek moeten gaan naar een andere, wellicht weer precaire, standplaats.
Tot op heden is over de huisvesting van woonwagenbewoners in geen enkele regeringsverklaring een standpunt ingenomen.
Binnen de Vlaamse Intersectoriële Commissie Armoedebestrijding functioneert een werkgroep "Huisvesting woonwagenbewoners". Deze werkgroep ontwierp een gedetailleerd plan voor de realisatie van voldoende standplaatsen en doortrekkersterreinen tegen het jaar 2002. Dit plan werd opgenomen door de Intersectoriële Commissie Minderheden, doch het is een speelbal geworden tussen de kabinetten van Welzijn en Huisvesting.

Sedentaire terreinen
Anno 1996 waren er in Vlaanderen slechts 387 standplaatsen op gemeentelijke woonwagenterreinen, gespreid over 27 gemeenten. Deze terreinen zijn hoofdzakelijk bestemd als vaste verblijfplaats voor het woonwagengezin.
De gemeentelijke woonwagenterreinen zijn in Vlaanderen nagenoeg de enige wettelijk erkende en toegelaten plaatsen waar de woonwagenpopulatie kan verblijven. Toch herbergen ze slechts
40 % van de Vlaamse Voyageurs en Zigeuners die in wagens wonen. Woonwagengezinnen die niet terecht kunnen op een gemeentelijk woonwagenterrein, hebben zich geïnstalleerd op een eigen of gehuurd perceel grond. Zij riskeren echter uitdrijving, krijgen geen aansluiting op water en elektriciteit , omdat zij geen bouwvergunning kunnen krijgen. Momenteel is zo een honderdtal gezinnen onmiddellijk bedreigd, waarvan de meeste in en rond Brussel. Een beperkt aantal gezinnen heeft geen vaste (overwinterings)plaats en zwerft rond. Andere woonwagengezinnen wonen gedwongen in huizen. Omwille van hun financieel precaire situatie en sterk schommelend inkomen wonen zij vaak in weinig aangepaste huizen van slechte kwaliteit.

Lijst van sedentaire terreinen in Vlaanderen

Gemeente                Locatie             Aantal standplaatsen

Aalst                               Hofstade                      13    
Aarschot                        Ourodenberg                   11    
Antwerpen               Deurne                       24
Antwerpen                Wilrijk                       12
As                                                                         6
Bilzen                                                                 3
Diest                                                                 5
Genk                     Horensberg/Waterschei   57
Gent                     Ottergemse Steenweg     12
Gent                     L.De Heerestraat        5
Grobbendonk                                                       10
Heist o/d Berg    Booischot                       10
Hasselt                     Kiewit                                 8
Hasselt                     Kuringen                       18
Ham                     Kwaadmechelen               10
Leuven                     Kessel-lo                       18
Maaseik                    Wurfeld                       24
Maasmechelen    Eisden                               26
Mechelen            Grote Nieuwendijk      20
Mortsel                                                               26
Oud-Turnhout                                                         8
Puurs                                                                 5
Rotselaar            Werchter                         6
St-Jans-Molenbeek                                         8
St Katelijne Waver                                       12
St-Truiden                                                       16
Wetteren                                                               15

TOTAAL                                                              387

Doortrekkersterreinen

Naast de residentiële terreinen zijn pleisterplaatsen en doortrekkersterreinen noodzakelijk. Doortrekkersterreinen zijn deze terreinen die speciaal voor dit doel zijn aangelegd en beheerd. Pleisterplaatsen zijn terreinen die voor andere doeleinden zijn aangelegd (bijv. als parking bij een domein) doch waarop doortrekkenden tijdelijk kunnen verblijven.Er trekken jaarlijks ongeveer 1.000 gezinnen rond in Vlaanderen, vooral buitenlandse zigeuners en de 150 Belgische Rom-gezinnen. In Vlaanderen zijn er geen doortrekkersterreinen. Rondtrekkende woonwagenbewoners komen daardoor voortdurend in conflict met de gemeentelijke overheden.

2.2 Algemene doelstelling
Het VCW wil ertoe komen dat de wooncultuur van de Voyageurs en Zigeuners een volwaardige plaats heeft in het woonbeleid.

2.3 Werkdoelen

2.3.1 Participatie

Het VCW wil dat woonwagenbewoners rechtstreeks betrokken zijn bij het beleid rond wonen op wielen.
a- Op het gewestelijk niveau zullen 2 woonwagenbewoners deel uitmaken van de op te richten Commissie Woonwagenbewoners "Wonen"
b- Op het provinciale en lokale niveau neemt het VCW het initiatief om beleidsontwikkelingen die de woonsituatie aanbelangen te confronteren met de doelgroep. Dit zal gebeuren door hoorzittingen van doelgroepleden met beleidsverantwoordelijken.
c- Stimuleren, opstarten en opvolgen van lokale woonwagencommissies in de gemeenten met een openbaar woonwagenterrein. In elk van deze gemeenten zal minstens 1 woonwagencommissie gehouden worden in het bijzijn van de betrokken woonwagenbewoners.
d- Het VCW schept zelf een overlegkader tussen zichzelf en groepen en verenigingen van Voyageurs en Zigeuners en onderhoudt geregeld overleg met sleutelfiguren. Dit overlegkader heeft een "formeel" statuut volgens de gewoonten van de doelgroep: de voorzitter van het VCW treedt daarbij op in relatie met de referentiepersonen uit de doelgroep.

2.3.2 Voldoende duurzame en aangepaste woonwagenterreinen aanleggen.
Er dienen 593 standplaatsen aangelegd te worden verdeeld over gemeenten volgens hun bevolkingsaantal en 415 doortrekkersplaatsen evenwichtig verdeeld over en binnen de provincies en Brussel.

2.3.2.1 Vlaanderen

Wetgevend initiatief
Het VCW voert besprekingen met het Vlaams Parlement met het oog op het bekomen van een beleidsvisie en maatregelen die bovengenoemde doelstelling gestalte geven. Dit moet ervoor zorgen dat er een wettelijke basis geschapen wordt voor de inplanting van nieuwe sedentaire en doortrekkersterreinen. Voorstellen en/of ontwerpen van decreet worden daartoe ter bespreking voorgelegd en opgevolgd. Deze opvolging zal gebeuren samen met de vertegenwoordigers van de doelgroep en telkens waar mogelijk in officiële zittingen van de bevoegde Parlementaire Commissies. De besprekingen zouden moeten afgerond raken in 1997 en de stemming in 1998.

Project van de Vlaamse Regering.
Het project van de Vlaamse Regering "Voldoende duurzame en aangepaste woonwagenterreinen aanleggen" uitgaande van de Intersectoriële Commissie Minderheden zal actief doorgespeeld worden aan de ondergeschikte besturen.
Op het provinciale niveau zal het geïntroduceerd worden als integrerend onderdeel van het provinciale huisvestingsbeleid. Er zal voor gezorgd worden dat elke provincie en Brussel minstens 1 doortrekkersterrein opstarten.
Naar het lokale niveau zal het project aangeboden worden in het kader van een van een overleg geïnitieerd door de provinciale overheid. Behoudens uitzonderingen zal het lobbywerk voor nieuwe terreinen op het lokale niveau enkel opgenomen worden als het kadert in een beleidsvisie van het bovenlokale vlak.
In elke wijziging van gewestplannen zal het VCW een bijdrage leveren voor reservering van gronden voor woonwagenterreinen.
Alle subsidiekanalen (bestaande en nieuwe) zullen aan elk betrokken beleidsniveau doorgespeeld worden om de kansen op realisatie van bijkomende terreinen te maximaliseren.
Beleidsontwikkelingen zullen samen met de doelgroep geëvalueerd worden, steeds met het oog op de realisatie van dit Vlaamse project.
Dit houdt in dat er intensieve contacten worden onderhouden met Huisvesting, Welzijn, Ruimtelijke Ordening, Vlaamse Huisvestingsmaatschappij ...
Dit houdt ook in dat het VCW de nodige sociale actie zal ondersteunen en helpen organiseren.

Pleisterplaatsen
Er zal buiten het genoemde project (dat handelt over speciaal in te richten standplaatsen) gezorgd worden dat elke provincie een pleisterplaats aanduidt waar 200 woonwagens tijdelijk terecht kunnen op doortocht.

Ad hoc
Het VCW zal steeds ervoor zorg dragen dat niet te voorziene plannen of problemen van woonwagenbewoners kunnen opgenomen worden. Dit geldt eveneens de tussenkomsten bij onverwacht opduikende doortrekkers.

2.3.2.2 Brussel
Het VCW zal het initiatief nemen tot een zeer nauwe en aangehouden samenwerking tussen VCW, Nationaal Comité van Woonwagenbewoners, Dienst Huisvesting van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en onze Franstalige zusterorganisatie COPRODEV.
Deze samenwerking moet eerst resulteren in een Brussels woonwagenplan. Dit plan zal aan de bevoegde beleidsinstanties en politieke verantwoordelijken voorgelegd worden om via ordonantieën en/of een eigen Brussels project, naar analogie met het Vlaamse, verwezenlijkt te worden.
Als streefcijfers stelt het VCW voorop: 100 legale sedentaire standplaatsen, 2 doortrekkersterreinen van 50 à 100 plaatsen en éénmaal om de twee jaar de toelating voor een grote bijeenkomst van 1.000 wagens gedurende 10 dagen.Hiervoor zal bij de bevoegde Brusselse Ministeries een aanvraag ingediend worden voor de nodige personeelsomkadering: 1/2 maatschappelijk werker.

2.3.3 Informeren en adviseren
Het VCW wil de informatie rond het wonen van Voyageurs en Zigeuners in Vlaanderen coördineren en deskundig advies verlenen aan zowel instanties en diensten als aan Voyageurs en Zigeuners.

2.3.3.1 Gericht op de doelgroep
Voyageurs en Zigeuners worden geïnformeerd over de woonwagenproblematiek, reglementering en beleidsontwikkelingen.
a- Beknopte informatie via het VCW -tijdschrift ‘De Trekhaak’ : minimaal 2 blz per nummer zijn gereserveerd voor "wonen".
b- Informatie via georganiseerde groepsmomenten: lokale hoorzittingen, zelforganisatie van woonwagenbewoners, provinciale en nationale overleggroepen.
c- Individuele informatie aan woonwagenbewoners op vraag of naar aanleiding van bepaalde situaties (nieuw terrein, verdrijving enz..)

2.3.3.2 Gericht op de bredere maatschappij
a- Verder in kaart brengen van de omvang van de doelgroep, de woonbehoeften en -evoluties, de woonmogelijkheden en het aangeven van knelpunten en prioritaire acties. Deze informatie wordt stelselmatig opgebouwd, in een hanteerbare vorm gegoten en jaarlijks geactualiseerd. De verzameling gebeurt door de VCW-werkers en vrijwilligers, ondersteund door het nationaal secretariaat. De verwerking en verspreiding gebeurt volledig centraal.
b- Actief ter beschikking stellen van juridische en technische informatie rond kennis van de doelgroep, mobiel wonen, de subsidiemogelijkheden, de wetgeving en beleidsontwikkelingen.
c- Opvolgen van aanverwante problematieken, in het bijzonder campingbewoning en alternatieve woonvormen.

2.3.4 Kwaliteitszorg
We willen bereiken dat voor de inplanting en uitrusting van woongelegenheden voor Voyageurs en Zigeuners kwaliteitscriteria worden ontwikkeld.

2.3.4.1 Evaluatieonderzoek
Een evaluatie van de bestaande gemeentelijke woonwagenterreinen dient te gebeuren. Hiertoe wordt aan de Vlaamse Gemeenschap een onderzoekstoelage aangevraagd.

2.3.4.2 Beleidsnota
Initiëren en voorbereiden van een beleidsnota van de Ministers van Welzijn, Ruimtelijke Ordening en Huisvesting over de criteria waaraan woonwagenterreinen en hun inplanting moeten voldoen. Een kwaliteitslabel wordt opgesteldDit label komt tot stand via consultatie van de doelgroep i.v.m de criteria.

2.3.4.3 Terreintoezichters
In gemeenten met een woonwagenterrein zullen stappen ondernomen worden voor de aanwerving van één halftijdse terreintoezichter per 20 wagens. In gemeenten waar er kleinere terreinen zijn zullen deze stappen gericht zijn op de integratie van de toezichtstaken in de opdrachten van de wijkagenten.

________________________________________________________
Tabel 3. Het tekort aan standplaatsen tegen het jaar 2002 (1)      
a- huidig aantal gezinnen: 980
b- huidige capaciteit gemeentelijke terreinen: 387
c- huidig tekort aan standplaatsen (a-b): 593
d- verwachte netto-aangroei populatie: 132
e- verwacht aantal gezinnen in 2.002 (a+d) :    1.122